Oczy moje tęsknią za zbawieniem Twoim i za słowem sprawiedliwości Twojej. Postąp ze sługą Twoim według łaski swojej i naucz mnie ustaw swoich! Jestem sługą Twoim, daj mi rozum, abym poznał świadectwa Twoje! [Ps. 119; 123 – 125]



POSTACIE Z JEGO ŻYCIA

Wybierz literę, z którą chcesz się zapoznać: A, B, C, Ć, D, E, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, O, P, Q, R, S, Ś, T, U, V, W, X, Y, Z, Ź, Ż - albo zobacz wszystkie.

Litera P



PADEREWSKI IGNACY Jan [06. lub 18.11.1860 – 29.06.1941] – herbu JELITA


Polski pianista, kompozytor, polityk, premier Polski, działacz niepodległościowy, profesor konserwatorium w Warszawie.
Matka zmarła wkrótce po jego narodzinach. Duży wpływ na jego wychowanie wywarł były powstaniec listopadowy, Michał Babiński, który uczył go historii, geografii, języka francuskiego i literatury polskiej. Absolwent warszawskiego Instytutu Muzycznego (1872 – 1878). W 1880 r. Ignacy Paderewski poślubił Antoninę Korsakównę.
W 1881 r., po śmierci żony wyjechał doskonalić swój warsztat do Berlina. W czasie zagranicznych wojaży, spotkał m. in. Helenę Modrzejewską. Ta zafascynowana jego talentem, podarowała mu pokaźną sumę pieniędzy, za którą kontynuował on naukę w Wiedniu pod kierownictwem Teodora Leszetyckiego. W 1888 r. miał miejsce jego pierwszy duży koncert w Paryżu. Tam też spotkał i zaprzyjaźnił się z kompozytorem Camille'm Saint-Saëns'em.
Później przez pewien czas przebywał w Londynie, koncertując m. in. przed królową Wiktorią. Wielkim sukcesem okazało się jego pierwsze tournee po Stanach Zjednoczonych w latach 1891 – 1892, gdzie zamieszkał na stałe. Zyskał sobie ogromną popularność. W 1899 r. ożenił się z Heleną Górską i osiedli w Morges, niedaleko szwajcarskiej Lozanny.
Paderewski skomponował swoją jedyną operę - „Manru”. Jej prapremiera w Europie miała miejsce w Dreźnie 29 maja 1901 r. Prapremiera amerykańska odbyła się
14 lutego 1902 r. w Metropolitan Opera. Po dziewięciu przedstawieniach opera znikła z afisza i dotąd nie została wznowiona. Jednak jest to jedyna polska opera zaprezentowana w Metropolitan Opera.
Po wybuchu I wojny światowej zaczął prowadzić szeroko zakrojoną działalność dyplomatyczną na rzecz Polski i Polaków, wykorzystując swą popularność na Zachodzie. M. in. zbierał fundusze na pomoc ofiarom wojny i był jednym ze współzałożycieli komitetów pomocy Polakom w Paryżu i Londynie. W 1915 r. wraz z Henrykiem Sienkiewiczem założył w Vevey Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Tego samego roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuował swą działalność. Spotkał się z prezydentem Thomas’em Woodrow’em Wilsonem, któremu w styczniu 1917 r. przekazał memoriał na temat Polski. W sierpniu 1917 r. został przedstawicielem na USA Komitetu Narodowego Polskiego.
Po powrocie do kraju Józefa Piłsudskiego Ignacy Paderewski powrócił do Polski. 16 stycznia 1919 r. został premierem i ministrem spraw zagranicznych.
Wraz z Romanem Dmowskim reprezentował Polskę na konferencji w Paryżu, zakończonej podpisaniem traktatu wersalskiego, kończącego I wojnę światową. W grudniu 1919 r. podał się do dymisji i wyjechał do Szwajcarii. Do kraju powrócił w 1920 r. Został wysłannikiem rządu polskiego do Ligi Narodów. Po rezygnacji z tej funkcji wyjechał w 1922 r. do USA, gdzie powrócił do koncertowania. Zajął się także działalnością charytatywną. Po wybuchu II wojny światowej, Paderewski wszedł w skład władz Polski na uchodźstwie. Został przewodniczącym Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie. W 1940 r. wyjechał ponownie do USA, aby tam znów prowadzić działalność niepodległościową. W 1940 r. udał się raz jeszcze do USA, by działać na rzecz Polski.
Pierwotnie pochowano go na Narodowym Cmentarzu w Arlington w pobliżu Waszyngtonu. 29 września 1992 r. jego prochy sprowadzono do Polski, gdzie spoczęły
w podziemiach archikatedry św. Jana w Warszawie.

PAPROCKI LUCJAN [? – ?]


Malarz. Wspólnie z Julianem Sypniewskim, Heleną Modrzejewską i jej rodziną wyjechał do Ameryki w ślad za Henrykiem Sienkiewiczem.

PARCZEWSKI ALFONS Józef Ignacy [15.11.1849 – 21.04.1933] – herbu NAŁĘCZ – peudonim NIKLOT


Syn Hipolita i Aleksandry z Bajerów. Polski prawnik, historyk, działacz społeczno-polityczny i narodowy, członek Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, współwłaściciel „Kaliszanina”, założyciel wrocławskich „Nowin Śląskich” we (1884 r.) i „Gazety Ludowej” w Ełku (1896 r.), profesor Uniwersytetu Warszawskiego, profesor i rektor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, członek Polskiej Akademii Umiejętności; lingwista, bibliofil, regionalista. Prezes: Stowarzyszenia Prawników, Kaliskiego Towarzystwa Muzycznego, Towarzystwa Kredytowego i oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego – w Kaliszu.
Absolwent Gimnazjum Filologicznego (1865 r.), Wydziału Prawa i Administracji Szkoły Głównej Warszawskiej (1869 r.), a po aplikacji sądowej w Warszawie – adwokat
w Kaliszu. Od 1881 r. – członek tajnego komitetu niesienia pomocy Mazurom. Od 1875 r. włączył się w ochronę praw Łużyczan, uczestniczył w corocznych posiedzeniach Macierzy Łużyckiej w Budziszynie. Interesował się także losem Celtów. Za udział w ruchu panceltyckim w 1901 r. GORSEDD (stowarzyszenie bardów Walii) przyznało mu tytuł „Barda Walii”. W marcu 1905 r. jako członek delegacji udał się do Sankt Petersburga w sprawie przywrócenia nauki języka polskiego w szkołach, za co został aresztowany i zmuszony do opuszczenia kraju. Wrócił, gdy został wybrany do rosyjskiej Dumy Państwowej jako przedstawiciel guberni kaliskiej. Funkcję tę piastował
w latach 1906 – 1912. Interesował się historią rodzinnej ziemi. Kierował kasą pożyczkową dla ubogich rzemieślników. W 1914 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie
w 1915 r. włączył się w organizację Wydziału Prawa na reaktywowanym Uniwersytecie Warszawskim. W 1919 r. opracował memoriał na konferencję pokojową
w sprawie zachodniej granic Polski. W tym samym roku przeniósł się do Wilna, gdzie został dziekanem Wydziału Prawa, a w latach 1922 – 1924 – rektorem Uniwersytetu Stefana Batorego. Był doktorem honoris causa tego uniwersytetu i członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. Pochowany na Cmentarzu Miejskim w Kaliszu.
Jego dzieła: „Monografia Szadku” (Warszawa 1870 r.); „Hieronim Bużeński, podskarbi koronny” [w: „Noworocznik Piotrkowski” (1873 r.)]; „Notatki archeologiczne Sieradzkiego” [w: „Noworocznik Kaliski” (1875 r.)]; „Analekta Wielkopolskie” (1879 r.); „Emigracja we wschodniej prowincji monarchii pruskiej” (1893 r.); „Szczątki kaszubskie w prowincji pomorskiej. Szkic historyczny” (1896 r.); „Rys historyczny Towarzystwa Kredytowego miasta Kalisza”, (Kalisz 1911 r.), „W sprawie zachodnich granic Polski” (1919 r.).
04 stycznia 1904 r. w Opatówku – jako przedstawiciel delegacji Kalisza – witał przybywającą w ramach akcji na rzecz powodzian grupę prelegentów na czele
z Henrykiem Sienkiewiczem.

PARVI MARIA [? – ?]


Mało znana pisarka, autorka m. in. „Żywota Tadeusza Kościuszki” (Lwów, 1889 r.). Działaczka społeczna. Druga żona Tadeusza Błotnickiego, wybitnego rzeźbiarza lwowskiego. Zwróciła się do Henryka Sienkiewicza z prośbą o napisanie wstępu do zbioru jej nowel. Pisarz odmówił.

PAWEŁ [? – ?]


Biografia nieustalona. Służący Henryka Sienkiewicza. Pisarz wspomina go w liście z 01 października 1898 r. do Wandy Szetkiewicz:
„(…) Służący Paweł zdaje się być uczciwy i bardzo posłuszny. (…)”
i w liście z 26 kwietnia 1899 r. do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Paweł idzie na pocztę, więc kończę i całuję Twoje ręce. (…)”

PAWIŃSKI ADOLF Stanisław [07.08.1840 – 23.08.1896]


Syn Jana i Amalii Franciszki Kunegundy z Kronowów Pawińskich. Mąż Anieli Moldenhawer (1848–1909).
Polski historyk, archiwista. Absolwent: szkoły podstawowej w Zgierzu, średniej – w Piotrkowie Trybunalskim. W 1859 r. rozpoczął studia na Uniwersytecie Petersburskim. W 1862 r. przeniósł się na Uniwersytet Dorpacki. W 1864 r. uzyskał stopień kandydata nauk,
a Teodor Witte przyznał mu dwuletnie stypendium na studia zagraniczne. W ramach stypendium był w Berlinie i w Getyndze,
gdzie uzyskał doktorat w dziedzinie genezy ustroju średniowiecznych komun włoskich. W 1868 r. został docentem Szkoły Głównej
w Warszawie i równocześnie podjął pracę w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. W 1871 r. w Petersburgu uzyskał stopień doktora historii powszechnej, a następnie profesora nadzwyczajnego Uniwersytetu Carskiego w Warszawie (po zamknięciu Szkoły Głównej). W 1875 r. został kierownikiem Archiwum Głównego oraz otrzymał stopień profesora zwyczajnego. Członek Akademii Umiejętności w Krakowie. Od 1876 r. - członek Moskiewskiego Towarzystwa Archeologicznego. Współredaktor „Biblioteki Warszawskiej”, założyciel pisma „Ateneum” oraz współpracownik „Wielkiej Encyklopedii Ilustrowanej i wielu innych czasopism. Kierownik Sekcji Czytelni przy Towarzystwie Dobroczynności. Współtwórca Towarzystwa Kolonii Letnich.
Publikacje Adolfa Pawińskiego: „Anna, księżna Mazowiecka”, „Dzieje zjednoczenia Ormian polskich z Kościołem Rzymskim w XVII wieku, z dwóch rękopisów, z włoskiego i łacińskiego w przekładzie polskim”, „Hiszpania. Listy z podróży (1881 r.), „Jana Ostroroga żywot
i pismo O Naprawie Rzeczypospolitej: Studyum z literatury politycznej XV wieku”, „Małopolska”, „Mazowsze” (1894 r.), „Młode lata Zygmunta Starego”, „O pojednaniu w zabójstwie: według dawnego prawa polskiego”, „Ostatnia księżna mazowiecka: obrazek z dziejów XVI wieku”, „Polabskie slaviâne: istoričeskoe izsledovanie”, „Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym”, „Portugalia: listy z podróży”, „Rządy sejmikowe w Polsce, 1572 – 1795: na tle stosunków województw kujawskich” (1888 r.), „Sejmiki ziemskie: początek ich i rozwój aż do ustalenia się udziału posłów ziemskich w ustawodawstwie sejmu walnego 1374 – 1505 (1895 r.), „Skarbowość w Polsce i jej dzieje za Stefana Batorego”, „Stefan Batory pod Gdańskiem w 1576 – 77”, „W sprawie o narodowość Kopernika: Objaśnienia ku uczczeniu 400-nej rocznicy urodzin Kopernika
w d. 19 lutego 1873”, „Wielkopolska”, „Źródła dziejowe”.

Adolf Pawiński „…własnymi zabiegami doprowadził do skutku tanie wydanie jubileuszowe Trylogii Sienkiewicza w 6 tomach za 2 rs, on był pośrednikiem w układach między znakomitym autorem a zasłużonym wydawcą p. Hipolitem Wawelbergiem, kierował drukiem I zapobiegał czujnie trudnościom…” [Wincenty Zakrzewski „Adolf Pawiński, 1840 – 1896. Zarys dziejów żywota i pracy”, Petersburg 1897, s. 70]

[Fotografia: Autor nieznany. Źródło - Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.
Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

PAWLICKI STEFAN Zachariasz [02.09.1839 – 28.04.1916]


Zmartwychwstaniec, profesor, filozof i historyk filozofii, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1862 – 1864 był w Rogalinie guwernerem Edwarda Aleksandra Raczyńskiego. W 1868 r. wyjechał do Rzymu i wstąpił do nowicjatu zmartwychwstańców. W 1884 r. wybrany został członkiem korespondentem Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności, a w 1891 r. jej członkiem czynnym. W latach 1888 – 1889 oraz 1892 – 1893 – dziekan Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. W roku akademickim 1905 – 1906 – rektor tejże uczelni. Od 1911 r. przewodniczył Komisji Historii Filozofii Polskiej. Był członkiem Towarzystwa Filozoficznego w Krakowie i Polskiego Towarzystwa Filozoficznego we Lwowie. Należał do szeregu włoskich i niemieckich towarzystw naukowych. Brał udział w zjazdach filozofów i wygłaszał na nich odczyty.
Po śmierci pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Bogaty swój księgozbiór zapisał Bibliotece Jagiellońskiej. Uhonorowany
w Krakowie ulicą jego imienia.
Wybrane prace: „Wiktor Cousin” (1867 r.), „Materializm (materializm wobec nauki)” (1870 r.), „Mózg i dusza”
(1874 r.), „Darwinizm” (1876 r.), „Kilka uwag o podstawach i granicach filozofii” (1878 r.), „O początkach chrześcijaństwa” (1884 r.), „Pozytywizm (studia nad pozytywizmem)” (1886 r.),„Historia filozofii greckiej od Talesa do śmierci Arystotelesa” (tom I – 1890 r., tom II – 1903 r., nieukończona), „Renan” (1896 r.), „Filozofia Fouillé'go” (1899 r.), „Lassale i przyszłość socjalizmu”, „Żywot i dzieła Ernesta Renana”.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza ze Stefanem Zachariaszem Pawlickim datują się następująco: 01) maj 1892 r. – Kraków.

[Fotografia - autor nieznany. Źródło - Wikipedia. Zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły, a jego autor jest nieznany.]

PERO [PIES] [? – ?]


Biografia nieustalona. Indianin. Przewodnik Henryka Sienkiewicza w podróży w 1877 r. na pustynię Mohave. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Pero („Pies”! – takie było imię Indianina)… (…)
- Pero bywał przewodnikiem białych przez tę część, która jest na drodze między wielkimi miastami, ale w stronie, od której słońce wschodzi, Pero nie był nigdy, bo tam pustynia nie ma końca. (…) Gdy potem sprawdziłem opowiadania mego przewodnika, przekonałem się, że jak na Indianina, wcale nie był złym geografem. (…) Co to są palmety, co mówi o nich botanika - nie wiem. (…) Pero, prosty Indianin, pomimo iż się na stylu nie znał, nazywa jednak ten las lasem umarłym. (…)”

PFEIFFER ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 06 lipca 1895 r. z Zakopanego do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Wczoraj w wielkim wyścigu pobił na głowę młodego Pfeif[f]ra (? Pfeiffera), chłopca w jego wieku, który doskonale już jeździł rok temu. Jest z tego bardzo dumny, bo byli przy tym jacyś panowie i zakładali się między sobą. (…)”

PICARDET [? – ?]


Biografia nieustalona. W październiku 1894 r. malarz francuski. Henryk Sienkiewicz spotkał się z Louisem Picardetem w Parc-Saint-Maur.

PICK ? [? – ?]


Młodszy z dwóch lekarzy o takim nazwisku pracujących w Załadzie Wodoleczniczym Wilhelma Winternitza w Kaltenleutgeben.
W maju i czerwcu 1887 r. Henryk Sienkiewicz spotykał się z nim, korzystając z terapii.

PICK FRIEDEL [1867 – 1926]


Lekarz chorób wewnętrznych. Starszy z dwóch lekarzy o takim nazwisku pracujących w Zakładzie Wodoleczniczym Wilhelma Winternitza w Kaltenleutgeben. Sprawował funkcję administratora. Od 1907 r. – profesor laryngologii w Pradze.
W maju i czerwcu 1887 r. Henryk Sienkiewicz spotykał się z nim, korzystając z terapii. Był u niego m. in.: 04 maja 1887 r.

PIENIĄŻEK PRZEMYSŁAW Wiktor [02.11.1850 – 1916] – herbu ODROWĄŻ


Profesor laryngologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Twórca pierwszej polskiej Kliniki Laryngologii w Krakowie (1894 r.). Autor pierwszego polskiego podręcznika laryngologii „Laryngologia oraz choroby krtani i tchawicy”.
W 1869 r. ukończył Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Dyplom wszech nauk lekarskich otrzymał na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1874 r. Następnie wyjechał do Wiednia, gdzie od 1875 r. do 1878 r. jako asystent profesora Stoercka zgłębiał wiedzę w dziedzinie laryngoskopii. Po powrocie na Uniwersytet Jagielloński w 1879 r. obronił pracę habilitacyjną pt. "O mechanizmie zamknięcia głośni". W tym samym roku powierzono mu wykłady z laryngologii. Początkowo jego warsztatem pracy naukowo-dydaktycznej stał się Szpital św. Łazarza w Krakowie. Wszystkie zabiegi operacyjne przeprowadzał w klinice chirurgicznej, aż do czasu otwarcia osobnego oddziału
dla chorych. Pierwsze lata pracy doktora przypadły na okres, kiedy nie znano jeszcze surowicy przeciwbłoniczej. W wielu przypadkach jedynym ratunkiem dla chorego była natychmiastowa operacja. Doktor Pieniążek, w tym czasie, wykonał liczne tracheotomie (otwarcie tchawicy i usuwanie błon krupowych). Podczas wykonywania jednej z operacji odkryto nową metodę badania i leczenia schorzeń tchawicy i głównych oskrzeli. Doktor Pieniążek zastosował własnego pomysłu metalowe lejki przypominające kształtem wzierniki uszne. W ten sposób w 1884 r. dr Pieniążek, jako pierwszy lekarz na świecie, obejrzał bezpośrednio u żywego człowieka wnętrze tchawicy i oskrzeli. Dzięki swojej metodzie tracheobronchoskopii dolnej zaczął rozwijać szereg nowych sposobów diagnozowania i leczenia w dziedzinie laryngologii. Henryk Sienkiewicz leczył się u niego i korespondował z nim.

PIETKIEWICZ ANTONI [23.10.1823 – 02.11.1903] – pseudonim ADAM PŁUG


Polski pisarz i dziennikarz. Kierownik szkoły męskiej w Żytomierzu (1858 – 1862). Przyjaciel Józefa Ignacego Kraszewskiego.
Za udział w organizacji powstańczej został zesłany do Owrucza.
Po powrocie – nauczyciel domowy na Podolu.
W latach 1864 – 1866 więziony w Kijowie.
Od 1875 r. przebywał w Warszawie.
Redaktor „Kłosów” (1879 – 1890), „Wielkiej Encyklopedii Powszechnej Ilustrowanej” (1891 – 1903), „Wędrowca” (1894 – 1899),
a od 1899 r. należał do redakcji „Kuriera Warszawskiego”. Tłumacz utworów Victora Marie Hugo i Williama Szekspira.
Twórca powieści społeczno-obyczajowej, opowiadań i gawęd pisanych wierszem.
Wydał kilka zbiorów poezji: „Rodzinny zagon” (1854 r.) – poematów: „Sroczka” (1867 r.) i powieści: „Duch i krew” (1859 r.), „Oficjalista” (1866 – 1867) i „Bakałarze” (1875 r.) – życiorysów: Władysław Syrokomli (1862 r.), Józefa Ignacego Kraszewskiego (1880 r.), Antoniego Edwarda Odyńca (1885 r.), Deotymy – Jadwigi Łuszczewskiej (1900 r.).
Udokumentowane spotkania Antoniego Pietkiewicza z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) 05 kwietnia 1890 r. – Warszawa; 02) 1897/1898 - Warszawa.



[Fotografia - autor: nieznany. Źródło – Wikipedia.] [Ta praca jest w domenie publicznej w Rosji zgodnie z artykułem 1256 Kodeksu Cywilnego Federacji Rosyjskiej. Została ona opublikowana na terytorium Imperium Rosyjskiego (Republiki Rosyjskiej) i poza terytorium Wielkiego Księstwa Finlandii i Królestwa Kongresowego
przed 7 listopada 1917 r. i nie była ponownie publikowana na terytorium Rosji Radzieckiej ani w innych krajach przez 30 dni od pierwszej publikacji. Federacja Rosyjska jest historycznym, ale nie prawnym, następcą Imperium Rosyjskiego.]

PIETRUSIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Służąca Henryka Sienkiewicza.
Pisarz wspomina ją w liście z 26 marca 1906 r. do Jadwigi Janczewskiej.

PILLATI HENRYK [1832 – 1894]


Urodzony w Warszawie malarz, rysownik, ilustrator i karykaturzysta. Uczeń warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Studia artystyczne uzupełniał w Monachium, Paryżu
i we Włoszech. Od 1860 r. poświęcił się ilustrowaniu książek i czasopism warszawskich, m. in.: „Wolnych Żartów”, „Tygodnika Ilustrowanego”, „Kłosów”, „Wędrowca”, „Biesiady Literackiej”, przedstawiając w nich aktualne wydarzenia i sceny rodzajowe. Autor ilustracji w drukowanej w 1872 r. w dwutygodniku „Wieniec” powieści Henryka Sienkiewicza "Na marne".

PILTZ ERAZM [03.08.1851 – 26.12.1929] - pseudonim SCRIPTOR, SWOJAK


Publicysta, działacz polityczny.
Od 1918 r. - w służbie dyplomatycznej w Jugosławii oraz Czechosłowacji. 1878 r. - w Warszawie założył czasopismo „Nowiny”, którego był redaktorem i dla którego pisywał Henryk Sienkiewicz. Po 1882 r. - współpracował z dziennikiem „Słowo”. W 1887 r. - w Petersburgu od swej teściowej, Bronisławy Rymowiczowej, przejął „Księgarnię Polską”. Współzałożyciel tygodnika „Kraj”. 09 stycznia 1915 r. z jego inicjatywy w Lozannie powstał Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce
z siedzibą w Vevey w Szwajcarii, mający cele wyłącznie charytatywne. Prezesem komitetu został Henryk Sienkiewicz, jego zastępcą – Ignacy Paderewski, przewodniczącym Komisji Wykonawczej – Antoni Osuchowski. W 1916 r., przy poparciu Henryka Sienkiewicza i Ignacego Paderewskiego przyczynił się do wydania „Podręcznika encyklopedycznego o Polsce” („Petite encyclopédie polonaise”) przeznaczonego dla polityków i dyplomatów Ententy.
Wydawał publikacje historyczne, filozoficzne, książki dla dzieci. Opublikował: „Bismarck”, „Rosja i Polacy” (1895 r.), „Nasza młodzież” (1902 r.), „Nasze stronnictwa skrajne” (1905 r.), „Polityka rosyjska w Polsce” (1909 r.).
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Erazmem Piltzem datują się następująco: 01) styczeń 1915 r. - Lozanna.

PINIŃSKI LEON [08.03.1857 – 04.04.1938]


Profesor prawa rzymskiego (od 1891 r.) i rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1928/1929), doktor honoris causa UJK. Dyplomata i historyk sztuki.
Członek PAU. Absolwent prawa na Uniwersytecie Lwowskim, w Lipsku, Berlinie i Wiedniu. Hrabia, właściciel majątku Grzymałów.
Członek ziemiańskiego ugrupowania Podolaków, konserwatywny polityk galicyjski. Poseł Rady Państwa w Wiedniu (1889 – 1898), Sejmu Krajowego we Lwowie (1894 – 1898). Namiestnik Galicji (1898 – 1903), dożywotni członek austriackiej Izby Panów.
Swoje bogate zbiory ofiarował Wawelowi (obrazy dzieł malarstwa włoskiego, i holenderskiego i inne), Ossolineum i in.
Spotkania Leona Pinińskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) w okresie od 18 do 20 kwietnia 1887 r. - w Wiedniu; 2) 15 kwietnia 1889 r. - Kawiarni Puchera w Wiedniu przy Kohlmarkt 9.

PIOTROWSKI ANTONI [07.09.1853 - 12.12.1924]


Polski malarz, rysownik, ilustrator. Malarstwa uczył się u Wojciecha Gersona. Studiował w Monachium. Od 1877 r. - uczeń Jana Matejki w Szkole Sztuk Pięknych
w Krakowie. W latach 1872 – 1882 przebywał w Paryżu. W 1885 r. wyjechał do Bułgarii jako sprzedawca i rysownik pism francuskich i angielskich. Brał udział w wojnie serbsko-bułgarskiej (1885 – 1886). Odznaczony bułgarskim krzyżem za waleczność i medalem wojskowym. 9 obrazów i wszystkie rysunki z wojny zostały zakupione przez rząd bułgarski. Na zamówienie księcia Ferdynanda namalował portret księcia, za co został odznaczony krzyżem komandorskim zasługi cywilnej. W 1900 r. osiadł
w Warszawie. Malował głównie sceny rodzajowe, także portrety i obrazy historyczne. Do ważniejszych prac należą: „Pochód rekrutów”, cykl obrazów z wojny serbsko-bułgarskiej, „Nimfy i Satyry”, portrety ks. Aleksandra Batemberskiego, ks. Ferdynanda Rumuńskiego i szereg ilustracji w czasopismach polskich.
Z Henrykiem Sienkiewiczem spotkał się w latach 1878 - 1879 w Paryżu. Ilustrował jego nowele oraz „Ogniem i mieczem”. W pisanym przez siebie pamiętniku opisał
m. in. powstanie noweli „Jamioł”.

PIOTROWSKI RUDOLF Korwin [1814 - 1883]


Kapitan, uczestnik powstania listopadowego (1830/1831). Przebywał w USA od 1840 r. Za pieniądze zdobyte w kopali złota nabył majątek pod San Francisco i nazwał go Sebastopolem od miejscowości, pod którą Rosjanie w 1855 r. ponieśli klęskę w czasie wojny krymskiej. W 1849 r. założył Polsko-Amerykańskie Towarzystwo Pionierów.
Z Henrykiem Sienkiewiczem poznali się w 1876 r. San Francisco. W marcu i kwietniu 1877r. pisarz mieszkał w Sebastopolu. Zawdzięczał Rudolfowi Piotrowskiemu dużo wiadomości o minionym życiu kalifornijskim. Edmund Zbigniew Brodowski wspomina:
„Kapitan Rudolf Korwin Piotrowski, odznaczony przez jenerała Różyckiego krzyżem virtuti militari, był niezawodnie najoryginalniejszą postacią wśród Polonii kalifornijskiej. Mierzył wzrostu sześć i pół stopy,… Ręka jego, nie przesadzam, jeśli powiem, że była dwa razy tak wielka jak ręka zwykłego silnego mężczyzny. Siłę też posiadał niepospolitą. (…) Sienkiewicz
od razu przylgnął do niego i odwiedzał go co dzień. Grał z nim w szachy lub wyciągał go na dykteryjki, w których kapitan był mistrzem prawdziwym. A skoro wpadł w ferwor opowiadania, to tak łgał, że aż się kurzyło, zwłaszcza na temat swych miłosnych podbojów po wszystkich częściach świata. Razu pewnego, i to w mojej obecności, rzekł Sienkiewicz z tym uśmiechem, sobie tylko właściwym, spoza którego zawsze jakaś głębsza myśl wyglądała:
- Wiesz, kapitanie, że ja cię jeszcze kiedyś uwiecznię.
– A bodaj ci się pysk skrzywił! – odrzekł, śmiejąc się stentorowym głosem Piotrowski. Naówczas nie zrozumieliśmy…,
że już wtedy chodziły po głowie Sienkiewicza jego późniejsze, wielkie dzieła i dziwnym trafem tam, nad Oceanem Spokojnym, zdjął do nich portret swego Zagłoby. I rzeczywiście, kto znał kapitana Piotrowskiego, z całą jego oryginalną rubasznością, szlacheckimi przesądami i łgarstwem artystycznym, ten czytając Trylogię, od razu pozna starego kapitana. Nawet wyrażenia takie jak: „Boże, Ty to słyszysz, a nie grzmisz” – lub owa dosadna odpowiedź, którą dał Sienkiewiczowi, i inne, dosadniejsze jeszcze, żywcem są wyjęte z ust jego. Niestety, nie dożył swojej sławy; na starość ociemniał zupełnie i podążył do Paryża
po ratunek do naszego Gałęziowskiego, ale i ten znakomity lekarz nie miał lekarstwa na wiek podeszły. Wkrótce po przybyciu
do Francji Piotrowski zmarł tam w szpitalu.”
Helena Modrzejewska tak pisze o Kapitanie Rudolfie Korwinie Piotrowskim:
„(…) Jego polszczyzna trąciła myszką, a władał nią wyśmienicie; wybornie też mówił po francusku, a i angielski język znał doskonale, jeno że uparcie wymawiał wszystko, „jak się pisze”, z czego wypadały wielce zabawane kombinacje. Po mnogich wędrówkach, sporo doświadczywszy przygód, przyjaciel nasz osiadł w San Francisco, gdzie piastował dobrze płatny urząd inspektora imigracji i cieszył się ogólnym poważaniem, które zaskarbił sobie swoją prawością i samorodnym a nieprzebranym humorem. Pomimo swego podeszłego wieku kapitan serce zachował młode i lubił wywnętrzać się ze swych strapień miłosnych. Takim był kapitan Piotrowski, z którym przypadkowe zetknięcie podrażnić miało wyobraźnię wielkiego pisarza, że wziąwszy parę luźnych rysów z tego rubasznego jowialnego szlachcica, stworzył jedną z najwspanialszych kreacji powieściowych. A ci dopiero, co znali ten prototyp Zagłoby, a potem poznali Zagłobę, ocenić mogą w całej pełni moc twórczą Sienkiewicza.”
Julian Horain opowiada o kapitanie Piotrowskim:
„Rodak nasz, pułkownik Korwin, na początku lata opuścił San Francisco, udając się na wieś dla poratowania zdrowia
przez „mleczną kurację”. (…) Pomimo to każdej prawie niedzieli kilku z nas robi najazd na pułkownika. Rozumie się, że bywamy przyjęci przez gościnnego gospodarza z otwartymi ramionami. Natychmiast podają sorbety, wódki, zakąski, poncz […]
przed gospodarzem zaś stawiają kubek mleka i szklanicę whisky, z których sam robi mieszaninę w proporcji jak śmietanka
z kawą. Pułkownik utrzymuje, że inaczej mleka pić nie może.”

PIOTRUSIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Pokojówka. Mamka Jadwigi Sienkiewicz, córki pisarza, a potem dożywotnia służąca Henryka Sienkiewicza oraz Kazimierza i Wandy Szetkiewiczów.

PIRON ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Poczmistrz i właściciel willi Piron w Biarritz we Francji, w której w październiku 1890 r. mieszkał Henryk Sienkiewicz.

PISARZEWSKI JAN [? – ?]


Kolega Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum II. Wspomina go w liście z 21 stycznia 1866 r. do Konrada Dobrskiego.

PLATER-ZYBERK ANDRZEJ [14.03.1856 – ?] – HRABIA * herbu PLATER-ZYBERK


Biografia nieustalona.
Właściciel dóbr Kazimierzyszki w Kurlandii. Wiceprezes Komisji Wykonawczej Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście
z 08 sierpnia 1916 r. do Jadwigi Janczewskiej.

PLĄSKOWSKI WŁADYSŁAW [? - ?]


Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz.

PLESENT ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Skwater, którego Henryk Sienkiewicz poznał w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Mąż Hiszpanki, donny Refugio. W „Listach z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) Późną już nocą przybyliśmy wraz z towarzyszem moim, Dżakiem (Jackiem Harrisonem), do skwatera Plesenta. Nazajutrz rano miało się rozpocząć polowanie na szarego niedźwiedzia. (…)

Mąż jej
(donny Refugio), również jak i towarzysz mój Dżak, pochodził z Luizjany; przeniósł się zaś do Kalifornii po wojnie domowej. Był to dżentelmen rosły, młodszy o parę lat od żony, o poczciwych, niebieskich oczach i łagodnej, choć energicznej twarzy. (…)”

PLESZCZYŃSKI ADOLF [1841 – 1925]



Ksiądz, etnograf, historyk, pisarz i działacz społeczny.Autor pierwszej historii Międzyrzeca Podlaskiego:”Opis historyczno-statystyczny parafii Międzyrzeckiej” – i książki zbiorowej „Dla sierot” (Warszawa 1897), w której wydrukował opowiadanie niejakiego ks. Marczyńskiego, który był nauczycielem domowym u rodziców chrzestnych Sienkiewicza, Dmochowskich, w Burcu na Podlasiu. Razem z młodymi Dmochowskimi miał się uczyć ich brat cioteczny, dziesięcioletni Henryś, który pewnego razu zabłysnął talentem literackim. Napisał on mianowicie wypracowanie, oparte na podaniach burzeckich, prawiące o magnacie, który więzi szlachciankę wraz z jej ojcem, ponieważ odrzuciła ona jego miłość. Gnębiciel i jego ofiary dostają się w moc Tatarów, od których ratuje ich narzeczony panny, młody rycerz; ciężko ranny magnat umierając oddaje jej i jej wybawcy całe swoje mienie.

POCHWALSKA ZOFIA – patrz SZARSKA ZOFIA


POCHWALSKI KAZIMIERZ Teofil [25.12.1855 – 07.09.1940]


Malarz. Syn Józefa Kaspra (malarza) i Marcjanny Franciszki z Bergów. Prawnuk Marcina (malarza), brat Władysława Jana (malarza), ojciec Józefa Mikołaja Stanisława (malarza), dziadek Barbary Agnieszki Pochwalskiej (malarki i graficzki, ur. 1934 r.). W 1887 r. poślubił Zofię z Szarskich (Feintuchów).

Absolwent szkoły podstawowej „wzorcowej” w Krakowie. Naukę rysunku i malarstwa rozpoczął pod kierunkiem ojca. Absolwent Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie. Do 1876 r. uczył się u Władysława Łuszczkiewicza i Feliksa Szynalewskiego, a od jesieni 1876 r. do lutego 1878 r. – pod kierunkiem Jana Matejki. Dalszą naukę kontynuował w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium – pod kierunkiem profesorów Otto Seitz’a (1880/81) i Aleksandra Wagnera. W lipcu 1879 r. – wraz z Jackiem Malczewskim – gościł u Piotra Dobrzańskiego w Tarnowie. Latem 1880 r. – wraz z Julianem Fałatem odbył wycieczkę po Tyrolu. W połowie 1881 r. powrócił do kraju. Wraz z Antonim Piotrowskim wynajął pracownię malarską przy w Krakowie ul. Wolskiej.

Do Paryża przybył przed Bożym Narodzeniem 1882 r. gdzie przebywał do 25 lipca 1883 r., poświęcając się samodzielnym studiom
nad francuskim malarstwem portretowym w galeriach i w muzeach. Utrzymywał znajomości w kręgu paryskiej Polonii malarskiej, między innymi z Teodorem Axentowiczem, Anną Bilińską, Władysławem Mottym i Stanisławem Rejchanem.

W latach 1883 – 1892 mieszkał Krakowie. Żywo uczestniczył w tamtejszym życiu artystycznym i towarzyskim, dzięki, jak się wydaje, Henrykowi Sienkiewiczowi, swemu nowemu serdecznemu przyjacielowi poznanemu jesienią 1883 r. Bywał na „niedzielnych herbatkach” u Ludwika Michałowskiego. W 1883 r. udzielał lekcji rysunku Oldze Boznańskiej. W 1888 r. należał do bliżej nieznanego klubu malarzy i rzeźbiarzy tworzących na potrzeby kościołów. W październiku 1886 r. – w towarzystwie Henryka Sienkiewicza i Antoniego Zaleskiego – udał się
w podróż do Rumunii, Bułgarii, Turcji, Grecji i Włoch. W październiku 1888 r. ponownie trafił do Monachium. W 1890 r. w Wiedniu nawiązał kontakty z dworem cesarskim. W lutym 1891 r., wraz Andrzejem Potockim, jego żoną Marią Tyszkiewicz, Zdzisławem Tarnowskim i Branickimi, udał się na wycieczkę do Egiptu. W drodze powrotnej, w Aleksandrii, spotkał się z Henrykiem Sienkiewiczem i razem pojechali do Krakowa. W 1891 r. obaj przyjaciele wzięli udział w polowaniu u Alfonsyny
i Włodzimierza Dzieduszyckich w Pieniakach koło Złoczowa.

W czerwcu 1891 r. został wezwany przez ochmistrza dworu cesarskiego hrabiego Mensdorfa do Wiednia, gdzie jego portrety odniosły wielki sukces na wiosennej wystawie Künstlerhausu. Przedstawiono go wówczas cesarzowi Franciszkowi Józefowi, arcyksiążętom i ministrom. Otrzymał dużo zamówień. Malarz przeniósł się
do Wiednia na początku 1892 r. i mieszkał tam do lata 1919 r. 22 lipca 1894 r. został mianowany profesorem Spezialschule für Historienmalerei (tamtejszej akademii sztuk pięknych), przejmując od 1 października pracownię po Leopoldzie Karlu Müllerze. W akademii pracował do 1919 r. Przyznano mu tytuły: członka akademii
i honorowego profesora. Wśród wielu jego studentów różnych narodowości byli też i Polacy, między innymi: Bolesław Czedekowski, Alfons Karpiński, Jan Kazimierz Olpiński i Marian Stroński. Obdarzony został tytułem radcy dworu. Zaprzyjaźnił się z arcyksięciem Ottonem Habsburgiem, z arcyksięciem Karolem Stefanem. W 1892 r. został mianowany członkiem zwyczajnym Genossenschaft bildender Künstler Wiens, a w 1897 r. – członkiem zwyczajnym Wiener Künstlerhaus.

W 1896 r. przyjął proponowany mu udział w sądzie konkursowym Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1898 r. był wiedeńskim delegatem polskich artystów w komisji przygotowawczej do Wystawy Powszechnej w Paryżu. Należał do założonej w 1908 r. krakowskiej grupy „Zero”. W 1912 r. został wybrany
na członka sądu polubownego w Powszechnym Związku Artystów Polskich w Krakowie. W 1915 r. współpracował z Jerzym Mycielskim jako wiceprzewodniczący komitetu organizacyjnego Wystawy Sztuki Polskiej w Wiedniu.

W jego domu i pracowni bywali między inymi: Henryk Sienkiewicz, Kazimierz Chłędowski, Karol Lanckoroński, Tadeusz Rittner i Ignacy Rosner.

Latem 1919 r. Kazimierz Pochwalski powrócił na stałe do Krakowa. Mieszkał kolejno: w willi przy ul. Wenecja 11, w domu Józefa Muczkowskiego przy ul. Karmelickiej 3. Jego pracownia mieściła się przy ul. Smoleńsk, a w 1934 r. zamieszkał w zakupionym domu przy ul. Wenecja 11. W latach: 1926, 1930 i 1931 – jeździł do Warszawy portretować dostojników państwowych. Jeździł też do Wielkopolski (między innymi w listopadzie 1928 r. – do Poznania, w sierpniu 1933 r. – do Poznania i Kórnika) malować portrety tamtejszych ziemian. W sierpniu 1929 r. był w Gdyni i Gdańsku, a w sierpniu 1930 r. – we Lwowie. W listopadzie 1931 r. pojechał do Wiednia,
a w kwietniu 1933 r. – do Żywca na pogrzeb arcyksięcia Karola Stefana. Latem 1935 r. i 1936 r. był w Krynicy. Często odwiedzał rodzinę swego syna Jerzego, mieszkającą w Krywałdzie Śląskim. Malował prawie do końca życia, bo na 12 dni przed śmiercią. Zmarł na zapalenie płuc.

Kazimierz Pochwalski otrzymał wiele odznaczeń państwowych, zarówno austriackich, jak i polskich: w 1899 r. – Order Korony Żelaznej III klasy, w 1900 r. – Order Franciszka Józefa, w 1924 r. – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, a w 1938 r. – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski. W 1925 r. na wystawie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych „Portret polski” przyznano mu dyplom honorowy za całokształt twórczości, a w 1927 r. – członkostwo honorowe TZSP.

Twórczość Kazimierza Pochwalskiego jest zachowana w niewielkim stopniu i równie słabo udokumentowana. Jej poznanie utrudnia fakt, iż malowane przezeń obrazy trafiały do prywatnych zbiorów krajowych, często kresowych, jak też do prywatnych kolekcji Austro-Węgier, obecnie niedostępnych lub przechowywanych w trudnych do ustalenia miejscach, a także do zbiorów instytucji rządowych Austro-Węgier instytucji lwowskich, jak Sejm Krajowy i Wydział Krajowy.

Prace Kazimierza Pochwalskiego: „Głowa mężczyzny, rzeźba antyczna” (rysunek ołówkiem, 1872 r.), „Studium aktu kobiecego” (rysunek ołówkiem, 1875 r.), „Chłopcy w kąpieli” (olej), „Portret damy – sielanka” (olej, 1878 r.), „Dwie wdowy” (olej, 1880 r.), „Psotnik i Kronikarz” (olej, 1881 r.), „Włoszka” (olej, 1879 r.), „Wieśniak z okolicy Monachium” (olej), „Portret Jacka Malczewskiego” (olej, 1879 r.), „Błogi sen Jacka Malczewskiego” (rysunek ołówkiem), „Studium głowy dziada” (olej, 1882 r.), „Portret Marcelego Mottego”, „Portret Ralfa Modrzejewskiego” (rysunek piórkiem i tuszem, 1883 r.), „Portret Juliana Magaczewskiego” (olej, 1879 r.), „Portret Mieczysława Magaczewskiego” (olej, 1879 r.), „Portret matki artysty Marianny z Bergów Pochwalskiej” (olej, 1882 r.) „Portret [Szymona?] Meysztowicza” (olej, 1883 r.), „Portret Kawiora” (olej, 1883 r.), „Portret baronowej K.” (olej, 1883 r.), „Aldona w wieży” (olej, 1882 r.), „Opowiadanie starego weterana” (olej, 1884 r.), „Opowiadanie starego wiarusa” (olej, 1886 r.), „Lirnik w chacie” (olej, 1885 r.), „Pasterka” (olej, 1883 r.), „Umizgi” (olej, 1883 r.), „Prządka” (olej, 1883 r.), „Podanie o założeniu przez księdza Piotra Skargę Banku Pobożnego w Krakowie”, „Postać wojewody krakowskiego, Mikołaja Zebrzydowskiego” (olej, 1884 r.), „Z wycieczki do Białej Wody
w Zakopanem”
(1885 r.), „Fragmenty zabudowań” (rysunek ołówkiem, akwarela, 1882 r.), „Osada podleśnego Straży Dietrzniki Leśnictwa Wieluń
w Budziakach”
(akwarela, 1883 r.), „Scena z polowania” (akwarela, 1883 r.), „Sylwetki krów” (rysunek ołówkiem, piórko, akwarela, 1883 r.), „Koń
przy żłobie”
(rysunek ołówkiem lawowany akwarelą i gwaszem, 1884 r.).

Główną domeną twórczości Kazimierza Pochwalskiego stało się jednak malarstwo portretowe, które artysta nadal intensywnie uprawiał, ale do 1886 r. jedynie
w „wymiarze prywatnym”, malując wizerunki osób bliskich i zaprzyjaźnionych, jak: „Portret Marii z Szetkiewiczów Henrykowej Sienkiewiczowej” (olej,
1883 – 1886), „Portret Henryka Sienkiewicza” (szkic – 1885 r., praca właściwa – 1934 r.), „Portret Heleny z Pochwalskich Janowej Meyerowej” (olej, 1884 – 1887), „Portret Sabały” (olej, 1885 r.), „Portret matki Zygmunta Jaroszyńskiego” (1885 – 1886), „Portret Henryka Gropplera” (olej, 1886 r.)
i „Portret Ludwiki Gropplerowej” (olej, 1886 r.). Dopiero w 1886 r. – wystawieniem w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie „Portretu Józefa Szujskiego w stroju rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego” (olej, 1886 r.) – Kazimierz Pochwalski rozpoczął karierę malarza oficjalnych, reprezentacyjnych portretów wybitnych osobistości.

W latach (1887 - 1891) namalował 27 portretów postaci głównie ze świata nauki, literatury oraz arystokratów i ziemian kresowych: Adama Asnyka (olej, 1889 r.), Stanisława Burzyńskiego (olej, 1888 – 1889), Włodzimierza Dzieduszyckiego (szkic ołówkiem, 1891 r.; olej, 1891 – 1892), profesora Faustyna Jakubowskiego (olej, 1890 r.), Benedykta Lipkowskiego (olej, 1890 r.), profesora Józefa Majera, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego i prezesa Akademii Umiejętności (olej, 1890 – 1891), Leona Pinińskiego (olej, 1890 r.), Pawła Popiela (olej, 1889 r.), Henryka Sienkiewicza (olej, 1890 r. oraz 3 późniejsze wizerunki pisarza malowane przez Kazimierza Pochwalskiego), Ludwika Teichmana (olej, 1887 r.), Seweryna (?) Uruskiego (olej, 1887 r.), Zygmunta Wielopolskiego (olej, 1890 – 1894) i Ferdynanda Zolla, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego (olej, 1887 r.).

Obrazy z tej grupy uczyniły z niego portrecistę europejskiej rangi, i zostały nagrodzone licznymi medalami.

Okres twórczości wiedeńskiej (1891 – 1916) to lata wytężonej pracy. Powstało wtedy kilkaset portretów, głównie przedstawicieli elit monarchii Habsburgów,
a zwłaszcza Galicji. Wspomniane sukcesy Kazimierza Pochwalskiego na wystawach zwróciły nań uwagę dworu cesarskiego w Wiedniu. Kontakty dworu z malarzem rozpoczęły się już po otrzymaniu przezeń pierwszego medalu, we wrześniu 1890 r., kiedy to marszałek dworu zamówił portret arcyksięcia Karola Ludwika.
Nie wiadomo jednak, czy został namalowany. W 1891 r. medal złoty na wystawie wiedeńskiej przyniósł artyście zaproszenie na tamtejszy dwór i zamówienie wizerunku cesarza.

Kazimierz Pochwalski namalował 6 lub 7 portretów cesarza Franciszka Józefa I, w tym: „Portret w białym mundurze” (olej, rozpoczęty w 1891 r.), „Portret cesarza w mundurze marszałka polnego z niebieską wstęgą Orderu Podwiązki (olej, 1893 r.), portret namalowany dla Namiestnictwa we Lwowie (olej, 1894 r.), „Popiersie cesarza z wstęgą Orderu Podwiązki”, (olej, 1895 r.); „Cesarz w błękitnym polowym mundurze generała, z lewą ręką
na szabli”
(olej, 1896 r.), podobizna cesarza (1896 r.; replika portretu, 1894 r.), wizerunek (1900 r.) „Portret cesarza w stroju myśliwskim,
z upolowanym jeleniem”
(olej, 1910 r.).

Artysta malował również oficjalne reprezentacyjne wizerunki rodziny cesarskiej: arcyksięcia Albrechta (1895 r.), arcyksięcia Karola Ludwika (1896 r.), arcyksiężnej Marii Józefy (1907 r.), arcyksięcia Ottona (1907 r. i później), arcyksięcia Ferdynanda Karola (1909 r.), arcyksięcia Karola Stefana
(1909 r., 1911 r. oraz dwie inne wersje: olej, deska; olej, karton), arcyksięcia Rainera (1911 r.) i arcyksięcia Franciszka Ferdynanda (3 wersje: cała postać
w mundurze admirała, olej, 1913 r.; popiersie w mundurze admirała, olej, 1913 r., popiersie niedokończone, olej, 1914 r.).

Wśród kilkuset portretów powstałych w tym okresie można wyróżnić podobizny osobistości ze sfer rządowych, uniwersyteckich, arystokratycznych i finansowych ówczesnego Wiednia i Galicji. Z około 80 wizerunków Austriaków wspomnieć można: hrabiego Leopolda Starkenberga (1891 r.), barona Chlumeckyego
(1892 r.), księcia Alfreda Lichtensteina (1893 r.), barona Paula von Schoellera (wystawiany w 1895 r.), hrabiego Hugona Abensperger-Trauna, wielkiego łowczego (1896 r.), Furstenberga (przed 1911 r.), ministra hrabiego Ahrenthala (1913 r.), admirała Cassiniego (olej, wystawiany w 1915 r.).

Nieco lepiej znane są wizerunki osobistości polskich. Szczególną historyczną wartość ikonograficzną przedstawiają wizerunki: Dawida Abrahamowicza, ormiańskiego posła na Sejm Krajowy (olej, 1914 r.; olej, 1927 r.), Stanisława Badeniego, marszałka krajowego Galicji (olej, 1902 r.; szkic ołówkiem, około 1902 r.; olej, około 1902 – 1903), Juliana Dunajewskiego, ministra skarbu Austro-Węgier (olej, 1894 r.; olej, 1897 r.), Karola Estreichera (olej, 1900 r.), Agenora Marii Gołuchowskiego, ministra spraw zagranicznych Austro-Węgier (olej, 1894 r.; olej, około 1900 r. lub 1907 r.; olej, około 1911 r.), Karola Antoniego Lanckorońskiego, ochmistrza dworu (olej, przed 1892 r.), Andrzeja Lubomirskiego, posła na Sejm Krajowy (olej, 1908 r.), Stanisława Madeyskiego, ministra oświaty i wyznań Austro-Węgier (olej, 1900 r.), Zdzisława Morawskiego, ministra dla Galicji (olej, 1918 r.), Andrzeja Potockiego, marszałka Krajowego
i namiestnika (olej, 1903 r.; olej, 1909 r.), kardynała Jana Maurycego Puzyny (olej, około 1910 r.), Eustachego Sanguszki, marszałka Krajowego i namiestnika Galicji (olej, 1894 – 1896), Jana Tarnowskiego, marszałka Krajowego (olej), Filipa Zaleskiego, ministra dla Galicji i namiestnika (olej, 1904 r,; olej, około 1904 r.; szkic olejny, tektura, około 1904 r.).

Okres twórczości krakowskiej przypada na lata 1919 – 1940. Na powstały w kraju dorobek Kazimierza Pochwalskiego składa się około 120 portretów, w tym najwyższych dostojników państwa, między innymi: Józefa Piłsudskiego (olej, 1925 r., niedokończony), prezydenta Stanisława Wojciechowskiego (olej, 1923 r.), prezydenta Ignacego Mościckiego (olej, 1925 r.), premiera Władysława Grabskiego (olej, wystawiany w 1925 r.), Cyryla Ratajskiego, ministra spraw wewnętrznych i prezydenta Poznania (olej, wystawiany w 1925 r.; kopia autorska, 1935 r.), ministra Leona Janty-Połczyńskiego (olej, wystawiany w 1935 r.). Większość osób portretowanych w tym okresie to tradycyjna klientela Kazmierza Pochwalskiego – grono profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akademii Górniczej
w Krakowie i Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, a także liczni przedstawiciele arystokracji i ziemiaństwa. Uwagę zwraca Portret rodziny Tarnowskich zgromadzonej w sali pałacu w Dzikowie (olej), który jest przykładem rzadkiego w twórczości artysty portretu zbiorowego. Poza nim znane są: Portret profesora Maurycego Madurowicza w otoczeniu swoich asystentów (olej, wystawiany w 1888 r.), Portret zbiorowy lekarzy (olej, wystawiany w 1954 r.), Portret Wandy Szarskiej z synami Stanisławem, Jackiem i Andrzejem (olej, 1933 r.), Portret zbiorowy rodziny Szarskich (olej, 1937 r.) oraz Portret zbiorowy rodziny Pochwalskich w ogrodzie na letnisku w Hietzing pod Wiedniem (olej).

Kazimierz Pochwalski wielokrotnie portretował członków swojej rodziny i rodzin spokrewnionych. Kilkakrotnie malował też autoportrety: Autoportret z paletą
(olej, 1895 r.), Autoportret (olej, 1905) i Autoportret (olej, 1922 r.), Autoportret w towarzystwie Sienkiewicza na pokładzie statku w Konstantynopolu
(olej, 1940 r.).

Dorobek malarza dopełniają liczne studia pejzaży, głównie leśnych i górskich, martwych natur i kwiatów oraz mniej liczne szkice rodzajowe. Jako praca wyjątkowa wspomniana jest też dekoracja na wachlarzu przedstawiająca „egipski pejzaż z typami kobiet koptyjskich” (1897 r.).

Kazimierz Pochwalski to jeden z najbardziej utalentowanych polskich portrecistów, mistrz portretu realistycznego, a ściślej portretu reprezentacyjnego. W swych najlepszych dziełach nie tylko wiernie oddawał uderzające podobieństwo fizjonomii, ale też stronę psychiczną modela.

Poza wyżej wymienionymi jest jeszcze długa lista prac malarza. Zarówno z nią, jak i z licznymi obrazami utalentowanego Rodu Pochwalskich można zapoznać się
na przepięknie wykonanej i wspaniale prowadzonej stronie internetowej KASPER POCHWALSKI ORAZ DYNASTIA MALARSKA POCHWALSKICH.

Przyjaciel Henryka Sienkiewicza. Po raz pierwszy spotkał pisarza jesienią 1883 r. na wystawie Krakowskiego Towarzystwa Sztuki. W lipcu 1886 r. na podstawie fotografii wykonał portret zmarłej Marii Sienkiewicz. Dwukrotnie malował portret pisarza. 31 lipca 1886 r. wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem jedli obiad
w Restauracji Hotelu „Pod Różą” w Krakowie. Tego samego roku odbyli wspólną podróż do Bułgarii, Grecji i Turcji. Dalsze spotkania przyjaciół datowane są następująco: 01) 23 października 1889 r. w Wiedniu; 02) początek września 1890 r. w Krakowie; 03) koniec grudnia 1894 r. w Wiedniu.

[Fotografia uzyskana dzięki uprzejmości Rodziny Pochwalskich. Przedstawia Henryka Sienkiewicza i Kazimierza Pochwalskiego.]

PODBIELSKI MICHAŁ [? – ?]


Biografia nieustalona. Służący Henryka Sienkiewicza. Pisarz wspomina go w liście z 10 listopada 1910 r. do Jadwigi Janczewskiej.

POKLEWSCY ? i ? [? – ?]


Biografie nieustalone. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z p. p. Poklewskimi datują się następująco: 01) marzec 1898 r. – Nicea.

POPIEL CECYLIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Pawła i Marianny z Zamoyskich Popielów. 11 października 1889 r. w sklepie u Szulgiewicza w Krakowie Henryk Sienkiewicz spotkał Mariannę
z Zamoyskich Popiel, która powiedziała, że w Zakopanem (terminu brak) poznał on jej męża, Pawła Popiela juniora, i ich córkę, Cecylię Popiel.

POPIEL MARIA Jadwiga Franciszka [1855 – 28.12.1899]


Biografia nieustalona. Od 1878 r. żona Mścisława Godlewskiego.
19 listopada 1888 r. pisarz i Kazimierz Szetkiewicz odwiedzili Mścisława i Marię z Popielów Godlewskich w ich warszawskim mieszkaniu. Następnie uczynił to: 20 lutego 1889 r. w Warszawie. Ona natomiast odwiedziła pisarza 28 lutego 1889 r. w jego mieszkaniu w Warszawwie.

POPIEL MARIANNA – patrz ZAMOYSKA MARIANNA


POPIEL PAWEŁ [21.07.1807 – 06.03.1892] – OJCIEC


Publicysta, polityk, prawnik, konserwator zabytków, autor pamiętników. Uczestnik powstania listopadowego. Współzałożyciel „Czasu”. Honorowy obywatel miasta Krakowa. Poseł do Sejmu Krajowego. Absolwent prawa na Uniwersytecie Warszawskim. Studia te kontynuował następnie w Paryżu. Od 1832 r. mieszkał w Krakowie. Domagał się wprowadzenia języka polskiego jako języka urzędowego. Od 1872 r. – członek Akademii Umiejętności w Krakowie.
Spotkania Pawła Popiela (ojca lub syna) z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 12 października 1889 r. – Kraków – Sukiennice.

POPIEL PAWEŁ [1837 – 1910] – SYN


Biografia nieustalona. Filolog klasyczny, tłumacz „Iliady” Homera (1880 r.) oraz „Satyr i listów” Horacego (1903 r.). Mąż Marianny z Zamoyskich. Ojciec: Cecylii, Marii
i Elfrydy. Spotkania Pawła Popiela (ojca lub syna) z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 12 października 1889 r. – Kraków – Sukiennice.

POPŁAWSKA MARIA – patrz DASZEWSKA MARIA


POPŁAWSKI ADAM [? – ?]


Biografia nieustalona. Mieszkaniec Promnika (gm. Strawczyn, powiat kielecki, woj. świętokrzyskie). Mąż Marii z Daszewskich. Administrator majątku Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku. Początkowo robił to bezinteresownie. W lipcu 1902 r. Stefan Dmochowski sporządził dla niego kontrakt dzierżawczy. Około 15 lipca 1913 r. był gościem pisarza na jego imieninach.

PORADOWSKA MARGUERITTE – patrz GACHET MARGUERITTE


PORADOWSKI ALEKSANDER [1836 – 1890] – herbu KORAB


Syn Aleksandra i Karoliny z Siheniów. Dowódca w powstaniu styczniowym 1863 r. Emigrant we Francji (1865 – 1866), gdzie był opiekunem-kasjerem sum narodowych prowincji litewskich. Następnie osiadł w Brukseli. Mąż Margueritte Gachet (literatki i tłumaczki literatury polskiej na język francuski). Tu też został sekretarzem Towarzystwa Niesienia Pomocy Uchodźcom, które założył Henryk Merzbach.
Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 28 lipca 1888 r. do Henryka Merzbacha. Natomiast w liście z 24 sierpnia 1888 r. do Jadwigi Janczewskiej stwierdza:
„...u Poradowskich była muzyka na moją cześć (Wieniawski i pani Warecka)...” Dalsze spotkania obu osób datują się następująco: 1) początek sierpnia
1889 r. w Brukseli w mieszkaniu Aleksandra i Margueritte Poradowskich.

POTKAŃSKI KAROL [1861 – 16.08.1907]


Polski historyk, etnograf, badacz regionu, taternik. Od 1902 r. profesor katedry historii powszechnej i austriackiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 1904 r. członek Akademii Umiejętności. Wybitny znawca polskiego Średniowiecza. Zajmował się głównie badaniem średniowiecza zarówno w Polsce, jak i na Słowiańszczyźnie.
Należał do grona wybitnych wielbicieli Tatr i Zakopanego. Przyjaciel Tytusa Chałubińskiego, Stanisława Witkiewicza, Bronisława i Marii Dembowskich i brata Alberta Chmielowskiego. Wytrawny taternik i alpinista. Wraz z przewodnikami zdobył jako pierwszy Cubrynę (1884 r.), Mały Ganek (1892 r.), a także jako drugi wszedł
na Mnicha (1887 r.). W zimie dokonał pierwszych wejść na: Kasprowy Wierch (1890), Krzyżne (1894 r.) i Czerwone Wierchy.
Z Sienkiewiczem Potkański poznał się w Krakowie lub Zakopanem i szybko stali się serdecznymi przyjaciółmi. Pisarz powierzył mu opiekę nad synem Henrykiem Józefem, gdy ten chodził do Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Podczas choroby uczonego odwiedzał go wielokrotnie. Karol Potkański zmarł na białaczkę.
Udokumentowane spotkania obu przyjaciół datują się następująco: 01) 09 lutego 1890 r. - Wiedeń; 02) luty 1890 r. - Kraków; 03) 25 czerwca 1890 r. - Krakówi;
04) 06 lipca 1890 r. - Kraków i Tyniec; 05) lipiec 1890 r. - Kaltenleutgeben; 06) lipiec - sierpień 1890 r. - Zakopane; 07) wrzesień 1890 r. - Kieżmark;
08) 03 - 19 listopada 1890 r. - Kraków; 09) listopad 1891 r. - Kraków; 10) maj 1892 r. - Kraków; 11) sierpień 1895 r. - Zakopane; 12) lipiec 1896 r.; 13) czerwiec
1899 r. - Kraków. Po jego śmierci Henryk Sienkiewicz w 1910 r. wzniósł mu pomnik na cmentarzu Rakowickim.

POTOCKA JADWIGA [? – ?] – HRABIANKA * herbu PILAWA


Biografia nieustalona. Córka Leona i Józefy Barbary z Kossakowskich Potockich. Żona Szymona Brunnowa (? – 1878). Matka: Stanisława, Szymona, Marii i Ludwiki.
Jadwigę Potocką Henryk Sienkiewicz spotkał 03 marca 1889 r. na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

POTOCKA KATARZYNA – patrz BRANICKA KATARZYNA


POTOCKA MARIA [1849 – ?]


Biografia nieustalona. Córka Maurycego, właściciela Jabłonny i Wiśnicza. Żona Tomasza Franciszka Zamoyskiego (1832 – 1889), ordynata na Zamościu.
Secundo voto – żona Konstantego Lubomirskiego.
Na początku lipca 1888 r. pisarz spotkał ją w Kaltenleutgeben w towarzystwie Władysława Branickiego.

POTOCKA MARIA – patrz MŁODECKA MARIA


POTOCKA RÓŻA [primo voto Krasińska] [1849 – 1937]


Żona Edwarda Aleksandra Raczyńskiego. Po ślubie w 1886 r. stała się prawdziwą cesarzową rodu i to ona decydowała, kto zrobi jaką karierę. Uważała się za strażniczkę tradycji Raczyńskich i Krasińskich. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Różą z Potockich Raczyńską datują się następująco: 01) początek lipca 1888 r. - Kaltenleutgeben; 02) pierwsza dekada listopada 1890 r. - Kraków; 03) 29 września - 17 października 1895 r. - Rogalin; 04) wrzesień 1899 r. - Rogalin.

POTOCKA TAIDA [1849 – ?]


Linia rodowa – chrząstowska. Siostra Aleksandra Potockiego i Rodryka Potockiego (właściciela Koniecpola).
W październiku 1887 r. współtowarzyszka posiłków w czasie kuracji Henryka Sienkiewicza w Kaltenleutgeben.

POTOCKA TERESA [1849 – 1930]


Wieloletnia współpracownica „Przeglądu Polskiego.
Autorka m. in.: „Dziejów perły” (1883 r.), „Historii polskiej dla dorastającej młodzieży” (1890 – 1895). W „Przeglądzie Polskim” ogłosiła „Relację o upadku Kamieńca r. 1672 i ostatnich czynach p. Jerzego Wołodyjowskiego przez J. M-ci pana Stanisława Makowieckiego, stolnika latyczewskiego” (1886 r.).
Z listu z 17 lutego 1886 r. Henryka Sienkiewicza do Jadwigi Janczewskiej dowiadujemy się, jakoby napisała ona do pisarza list w sprawie Jerzego Wołodyjowskiego. List ten do pisarza nie dotarł.

POTOCKI ALEKSANDER [1850 – ?]


Linia rodowa – chrząstowska. Brat Taidy Potockiej i Rodryka Potockiego (właściciela Koniecpola).
W październiku 1887 r. współtowarzysz posiłków w czasie kuracji Henryka Sienkiewicza w Kaltenleutgeben.

POTOCKI ANDRZEJ [10.06.1861 – 12.04.1908] – KSIĄŻĘ * herbu PILAWA


Syn Adama Potockiego herbu Pilawa i Katarzyny Branickiej herbu Korczak. Polski polityk. Właściciel dóbr i zakładów przemysłowych. Absolwent Gimnazjum św. Anny (1879 r.), Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie 21 lutego 1884 r. uzyskał doktorat.
Pracownik austriackiej służby dyplomatycznej: attaché ambasady austriackiej w Paryżu i oficer ordynansowy Franciszka Józefa, szambelan austriacki (1886 r.); pracownik placówek dyplomatycznych w Madrycie i Londynie. Po śmierci brata Artura wrócił do kraju, aby objąć zarząd majątków (1890 r.).
Członek Wydziału Rady Powiatowej w Chrzanowie (od 1890 r.), radny miejski w Krakowie (od 1893 r.), członek władz Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń
w Krakowie (od 1894 r.), członek Kasy Oszczędności, członek Rady Nadzorczej Galicyjskiego Banku dla Handlu i Przemysłu (od 1899 r.), prezes Krakowskiego Towarzystwa Rolniczego (1899 – 1901), członek honorowy Towarzystwa Galicyjskiego Leśnego, Towarzystwa Tatrzańskiego (1901 r.), prezes Galicyjskiego Towarzystwa Oficjalistów Prywatnych (1899 – 1901) oraz Towarzystwa Archeologiczno-Numizmatycznego, członek Komitetu Restauracji Zamku Wawelskiego, fundator kościoła w Krystynowie koło Sierszy (1901 r.), poseł parlamentu wiedeńskiego (od 1895 r.), poseł galicyjskiego Sejmu Krajowego, członek Izby Panów Rady Państwa (od 1901 r.), marszałek krajowy (od 1901 r.), namiestnika Galicji (1903 r.). 12 kwietnia 1908 r we Lwowie ukraiński student Mirosław Siczyński ranił go śmiertelnie.
Kawaler Orderu Lwa i Słońca (1905 r.), Wielkiego Krzyża Leopolda (1905 r.) oraz Orderu Złotego Runa (1907 r.). Honorowy obywatel miast: Nowego Sącza, Złoczowa, Sokala, Chyrowa, Buczacza.
Bliski znajomy Henryka Sienkiewicza. Pisarz prosił go o posadę dla Janusza Dmochowskiego.

POTOCKI ANTONI [1867 – 1939]


Krytyk literacki i historyk literatury.
Zamieszkały na stałe w Paryżu. Redaktor „La Pologne Littéraire” i „Sztuki”. Artykuły swoje zebrał w tomie „Szkice i wrażenia literackie (1903 r.). Autor studiów o Marii Stanisławie Konopnickiej (1902 r.), Stanisławie Mateuszu Ignacym Wyspiańskim (1902 r.) i Adamie Bernardzie Mickiewiczu (1929 r.) oraz pracy „Polska literatura współczesna” (1911 – 1912). Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Antonim Potockim datują się następująco: 01) styczeń 1901 r. – Warszawa.

POTOCKI ARTUR [1839 – ?] - HRABIA * herbu PILAWA


Syn Adama Potockiego i Filipiny Dittmayer von Russfelden.
Artysta malarz. Biografia nieustalona. Od 1891 r. mąż Marii z Młodeckich. Henryk Sienkiewicz widział Artura Potockiego: 01) w październiku 1892 r. – w Kaltenleutgeben.

POTULICKA MARIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Matka Izy Sobańskiej. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Marią z Potulickich Sobańską datują się następująco:
01) czerwiec 1892 r. – Karlsbad.

PÓŁJANOWSKI ANTONI [? – ?]


Prawnik, ekonomista, publicysta, współpracownik „Niwy” (prowadził dział ekonomiczny) oraz „Słowa” (od 1895 r. redagował rubrykę „Z Dzienników Ruskich”), wicedyrektor Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, pomocnik sekretarza Towarzystwa Przeciwżebraczego w Warszawie. Autor prac z dziedziny ekonomii i statystyki na łamach „Biblioteki Umiejętności Prawnych”. Bliski sąsiad Henryka Sienkiewicza w Warszawie.

PRAUN JOHANN [? – ?]


Major wojsk austro-węgierskich. Tłumacz dzieł Henryka Sienkiewicza, Marii Rodziewiczówny, Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Gabrieli Zapolskiej i innych na język niemiecki. W liście z 15 czerwca 1887 r., a także w późniejszych sześciu listach (1887 – 1908) Henryk Sienkiewicz udzielił mu prawa przekładu swoich utworów.
Johann Praun przełożył: „Janka Muzykanta”, „Hanię”, „Starego sługę”, „Bartka Zwycięzcę”, „Komedię z pomyłek”, „Przez stepy”, „Orso”, „Latarnika”, „Tę trzecią”,
„Lux in tenebris lucet”, „Pójdźmy za nim” i „Pana Wołodyjowskiego”.
W liście z 18 czerwca 1887 r. do Edwarda Lubowskiego czytamy:
„(…) ...jakiś Praun …przysłał mi bardzo piękny medal, bity na pamiątkę odsieczy Wiednia, współczesny. (…)”

PRAŻMOWSKI MARIAN [? – ?]


Polski artysta dramatyczny i pisarz. Od 1873 r. występował na scenie warszawskiej w rolach amantów, później w rolach charakterystycznych.
Napisał fantazję dramatyczną „Święto ognia” (1902 r.) i balet „Saski Ogród”. Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej
w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz.

PRUS BOLESŁAW [właściwie Aleksander Głowacki] [20.08.1847 – 19.05.1912] – pseudonim PRUS


S. Antoniego i Apolonii z Trembińskich. Osierocony w wieku 3 lat przez matkę, a w wieku 9 lat – przez ojca. W 1862 r. rozpoczął naukę w gimnazjum w Kielcach.
W 1863 r. przerwał naukę w gimnazjum i wziął udział w powstaniu styczniowym i dostał się do rosyjskiej niewoli, jednak ze względu na młody wiek oraz dzięki wstawiennictwu ciotki, ale pozwolono mu wrócić do Lublina i zamieszkać z rodziną. 20 stycznia 1864 r. Aleksander Głowacki został aresztowany za udział w powstaniu. Od stycznia do kwietnia przebywał w więzieniu na Zamku Lubelskim. Sąd wojskowy pozbawił go szlachectwa, a także oddał pod opiekę wuja Klemensa Olszewskiego.
Po zwolnieniu z więzienia w 1866 r. z wynikiem celującym ukończył gimnazjum lubelskie. W październiku tego roku wstąpił do Szkoły Głównej w Warszawie na Wydział Matematyczno-Fizyczny. W tym samym czasie studiował tu również Henryk Sienkiewicz. W Warszawie, zdany na własne siły, zarabiał na studia jako guwerner
i korepetytor. W wolnych chwilach pisywał listy do "Kuriera Świątecznego", które podpisywał pseudonimem Jan w Oleju. Trudności materialne sprawiły, że w 1869 r., będąc na trzecim roku, zmuszony był przerwać studia. Następnie przeniósł się do Puław, gdzie podjął naukę na Wydziale Leśnym Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego
i Leśnictwa, jednak już we wrześniu 1870 r. wrócił do Warszawy, gdyż popadł w konflikt z jednym z rosyjskich profesorów. Próbował różnych zawodów, dzięki którym mógłby zarobić na życie. Był m. in. fotografikiem, ulicznym mówcą, ślusarzem w fabryce Lilpopa i Raua.

Za debiut prasowy Aleksandra Głowackiego uważa się zamieszczony w 22. numerze pozytywistycznego czasopisma "Opiekun domowy" z 29 maja 1872 r. artykuł społeczny „Nasze grzechy”. Tego samego roku w czasopiśmie „Niwa” opublikowany został jego pierwszy artykuł popularnonaukowy „O elektryczności”. Na łamach „Opiekuna domowego” w 1872 r. ukazywały się też felietony Głowackiego „Listy ze starego obozu”, które autor po raz pierwszy podpisał pseudonimem Bolesław Prus. Aleksander Głowacki postanowił bowiem wówczas używać prawdziwego nazwiska do podpisywania jedynie poważnych artykułów. Rozpoczął również współpracę
z satyrycznymi pismami: „Mucha” (od 1873 r.) i „Kolce” (od 1874 r.) – dla których pisał prześmiewcze „Szkice społeczne” i liczne humoreski (najbardziej znane z nich
to „Kłopoty babuni” oraz „To i owo”). Także w „Niwie” ukazywał się jego stały felieton „Sprawy bieżące”. Wszystkie publikacje zamieszczane w tych gazetach,
ze względu na rozrywkowy charakter artykułów, autor podpisywał nazwiskiem Prus. Również w 1874 r. Głowacki związał się z „Kurierem Warszawski”, na łamach którego ukazała się seria siedmiu utworów z cyklu „Szkice warszawskie”. Ta sama gazeta od 1875 r. zaczęła zamieszczać „Kartki z podróży” (felietony i reportaże pisane podczas licznych wędrówek reporterskich po kraju) oraz „Kronikę tygodniową”, która wówczas przyniosła Prusowi największą popularność. Kariera felietonisty przyniosła Prusowi znaczne dochody i czasowo zapewniła stabilizację finansową. Prus cierpiał na agorafobię. Żona czuwała nad jego zdrowiem. W 1876 r. Prus rozpoczął współpracę z czasopismem „Ateneum” (do którego pisał głównie „Kroniki miesięczne”), natomiast w 1877 r. z tygodnikiem „Nowiny”. W 1882 r. objął redakcję tej gazety.

W tym samym czasie rozwijała się coraz bardziej jego działalność beletrystyczna. W 1879 r. Prus wkroczył w dojrzały okres swojej twórczości nowelistycznej, który trwał aż do 1885 r. Nigdy nie porzucił jednak dziennikarstwa. W 1881 r. związał się z „Tygodnikiem Ilustrowanym”, a w 1887 r. – z „Kurierem Codziennym”. W 1882 r. Prus po raz pierwszy wyjechał na wczasy do uzdrowiskowej miejscowości, do Nałęczowa. Od tamtej pory miasteczko to stało się jego ulubionym miejscem wypoczynku, które odwiedzał przez kolejne 30 lat, czyli do swojej śmierci. Dziś w Nałęczowie znajduje się muzeum Bolesława Prusa. W 1883 r. prowadzone przez Prusa czasopismo „Nowiny” upadło i pisarza znowu dotknęły problemy finansowe. Poświęcił się on wówczas głównie pracy nad powieściami. Prus nawiązał również stałą współpracę
z wydawanym w Petersburgu polskim tygodnikiem „Kraj”, dla którego pisał „Korespondencję z Warszawy”. W 1882 r. Prus poznał znanego malarza Stanisława Witkiewicza, który był wówczas współredaktorem czasopisma „Wędrowiec”. Dzięki tej znajomości z Witkiewiczem, Prus przez krótki czas związany był z „Wędrowcem”,
na łamach którego opublikował kilka nowel i opowiadań oraz pierwszą w literaturze polskiej powieść naturalistyczną – „Placówkę”. W 1892 r. wystąpił w charakterze świadka na ślubie Stefana Żeromskiego z Oktawią Rodkiewicz. Prus był zaprzyjaźniony z młodą parą, którą poznał podczas jednego z wyjazdów do Nałęczowa. Opiekował się także początkującym pisarzem. Pod koniec życia, dzięki ożywionej działalności publicystycznej (głównie w latach 1904 – 1905) Prus stał się wielkim autorytetem w oczach opinii publicznej. Do końca życia pisarz chętnie brał udział w akcjach społecznych i obejmował patronat wielu inicjatyw oraz przedsięwzięć. Został opiekunem sierot z Towarzystwa Dobroczynności, brał udział w spółce zakładającej Seminarium dla Nauczycieli Ludowych w Ursynowie, był prezesem Stowarzyszenia Kursów dla Analfabetów Dorosłych. W swoim testamencie ufundował stypendia dla utalentowanych dzieci pochodzących z ubogich wiejskich rodzin. W ostatnim okresie życia (na pewno w 1911 r.) przyjeżdżał na wypoczynek do Milanówka. Zmarł na atak serca w wieku 64 lat. Jego pogrzeb zgromadził 22 maja 1912 r. tłumy wielbicieli talentu pisarza i przerodził się w wielką manifestację mieszkańców Warszawy. Prus został pochowany na cmentarzu na Powązkach, gdzie na pomniku, wykonanym
przez Stanisława Jackowskiego, znajduje się napis „Serce serc”.

Tematem jego wczesnej twórczości było przedstawienie krzywdy społecznej („Dusze w niewoli”, „Anielka”). Prus był świadkiem tragedii losów ludzkich
i niesprawiedliwości społecznej („Powracająca fala”). Jego pierwszą powieścią była „Placówka” (1885 – 1886) - powieść naturalistyczna. Następnie powstała epicka panorama ówczesnej Warszawy – „Lalka” (1890 r.). Prus napisał także powieść społeczno-obyczajową „Emancypantki” (1894 r.). W swojej jedynej powieści historycznej „Faraon” (1897 r.) przedstawił mechanizmy władzy, państwa i społeczeństwa Egiptu. W 1909 r. wydał jeszcze jedną powieść „Dzieci” (1909 r.).
Śmierć pisarza przerwała prace nad ostatnią, niedokończoną powieścią „Przemiany”.

PRUSZAK ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Pasierbica Józefa Brandta i córka z pierwszego małżeństwa jego żony Heleny z Woyciechowskich Pruszak. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z tą osobą: 01) czerwiec 1892 r. – Karlsbad.

PRUSZAK HELENA – patrz WOYCIECHOWSKA HELENA


PRUSZYŃSKA FELICJA Ludwika [1850 – 17.06.1905]


Biografia nieustalona. Od 1870 r. – żona Achillesa Brezy. Henryk Sienkiewicz spotkał Felicję Ludwikę z Pruszyńskich Brezę w lutym 1898 r. w Nicei.

PRUSZYŃSKI LUDOMIR [? – ?]


Biografia nieustalona.
Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 21 sierpnia 1887 r. do Jadwigi Janczewskiej, stwierdzając, że spotkał „pół znajomego”.

PRZERWA-TETMAJER KAZIMIERZ [12.02.1865 – 18.01.1940]


Syn Adolfa i Julii z Grabowskich Tetmajerów.
Polski poeta, nowelista, powieściopisarz. Absolwent Gimnazjum św. Anny w Krakowie, filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim
w Krakowie (1884 – 1886). W 1888 r. zdobył nagrodę literacką za wiersz ku czci Adama Mickiewicza, a w 1889 r. – za wiersz ku czci Józefa Ignacego Kraszewskiego. W latach 1888 – 1893 – współpracownik: „Czasu”, „Kuriera Warszawskiego”, „Tygodnika Ilustrowanego”. W 1896 r. w Heidelbergu pełnił funkcję osobistego sekretarza Adama Krasińskiego. Po I wojnie światowej mieszkał
w Krakowie, Zakopanem, wreszcie osiadł na stałe w stolicy. Prezes Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy Polskich (1921 r.),
a od 1934 r. członek honorowy Polskiej Akademii Literatury. Napisał między innymi: „Aforyzmy”, „Alegoria”, „Anioł Pański”, „Anioł śmierci”, „Bajeczny świat Tatr”, „Cienie” (tomik poezji), „Eleonora. Trójhymn duchów smętnych przez Fosforycznego Skalderona”, „Fragment wiersza dla mego synka”, „Gra fal”, „Hasła” (tomik poezji), „Hej Krywaniu, Krywaniu wysoki!”, „Illa”, „Jęk Ziemi. Pantologia Dekadentów Polskich zebrana przez dra Juliana Pogorzelskiego”, „Judasz”, „Koniec epopei”, „Koniec wieku XIX”, „Król Andrzej”, „Ksiądz Piotr”, „Legenda Tatr”, „Lubię, kiedy kobieta”, „Mąż-poeta”, „Melancholia”, „Melodia mgieł nocnych”, „Mów do mnie jeszcze”,
„Na Skalnym Podhalu”, „Na sprowadzenie zwłok Słowackiego”, „Na śmierć Henryka Sienkiewicza”, „Notatki literackie”, „Otchłań”,
„O żołnierzu polskim 1795–1915”, „Pan”, „Pan Kapciuszyński”, „Panna Mery”, „Patryota”, „Poezje współczesne” (tomik poezji), „Prometeusz”, „Rekrut”, „Rewolucja”, „Romans panny Opolskiej z panem Główniakiem”, „Rzeźbiarz Merten”, „Sfinks”, „Tryumf”,
„U krawca Baczakiewicza w kuchni”, „W warszawskim salonie”, „Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej”, „Wrażenia”, „Wyspa umarłych”, „Z wielkiego domu”, „Zacisza”, „Zatracenie”, „Zawisza Czarny”, „Zdanie sobie sprawy”.

[Fotografia - autor nieznany. Publikacja – przed 1939 r. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

PRZEZDZIECKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z p. Przezdziecką datują się następująco: 01) marzec 1898 r. – Nicea.

PRZEDZIECKI KONSTANTY [10.06.1846 – 10.02.1897]


Syn Aleksandra i Marii z Tyzenhauzów. Mąż Elżbiety (Izabeli) Plater-Zyberk.
Ziemianin, amator i mecenas sztuk i nauk, założyciel Pogotowia Ratunkowego w Warszawie. Członek Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Współzałożyciel „Słowa”, redagowanego przez Henryka Sienkiewicza. Współpracownik „Biblioteki Warszawskiej” i „Czasu”. Współwydawca „Dzieł wszystkich” Jana Kochanowskiego. Członek Komitetu Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie.
Henryk Sienkiewicz pisze o Konstantym Przezdzieckim w liście z 12 października 1896 r. do Władysława Leopolda Jaworskiego.

PRZYBOROWSKI JÓZEF [1823 – 1896]


Archeolog, językoznawca, historyk literatury staropolskiej, prof. Szkoły Głównej w Warszawie. Red. „Wiadomości Archeologicznych”. Autor monograficznych opracowań: „Wiadomość o życiu i pismach Jana Kochanowskiego”, „Baltazara Opecia Żywot Jezusa w pięciu wydaniach XVI w.”. W latach 1884 – 1886 współredaktor pomnikowego wydania „Dzieł wszystkich Jana Kochanowskiego”. W 1869 r. - pod wpływem Józefa Przyborowskiego - Henryk Sienkiewicz napisał szkic „Mikołaj Sęp Szarzyński, studium literackie”.

PRZYBOROWSKI WALERY [27.11.1845 – 13.03.1913] – pseudonim ZYGMUNT LUCJAN SULIMA


Polski pisarz, dziennikarz i historyk. Uczestnik powstania styczniowego. Urodził się w rodzinie nauczyciela, byłego księdza katolickiego, który dokonał konwersji
na luteranizm. Współpracował z różnymi czasopismami: „Chwila”, „Przegląd Tygodniowy”. Jako powieściopisarz debiutował w 1869 r. Ogromną popularność zyskały mu powieści historyczno-przygodowe dla młodzieży, które przypominały wydarzenia narodowej historii i budziły świadomość narodową,
m. in.: „Bitwa pod Raszynem” (1881 r.), „Szwoleżer Stach” (1900 r.), „Szwedzi w Warszawie” (1901 r.), „Upiory” (1902 r.), „Noc styczniowa” (1903 r.), „Rycerz bez skazy i trwogi” (1913). Autor popularnej książki dla młodzieży „Dzieje Polski do 1772 r.” (1879).
Wydał „Pamiętnik powstańca z 1863 roku” oraz „Wspomnienia ułana z 1863 roku” . Opublikował również kilka ważnych prac historycznych dotyczących powstania styczniowego: „Historja dwóch lat 1861 - 1862” (1892 – 1896), „Ostatnie chwile powstania styczniowego” (1887 - 1888),
„Dzieje 1863 r.” (1897).
Wraz z Henrykiem Sienkiewiczem, Danielem Zglińskim i Leopoldem Mikulskim tłumaczył „Rok dziewięćdziesiąty trzeci” Wiktora Hugo.

PRZYBYSZEWSKA DAGNY – patrz JUEL DAGNY


PRZYNICZYŃSKI STANISŁAW [? – ?]


Biografia nieustalona. W latach 1873 – 1874 zastępował przebywającego w więzieniu Karola Miarkę na stanowisku redaktora „Katolika”. Następnie, wspólnie
z bratem, Franciszkiem Przyniczyński założył „Gazetę Górnośląską”. W okresie od 11 do 13 grudnia 1888 r. odwiedził Henryka Sienkiewicza w mieszkaniu w Warszawie przy ul. Wspólnej 24 i prosił o finansowe wsparcie redakcji „Katolika” z anonimowo ofiarowanych pisarzowi 15 tysięcy rubli.

PSTROKOŃSKA ZOFIA – patrz ABAKANOWICZ ZOFIA


PSTROKOŃSKI STANISŁAW Kwiryn [1871 – 1954] – herbu PORAJ


Biografia nieustalona. Mąż Zofii Abakanowiczówny (1882 – 1942). Ojciec Danuty Pstrokońskiej.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza ze Stanisławem Pstrokońskim datują się następująco: 01) lipiec 1910 r. – Ploumanach; 02) październik 1910 r. - Oblęgorek.

PUŁJANOWSKI ANTONI [13.01.1852 – 28.12.1928]


Prawnik, ekonomista i publicysta. Wicedyrektor Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Współpracownik: „Niwy”, (prowadził Dział Ekonomiczny), „Słowa” (od 1895 r. redagował kolumnę „Z Dzienników Ruskich”). Bliski sąsiad Henryka Sienkiewicza w Warszawie.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Antonim Pułjanowskim datują się następująco: 01) listopad 1888 r. - Warszawa; 02) przełom lat 1894/1895 - Warszawa; 03) marzec 1908 r. - Warszawa; 04) luty 1914 r. - Warszawa.

PUSŁOWSKI KSAWERY lub EMANUEL [? – ?]


Bibliografia nieustalona.
Właściciel majątku Czarkowy w powiecie pińczowskim na Kielecczyźnie. Spotkania Pusłowskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) luty 1890 r. – Kraków; 02) 1. połowa marca 1901 r. - Kraków.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]