Powiadam wam: Większa będzie radość w niebie z jednego grzesznika, który się upamięta, niż z dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwych, którzy nie potrzebują upamiętania. [Łuk. 15; 7]



POSTACIE Z JEGO ŻYCIA

Wybierz literę, z którą chcesz się zapoznać: A, B, C, Ć, D, E, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, O, P, Q, R, S, Ś, T, U, V, W, X, Y, Z, Ź, Ż - albo zobacz wszystkie.

Litera A



ABAKANOWICZ BRUNO ABDANK [06.10.1852 – 29.08.1900]


Polski matematyk, elektrotechnik, inżynier budownictwa wodnego i lądowego i wynalazca. Absolwent szkoły politechnicznej w Rydze, inżynier dróg i mostów, do 1881 r. - profesor Politechniki Lwowskiej. Po upadku powstania styczniowego wyemigrował z Polski. W 1881 r. osiadł w Paryżu we Francji, gdzie zajął się elektrotechniką. Uruchomił zakład produkcji miejskich urządzeń elektromechanicznych. Wynalazł m. in. integraf, odmianę integratora, przyrząd służący do obliczania wartości liczebnej całek metodą graficzną; parabolograf; spirograf; dzwonek elektryczny przeznaczony do zastosowania na liniach kolejowych oraz lampę elektryczną własnego systemu. W 1889 r. reprezentował Stany Zjednoczone na wystawie powszechnej w Paryżu.
Opublikował: „Zarys statyki wykreślnej” (Lwów 1876), „Integrator, krzywa całkowa i jej zastosowanie w mechanice budowniczej”. Od 1878 r. - współpracownik „Niwy”, w której zamieszczał artykuły z dziedziny nauk przyrodniczych i przemysłu,
oraz „Ateneum”, gdzie do 1900 r. prowadził dział kronik naukowych.
Posiadał willę w Parc-Saint-Maur pod Paryżem. Miał posiadłość w Champigny oraz wysepkę Ploumanach u wybrzeży Bretanii z domem własnego pomysłu. Zmarł nagle w swojej paryskiej willi.
Przyjaciel Henryka Sienkiewicza. Spotykali się: 01) w latach 1877 - 1878 we Francji; 02) od 11 października do 13 listopada 1894 r. -
w Parc-Saint-Maur; 03) luty 1896 r. - Nicea; 04) czerwiec 1897 r. - Ragaz; 05) lipiec 1898 r. - Trestraou.

[Fotografia – Autor: 1) Halibut. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcie objęte licencją CC-BY-SA].

ABAKANOWICZ ZOFIA [1882 – 1942]


Córka inżyniera Bruna Abdanka Abakanowicza. Mieszkała z ojcem w Parc Saint Maur pod Paryżem, gdzie ojciec miał nowoczesną, zelektryfikowaną pod koniec XIX wieku willę oraz własne laboratoria. Wakacje wraz z ojcem spędzała w zamku w Ploumanach w Bretanii. Po śmierci swojego ojca Zofia Abakanowiczówna pojechała do Anglii, zdała maturę i ukończyła London School of Economics. Przez pewien czas mieszkała w Warszawie u Henryka Sienkiewicza, który był jej opiekunem prawnym. Pozostawała pod opieką Wandy Szetkiewicz (teściowej pisarza). W październiku 1908 r. wyszła za mąż za malarza Stanisława Kwiryna Pstrokońskiego, z którym miała córkę Danutę. Zofia Abakanowicz zginęła w Oświęcimiu. Henryk Sienkiewicz wspomina ją w liście z 23 września 1900 r. pisanym z Karlsbad w Niemczech do Henryka Donimirskiego. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Zofią Abakanowicz datują się następująco: 01) 11 października - 13 listopada 1894 r. - Parc-Saint-Maur; 02) 26 stycznia - 19 kwietnia 1896 r. - Nicea; 03) czerwiec 1896 r. - Schinznach les Bains; 04) lipiec 1910 r. - Ploumanach.

ABOUT EDMUND [? – ?]


Biografia nieustalona. W 1878 r. – delegat na Międzynarodowy Kongres Literacki w Paryżu. Uczestnikiem tego kongresu był również Henryk Sienkiewicz.

ADAMOWSKI TYMOTEUSZ [1858 – 1943]


Urodzony w Polsce amerykański dyrygent, kompozytor i wiolonczelista. Absolwent konserwatorium warszawskiego, a później paryskiego. Po dotarciu do Ameryki podróżował jako solista z Maurycym Strakosch’em i Klarą Louise Kellogg. W 1888 r. założył Kwartet Smyczkowy Adamowskiego, który później przeorganizował w 1890 r. W latach 1884 – 1908 był naczelnym dyrygentem Boston Pops Orchestra i profesorem New England Conservatory of Music. Podróżował także często do Paryża
i Londynu, a także dyrygował w Warszawie. W Paryżu mieszkał przy Rue Joubert 7.
Henryk Sienkiewicz, prosił Edwarda Lea, aby na ten adres odesłał mu dramat „Na przebój” oraz list „Znad morza”. 29 grudnia 1887 r. odwiedził Henryka Sienkiewicza w Warszawie.

AJDUKIEWICZ SALOMEA – patrz KIRCHMAYER SALOMEA


AJDUKIEWICZ TADEUSZ [1852 – 09.01.1916]


Malarz, autor portretów, scen batalistycznych i rodzajowych.
Kształcił w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie (u Władysława Łuszczkiewicza; 1868 – 1873), a następnie – w Akademiach Sztuk Pięknych: w Wiedniu i Monachium (u O. Seitza i Aleksandra Wagnera) oraz w pracowni Józefa Brandta.
W 1882 r. poślubił Salomeę Kirchmayer. W 1914 r. wstąpił do Legionów.
Autor m. in. obrazów: „Konie na pastwisku”, „Konstanty Branicki na polowaniu”, „Portret Andrzeja Potockiego
na koniu”
, „Portret Heleny Modrzejewskiej”, „Portret Władysława Eliasza”, „Wycieczka w Tatry”.
31 marca 1887 r. Henryk Sienkiewicz spotkał go w Kawiarni Puchera w Wiedniu przy Kohlmark 9.
Następnie spotkali się w dniach od 18 do 20 kwietnia 1887 r. w Wiedniu.





[Fotografie: Autor: 1) Mamotte. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

ALBIŃSKI MARIAN Włodzimierz [1892 - ?]



Polonista warszawski, autor m. in. rozprawki „Józef Korzeniowski jako pisarz dramatyczny” oraz artykułów o Stanisławie Wyspiańskim, jak: „Hamletowy czyn Wyspiańskiego”. Uczestnik posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, pedagog o zainteresowaniach psychoanalitycznych. Także pracownik Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie.

ALMA-TADEMA LAURENCE [1864 - 1940]


Autorka poczytnych powieści. Wielka przyjaciółka Polaków. Niewiasta szlachetnego serca i wielkiego poświęcenia. Sekretarz honorowy Polskiego Funduszu Ratunkowego (Polish Relief Fund) w Londynie, a w rzeczywistości dusza całej akcji na rozległym terenie Wielkiej Brytanii. Podczas pierwszej wojny światowej podjęła działalność charytatywną na rzecz Polski. Współpracowała z Komitetem Generalnym Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce i jego prezesem, Henrykiem Sienkiewiczem, przesyłając Komitetowi rezydującemu w Vevey (Szwajcaria) sumy zebrane w Anglii. Pod Fryburgiem w Szwajcarii założyła Dom dla dziatwy polskiej z Królestwa, a oprócz tego dała na ten cel swój własny dom w Kent na 35 dzieci.

ANCZYC WACŁAW [04.02.1866 – 27.09.1938]



Drukarz i historyk, syn Władysława Ludwika Anczyca. Studiował historię na Wydziale Literackim Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz w Lipsku. Po 1883 r., gdy umarł mu ojciec, odziedziczył w Krakowie drukarnię i oddał się drukarstwu. W 1900 r. przeniósł swą drukarnię do klasztoru Zmartwychwstańców. Za sprawą Wacława Anczyca
w 1908 r. powstała w Krakowie obowiązkowa szkoła dla uczniów drukarskich. Położył duże zasługi dla rozwoju drukarstwa w Polsce i dla podniesienia poziomu estetyki książki, angażując do wykonywania projektów graficznych najlepszych ówczesnych malarzy i grafików.
Zakład jego przez długie lata obsługiwał wydawcę warszawskiego Gebethnera i Wolffa, drukując od 1889 r. „Pisma” Sienkiewicza.

ANGIELKA [? – ?]


Bibliografia nieustalona. Z 08 na 09 marca 1890 r. podróżowała pociągiem wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem, co odnotował on w liście do Jadwigi Janczewskiej
z 09 marca 1890 r.:
„(…) Otom w Como. Jechałem prosto z Wiednia. W Mediolanie byłem godzinę. Ile poprzednio w Mestre i w Weronie, nie wiem,
bom spał. W Pontebba wlazłem do wagonu „diretto Milano”
(bezpośrednio do Milanu) - i wysiadłem dopiero dziś o szóstej.
Tu przyjechałem o 8-smej z minutami. Zdaje się, że prócz mnie – ani kota. Wyjątek stanowi pewna Angielka, wysmukła, młoda
i piękna, która jechała ze mną. (…)”

ANIOŁ [? – ?]


Biografia nieustalona. 12 października 1889 r. u Anioła w Krakowie Henryk Sienkiewicz jadł obiad.

ARAB [? – ?]


Biografia nieustalona. 23 lutego 1891 r. Henryk Sienkiewicz odwiedził go podczas wycieczki po wyspie Zanzibar.

ASNYK ADAM [11.09.1838 – 02.08.1897]


Poeta, dramatopisarz, pseudonim "El ...y" i inne. Brał udział w powstaniu 1863 r. (członek radykalnego "rządu wrześniowego"). Od 1870 r.
na stałe zamieszkały w Krakowie (od 1884 r. członek Rady Miejskiej). Związany z obozem galicyjskich demokratów, w latach 1882 – 94 – redaktor „Nowej Reformy”, poseł na sejm galicyjski (członek tzw. klubu lewicy). W 1891 r. – inicjator i prezes Towarzystwa Szkoły Ludowej w Krakowie.
W twórczości tradycje romantyczne łączył z pozytywistyczną problematyką filozoficzną i społeczną. W swych utworach wyraził nastroje klęski
po 1863 r. (w tomie „Sen grobów”, 1865 – 67) i sformułował nakaz „przetrwania” w nadziei na „zmartwychwstanie” (cykl refleksyjno-filozoficznych sonetów „Nad głębiami”, 1883 – 94). W dramatach podejmował współczesną tematykę społeczną (m. in. „Bracia Lerche”, 1888 r.), polityczną
i historyczną (m. in. „Cola Rienzi”, 1875 r.). Żywotność zachowały autoironiczne liryki, satyryczne wiersze obyczajowe i polityczne, liryki opiewające Tatry (zbiory „Poezji”: 1869 r., 1872 r., 1880 r., 1894 r.) oraz komedia w stylu Musseta „Gałązka heliotropu” (1869 r.).
Z Henrykiem Sienkiewiczem spotkali się w: Szczawnicy (1868 r.) i Grandcamp we Francji (1878 r.). Fakt ten pisarz wspomina tak:
(…) Co do Asnyka – jest on istotnie taki, jak jego utwory; niechże mi więc będzie wolno parę słów mu poświęcić. Włócząc się
po świecie, zetknąłem się z nim zaprzeszłego lata. Siedzieliśmy obaj na brzegu morskim, w zapadłym kącie normandzkim zwanym Grand-Camp. Jest to niby miejsce kąpielowe, ale ciche, mało znane, mało uczęszczane, po prostu wioska rybacka
na piaszczystym brzegu… (…)

Człowiek wówczas chętnie wypowiada, co myśli o naturze, życiu i jego zagadkach. W takich rozmowach poznałem bliżej Asnyka. Jest to dusza nieco posępna, owiana jakby mgłą melancholii i głęboko uczuciowa. Usposobienia takie lubią zamykać się w sobie, czego przyczyną bywa wielka wrażliwość, jakby w kwiatach mimozy. (…) Utwory jego misternością formy przypominają dzieła Benwenuta Cellini. Słowa tak są wyrzeźbione starannie, że nic nie ma w nich nieobrobionego, szorstkiego, rzuconego w masach, nic nie wyskakuje chropowato. (…) Postacie jego mają plastyczne dusze i uczucia – nie ciała. Graniczy to może z mistycyzmem; jakoż Asnyk ma w swojej zadumie pewną do niego skłonność. (…)

Rozum Asnyka, uderzony postępem wiedzy i nowymi prądami, mówi o tym, co by je chcieli powstrzymywać:

Wy nie cofniecie życia fal,
Nic skargi nie pomogą;
Daremne trudy – próżny żal,
Świat pójdzie swoją drogą.


A jednocześnie dusza na skrzydłach wyobraźni leci gdzieś w krainę pozaświatowych blasków i ucieka od wszystkiego, co jest rzeczywistością i co wichrzy

W prochu tej ziemi jak robak najlichszy.


Dla wykończenia portretu dodam, że Asnyk jest i człowiekiem, i poetą wielkiej prostoty. (…)
[Fotografia – autor nieznany. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

AUGUSTYNOWICZ BOLESŁAW Odrowąż [1825 – 1908]


Właściciel majątku Kniaże, poseł na Sejm Galicyjski, twórca Towarzystwa Kółek Rolniczych, wiceprezes Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego, prezes Rady Nadzorczej Banku Rolniczego.
Henryk Sienkiewicz spotkał go 02 grudnia 1885 r. w Wiedniu u Stanisława Gabriela Kozłowskiego.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera B



BABSKA MARIA Marcjanna Aleksandra [1864 – 1925]
[określana przez H. S. jako: MAREK, MARIETKA]


Córka Karola Babskiego i Zofii z Dmochowskich. W 1886 r. wstąpiła do Zgromadzenia Panien Kanoniczek w Warszawie. Henryk Sienkiewicz oświadczył się jej w drugiej połowie maja 1888 r. Udokomentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Marią Babską datują się następująco: 01) przełom lat 1894/1895 - Warszawa; 02) 05 maja 1904 r. - odbył się ich ślub.

BABSKA ZOFIA [1832 – 1892]


Córka Aleksego Dmochowskiego i Aleksandry z Cieciszowskich, żona Karola Babskiego, zamieszkała w Burcu gdzie urodziła się jej córka, Maria. Zofia była siostrą cioteczną pisarza i matką trzeciej jego żony (Marii).

BADENI KAZIMIERZ Feliks [14.10.1846 – 09.07.1909] – HRABIA * herbu BOŃCZA


Pochodził z rodziny Badenich pochodzenia włoskiego.
Starosta w Żółkwi, Rzeszowie oraz Krakowie. Namiestnik Galicji (1888 – 1895), premier Austrii (1895 – 1897). Żonaty z Marią Marianną Apolonią Skrzyńską (1850 – 1937). Mieli dwoje dzieci: Ludwika Józefa Władysława (1873 – 1916) i Marię (1874 – 1950).
06 listopada 1888 r. w Krakowie Henryk Sienkiewicz uczestniczył w zorganizowanym przez Stanisława Tarnowskiego raucie na cześć namiestnika Galicji, Kazimierza Feliksa Badeniego.

BALICKI ANTONI Euzebiusz [1893 – 1956]


Krytyk literacki i teatralny, związany ze środowiskiem krakowskim. Autor rozpraw historyczno-literackich: „Bolesław Śmiały” i „Święty Stanisław w poezji polskiej” (Kraków 1905 r.), „Żywot starego żołnierza. Nieznana gawęda T. Lenartowicza” (Kraków 1905 r.), „Cyprian Kamil Norwid” (Kraków 1908 r.) – powieści: „Chaos” i „Dla ludzi” - i sztuki o młodym Sobieskim „Z żaka król” (1934 r.). Długoletni wykładowca historii dramatu i teatru polskiego w szkołach aktorskich
i na wyższych uczelniach, a po drugiej wojnie światowej kierował Państwową Wyższą Szkołą Aktorską w Krakowie. Ogłosił biografię Zygmunta Krasińskiego. Z tytułu pełnionej funkcji sekretarza generalnego komitetu krakowskiego zawiązanego ku uczczeniu setnej rocznicy urodzin Zygmunta Krasińskiego (1912 r.) zwrócił się
do Sienkiewicza z prośbą o udział w uroczystościach ku czci poety.

BALIŃSKI IGNACY [1862 – 1951] - pseudonim AXEL



Prawnik, pisarz, działacz polityczny i samorządowy – pracujący w Warszawie. W latach międzywojennych przewodniczył Radzie Miejskiej.
Współpracował z wieloma czasopismami warszawskimi, jak: „Życie” Z. Przesmyckiego (które redagował), „Słowo” i „Dziennik Powszechny” (prowadził ich działy literackie). Redaktor „Wieczorów Rodzinnych” dla młodzieży. W imieniu tego periodyku zwrócił się do Sienkiewicza z prośbą o wspomnienia z dzieciństwa.
Pisał poezje. W 1937 r. wydał „Wybór wierszy z lat wielu”. Po wojnie osiadł w Londynie. W 1946 r. w Edynburgu ukazały się drukiem jego „Wspomnienia
o Warszawie”
, w których przedstawił losy osiadających w Warszawie po powrocie z zesłania byłych uczestników powstania styczniowego.
Należał do nich również teść Henryka Sienkiewicza, Kazimierz Szetkiewicz z rodziną.
04 stycznia 1904 r. - w ramach akcji na rzecz powodzian - Henryk Sienkiewicz wraz z Ignacym Balińskim i innymi osobami przyjechał do Kalisza.

BALZER OSWALD Marian [23.01.1858 -11.01.1933]


Polski historyk ustroju i prawa polskiego. Profesor zwyczajny Uniwersytetu Lwowskiego, gdzie pracował w latach 1887 – 1933. Od 1891 r. – dyrektor Archiwum Krajowego Aktów Grodzkich i Ziemskich we Lwowie. Założyciel (1901 r.) i długoletni prezes Towarzystwa
dla Popierania Nauki Polskiej we Lwowie, członek kilkudziesięciu polskich i zagranicznych instytucji naukowych, m.in.: Polskiej Akademii
w Krakowie, Akademii Umiejętności w Pradze, Petersburgu, Sofii, Zagrzebiu, Towarzystwa Naukowego w Warszawie, Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Wilnie, Przemyślu. Doctor honoris causa pięciu uniwersytetów: Uniwersytetu Lwowskiego (1903 r.), Uniwersytetu Karola w Pradze (1909 r.), Uniwersytetu Warszawskiego (1921 r.), Uniwersytetu Poznańskiego (1926 r.) i Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1928 r.). Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zabierał głos między innymi w sprawie godła Polski, nazwy dla polskiej waluty (był zwolennikiem „złotówki”) oraz bronił określenia „Rzeczpospolita Polska”. W 1921 r. jako pierwszy przedstawiciel nauki odznaczony został Orderem Orła oego. Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.
Listownie zabiegał o członkostwo Henryka Sienkiewicza w Towarzystwie dla Popierania Nauki Polskiej we Lwowie. Pisarz odpowiedział również listownie.

[Fotografia – Autor: 1) Nieznany. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

BARANOWSKI IGNACY [26.07.1833 – 24.02.1919]


Lekarz, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, mecenas nauk przyrodniczych, filantrop, patriota.
Studia medyczne na uniwersytecie w Dorpacie (dzisiejsze Tartu), gdzie w 1858 r. otrzymał również dyplom doktora medycyny. Po studiach, w latach 1859 – 1860 przebywał w Berlinie i w Paryżu. W pierwszym okresie pracy szczególny wpływ na niego mieli: Włodzimierz Dybek, Aleksander Antoni Le Brun, a szczególnie Tytus Chałubiński. Przeniósł się do Warszawy, gdzie pracował w Akademii Medyko-Chirurgicznej jako asystent Tytusa Chałubińskiego. Był jego przyjacielem. Od 1862 r. - adiunkt Szkoły Głównej Warszawskiej, a od 1869 r. - docent diagnostyki i terapii ogólnej. Po kilku latach pracy zdecydował się na wykłady w Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, uzyskując w 1871 r. tytuł i stanowisko profesora nadzwyczajnego. W 1870 r. założył prywatne seminarium dla nauczycielek. Następnie w 1876 r. założył czasopismo „Ateneum”. Z powodu patriotycznej postawy i za obronę polskości (odmówił zeznań sądowych po rosyjsku) w 1882 r. otrzymał naganę od rektora
tej uczelni, w wyniku której pominięto go w nadaniu tytułu profesora zwyczajnego i pozbawiono prawa wykładania. Na żądanie rosyjskiego kuratora, Aleksandra Apuchtina, w 1885 r. został zmuszony do przejścia na emeryturę i opuszczenia uniwersytetu. W 1900 r. Uniwersytet Jagielloński nadał mu tytułu doktora honoris causa medycyny. Pośmiertnie otrzymał tytuł profesora honorowego Uniwersytetu Warszawskiego.
Miał duży wkład w tworzenie się i rozwoju działalności Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W 1908 r. został jego honorowym członkiem. Przyczynił się
do utworzenia Muzeum Tatrzańskiego, sanatorium przeciwgruźliczego w Zakopanem, do budowy Politechniki Warszawskiej. Czołowy działacz Czytelni Zakopiańskiej, mającej swą siedzibę w willi „Polanka” przy górnych Krupówkach, od 1904 r. przekształconej w Bibliotekę Publiczną. Cały swój księgozbiór zapisał Lublinowi: Towarzystwu Lekarskiemu i Bibliotece Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego.
21 maja 1900 r. do Ignacego Baranowskiego w sprawie Samuela Dicksteina pisał Henryk Sienkiewicz. Pisarz spotkał go również na przełomie stycznia i lutego 1889 r.
w Zakopanem. We wrześniu 1889 r. leczył on chorego na dyzenterię Henryka Józefa, syna Henryka Sienkiewicza. Pisarz wymienia go w liście z 29 września 1889 r.
do Mścisława Godlewskiego.

BARRETT WILSON [18.02.1846 – 22.07.1904]


Dramaturg angielski, reżyser, dyrektor teatru Princes w Londynie, na którego scenę wprowadził Helenę Modrzejewską.
Autor sztuki „Znak krzyża”, którą od 15 sierpnia 1900 r. wystawiano również w teatrze ogródkowym w Warszawie, a dochód z niej przeznaczony był na Kasę Literacką.
W 1900 r. Henryk Sienkiewicz pisze do niego w sprawie dramatyzacji "Quo vadis".




[Fotografia – Autor: 1) Lumos3. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

BARTOSZEWICZ JULIAN [17.01.1821 — 05.11.1870]


Wybitny historyk literatury. Profesor literatury polskiej w Gimnazjum II w Warszawie w Pałacu Staszica.
Student wydziału historyczno-filologicznego uniwersytetu petersburskiego (od 1839 r.). Nauczyciel gimnazjum warszawskiego (1842 – 1847, mieszczącego się w Pałacu Kazimierzowskim), Szkoły Powiatowej w Końskich (1847 r.), Szkoły Powiatowej w Lesznie (1849 – 1863). Kustosz Biblioteki Głównej (od 1863 r.). Współpracownik nielegalnego pisma „Dzwon Duchowy” (1863 r.). Wykładowca historii Polski w II Gimnazjum Męskim w Warszawie (1863 – 1866). Nauczyciel Henryka Sienkiewicza
w klasach V i VI. 01 stycznia 1868 r. zwolniony ze służby rządowej i przeniesiony na emeryturę.
Przez całe życie tworzył prywatny zbiór wypisów źródłowych. W „Encyklopedii” Orgelbranda opublikował 1291 artykułów. Zajmował się badaniami polskiego średniowiecza oraz XVIII w. Swoje artykuły publikował w: „Bibliotece Warszawskiej”, „Niezabudce”, „Księdze Świata”, „Przeglądzie Naukowym” i „Tygodniku Ilustrowanym”.
Wybrane prace: „Królewicze biskupi. Żywoty czterech kapłanów” (1851 r.), „Nowa epoka literatury historycznej polskiej”, „O pomysłach historycznych Augusta Bielowskiego” (1852 r.), „Panowie niemieccy na dworze Stanisława Augusta. Wizerunki osób historycznych” (1852 r.), „Kościoły warszawskie rzymskokatolickie opisane pod względem historycznym” (1855 r.), „Zamek Bialski (dzieje miasteczka, obrazy z życia magnatów, Akademia Bialska)”, „Znakomici mężowie polscy w wieku XVIII. Wizerunki historyczne” (1856 r.), „Arcybiskupi gnieźnieńscy
i prymasi”
(1858 – 1865), „Poglądy na stosunki Polski z Turcją i Tatarami” (1860 r.), „Hetmani polni koronni i Wielkiego Księstwa Litewskiego”
(1860 – 1865).

BARTOSZEWICZ KAZIMIERZ [19.11.1852 – 20.01.1930]


Syn Juliana. Polski historyk, publicysta i satyryk.
Odbył studia prawnicze i filozoficzne na Uniwersytecie Krakowskim. W latach 1879 – 1893 w Krakowie prowadził księgarnię nakładową, wydając zbiory najwybitniejszych polskich poetów.
W ciągu sześćdziesięcioletniej działalności literackiej redagował: „Przegląd literacki i artystyczny” (1882 – 1885), „Kurier Krakowski” (1888 – 1889), „Przegląd literacki” (1896 – 1899). Bibliotekę swoją i po ojcu Julianie ofiarował Miejskiej Bibliotece Publicznej w Łodzi.
Ogłosił szereg prac naukowych i popularyzatorskich: „Księga pamiątkowa Konstytucji 3 maja” (1891 r.), „Rok 1863. Historia na usługach stronnictw
i ludzi” (1895 -1896), „Księga humoru polskiego” (1897 r.), „Antysemityzm w literaturze polskiej XV – XVI w.” (1914 r.), „Szkice i portrety literackie” (1930 r.), „Historja literatury polskiej potocznym sposobem opowiedziana”, „Jan Sobieski: do dwudziestego roku życia”, „Początki Rusi”, „Życie Jana Kochanowskiego”, „Caryca Praskowja”, „Małpa człowiek”, „Zapiski Tymoteusza Lipińskiego”, „40 kronik”, „Polityka galicyjska”, „X Paweł Rzewuski, sufragan warszawski”, „Rzeczpospolita babińska”, „Dzieje insurekcji kościuszkowskiej” (1909 r.), „Wojna żydowska w roku 1859: (początki asymilacyj i antysemityzmu)”, „Odrodzenie Polski za Stanisława Augusta” (1914 r.), „Muza Margrabiego”, „Przyjaciel ks. Józefa Poniatowskiego”, „Tadeusz Ogiński, wojewoda trocki i jego pamiętnik”, „Dzieje Gaicyj: jej stan przed wojną i wyodrębnienie”, „Michał Bałucki”, „Łyki i kołtuny”, „Utworzenie Królestwa Kongresowego” (1916 r.), „Radziwiłłowie” (1928 r.).
Udokumentowane spotkania Kazimierza Bartoszewicza z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) czerwiec 1890 r. - w Warszawie;
2) 26 kwietnia 1906 r.- w Warszawie.








[Portret Witolda Pruszkowskiego. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

LE BAS DE COURMONT RAOUL [1841 – 1925]


Ojciec ze Zgromadzenia Ducha Świętego, do którego wstąpił w 1862 r. W 1883 r. otrzymał sakrę biskupią wraz z godnością biskupa tytularnego Bodony i został wikariuszem apostolskim Zanzibaru. Przyczynił się do rozwoju misji w Afryce. W 1896 r. ciężko zachorował i zmuszony był powrócić do Francji, gdzie przez 25 lat
w Paryżu był biskupem pomocniczym. Henryk Sienkiewicz zetknął się z nim w misji w Zanzibarze w okresie od 16 do 28 lutego 1891 r.

BAUERERTZ ADAM [1845 – 1917]


Lekarz warszawski. Kolega Henryka Sienkiewicza ze Szkoły Głównej w Warszawie. Długie lata opiekował się zdrowiem pisarza i utrzymywał z nim zażyłe stosunki towarzyskie. W środy w mieszkaniu doktora w Warszawie przy ul. Włodzimierskiej 16 odbywały się zebrania towarzyskie ówczesnego świata literackiego.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Adamem Bauerertzem datują się następująco: 01) 09 maja 1889 r. - Warszawa; 02) grudzień 1892 r. - Warszawa; 03) przełom lat 1894/1895 - Warszawa.

BAWOROWSKI WIKTOR [1826 – 03.12.1894] – herbu PRUS, II - WILCZEKOSY


Zamożny ziemianin, Bibliofil, poeta, fundator Biblioteki Baworowskich we Lwowie. Wielbiciel Byrona, tłumacz Johanna Wolfganga von Goethego, Johanna Christopha Friedricha von Schillera, Christopha Martina Wielanda, Georga Gordona Byrona. Zagrożony utratą wzroku zmarł śmiercią samobójczą.
Henryk Sienkiewicz korespondował z nim w latach 1889 – 1894.

BECKER [? – ?]


Biografia nieustalona. Belg. Podróżnik. Mieszkaniec Hotelu „De la Poste” Lazarewicza w Zanzibarze, w którym w okresie od 16 do 27 lutego 1891 r. mieszkał Henryk Sienkiewicz.

BEŁZA WŁADYSŁAW [17.10.1847 – 29.01.1913] – pseudonim: WŁADYSŁAW PIAST, WŁADYSŁAW OSTROWSKI


Syn Józefa Bełzy i Augusty Bogumiły Teofily Ostrowskiej. Polski poeta neoromantyczny, piszący w duchu patriotycznym, nazywany piewcą polskości. Publicysta, animator życia kulturalnego, oświatowego i prasowego. Uczeń gimnazjum rządowego w Warszawie.
W 1865 r. rozpoczął naukę w szkole oficerskiej w Kazaniu, a w latach 1866 – 1868 – student Szkoły Głównej w Warszawie. Debiutował w 1863 r. wierszem „Deszczyk wiosenny”. W 1867 r. opublikował debiutancki zbiorek poetycki „Podarek
dla grzecznych dzieci”
. W 1869 r. wydał swoją drugą książeczkę dla dzieci – „Abecadlnik w wierszykach dla polskich dzieci”, a później - „Upominek
dla młodzi polskiej na pamiątkę trzechsetnej rocznicy Unii Lubelskiej”
, przypominającą niektóre karty z dziejów Polski. Pewien czas spędził we Lwowie,
a następnie w Wenecji, Padwie, Zurychu i Paryżu. Następnie przeniósł się do Poznania, gdzie został współzałożycielem „Tygodnika Wielkopolskiego”, pisma dla dzieci „Promyk”. Występował przeciwko germanizacji ludności polskiej w Wielkopolsce i na Śląsku.
Pod koniec 1871 r. otrzymał nakaz niezwłocznego opuszczenia granic państwa pruskiego jako „niepożądany cudzoziemiec”. Udał się najpierw do Pragi, a w lutym 1872 r. – do Lwowa. Pisał artykuły do „Dziennika Polskiego” i „Gazety Narodowej”. Związany był z uzdrowiskiem w Iwoniczu-Zdroju, gdzie w latach 1874 – 1890 organizował życie kulturalne i towarzyskie. Napisał pierwszy przewodnik krajoznawczo-turystyczny „Iwonicz i jego okolice” (1885 r.). W 1882 r. podjął pracę skryptora
w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich, a od 1891 r. – sekretarza administracyjnego Instytutu i naczelnika wydawnictwa książek szkolnych. Był współzałożycielem Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza oraz Wydawnictwa „Macierzy Szkolnej” (1883 r.). Wydał zbiory wierszy „Z wiosny”, „Pieśni liryczne”, „Z doli
i niedoli”
, napisał jednoaktówkę „Emancypantka”, dramat „Kacper Karliński” oraz poemat „Zamek grójecki”. Publikował prace historyczno-literackie o Adamie Mickiewiczu i jego epoce. Jest autorem słynnego wiersza pt. „Wyznanie wiary dziecięcia polskiego” („Katechizm polskiego dziecka”) zaczynającego się słowami: „— Kto Ty jesteś? — Polak mały…” Napisał także: „Dawni królowie tej ziemi”, „Zaklęte dzwony. Legenda z dziejów polskich”, „Wincenty Pol: wspomnienie w 40-stą rocznicę zgonu poety”, „Ołowiany żołnierz i inne powiastki dla młodego wieku”, „Abecadło o chlebie”, „Baśń o królewnie na drewnianych nóżkach”, „Kłamstwo brudzi” . Został pochowany w alei zasłużonych na Cmentarzu Łyczakowskim.
Władysław Bełza i Henryk Sienkiewicz studiowali w tym samym czasie w Szkole Głównej w Warszawie.

[01. – Autor – nieznany. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].
[02. Lwów - Cmentarz Łyczakowski - grobowiec Władysława Bełzy] [Zdjęcie: Krzysztof Grabiński - 30.04.2012 r.]
[Wycieczkę zorganizowało Biuro Podróży „Eskapada” w Kłobucku. Pilot wycieczki: Pani Barbara Zychowska-Mel.
Przewodnik po Lwowie: Pani Tatiana Sokorkina].

BENEDYKT XV [właściwie: GIACOMO DELLA CHIESA] [21.11.1854 – 22.01.1922] – PAPIEŻ


W 1869 r. eksternistycznie ukończył studia filozoficzne w seminarium w Genui i w 1871 r. rozpoczął studia prawnicze na uniwersytecie królewskim, gdzie w 1875 r. uzyskał tytuł doktora prawa cywilnego. W latach 1875 – 1879 studiował na uniwersytecie Gregorianum
w Rzymie, na którym w 1879 r. uzyskał tytuł doktora teologii, a w rok później – doktora prawa kanonicznego. 21 grudnia 1878 r. w Rzymie przyjął święcenia kapłańskie. W tym samym roku uzyskał doktorat teologii, zaś w 1880 r. doktorat prawa kanonicznego w Gregorianum. Został zaangażowany w papieskiej służbie dyplomatycznej. W 1901 r. został podsekretarzem stanu.22 grudnia 1907 r. papież Pius X mianował go arcybiskupem Bolonii. Kapelusz kardynalski otrzymał 23 maja 1914 r. Po śmierci Piusa X konklawe zebrało się już w trakcie pierwszej wojny światowej. 3 września 1914 r. został papieżem i przyjął imię Benedykta XV. Pontyfikat Benedykta XV uwarunkowany był
I wojną światową. Od samego początku organizował pomoc dla ofiar wojny. W 1914 r. w Watykanie papież otworzył biuro opieki
nad jeńcami oraz ośrodek informacyjny o jeńcach i zaginionych. Organizował pomoc sanitarną i żywnościową dla jeńców i ludności krajów objętych działaniami wojennymi. Opowiadał się za przyznaniem niepodległości Polsce. W odezwie do biskupów świata nawoływał do pomocy Polsce, a 21 listopada 1915 r. z jego inicjatywy przeprowadzona została na całym świecie kwesta na rzecz narodu polskiego. Benedykt XV ogłosił kodeks prawa kanonicznego. Wiernych zachęcał do czytania Biblii.
14 lutego 1916 r. Henryk Sienkiewicz przesłał papieżowi list z podziękowaniami za dar dla Polski.

[Fotografia – Autor: 1) Czinitz. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

BENEDYKTYNOWICZ LUDOMIR [1844 – 1926]


Artysta malarz, uczeń Wojciecha Gersona i Jana Matejki. Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Monachium. W czasie powstania styczniowego stracił prawą dłoń
i przedramię lewej ręki. Malował, używając wymyślonego przez siebie przyrządu w postaci zakładanej na prawą rękę metalowej obrączki, do której przywiązany był pędzel lub ołówek. Henryk Sienkiewicz spotkał go 12 października 1889 r. w klubie malarskim w krakowie.

BENNI KAROL [1843 – 20.02.1916]


Znakomity lekarz warszawski, działacz społeczny, współzałożyciel i pierwszy redaktor czasopisma „Medycyna”. Organizator wielu placówek muzealnych,
m. in. Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, Muzeum Sztuki Stosowanej.
Szkołę średnią ukończył w Piotrkowie Trybunalskim, a następnie wyjechał do Paryża na studia medyczne. Po ich ukończeniu zamieszkał w Warszawie i pracował
w Szpitalu Dzieciątka Jezus jako ordynator. Należał do wielu organizacji społecznych. W 1867 r. otworzył salon, w którym w co drugi piątek zbierali się przedstawiciele literatury, nauki i sztuki. Gośćmi salonu byli: Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus, Fortunat Nowicki, Wacław Wernicki, Antoni Puławski i inni. Salon istniał do 1914 r.
W 1884 r. doktor Benni został przyjęty na członka Spółki Udziałowej Zakładu Leczniczego w Nałęczowie. Karol Benni przyjaźnił się z Henrykiem Sienkiewiczem, który trzykrotnie odwiedził Nałęczów. W zbudowanej w stylu szwajcarskim willi „Podgórze” Ludwika Benni (żona Karola) prowadziła pensjonat, a doktor Benni prowadził gabinet lekarski. Bywali u nich m. in: Henryk Sienkiewicz, Antoni Edward Odyniec, Jadwiga Łuszczewska (Deotyma), Jan Karłowicz. Karol Benni był jednym z założycieli Towarzystwa Przyjaciół Nałęczowa (1909 r.), a także prezesem Towarzystwa Popierania Przemysłu Ludowego.
Z Henrykiem Sienkiewiczem spotkali się już w Ameryce i od tego czasu łączyła ich dozgonna przyjaźń. Dalsze udokumentowane spotkania Karola Benniego z pisarzem datują się następująco: 01) listopad 1889 r. - Warszawa; 02) 18 listopada 1890 r. – Szczakowa; 03) przełom lat 1894/1895 - Warszawa. W latach 1897 - 1898 Henryk Sienkiewicz współpracował z Karolem Bennim w Komitecie Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie.

BERNACKI LUDWIK [12.06.1882 – 18.09.1939]


Historyk literatury polskiej i teatru, edytor, bibliotekarz, bibliograf, badacz i wydawca dzieł literackich średniowiecznych i z epoki oświecenia. dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie. Od 1906 r. do śmierci pracował w lwowskim Ossolineum. Miał duże przygotowanie bibliograficzne i biblioteczne. Gruntownie zreformował i unowocześnił Ossolineum. Wznowił „Przewodnik Bibliograficzny”. Po I wojnie światowej brał udział w pracach komisji rewindykacyjnej w Moskwie. Był autorem m. in.: monografii „Pierwsza książka polska” (1918 r.) oraz zbioru materiałów „Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta” (1925 r.).
U schyłku swej działalności zajmował się Henrykiem Sienkiewiczem, skwapliwie gromadząc jego rękopisy w Bibliotece Ossolineum, gdzie tradycji tej wiernie dochowuje się po dzień dzisiejszy. Ludwik Bernacki wydał napisany przez teścia, Kazimierza Pochwalskiego, szkic „Sienkiewicz w Pieniakach” (1936 r.) przynoszący listy pisarza
do Alfonsyny Dzieduszyckiej i Zofii z Szarskich Pochwalskiej. Wespół z Ignacym Chrzanowskim przystąpił do pełnego wydania „Pism” (1929 – 1939). Sam przygotował tu starannie sześć tomów „Publicystyki”, do których wprowadził mnóstwo nowych pozycji, wyłowionych z prasy warszawskiej.

BERSOHN HORTENSJA [29.12.1856 – 12.09.1923]


Córka Mathiasa Bersohna i Marii Lewy.
Od 1878 r. żona Salomona (Franciszka Salezego) Lewentala.
Miłośniczka polskiej historii, literatury i sztuki.
Organizatorka tajnego nauczania, licznych instytucji dobroczynnych, między innymi domu przeciwgruźliczego w Rudce i ochronki
w Warszawie. Wspólnie z mężem prowadziła salon w Warszawie, gdzie gromadziła się warszawska inteligencja, czołowe postacie nauki, literatury, sztuki i dziennikarstwa.
Spotkania Hortensji Bersohn z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) kwiecień 1889 r. – w pociągu relacji Wiedeń – Abbacja oraz podczas pobytu pisarza w Abbacji.


[Autor zdjęcia nieznany. Źródło: „Świat”, rocznik 1921, nr 1., str. 6.]
[Zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

BERTA [? – ?]


Biografia nieustalona. Francuzka. Bona dzieci pisarza: Henryka Józefa i Jadwigi.
Henryk Sienkiewicz wspomina Bertę w listach z: 1) 22 czerwca 1889 r., 2) 03 lutego 1890 r., 3) 22 kwietnia 1890 r. - do Jadwigi Janczewskiej.

BERTELLI D'ALGAROTTI ZOFIA – patrz KUCZKOWSKA ZOFIA


BERTELLI D'ALGAROTTI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Pułkownik. Komendant załogi rzymskiej. Mąż Zofii z Kuczkowskich. Uczestnik wydanego 18 grudnia 1890 r. w Rzymie przez Henryka Hektora Siemiradzkiego obiadu na cześć Henryka Sienkiewicza.

BIAŁOZÓR ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Litwin. Henryk Sienkiewicz spotkał go w październiku 1887 r. w Kaltenleutgeben. Wspomina go w liście z 18 października 1887 r. do Jadwigi Janczewskiej.

BIEDRZYCKA JOANNA [ok. 1835 – 15.11.1912] – herbu RAWICZ


Córka Edwarda i Marianny z Rzeszotarskich. Od 1869 r. - członek zgromadzenia panien kanoniczek warszawskich. W 1874 r. pożyczyła Henrykowi Sienkiewiczowi 1.500,00 rubli na zakup „Niwy”.

BIELAWSKI KAZIMIERZ [1815 – 1905]


Inżynier w armii austriackiej (1846 r.), którą opuścił na znak protestu przeciw stanowisku Austrii wobec rzezi galicyjskiej. W 1850 r. osiadł w San Francisco,
gdzie pracował w miejscowym Urzędzie Miejskim. Jako znakomity geodeta wyróżniający się uczciwością w pomiarach ziemi zyskał sobie duży autorytet. W jego domu znalazła gościnę Helena Modrzejewska przygotowująca się do występu na scenie amerykańskiej.
Oprócz: Rudolfa Korwina Piotrowskiego i Franciszka Wojciechowskiego – trzeci z kapitanów z najbliższego kręgu kalifornijskich znajomych Henryka Sienkiewicza.

BIELICKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Litwin. Henryk Sienkiewicz spotkał go w październiku 1887 r. w Kaltenleutgeben. Wspomina go w liście z 18 października 1887 r. do Jadwigi Janczewskiej.

BIELSKI JAN [? – ?]


Kolega Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum IV. Pisarz wspomina go w liście z 28 września 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

BIEŃKOWSKA JÓZEFA NATALIA - patrz WAGNER JÓZEFA NATALIA


BIEŃKOWSKI BRONISŁAW [1848 – 25.08.1903]


Filolog klasyczny i pedagog. Mąż Józefy Natalii z Wagnerów.
Filologię klasyczną studiował w latach 1867 - 1869 w Szkole Głównej w Warszawie i w latach 1869 - 1872 - na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1873 r. był nauczycielem łaciny i greki w Piotrkowie, od 1880 r. - w II Gimnazjum w Warszawie i od 1890 r. - w Kielcach, gdzie zamieszkał przy ul. Bazarowej (obecnie: ul. Śniadeckich).
Henryk Sienkiewicz kolegował z nim w latach 1864 – 1865 w IV Gimnazjum (Wielopolskiego) w Warszawie przy ul. Królewskiej 13. Po objęciu w posiadanie Oblęgorka pisarz zapraszał tam swego kolegę. Zaproszenie to znajdziemy w liście z 17 czerwca 1903 r. do Juliana Adolfa Święcickiego.

BLIZIŃSKI JÓZEF Franciszek [10.03.1827 – 29.04.1893]


Syn Augustyna Franciszka i Marianny Heleny z Zakrzewskich.
Polski dramaturg i komediopisarz pozytywistyczny, uważany za spadkobiercę komedii fredrowskiej: „Marcowy kawaler”, „Konkurenci”, „Pan Damazy”, „Rozbitki”, „Dzika różyczka”, „Komedie”, „Listy”. Opowiadania drukował w "Słowie", którego redaktor - Henryk Sienkiewicz - cenił go wysoko. Przychodził mu z pomocą nawet wtedy, kiedy redakcję "Słowa" objął Mścisław Godlewski.
Etnograf. Badał język ludowy, obyczaje, stroje. Przyjaciel Oskara Kolberga, którego zresztą uwiecznił w postaci Heliodora w „Marcowym kawalerze”. Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej w Warszawie na rogu ulic: Niecałej
i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz.
Kontakty obu osób datują się następująco: 1) 17 czerwca 1889 r. - przed Hotelem Saskim w Krakowie; 2) 18 i 27 czerwca 1889 r. - w pokoju Henryka Sienkiewicza w Hotelu Saskim w Krakowie.



[Fotografia – Autor: 1) Julo. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

BLOCH MARIA [1855 – 1926]


Biografia nieustalona. Córka finansisty warszawskiego, Jana Gotliba Blocha.
Spotkania Marii z Blochów Kościelskiej z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 25 listopada 1889 r. – Warszawa.

BLUHDORN KAMILA – patrz SALZBURG KAMILA


BŁAŻOWSKI ? [? – ?]


Pracownik agencji telegraficznej w Ruse w Bułgarii (1886 r.). Henryk Sienkiewicz poznaje i wspomina go w liście z 10 października 1886 r. do Jadwigi Janczewskiej.

BŁOTNICKA MARIA - patrz PARVI MARIA


BŁOTNICKI TADEUSZ [08.10.1858 – 31.03.1928] – herbu DOLIWA


Syn Edwarda Błotnickiego. Polski rzeźbiarz, kostiumolog. Mąż aktorki Walerii Soleckiej, a następnie Marii Parvi.
Dzieciństwo i lata szkolne spędził we Lwowie. Rysunku uczył go Jędrzeja Grabowskiego i rzeźbiarz Parys Filippi. Absolwent Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie (1875 – 1877), Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu (1877 – 1879). Wiedzę uzupełniał w Paryżu i Monachium (1879 r.). Po śmierci ojca (1880 r.) wrócił do Lwowa. W 1881 r. wyjechał do Włoch na dalsze studia. W latach 1907 – 1910 mieszkał we Lwowie, będąc profesorem modelunku na Politechnice Lwowskiej. W 1910 r. wrócił do Krakowa
i przez 6 lat wykładał kostiumologię w Szkole Dramatycznej w Krakowie. Opracowuje „Historię kostiumów i haftów”, na podstawie której w Krakowie ukazuje się „Zarys historii ubiorów z uwzględnieniem haftów” (1930 r.).
Autor rzeźb i popiersi: alegorii Poezji, Dramatu i Komedii na Teatrze Juliusza Słowackiego, figury św. Józefa, głowy Chrystusa w marmurze, pomników: Michała Bałuckiego (1911 r.), św. Elżbiety we Lwowie, Tadeusza Kościuszki w Jaśle (1906 r.), Adama Mickiewicza (w Stanisławowie, - 1898 r., w Tarnowie – 1900 r., w Wieliczce – 1903 r.), Marszałka Józefa Piłsudskiego dla Przemyśla, Franciszka Smolki we Lwowie (1913 r.), pomników nagrobnych: Marcelego Guyskiego, Oskara Kolberga, Mikołaja Zyblikiewicza - popiersi: Stanisława Konarskiego, Feliksa Księżarskiego (1901 r.), św. Ignacego Loyoli (1893 r.), Mariana Raciborskiego - posągu papieża Piusa IX – i innych.
W marcu 1884 r. odwiedzał Henryka Sienkiewicza w San Remo.

BNIŃSKA EMILIA – patrz ŁĄCKA EMILIA


BOGDAŃSKA HELENA [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz wspomina ją w liście z 27 września 1865 r. do Konrada Dobrskiego jako potencjalną kandydatkę na żonę.

BOGDAŃSKA MARIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Matka Zygmunta Stojowskiego (1870 – 1946), pianisty i kompozytora.
24 października 1888 r. Henryk Sienkiewicz spotkał ich oboje podczas wizyty u Artura Władysława i Kazimiery z Rakowskich Sienkiewiczów w domu w Paryżu
przy Rue de Prony.

BOGDASZEWSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz wspomina ją w liście z 29 maja 1895 r. z Kaltenleutgeben do Kazimierza i Wandy z Mineyków Szetkiewiczów:
„(…) Znam jakąś panią Bogdaszewską spod Mińska… (…)”

BOGUCKI LUCJAN [? – ?]


Ksiądz. Jeden z warszawskich edytorów „Potopu”.
03 sierpnia 1885 r. Henryk Sienkiewicz listownie prosił swoją teściową, Wandę Szetkiewicz, o odesłanie mu do redakcji dwóch tomów powieści.

BOGUSŁAWSKA ZOFIA [? – ?]


Biografia nieustalona. 12 lutego 1893 r. w Warszawie Henryk Sienkiewicz uczestniczył w jej ślubie ze Stanisławem Gabrielem Kozłowskim.

BOGUSŁAWSKI WŁADYSŁAW [09.02.1839 -18.03.1909]


Syn Stanisława, wnuk Wojciecha. Polski krytyk literacki, muzyczny i teatralny, teatrolog, nowelista, tłumacz, reżyser.
Pochodząc z rodziny ściśle związanej z losami teatru narodowego, literacką swą działalność zwracał głównie w stronę teatru i jako krytyk teatralny wystąpił w „Kurjerze Warszawskim”, przyjąwszy zarazem udział w redakcji „Gazety Polskiej”, w której na przemian z Henrykiem Sienkiewiczem i Edwardem Leo pisał felietony „Bez tytułu”. Pisał też recenzje literackie, nowele („Historia parasola”, „Nie wierz mężczyźnie”). W 1872 r. objął kierownictwo pisma ilustrowanego „Wieniec”, a po sprzedaniu go przez wydawców, wrócił do poprzednich zajęć, oddając się krytyce teatralnej i muzycznej. W 1878 r. w „Gazecie Polskiej” zamieścił studium „Siły i środki naszej sceny”.
(1879 r.). Współpracował także z: „Ateneum” i „Tygodnikiem Ilustrowanym”.
Na uwagę zasługują jego recenzje i studia o dziełach Sienkiewicza: „Bez dogmatu”, „Krzyżakach”, „Ogniem i mieczem” i „Szkicach węglem”.
O ich bliskich stosunkach świadczy zaproszenie Władysława Bogusławskiego na ślub pisarza z Marią Wołodkowiczówną. Ponadto w 1880 r. obaj wchodzili w skład Komitetu Delegowanego Teatralnego, t. j. komisji repertuarowej teatrów warszawskich. W 1886 r. wspólnie z: Henrykiem Sienkiewiczem, Piotrem Chmielowskim, Dionizym Henkielem i Edwardem Leo – wchodził w skład Komitetu Konkursowego ogłoszonego w 1884 r. przez „Gazetę Polską” Konkursu Dramatycznego im. Wojciecha Bogusławskiego. Na przełomie lat: 1886 – 1887 – wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem i: Ludwikiem Jenike, Piotrem Chmielowskim, Dionizym Henkielem, Józefem Kotarbińskim, i Władysławem Sabowskim – wchodził w skład jury Komitetu Konkursu „Kuriera Warszawskiego” na Powieść Współczesną. W listopadzie 1889 r. pisarz zaprosił Władysława Bogusławskiego do swojego mieszkania. Następnie spotkali się: 1) 05 kwietnia 1890 r. - w Warszawie; 2) 17 października 1900 r. - w Warszawie u Władysława Bogusławskiego pisarz jadł obiad.

[Fotografia – Autor: 1) Julo. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

BOJARSKI ? [? – ?]


Dymisjonowany oficer, którego Henryk Sienkiewicz poznał i wspominał w liście z 12 października 1886 r. do Jadwigi Janczewskiej. Miał podróżować z pisarzem
do Konstantynopola.

BONIECKI ADAM Józef, Fredro-Boniecki [19.11.1842 – 24.06.1909]



Historyk polski, heraldyk, prawnik.
Syn Ferdynanda i Leontyny ze Stadnickich. Studiował prawo na uniwersytecie w Petersburgu i w Ecole de Droit w Paryżu. W latach 1865 – 1872 pracował
w sądownictwie w Warszawie. Po osiedleniu się w majątku Świdno pod Warszawą zajął się badaniami heraldycznymi. W 1899 r. przy współpracy z Arturem Reiskim rozpoczął wydawanie wielotomowego dzieła „Herbarz polski” . Do 1909 r. opracował trzynaście tomów. Po śmierci Bonieckiego prace nad „Herbarzem” kontynuowali: Reiski i Włodzimierz Dworzaczek. Jeden z pierwszych członków Polskiego Towarzystwa Heraldycznego.
Opublikował ponadto m.in.: „Kronikę rodziny Bonieckich” (1875 r.) i „Poczet rodów w Wielkim Księstwie Litewskim w XV i XVI w.” (1887 r.).
Henryk Sienkiewicz prowadził z nim korespondencję dotyczącą dziejów swojego rodu.

BONIECKI EUGENIUSZ [? – ?]


W 1884 r. – wspólnie z Antonim Zaleskim – wydał powieść Henryka Sienkiewicza „Ogniem i mieczem”, a w 1886 r. - „Potop”. Obie powieści ukazały się nakładem "Słowa".

BORKOWSKA ALEKSANDRA - patrz CHOMĘTOWSKA ALEKSANDRA


BORODZICZ TADEUSZ [? – ?]


Mało znany kompozytor. Zwrócił się do Henryka Sienkiewicza z prośbą o pozwolenie na przeróbkę „Ogniem i mieczem” na libretto, które prawdopodobnie nie zostało napisane.

BORSZA-DRZEWIECKA HELENA [1839 – 05.06.1913] – herbu NAŁĘCZ


Żona Konstantego Wołodkowicza. Przybrana matka Marii Romanowskiej-Wołodkowiczówny, drugiej żony Henryka Sienkiewicza. Udokumentowane spotkania pisarza
z tą osobą datują się następująco: 01) styczeń 1893 r. - Kraków

BOYER D’AGEN JEAN Auguste [1857 – 1943 do 1946]


Krytyk i powieściopisarz francuski zafascynowany wystawą Jana Styki w Salle des Beaux-Arts przy ul. de la Boétle. Przed stanowiącymi ilustrację do „Quo vadis” czterema tryptykami miał wykłady z dziejów pierwszych chrześcijan. Wystąpił również z inicjatywą wydania reprodukcji tych płócien w postaci albumu zawierającego także fragmenty „Quo vadis” stanowiące inspirację dla malarstwa Styki. W związku z tym zwrócił się do Henryka Sienkiewicza z prośbą o wyjaśnienie genezy głośnej powieści, a otrzymaną od pisarza odpowiedź zamieścił we wstępie do albumu „L’ecrivain et le peintre de „Quo vadis”, Henryk Sienkiewicz et Jean Styka”.

BRACIA BIALI


Zakon Misjonarzy Afryki założony w 1868 r. przez kardynała Charles’a Lavigerie (1825 – 1892). W lutym i marcu 1891 r. gościli Henryka Sienkiewicza w Zanzibarze
i okazywali mu wszelką pomoc.

BRANDES GEORG - patrz COHEN MORRIS


BRANDT HELENA – patrz PRUSZAK HELENA


BRANDT JÓZEF [11.02.1841 – 12.06.1915] - herbu PRZYSŁUGA


Syn Alfonsa Jana i i Anny Krystyny Marianny Lessel.
Polski malarz, batalista. Studiował w Paryżu i Monachium. Od 1875 r. prowadził prywatną szkołę malarską. Tworzył głównie obrazy rodzajowo-batalistyczne i historyczne. Brandt wywarł silny wpływ na malarstwo polskie, także na literaturę (Trylogia Henryka Sienkiewicza). 12 czerwca 1877 r. ożenił się z Heleną z Woyciechowskich Pruszakową.

Namalował między innymi: „Bitwa pod Chocimiem” (1867 r.), „Bogurodzica” (około 1909 r.), „Buńczuczny” (1885 r.), „Chwytanie konia na arkan” (około 1880 r.), „Czarniecki pod Koldyngą” (1870 r.), „Fantazja” (1885 r.), „Gajowy”
(1886 r.), „Jarmark na Podolu” (około 1885 r.), „Konfederaci barscy” (1875 r.), „Kozak i dziewczyna przy studni”
(1875 r.), „Modlitwa na stepie” (około 1893 r.), „Odbicie jasyru” (1878 r.), „Pojmanie na arkan” (1881 r.), „Popas czumaków przed karczmą” (1865 r.), „Przed burzą” (1882 r.), „Spotkanie na moście” (1884 r.), „Tabor – powrót
spod Wiednia”
(1869 r.), „Wesele kozackie” (1893 r.), „Wyjazd z Wilanowa Jana Sobieskiego z Marysieńką” (1887 r.)
i „Zaloty” (1874 r.).

Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Józefem Brandtem datują się następująco: 01) czerwiec 1892 r. – Karlsbad.

[Autor obrazu: Józef Brandt. Źródło: Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

BRANICKA KATARZYNA [10.12.1825 – 20.09.1907]


Córka Władysława Grzegorza i Róży z Potockich Branickich.
Arystokratka i działaczka społeczna.
26 października 1847 r. poślubiła Adama Józefa Potockiego.
Ich dziećmi byli: Artur, Andrzej Kazimierz i Róża.
Właścicielka klucza łubnickiego koło Staszowa. Kolekcjonerka polskich pasów szlacheckich.
Sponsorka prac naukowych profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Fundatorka pałacu w Krzeszowicach.

Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Katarzyną z Branickich Potocką datują się następująco: 01) - koniec października 1888 r. - pociąg - Szczakowa; 02) pierwsza dekada listopada 1890 r. – Kraków.


[Autor: 1) Franz Xaver Winterhalter (1805 – 1873). Źródło – Wikipedia.] [Plik jest wierną reprodukcją fotograficzną dwuwymiarowego utworu, znajdującego się w domenie publicznej z następującego powodu: Ten plik jest własnością publiczną w Stanach Zjednoczonych oraz w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa 100 lat po śmierci autora lub wcześniej.]

BRANICKI WŁADYSŁAW [11.05.1848 – 12.04.1914]


Biografia nieustalona. Właściciel Suchej. Od 1872 r. – mąż Julii z Potockich, córki Alfreda, ordynata łańcuckiego, namiestnika Galicji.
Na początku lipca 1888 r. pisarz spotkał go w Kaltenleutgeben w towarzystwie Marii z Potockich Zamoyskiej.

BREZA ACHILLES Jan Tytus [02.05.1845 – 1905]


Syn Hipolita i Honoraty z Radzimińskich Brezów. Magister prawa i administracji. Właściciel Siekierzyniec na Wołyniu. Od 1870 r. – mąż Felicji Ludwiką z Pruszyńskich. Henryk Sienkiewicz spotkał Achillesa Brezę w lutym 1898 r. w Nicei.

BREZA ADAM [08.01.1850 – 23.10.1936] – HRABIA * pseudonim ADAM GORAJ


Literat i publicysta. Właściciel dóbr Świątków. Członek redakcji „Wieku”, kolegium redakcyjnego „Słowa”. 23 marca 1883 r. poślubił Izabelę Goldsztand. Urodziły im się dwie córki: Aleksandra i Wanda. Udokumentowane spotkania Adama Brezy z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) kwiecień 1890 r. – w Warszawie –
w mieszkaniu Adama i Izabeli Brezów.

BREZA FELICJA Ludwika – patrz PRUSZYŃSKA FELICJA Ludwika


BREZA GABRIELA [1827 – 1917] – herbu BREZA


Biografia nieustalona. Córka Eugeniusza i Matyldy z Maybaumów Brezów. Od 1846 r. żona Antoniego Wrotnowskiego. Matka Lucjana Wrotnowskiego. Spotkania Gabrieli z Brezów Wrotnowskiej z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 13 października 1889 r. w Łękach, majątku Wrotnowskich.

BREZA IZABELA – patrz GOLDSZTAND IZABELA Ludwika


BROCHOCKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Członek Jockey-Klubu (?). Henryk Sienkiewicz poznał go 11 lutego 1890 r. w Wiedniu.

BROCHOCKI BRONISŁAW [? – ?]


Biografia nieustalona. Mąż Heleny z Mineyków, siostry Wandy Szetkiewicz. W listopadzie 1887 r. – po przyjeździe do Warszawy – mieszkał u Henryka Sienkiewicza.

BRODOWSKI EDMUND Zbigniew [1852 – 1901]


Działacz polonijny w USA, dziennikarz. Redaktor „Kuriera Nowojorskiego”, „Gazety Chicagowskiej” i innych. Od 1895 r. – prezes Związku Narodowego Pololskiego
w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Od 1898 r. – konsul USA w Niemczech. Znajomy Henryka Sienkiewicza z lat jego pobytu w Ameryce.

BRODZICA JULIAN [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum Realnego. Pisarz wspomina go w liście z 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

BROWN ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Amerykański urzędnik na małej stacji kolejowej mieszczącej się na pograniczu pustyni Mojave. Henryk Sienkiewicz poznał go w 1877 r. w czasie podróży na tę pustynię. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Stację tę składało kilka domów stojących bez osłony na nagim stepie, więc zwykły, pomalowany brązowo domek kolejowy, pospolita buda z czerwonych desek z napisem "Bakery" i druga takaż sama zatytułowana: "Saloon", co znaczy po prostu: szynk. Dowiedziawszy się, że z tej właśnie stacji można się dostać na pustynię ciągnącą się wzdłuż linii kolejowej, wysiadłem tu
z zamiarem pozostania przez dni kilka. (…) Gdy pociąg odszedł, poznajomiłem się z urzędnikiem kolejowym nazwiskiem Brown, który zaprosił mnie na nocleg. Powiedział mi także, że do właściwej pustyni, a raczej do lasu palmetów, jest jeszcze cały dzień drogi konno. (…)”

BRUNNOW JADWIGA – patrz POTOCKA JADWIGA


BRUNNOW STANISŁAW [28.01.1859 – 24.04.1941] – BARON


Biografia nieustalona. Syn Szymona i Jadwigi z Potockich Brunnowów. Właściciel Rudawy w pow. grodnieńskim. 15.06.1889 r. poślubił Jadwigę Salomeę Taube.
Stanisława Brunnowa Henryk Sienkiewicz spotkał 03 marca 1889 r. na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

BRUNNOW SZYMON [? – ?]


Biografia nieustalona. Syn Szymona i Jadwigi z Potockich Brunnowów.
Szymona Brunnowa Henryk Sienkiewicz spotkał 03 marca 1889 r. na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

BRÜHL MATYLDA [? – ?]


Sympatia Henryka Sienkiewicza z czasów szkolnych. Wspominał ją często w młodzieńczych listach do Konrada Dobrskiego, pisanych w latach 1865 – 1866
z Poświętnego. Pisarz widywał ją również w sierpniu 1886 r. w Kaltenleutgeben w Austrii. Spotkał się z nią tam 15 sierpnia 1886 r.
Żona Ferdynanda Fryderyka Halkadera.

BRYKCZYŃSKI ANTONI [1843 – 1913] – pseudonim GWIAŹDZIC


Duchowny, historyk sztuki, bibliograf. Członek Komisji Historii Sztuki i Komisji Archeologicznej Akademii Umiejętności w Krakowie. Kształcił się w Białej Podlaskiej
i w Gimnazjum Realnym w Warszawie. Od 1861 r. – w seminarium kieleckim, następnie w Akademii Duchownej w Petersburgu. Do 1880 r. – ksiądz profesor seminarium
w Płocku. Proboszcz w Pałukach i Goworowie (od 1887 r.). Współpracownik: „Biesiady Literackiej”, „Przeglądu Katolickiego” i „Wieku”. Autor dzieł: „Dom Boży – to jest praktyczne wskazówki budowania, naprawiania i utrzymania kościołów” (1888 r.), „Gawędy ogrodnicze” (1882 r.), „Legendy” (1881 r.), „O obowiązkach panów
i sług” (1885 r.), „Opowiadania pana Jacentego” (1880 r.), „Żywoty Bogarodzicy” (1879 r.).
Zwrócił się do Henryka Sienkiewicza z prośbą o zgodę na przeróbkę „W pustyni i w puszczy” dla ludu.

BRZEZIEWICZ EUZEBIUSZ Michał [1858 – 12.02.1944]


Ksiądz kanonik, prałat, infułat. Administrator Kościoła św. Aleksandra na Placu Trzech Krzyży w Warszawie. Od 1904 r. – proboszcz tego kościoła. W latach 1918 – 1921 – sekretarz nuncjusza papieskiego Achille Rattiego, późniejszego papieża Piusa XI. Aktywny działacz organizacji charytatywnych i społecznych. Utrzymywał kontakty
z przedstawicielami literatury i sztuki. Henryk Sienkiewicz przez wiele lat mieszkał w Warszawie przy ul. Wspólnej 24, a w związku z tym należał do parafii św. Aleksandra, gdzie spisany był akt jego ślubu z Marią z Szetkiewiczów, mimo, iż sam ślub miał miejsce w kościele Panien Kanoniczek. Pisarz napisał do księdza trzy listy, które dotyczyły uzyskania aktu zgonu jego wyżej wymienionej żony oraz osoby niejakiej „pani Rapackiej z domu Umińskiej”.

BRZEZIŃSKA ? – patrz HERMAN ?


BRZEZIŃSKI JAN [1850 – 17.06.1913]


Syn Andrzeja.
Polski lekarz neurolog, literat. Pasjonat szachów. Współorganizator życia szachowego w Warszawie u schyłku XIX w. Wiceprezes Warszawskiego Towarzystwa Zwolenników Gry Szachowej (1900 – 1901).
Absolwent gimnazjum w Warszawie, medycyny w Szkole Głównej Warszawskiej (na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim). Wiedzę medyczną uzupełniał w klinikach francuskich, niemieckich i włoskich. Na uniwersytecie w Berlinie uzyskał dyplom doktora nauk medycznych. Po powrocie do Warszawy, wspólnie z innymi lekarzami, założył pierwsze w mieście sanatorium dla osób nerwowo chorych.
Oprócz pracy lekarskiej parał się też twórczością literacką. Pod pseudonimem „Incognitus” zamieszczał recenzje teatralne w „Gazecie Polskiej”. Pisał również do „Kuriera Warszawskiego” i „Tygodnika Ilustrowanego”, w którym zamieścił między innymi studium „O Hamlecie”. Do 1903 r. mieszkał w dworku w Pawłowicach pod Warszawą, gdzie gościł przedstawicieli świata kultury – między innymi Henryka Sienkiewicza. W 1903 r. przeniósł się do Warszawy i objął redakcję „Kuriera Warszawskiego”. Na jego łamach zamieszczał regularnie felietony pod wspólnym tytułem „Mówiąc między nami”.
Chętnie grywał w szachy z gośćmi dworku pawłowickiego, szczególnie: Henrykiem Sienkiewiczem i Bolesławem Prusem. Aktywność życiową Jana Brzezińskiego przerwał w 1905 r. atak paraliżu. Pochowany w grobowcu rodziny Hermanów (z której pochodziła jego żona). Spotkania Jana Brzezińskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 25 listopada 1889 r. – Warszawa.

BULL ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Metys-przewodnik towarzyszący wyprawie na polowanie na bawoły w październiku i listopadzie 1877 r. na stepach Wyoming w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Do każdego wozu przydany był mulnik, razem więc sześciu mulników do sześciu wozów, nie licząc dwóch przewodników Metysów: Smitha i Bulla, oraz starego strzelca zwanego Left Hand (Lewa Ręka, mańkut), którego prawdziwego nazwiska
nie mogłem się dopytać, ale z którym zaprzyjaźniłem się wielce od razu. (…)”

BUMENSTOCK HENRYK [1845 – 1902] – przybrane nazwisko: HALBAN HENRYK


Dziennikarz związany z krakowskim „Czasem”. Następnie przeniósł się do Wiednia, gdzie został współpracownikiem „Tagblatt”. Sekretarz ministerialny w biurze prasowym Prezydium Rady Ministrów w Wiedniu i dyrektor kancelarii Izby Niższej Parlamentu Wiedeńskiego.
Spotkania Henryka Blumenstocka z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) styczeń – luty 1890 r. – w Wiedniu.

BURMISTRZ CARRARY [? – ?]


Biografia nieustalona. Burmistrz Carrary w okresie, kiedy Henryk Sienkiewicz był tu od 15 do 21 listopada 1897 r. W tym też czasie spotkał się z burmistrzem.

BURZYŃSKI STANISŁAW [? – ?]


Biografia nieustalona. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza ze Stanisławem Burzyńskim datują się następująco: 01) koniec lipca - sierpień 1895 r. – Teplitz.

BUSSE ? – patrz SWIRTUN ?


BYSTRAMOWIE ? i ?


Biografia nieustalona. Małżeństwo. Krewni Wandy z Mineyków Szetkiewicz. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Bystramami datują się następująco:
01) czerwiec 1892 r. – Karlsbad; 02) 1897 r.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera C



CAETANI ONORATO [18.01.1842 – 02.09.1917]


Potomek rodu książęcego, włoski minister spraw zagranicznych i senator. Jego matka była Polką (Kaliksta Rzewuska) i to dzięki niej darzył Polskę sentymentem. Wspólnie z Alberto Emmanuele Lumbroso stanął na czele Komitetu „Pro Polonia”, który wspierał działalność kierowanego przez Henryka Sienkiewicza Szwajcarskiego Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.

ČERNY ADOLF [1864 – 1952] – pseudonim: JAN ROKYTA


Czeski poeta, publicysta, profesor slawistyki w Pradze. Doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1947 r.). Dużą część swojego dorobku naukowego poświęcił Serbołużyczanom – najmniejszemu narodowi słowiańskiemu na świecie.
Autor: „Wobydlenje Łužiskich Serbow (1889 r.)”, „Lužické obrázky” (1890 r.), „Mythiske bytosće Łužiskich Serbow” (1893 r.),
„Svatba (kwas) u Lužickych Erbu” (1893 r.), „Ruzné (wšelakore) listy o Lužici” (1894 r.), „Stawizny basnistwa hornjołužiskich Serbow” (1910 r.), „Lužice a Lužičtí Srbové” (1912 r.), „Lužická otázka (prašenje)” (1918 r.).
Henryk Sienkiewicz pisał do niego w sprawie umieszczenia w Zakopanem popiersia Edwarda Jelinka, czeskiego literata i publicysty o wielkich zasługach dla kultury polskiej, miłośnika Tatr i Zakopanego.

CERTOWICZ TEOFILA [22.05.1862 – 21.09.1918] - herbu LUBICZ


Rzeźbiarka, urodzona na Kresach. Od 1881 r. studiowała rzeźbę w Krakowie, a od 1882 r. – w Paryżu. W 1893 r. wróciła do Krakowa i obok własnej twórczości zajmowała się działalnością pedagogiczną, prowadząc w latach 1897 – 1904 własną szkołę sztuk pięknych dla kobiet. W szkole tej rysunek i malarstwo objęli: Włodzimierz Tetmajer i Jacek Malczewski. W 1904 r. przeniosła się do Warszawy i wstąpiła do Zgromadzenia Panien Kanoniczek. Oddała się działalności filantropijnej, przeznaoąc swój majątek na internat dla chłopców. Jest autorką portretów m. in.: Mieczysława Pawlikowskiego, Henryka Sienkiewicza. W Muzeum Narodowym
w Krakowie znajdują się jej rzeźby wykonane w marmurze: Chrystus, Morfeusz i św. Cecylia. Dzieła swoje wystawiała w Berlinie, Paryżu i Wiedniu.
09 listopada 1903 r. Henryk Sienkiewicz zapraszał ją na partyjkę winta w towarzystwie m. in.: swojej siostry Heleny oraz Marii Babskiej.

[Biogram ten powstał również dzięki pomocy Pana Henryka Grzybowskiego z Towarzystwa Miłośników Polanicy.]

CHAŁUBIŃSKI TYTUS [29.12.1820 – 04.11.1889]


Polski lekarz, profesor patologii, miłośnik przyrody, współtwórca Towarzystwa Tatrzańskiego, badacz przyrody tatrzańskiej, popularyzator Zakopanego.
Absolwent Akademii Medyko-Chirurgicznej w Wilnie (1838 – 1840) i w Dorpacie (dzisiaj Tartu w Estonii).
Członek korporacji akademickiej Konwent Polonia.
Od 1845 r. przebywał w Warszawie. Rozpoczął praktykę lekarską rozpoczął w Szpitalu Ewangelickim.
Przyjaciel i opiekun górali. W czasie wypraw w Tatry często towarzyszył mu Sabała.
Pomnik ich obu stoi w centrum Zakopanego, u zbiegu ulic Chałubińskiego i Zamoyskiego.
Pochowany został na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem.

Henryk Sienkiewicz odwiedził go: 23 stycznia, 02 lutego 1889 r. w Zakopanem.



[Autor: Stanisław Witkiewicz. Źródło – Wikipedia.]
[Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

CHARLIE [? – ?]


Biografia nieustalona. Tenor, który 28 lutego 1876 r. przy akompaniamencie pianistki Miss N. śpiewał włoską pieśń: „O fanciulla mia!” na statku „Germanic” („Germanicus”). Statkiem tym Henryk Sienkiewicz odbywał podróż morską z Liverpool’u do Nowego Jorku.

CHEŁKOWSKA MARIA - patrz DONIMIRSKA MARIA


CHEŁKOWSKI FRANCISZEK [06.06.1899 – 05.09.1939] - herbu WCZELE


Syn Józefa i Marii Chełkowskich, właścicieli majątku w Śmiełowie, gdzie od 20 – 23 września 1899 r. bawił Henryk Sienkiewicz.

CHEŁKOWSKI JÓZEF [03.08.1868 – 10.05.1954] - herbu WCZELE


Właściciel majątku w Śmiełowie. gdzie od 20 – 23 września 1899 r. bawił Henryk Sienkiewicz.

CHEŁMICKI ZYGMUNT [10.05.1851 – 03.07.1922]


Wywodził się ze starej rodziny szlacheckiej. Polski ksiądz katolicki, działacz społeczny, publicysta, literat i wydawca. Założyciel Towarzystwa Przytułków Noclegowych, kuchni ruchomych dla ubogiej ludności, tzw. trąbizupek.
Absolwent w gimnazjum w Chełmnie (1868 r.), Seminarium Duchownego w Płocku. Studia teologiczne kontynuował od 1872 r. w Münster (Monaster). Święcenia kapłańskie – 1873 r. W 1877 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie otrzymał rektorat kościoła św. Ducha. Obowiązki te pełnił do śmierci. Z końcem 1881 r. - wspólnie
m. in. z: Antonim Wrotnowskim, Antonim Zaleskim, Mścisławem Godlewskim, Edwardem Lubowskim – założył dziennik „Słowo”, którego redakcję powierzono Henrykowi Sienkiewiczowi. Wydawca „Biblioteki Dzieł Chrześcijańskich” (1900 r.). Współorganizator jubileuszu Henryka Sienkiewicza (1900 r.). Założyciel Komitetu Ratunkowego
dla Powodzian (1903 r.). W latach: 1904 – 1916 – redagował Encyklopedię Kościelną; 1905 – 1914 pełnił kierowniczą rolę w Stronnictwie Polityki Realnej. Od 17 września 1917 r. – sekretarz Rady Regencyjnej – aż do 11 listopada 1918 r. (oddanie władzy Józefowi Piłsudskiemu). Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Utrzymywał żywe kontakty z Henrykiem Sienkiewiczem. Ojciec chrzestny i świadek chrztu córki pisarza - Jadwigi Marii Łucji Heleny Sienkiewicz. Pierwowzór opata z Tulczy w „Krzyżakach”.

CHEŁMOŃSKI JÓZEF Marian [07.11.1849 - 06.04.1914]


Syn Józefa, drobnego dzierżawcy, wójta wsi Boczki, i Izabeli z Łoskowskich. Polski malarz, przedstawiciel realizmu. Absolwent: Gimnazjum Realnego w Warszawie warszawskiej Klasy Rysunkowej, prywatnej pracowni Wojciecha Gersona, Monachijskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem H. Anschütza i A. Strähubera. Związał się też ze środowiskiem polskich monachijczyków: Stanisławem Witkiewiczem, Józefem Brandtem, Maksymilianem Gierymskim i Adamem Chmielowskim. W 1875 r. wyjechał do Paryża, gdzie zyskał dużą popularność dzięki oryginalnej tematyce swoich obrazów. Jako ilustrator współpracował z paryskim „Le Monde Illustre”. Zwiedzał Włochy, Podole i Ukrainę.
W 1887 r. wrócił do kraju i zamieszkał w Warszawie. W 1889 r. kupił dworek w Kuklówce koło Grodziska Mazowieckiego, gdzie wprowadził się i mieszkał aż do śmierci. Pochowany został na cmentarzu w Żelechowie. Malował sceny rodzajowe, ukazując z dużym autentyzmem życie wsi polskiej i ukraińskiej, sceny myśliwskie, realistyczne, nastrojowe pejzaże, („Jesień”, 1897 r.; „Jastrząb”, „Pogoda”, 1899 r.) i konie. Sławę przyniosły mu rozpędzone „Czwórki” (1881 r.) i „Trójki”. Rzadziej malował portrety. W zmienności i surowym pięknie natury artysta zaczął poszukiwać przejawów obecności Boga („Pod Twoją obronę”, 1906 r.).
Z Henrykiem Sienkiewiczem spotkał się w latach 1878 – 1879 w Paryżu i później w Radziejowicach u Krasińskich.

[Autoportret. Autor fotografii - Warnes. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

CHĘCIŃSKI JAN [22.12.1826 – 30.12.1874]


Pisarz polski, aktor i reżyser teatrów warszawskich, profesor warszawskiej Szkoły Dramatycznej. Autor libretta do opery „Straszny Dwór” Stanisława Moniuszki (premiera odbyła się w 1865 r.) oraz librett do innych oper Moniuszki („Verbum nobile” i „Paria”) oraz licznych tłumaczeń sztuk obcych. Także autor m. in.: „Anioł i czart”, „Jałmużna”, „Rozwód, czyli dwie mężatki”, „Szlachectwo duszy” i „Porządni ludzie”. Przyczynił się do wprowadzenia na scenę dzieł m.in. Juliusza Słowackiego, Williama Szekspira i Fryderyka Schillera.
Henryk Sienkiewicz poznał go w grudniu 1874 r., co dokumentuje we wspomnieniu pośmiertnym „Jan Chęciński”.

CHŁAPOWSKA MARIA [1872 – 1961]


Biografia nieustalona. Córka Tadeusza i Róży z Jezierskich Chłapowskich. Siostra Antoniny Chłapowskiej. W 1900 r. wyszła za mąż za Kazimierza Chłapowskiego. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Marią Chłapowską datują się następująco: 01) wrzesień - październik 1896 r. – Kaltenleutgeben.

CHŁAPOWSKA MARIA Antonina [14.09.1850 – 1909]


Biografia nieustalona. Żona Napoleona Ksawerego Mańkowskiego (1836 – 1888).
Udokumentowane spotkania Marii z Chłapowskich Mańkowskiej z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) 29 czerwca 1890 r. – Kraków; 02) 06 lipca 1890 r. - Kraków i Tyniec; 03) maj 1894 r. - Kaltenleutgeben.

CHŁAPOWSKI FRANCISZEK [17.09.1846 – 1923]


Syn Stanisława. Polski lekarz, prof. Uniwersytetu Poznańskiego. Uczestnik wojny prusko-francuskiej. Absolwent Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu, studiów medycznych w Berlinie i Heidelbergu. Dyplom doktora medycyny (1868 r.) i chirurgii (1870 r.) otrzymał na Uniwersytecie Berlińskim. Praktykę lekarską rozpoczął
w Królewskiej Hucie, skąd przeniósł się do Bytomia. Po wyborze w 1877 r. na posła do Sejmu pruskiego przeprowadził się do Wrocławia, a niebawem na stałe
do Poznania. Na letnie miesiące wyjeżdżał do Kissingen, gdzie miał wielką praktykę. Tu też zetknął się z Henrykiem Sienkiewiczem. Duże zasługi położył
w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk. Należał do założycieli „Nowin Lekarskich” (1889 r.) i przez pewien czas był ich redaktorem naczelnym. Po założeniu
w 1919 r. Uniwersytetu Poznańskiego rozpoczął w nim 73. roku swego życia wykłady geologii i paleontologii, po czym został mianowany profesorem honorowym patologii i terapii szczegółowej chorób wewnętrznych.
W swoim dorobku naukowym pozostawił kilkadziesiąt prac z medycyny, historii medycyny, paleontologii, historii nauk przyrodniczych i dziejów filozofii: monografia „Życie
i prace ks. J. Rogalińskiego”, „Korespondencja filozoficzna między Józefem Morawskim a Józefem Goluchowskim”, „O stosunku Cieszkowskiego do nauk przyrodniczych”
i „Fizjografia W. Ks. Poznańskiego”.
W uznaniu zasług Franciszka Chłapowskiego towarzystwa lekarskie: Warszawy, Krakowa, Wilna, Łodzi – Towarzystwo Lekarzy i Przyrodników Polskich w Petersburgu
i Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Mikołaja Kopernika zaliczyły go do grona swoich członków honorowych. Akademia Nauk Lekarskich w Warszawie wybrała go
na członka czynnego. Rząd pruski obdarzył go tytułem tajnego radcy. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk nadało zbiorom przyrodniczym, przezeń zgromadzonym, nazwę „Muzeum im. Franciszka Chłapowskiego”.
W 1889 r. Henryk Sienkiewicz poszukiwał w Zakopanem mieszkania dla Franciszka Chłapowskiego.

CHŁAPOWSKI KAROL [22.11.1841 – 1914] - herbu BODZENTA


Syn barona Stanisława. Wychowany we Francji i Belgii. Szlachcic wielkopolski, właściciel Żegocina. Miłośnik sztuki. Uczestnik powstania styczniowego. Internowany przesiedział osiemnaście miesięcy w więzieniu pruskim. 12 września 1868 r. w kościele św. Anny w Krakowie poślubił Helenę Modrzejewską i wyjechał z nią do Ameryki
w ślad za Henrykiem Sienkiewiczem. Dalsze udokumentowane spotkania obu osób: 1) 08 lub 09 grudnia 1890 r. - Kraków.

CHŁĘDOWSKI KAZIMIERZ [23.02.1843 – 20.03.1920]


Syn Ottona Chłędowskiego i Michaliny z Niesiołowskich. Mąż Stefanii Tabęckiej.
Polski pisarz, pamiętnikarz, badacz kultury, gawędziarz, historyk kultury, satyryk, działacz państwowy, minister monarchii austro-węgierskiej, właściciel Wietrzna k/Krosna. Członek-korespondent Akademii Umiejętności.
Nauki pobierał w domu rodzinnym, szkole w Sanoku, gimnazjum w: Tarnowie, Nowym Sączu i gimnazjum św. Anny w Krakowie. Absolwent prawo na uniwersytecie
w Pradze i na Uniwersytecie Jagiellońskim (1862 – 1867). Doktor praw Uniwersytetu Jagiellońskiego (1867 r.). Pracownik instytucji rządowych we Lwowie: komisarz powiatowy Namiestnictwa we Lwowie w okręgu lwowskim i złoczowskim; urzędnik w Wiedniu (1881 r.), rzeczywisty tajny radca Biura Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (1881 – 1882), szef Biura tajnego radcy Ministerstwa dla Galicji (1882 – 1899), minister spraw dla Galicji (1899 – 1900).
Współpracował z: „Biblioteką Warszawską”, „Dziennikiem Literackim”, „Gazetą Lwowską”, „Gazetą Polską”, „Gazetą Warszawską”, „Słowem”, „Tygodnikiem Ilustrowanym”.
Autor utworów i publikacji: „Królowa Bona” (1876 r.), „Skrupuły (1877 r.), „Ella” (1877 r.), „Po nitce do kłębka” (1872 r.), „Album fotograficzne”
(1870 – 1872), „Zwierciadło głupstwa” (1877 r.), „Dwór w Ferrarze” (1907 r.), „Siena” (1907 r.), „Rzym, ludzie Odrodzenia” (1909 r.), „Rzym, ludzie baroku (1912 r.), „Rokoko we Włoszech” (1914 r.), „Historie neapolitańskie” (1917 r.), „Ostatni Walezjusze” (1920 r.). Napisał „Pamiętniki z lat 1843 – 1901. Galicja i Wiedeń.” oraz prace z historii kultury.
Spotkania Kazimierza Chłędowskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 15 sierpnia 1886 r. - wspólna wycieczka do Vöslau w Austrii; 2) 31 marca 1887 r. - w Kawiarni Puchera w Wiedniu przy Kohlmark 9; 3) 15 kwietnia 1889 r. - w Kawiarni Puchera w Wiedniu przy Kohlmark 9; 4) 18 kwietnia 1889 r. - w Hotelu Erzherzog Karl w Wiedniu przy ul. Kärtnerstrasse 31.

CHMIELOWSKI PIOTR [09.02.1848 – 22.04.1904]


Syn Ignacego i Marii z Węglarskich. Polski historyk literatury. Profesor nadzwyczajny i kierownik Katedry Historii Literatury Polskiej Uniwersytetu Lwowskiego. Członek-korespondent Akademii Umiejętności (od 1893 r.) i członek czynny (od 1902 r.).
Absolwent Gimnazjum Realnego w Warszawie, Szkoły Głównej Warszawskiej (od 1869 - Uniwersytetu Warszawskiego - filologia i filozofia; 1870 r.). Kontynuował naukę w Lipsku (pedagogika, filozofia, geografia), gdzie obronił doktorat (1874 r.). W latach 1874 – 1898 – profesor języka polskiego w Gimnazjum Męskim J. Pankiewicza w Warszawie. Współpracownik wielu czasopism i wydawnictw: „Przeglądu Tygodniowego” (1867 – 1872), „Biblioteki Warszawskiej” (1870 – 1874), „Opiekuna Domowego” (1872 – 1876), „Biblioteki Arcydzieł Literatury Polskiej i Obcej”, „Encyklopedii Wychowawczej”, „Niwy”, „Pamiętnika Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza”, „Poradnika
dla Dorosłych”, „Przeglądu Pedagogicznego”, „Rodziny i Szkoły”. Redaktor „Ateneum” (1882 – 1897). Więziony przez władze carskie
w warszawskiej cytadeli. W 1882 r. odmówił przyjęcia Katedry Literatury Polskiej na Uniwersytecie Warszawskim, nie chcąc zgodzić się
na obowiązkowe wykładanie w języku rosyjskim oraz pominięcie w programie nauczania okresów odrodzenia i romantyzmu.
Szczególną uwagę poświęcił polskiej literaturze romantycznej i pozytywistycznej; zajmował się również pedagogiką, historią wychowania, historią filozofii oraz krytyką literacką.
Ogłosił ponad 2100 prac i artykułów, w tym: „Utylitaryzm w literaturze” (1872 r.), „Kobiety Mickiewicza, Słowackiego
i Krasińskiego”
(1873 r.), „Co wychowanie z dziecka zrobić może i powinno” (1874 r.), „Józef Kremer” (1875 r.),
„Karol Libelt” (1875 r.), „Dziesięć lat z dziejów wychowania w Polsce” (1877 r.), „Pierwsza w Polsce książka o wychowaniu” (1878 r.), „Rousseau.
W stuletnią rocznicę jego śmierci”
(1878 r.), „Poezya w wychowaniu” (1881 r.), „Wojciech Bogusławski w Wilnie” (1883 r.), „Autorki polskie wieku XIX” (1885 r.), „Studya i szkice z dziejów literatury polskiej” (1886 r.), „Nasi powieściopisarze” (1887 – 1895), „Józef Ignacy Kraszewski. Zarys biograficzno-literacki” (1888 r.), „Literatura dla ludu” (1891 r.), „Powieści ludowe Elizy Orzeszkowej” (1891 r.), „Bolesław Prus” (1892 r.), „Postaci kobiece w komediach Fredry” (1892 r.), „Współcześni poeci polscy” (1895 r.), „Zarys najnowszej literatury polskiej” (1895 r.), „Nasza literatura dramatyczna” (1898 r.), „Tadeusz Czacki. Jego życie i działalność wychowawcza. Zarys biograficzny” (1898 r.), „Historya literatury polskiej”
(1899 – 1900), „Metodyka historii literatury polskiej” (1899 r.), „Indywidualizm modernistyczny” (1900 r.), „Henryk Sienkiewicz w oświetleniu krytycznem” (1901 r.), „Dzieje krytyki literackiej w Polsce” (1902 r.), „Stanisław Wyspiański” (1902 r.), „Nowele Marii Konopnickiej” (1903 r.),
„Jan Kasprowicz” (1904 r.), „Popioły”, powieść Stefana Żeromskiego” (1904 r.). Przygotował przekłady na język polski dzieł Johanna Wolfganga
von Goethego i Immanuela Kanta oraz wypisy historyczno-literackie „Złota przędza poetów i prozaików polskich” (1884 – 1887).
W 1886 r. wspólnie z: Henrykiem Sienkiewiczem, Władysławem Bogusławskim, Piotrem Chmielowskim i Edwardem Leo – wchodził w skład Komitetu Konkursowego ogłoszonego w 1884 r. przez „Gazetę Polską” Konkursu Dramatycznego im. Wojciecha Bogusławskiego. Na przełomie lat: 1886 – 1887 – wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem i: Ludwikiem Jenike, Dionizym Henkielem, Józefem Kotarbińskim, Władysławem Bogusławskim i Władysławem Sabowskim – wchodzi w skład jury Komitetu Konkursu „Kuriera Warszawskiego” na Powieść Współczesną. Dalsze udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Piotrem Chmielowskim datują się następująco: 01) lipiec 1896 r. - Zakopane.

[Fotografia – Autor – Julo. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

CHOMĘTOWSKA ALEKSANDRA [1828 – 1898]


Literatka, autorka „Wspomnień z przeszłości” (1860, 1877) i „Powieści i opowiadań dla młodego wieku” (1874). W latach 1861 – 1868, wraz z J. Śmigielską, wydawała „Kółko domowe”. W 1864 r. rozpoczęła wydawać dwutygodnik „Kronika Rodzinna”. W 1889 r., po śmierci M. J. Zaleskiej, objęła redakcję „Wieczorów Rodzinnych” i prowadziła je do końca życia.
W okresie od 11 do 13 grudnia 1888 r. odwiedziła Henryka Sienkiewicza w mieszkaniu w Warszawie przy ul. Wspólnej 24 i prosiła o finansowe wsparcie Schronienia
dla Nauczycielek z anonimowo ofiarowanych pisarzowi 15 tysięcy rubli.

CHRAMIEC ANDRZEJ [27.11.1858/9 (?) – 31.12.1939]


Lekarz i społecznik. Absolwent: jednoklasowej szkoły w Zakopanem, czteroklasowej szkoły w Nowym Targu, gimnazjum w Wadowicach i wydziału lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Po studiach rozpoczął prywatną praktykę na Podhalu. Odbył kilkumiesięczny staż w zakładzie hydropatycznym dra Jana Czerwińskiego w Fürstenhoff w Austrii. Lekarz klimatyczny (od 1886 r.). Założyciel własnego sanatorium – zakładu wodoleczniczego z pokojami gościnnymi (1887 r.). Mąż Jadwigi z Bieczyńskich. Radny gminy (1885/6 (?) -1906). Wójt Zakopanego (1902 – 1906), prezes Komisji Klimatycznej i Rady Powiatowej w Nowym Targu.
W 1916 r. opuścił na zawsze Podhale i osiedlił się w Wielkopolsce.
Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 07 sierpnia 1886 r. (pisanym w Kaltenleutgeben w Austrii) jako lekarza, który miałby zaradzić dolegliwościom teściowej Wandy Szetkiewicz.

CHRAPOWICKA JÓZEFA – patrz KORSAK JÓZEFA


CHRZANOWSKI BOLESŁAW [? – ?]


Młodszy brat Ignacego. Prawnik.
Henryk Sienkiewicz wspominał o nim w liście z 22 września 1905 r. do Ignacego Chrzanowskiego.

CHRZANOWSKI IGNACY [05.02.1866 - 19.01.1940]



Syn Bolesława i Heleny z Dmochowskich (ciotecznej siostry Henryka Sienkiewicza). Dalekie kuzynostwo łączyło go z: Joachimem Lelewelem i Henrykiem Sienkiewiczem, który był jego ciotecznym wujem.
Polski historyk literatury. Nauczyciel historii literatury, historii Polski i języka polskiego w szkołach prywatnych w Warszawie i redaktor pism: „Ateneum” oraz „Książka” (1890 - 1900). Od 1910 r. - profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i kierownik Katedry Historii Literatury Polskiej (od 1912 r. – I Katedra Historii Literatury Polskiej).
O nominacji tej zadecydowały wpływy Henryka Sienkiewicza oraz opinia Stanisława Tarnowskiego. W 1931 r. wskutek tzw. reformy jędrzejowiczowskiej został pozbawiony katedry i przeniesiony na emeryturę. Jeszcze do 1936 r. mianowany profesorem honorowym. Od 1906 r. - członek-korespondent, a od 1914 r. – członek czynny Akademii Umiejętności (AU) [Polskiej Akademii Umiejętności (PAU)]. Od 1906 r. - przewodniczący Komisji Historii Filozofii Polskiej i Komisji Historii Literatury Polskiej PAU, członek Komisji Języka Polskiego AU oraz dyrektor Wydziału I akademii. W 1907 r. jeden z członków-założycieli Warszawskiego Towarzystwa Naukowego, sekretarz Wydziału I TNW, członek Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1899 r. - członek zwyczajny, 1917 r. – członek-korespondent, 1927 r. – członek honorowy) oraz Towarzystwa Naukowego we Lwowie (1921 r. – członek czynny). Odebrał doktoraty honoris causa UJ (1919 r.) oraz Uniwersytetu Poznańskiego
(1938 r.). W listopadzie 1939 r. został aresztowany przez Niemców. Więziony w Krakowie, Wrocławiu i Sachsenhausen. Zmarł w obozie na zapalenie płuc.
Publikował i redagował m. in.: „Przegląd Pedagogiczny”, „Ateneum”, „Pamiętnik Literacki”. W pracy naukowej zajmował się literaturą polskiego odrodzenia, oświecenie i romantyzmu, dziejami myśli filozoficznej w literaturze polskiej, kulturą średniowieczną oraz polską literaturą religijną. Jest autorem „Historii literatury niepodległej Polski”. Publikacje dotyczące Sienkiewicza: - „Pierwszy utwór Sienkiewicza” (1901 r.); - wspomnienia „O Sienkiewiczu” w: „Studia i szkice. Rozbiory i krytyki” (1939 r.); „Pisma” (1929 - 1939, w układzie własnym, Ossollineum we Lwowie) oraz utwory młodzieńcze pisarza w tomie „Pisma zapomniane
i niewydane”
(Lwów 1922).

CHWATOWA SALOMEA [? – ?]


Działaczka społeczna. Założycielka Towarzystwa Opieki nad Maltretowanymi Dziećmi. Autorka niedrukowanych utworów dla dzieci: noweli „Gwiazdka” i baśni scenicznej „Żywa lalka”. Henryk Sienkiewicz odmówił jej zgody na tłumaczenie jego utworów na język francuski.

CHYLIŃSKI MICHAŁ [1856 – 1925]


Pedagog, dziennikarz i działacz polityczny, w latach 1892 – 1904 – redaktor „Czasu”, autor podręcznika „Dzieje ojczyste z szczególnym uwzględnieniem Galicji” (1879 r.). Napisał list do Henryka Sienkiewicza, przesyłając mu w załączeniu kopię przemowy, którą pisarz rzekomo miał wygłosić 24 grudnia 1898 r. podczas uroczystości odsłonięcia pomnika Adama Mickiewicza.

CHYLIŃSKA OLGA [? – ?]


Biografia nieustalona. Wdowa po Eustachym Miączyńskim (1844 – 1876).
W czerwcu 1888 r. podczas kuracji w Kaltenleutgeben pisarz spożywał z nią posiłki przy wspólnym stole.

CIECHANOWSKA MARIA [? – ?]


Tłumaczka. Henryk Sienkiewicz wyraził jej zgodę na tłumaczenie na język francuski noweli „Na jasnym brzegu”.

CIECHANOWSKI STANISŁAW [1869 – 1945]


Profesor anatomii patologicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności. Propagator kultury fizycznej, redaktor i współzałożyciel licznych czasopism lekarskich, wydawnictw periodycznych i podręczników wydawanych przez PAU.
Henryk Sienkiewicz w korespondencji z nim poruszał sprawy zakopiańskie.

CIECISZOWSKA ALEKSANDRA [? – ?]


Córka Adama i Felicjanny z Rostworowskich. Starsza siostra Stefanii, matki Henryka Sienkiewicza. Matka chrzestna Henryka Józefa Kazimierza Sienkiewicza, syna pisarza. Ciotka pisarza, którą odwiedzał on między innymi w 1888 r. w Warszawie.

CIECISZOWSKA JÓZEFA [? – ?]



Córka Adama Cieciszowskiego i Felicjany z Rostworowskich, właścicieli dóbr Okrzeja i Wola Okrzejska na Podlasiu. Siostra Stefanii Cieciszowskiej (matki H. S.), Adama Cieciszowskiego (chrzestnego H. S.).

CIECISZOWSKA KONSTANCJA [? - ?]



Córka Adama i Felicjanny Rostworowskiej, siostra Stefanii, Adama, Haliny, Józefy i Aleksandry ciotka H. S.

CIECISZOWSKA STEFANIA [1820 – 01.09.1873]


Córka Adama Cieciszowskiego i Felicjany z Rostworowskich, właścicieli dóbr Okrzeja i Wola Okrzejska na Podlasiu, siostra Adama Cieciszowskiego, chrzestnego H. S.
9 czerwca 1843 r. wyszła za mąż za JÓZEFA Pawła Ksawerego SIENKIEWICZA. Z małżeństwa tego na świat przyszły dzieci: Zofia Sienkiewicz, Kazimierz Sienkiewicz, Henryk Sienkiewicz, Aniela Sienkiewicz, Maria Sienkiewicz i Helena Sienkiewicz.
Pochowana na cmentarzu w Okrzei.


CIECISZOWSKI ADAM [1810 – 1890]


Syn Adama Cieciszowskiego i Felicjany z Rostworowskich, właścicieli dóbr Okrzeja i Wola Okrzejska na Podlasiu, brat Stefanii Cieciszowskiej (żony Józefa Sienkiewicza, matki H. S.), dziedzic Okrzei i Woli Okrzejskiej. Wujek i ojciec chrzestny H. S. (W dniu chrztu miał 23 lata).
Po sprzedaniu Okrzei i Woli Okrzejskiej osiadł w Puławach. Umarł bezpotomnie w Warszawie.
Pochowany w kościele w Okrzei.

CIELECKA ZUZANNA [1895 – 29.11.1982] – herbu ZAREMBA


Od sierpnia 1925 r. – żona Henryka Józefa Sienkiewicza, syna pisarza. Pochowana na cmentarzu w Chełmcach koło Oblęgorka.

CIEŃSKI TADEUSZ Celestyn [06.04.1856 – 03.11.1925] – herbu POMIAN


Syn Ludomira i Magdaleny z Jordanów.
Prawnik, działacz społeczny, poseł na sejm, działacz Stronnictwa Narodowego, senator. Prezes Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, wiceprezes Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie, członek: Rad Szkolnych i Kółek Rolniczych, władz Towarzystwa Szkoły Ludowej – przewodniczący Okręgowej Rady Opiekuńczej
i Towarzystwa Zagród dla Inwalidów w Małopolsce. Wydawał tygodnik „Rzeczpospolita” i współredagował dziennik „Gazeta Narodowa”.
Jego żoną była Maria Dzieduszycka - córka Włodzimierza, marszałka krajowego i założyciela Muzeum Przyrodniczego we Lwowie. Wniosła mu w posagu majątek Pieniaki.
Absolwent wydziału prawnego we Lwowie. Po trzyletniej pracy w sądzie osiadł w majątku Drohiczówka w powiecie zaleszczyckim, gdzie w wieku trzydziestu lat został wybrany prezesem tamtejszej rady powiatowej. Funkcję tę pełnił przez kolejnych trzydzieści lat, a w tym czasie przyczynił się do znacznego podniesienia gospodarczego tamtych terenów. Wybudował m.in. ok. 200 km dróg, pierwszy szpital powiatowy i szkołę ogrodniczą w Zaleszczykach. Po raz pierwszy do Sejmu krajowego we Lwowie został wybrany w 1902 r. z okręgu zaleszczyckiego. W sejmie został przewodniczącym komisji dla reform agrarnych i członkiem komisji szkolnej. W wyborach w 1908 r. stanął na czele komitetu wyborczego we wschodniej części kraju. Od grudnia 1914 r. do końca 1916 r. internowany – początkowo w Tyrolu, a potem pod Wiedniem. Pałac i majątek w Pieniakach zniszczyły wojska austriackie. W listopadzie 1918 r. utworzył we Lwowie Polski Komitet Narodowy, aby uniemożliwić Ukraińcom przejęcie cywilnej władzy w mieście i powstrzymać urzędników Namiestnictwa i Magistratu przed współpracą z Ukraińcami. W wolnej Polsce był współzałożycielem Stronnictwa Chrześcijańsko-Narodowego, skrajnej prawicy Narodowej Demokracji i z jego szeregów w 1922 r. został wybrany z województwa tarnopolskiego do Senatu,
gdzie zasiadał w Komisji Prawniczej. W Senacie był referentem ustawy o zabezpieczeniu na wypadek bezrobocia.
W 1915 r. Henryk Sienkiewicz odpisał na jego list, informując o działalności Komitetu Pomocy dla Ofiar Wojny w Polsce.

CIESZKOWSKI ZYGMUNT [? – ?] – pseudonim ZYZIO


Biografia nieustalona. Syn Augusta Cieszkowskiego (filozofa). Literat i historyk. Sekretarz Zjednoczonego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych (1885 – 1894),
członek Komisji Historycznej Akademii Umiejętności.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Zygmuntem Cieszkowskim datują się następująco: 01) 03 lipca 1889 r. – Kraków - Hotel Saski; 02) 06 lipca 1890 r. - Kraków i Tyniec; 03) sierpień 1890 r. - Zakopane - dom Tytusa Chałubińskiego; 04) wrzesień 1890 r. - Kraków; 05) 15 listopada 1890 r. - Kraków; 06) 15 pażdziernika 1892 r. - Kaltenleutgeben.

CISZKIEWICZ KLET-ALFONS [? – ?]


Architekt. Świadek chrztu Henryka Józefa Kazimierza Sienkiewicza, syna pisarza.

CISZKIEWICZ ALFRED [? – ?]


Inżynier-architekt. Mąż swojej kuzynki, Teresy Ciszkiewiczówny, jednej z pierwszych kobiet-ginekologów w Warszawie. W okresie pobytu Henryka Sienkiewicza w Paryżu (1877 – 1878) – sekretarz Szkoły Architektury (École Spéciale D'Architecture) w Paryżu przy Boulevard Montparnasse 136. Henryk Sienkiewicz poświęcił mu wzmiankę
w pierwszym liście „Z wystawy antropologicznej w Paryżu”, opisując wśród eksponatów wykonaną przez inżyniera mapę antropologiczną:
„Na bliższą również uwagę zasługują mapy pp. Franciszka Duchińskiego i Alfreda Ciszkiewicza, sekretarza szkoły architektury
w Paryżu. Mapa etnograficzna Ciszkiewicza daje dokładny opis plemion zamieszkujących nasze strony i może służyć
za wskazówkę przy rozstrzyganiu kwestii spornych naukowych. Uzdolnienie i sumienność jej autora zasługują na wszelkie uznanie.”

CLARETIE JULES [1840 – 1913]


Francuski pisarz, dramaturg, krytyk, publicysta, dyrektor Comedie Francaise (od 1885 r.), gdzie wystawiał swoje sztuki. Od 1888 r. – członek Akademii Francuskiej.
W latach 1901 – 1905 pisał artykuły o Henryku Sienkiewiczu: - „La vie de Paris” - opisujący paryski sukces „Quo vadis”; - „Sienkiewicz et la Pologne”;
- „L’Âme d’un peuplet” - poświęcony jubileuszowi Henryka Sienkiewicza.

CLYNTON [? – ?] - córka


Biografia nieustalona. Córka właścicielki hotelu w Londynie, w którym z 22 na 23 lutego 1876 r. nocował Henryk Sienkiewicz przed podróżą morską do Ameryki.

CLYNTON [? – ?] - matka


Biografia nieustalona. Właścicielka hotelu w Londynie, w którym z 22 na 23 lutego 1876 r. nocował Henryk Sienkiewicz przed podróżą morską do Ameryki.

COHEN MORRIS [04.02.1842 – 19.02.1927]


Duński krytyk literacki, historyk literatury, filozof i pisarz. Absolwent filozofii i prawa na Uniwersytecie Kopenhaskim. Profesor estetyki
w Kopenhadze i Berlinie
Zajmował się głównie literaturą skandynawską i niemiecką. Odkrywca dzieł Fryderyka Nietzschego i Knuta Hamsuna.
Twórczość Adama Mickiewicza cenił wyżej niż Johanna Wolfganga von Goethego, Williama Szekspira i Homera.
Napisał:
„Om Dualismen i vor nyeste Filosofi” (1866 r.), „Æstetiske Studier” (1868 r.), „Kritiker og Portraiter” (1870 r.), „Hovedstrømninger i det 19. Aarhundredes Litteratur” (1871 r.), „Danske Digtere” (1877 r.), „Główne prądy literatury
XIX stulecia : prelekcye wykładane na Uniwersytecie Kopenhagskim”
(t. 1. - 5., 1871 – 1890), „Det moderne Gjennembruds Mænd” (1883 r.), „ Ludvig Holberg” (1884 r.), „Polen” („Polska") (1888 r.), „Essays” (1889 r.).
Henryk Sienkiewicz widział go w lutym 1886 r. podczas Konkursu Dramatycznego im. Wojciecha Bogusławskiego. Ponadto pisarz polemizował z nim w obronie powieści historycznej, której Morris Cohen nie uznawał. Polemika ta zawarta jest w szkicu "O powieści historycznej" drukowanym w „Słowie” od 30 kwietnia do 07 maja 1889 r.

[Fotografia – Autor – Hansjorn. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

de COURMONT JEAN-MARIE le BAS-RAOUL [15.04.1841 – 20.02.1925]


Biografia nieustalona. Biskup Bodony. Wikariusz apostolski w północnym Zanzibarze. W okresie pomiędzy 15 a 17 lutego 1891 r. Henryk Sienkiewicz złożył mu wizytę
w Zanzibarze.

CREIZENACH WILHELM Michael Anton [04.06.1851 – 13.05.1919]


Syn Theodora i Luise Flerscheim.
Niemiecki historyk literatury, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Absolwent: gimnazjum we Frankfurcie, historii i filologii germańskiej na uniwersytecie w Getyndze (1870 – 1872), neofilologii na uniwersytecie w Lipsku (1872 – 1874), indoeuropejskiej składni porównawczej i sanskrytu na uniwersytecie w Jenie (1875 – 1876). W 1873 r. obronił doktorat w Lipsku. W 1879 r. został docentem Katedry Historii Literatury Powszechnej uniwersytetu w Lipsku. W 1883 r. został profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Jagiellońskiego, w 1886 r. - profesorem zwyczajnym. Zajmował się dziejami literatury niemieckiej, teatrologią, gramatyką historyczną. Był wybitnym poliglotą. Życzliwy stosunek do Polski przyczynił się do jego niepopularności w środowisku niemieckim. W 1895 r. został członkiem-korespondentem Akademii Umiejętności, w 1904 r. – członkiem czynnym tej akademii. Należał
do Niderlandzkiego Towarzystwa Literackiego w Liege oraz Niemieckiego Towarzystwa Szekspirowskiego.
Napisał między innymi: „Legenden und Sagen von Pilatus” (1873 r.),„Versuch einer Geschichte des Volksschauspiels von Doctor Faust” (1878 r.),
„Die Bühnengeschichte des Goethe'schen „Faust” (1881 r.),„Faust” w pomyśle Lessinga” (1883 r.),„Studien zur Geschichte der Dramatischen Poesie im siebzehnten Jahrhundert” (1886 r.),„O młodych latach Schillera” (1887 r.),„Geschichte des neueren Dramas” (1893 – 1916),
„O niemieckim opracowaniu „Hamleta” Szekspirowskiego z XVII wieku” (1904 r.),„Badania nad komedyą Szekspira „Poskromienie złośnicy”
(1909 r.) i „The Early Religious Drama” (1910 r.). Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Wilhelmem Michalem Antonem Creizenachem datują się następująco: 01) czerwiec 1899 r. – Kraków.

CURTIN ALMA Cardell [1847 – 1938]


Od 1872 r. żona Jeremiasza Curtina, amerykańskiego tłumacza dzieł Henryka Sienkiewicza. Przez trzydzieści cztery lata towarzyszyła wytrwale mężowi w jego podróżach i pomagała mu w pracy literackiej. To dzięki jej dziennikom z lat 1888 - 1906 polski czytelnik może poznać pierwsze z spotkanie z Henrykiem Sienkiewiczem, podróże do Polski i rosnące zainteresowanie męża twórczością polskiego pisarza.

CURTIN JEREMIAH [06.11.1835 – 14.12.1906]


Amerykański antropolog, etnograf, tłumacz utworów Henryka Sienkiewicza.
Autor wielu książek, m. in.: „Mity i bajki Rosjan, zachodnich Słowian i Węgrów”, „Mity i folklor Irlandii”, „Mongołowie”. Absolwent Uniwersytetu w Harwardzie, w latach 1864 – 1869 pracownik konsulatu amerykańskiego w Petersburgu. W 1872 r. Curtin poznał Almę Cardell (1847 – 1938) i w tym samym roku oboje wzięli ślub. W latach 1883 – 1891 – pracownik Biura Etnologii Instytutu Smithsona w Waszyngtonie. Tłumacz dzieł Henryka Sienkiewicza i Bolesława Prusa („Faraon”).
Poznał się z Sienkiewiczem w czerwcu 1897 r. w Ragaz z Szwajcarii. W latach 1897 – 1906 sprawy polskie, a szczególnie związane z Sienkiewiczem, wysunęły się
na pierwszy plan w życiu Curtinów.

CYBULSKI NAPOLEON Nikodem [14.09.1854 – 26.04.1919]


Syn Józefa Napoleona i Marcjanny z Hutorowiczów. Polski fizjolog, odkrywca adrenaliny, jeden z twórców endokrynologii, pionier elektroencefalografii, endokrynologii i publicysta. Profesor medycyny. Założyciel krakowskiej Szkoły Fizjologicznej.
Absolwent gimnazjum w Mińsku, medycyny na Akademii Wojskowo-Medycznej w Petersburgu. Dyplom lekarza otrzymał w 1880 r. W latach 1877 – 1885 – asystent J. Tarchanowa w Katedrze Fizjologii Akademii Wojskowo-Medycznej. W 1885 r. otrzymał stopień doktora medycyny. W tym samym roku przeprowadził się do Krakowa i podjął pracę jako kierownik Katedry Fizjologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach: 1887 – 1888 i 1895 – 1896 – dziekan Wydziału Lekarskiego, 1904 – 1905 – rektor, a 1905 - 1909 prorektor uczelni. Od 1887 r. – członek-korespondent, a od 1891 r. – członek czynny Akademii Umiejętności.
W 1895 r. wraz z Władysławem Szymonowiczem odkrył hormonalne oddziaływanie rdzenia nadnerczy i wyizolował adrenalinę. W 1890 r. – jako jeden z pierwszych – otrzymał zapis EEG kory mózgowej. Wprowadził do medycyny termin nadnerczyna dla związków biologicznie czynnych wydzielanych z rdzeni nadnerczy do krwi. Jako jeden z pierwszych na świecie zarejestrował i opisał szybkość linearnego przepływu krwi w tętnicy szyjnej i udowej.
Autor około 100 prac naukowych, z których do ważniejszych należą: „O metodach badania fizyologicznego” (1885 r.), „Nowy przyrząd do badania prędkości ruchu krwi (totohaemotachometr) i jego zastosowanie” (1886 r.), „O hypnotyzmie
ze stanowiska fizyjologicznego”
(1887 r.), „Nowy manometr do oznaczania parcia w żyłach za pomocą fotografii”
(1888 r.), „O ucisku mózgu” (1890 r.), „ Dalsze zjawiska nad zjawiskami elektrycznymi w korze mózgowej małpy i psa” (1891 r.), „Nowa modyfikacja kalorymetru” (1894 r.), „O funkcji nadnercza” (1895 r.), „Próba nowej teroyi zjawisk elektrycznych w tkankach zwierzęcych”
(1898 r.), „Kilka słów w sprawie jadów w jelicie prawidłowem” (1907 r.), „Wpływ błon i przegród na siły elektromotoryczne” (1909 r.), „ Fizyologia człowieka” (1915 r.), „O termodynamice mięśniowej” (1916 r.).
Oprócz medycyny interesowały go także zagadnienia społeczne. Efektem tego są książki i artykuły m. in: „Czy państwo i społeczeństwo mają obowiązek popierać naukę?” (1895 r.), „W sprawie organizacyi gospodarstw włościańskich” (1896 r.), „Nauka wobec wojny (1918 r.).
Opisana powyżej praca naukowa wymagała kosztów, które pozyskiwał z prowadzonego przez siebie zakładu dentystycznego, w którym leczył się również Henryk Sienkiewicz. Udokumentowane spotkania pisarza z Napoleonem Nikodemem Cybulskim datują się następująco: 1) pierwsza dekada listopada 1890 r. - Kraków - Hotel Saski.

[Fotografia: Autor - Durka. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

CZACKI FELIKS [? – ?]


Biografia nieustalona. W latach 1897 - 1898 Henryk Sienkiewicz współpracował z Feliksem Czackim w Komitecie Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie.

CZAJOWSKA KAROLINA [? – ?]


Córka Michała Czajowskiego (Sadyka Paszy). Autorka wspomnień o Trucji „Souvenirs sur la Turquie, 1820 – 1870” wydanych w Paryżu (1884 r.).
19 stycznia 1887 r. w liście do Henryka i Ludwiki Gropplerów Henryk Sienkiewicz stwierdził, że otrzymał od niej list, na który jeszcze nie odpisał.

CZAPELSKI TADEUSZ [1853 - 1930]


Dziennikarz i publicysta. Sekretarz i redaktor „Kuriera Warszawskiego”, „Kuriera Codziennego” współpracownik „Tygodnika Ilustrowanego” i „Echa Muzycznego i Teatralnego”. Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz. Pisarza poznał w 1874 r. i utrzymywał z nim stosunki towarzyskie. Pomysłodawca tytułu noweli Henryka Sienkiewicza
„Ta trzecia”.

CZARLIŃSKI LEON [SCHEDIN-CZARLIŃSKI LEON] [30.10.1835 – 03.12.1918]


Biografia nieustalona. Polityk, działacz narodowy i bojownik o polskość Pomorza. Naczelnik województwa chełmińskiego w powstaniu styczniowym. Po upadku powstania więziony w Maobicie. Po uwolnieniu – poseł na sejm pruskim i do parlamentu niemieckiego jako prezes Koła Polskiego.
Udokumentowane spotkania Leona Czarlińskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 04 lipca 1890 r. - Kraków - uroczystości pochowania prochów Adama Mickiewicza.

CZARN(I)ECKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Korepetytor Henryka Józefa Sienkiewicza. W liście z 06 października 1896 r. do Karola Potkańskiego Henryk Sienkiewicz pisał:
„(…) Henio rozpoczął już lekcje. Czarn(i)ecki objął łacinę, grecki i wszelkie matematyki. Będzie to lepiej, bo on jest pilny, lekcji
nie opuszcza, od Henia równej pilności wymaga i nie bawi się w samodzielność. (…)”
W nazwisku „Czarn(i)ecki” literę „i” wpisano w nawiasie, ponieważ w cytowanym wyżej liście Henryk Sienkiewicz napisał to nazwisko „Czarniecki”, a w liście
z 05 października 1896 r. do Wandy Szetkiewicz napisał nazwisko „Czarnecki”. Z treści listów wynika, że chodzi o tę samą osobę.

CZARNOWSKA ADOLFINA [1867 – 1944]


Córka Aleksandra i Amelii z Tabęckich Czarnowskich. Siostrzenica Marii z Tabęckich Wrotnowskiej. Od 24 maja 1890 r. żona Stanisława Anastazego Łubieńskiego. Mieli dwóch synów: Stefana (1893 – 1976) i Michała (1894 – 1932).
Henryk Sienkiewicz spotkał ją 28 lutego 1889 r. na raucie w jego mieszkaniu w Warszawie.

CZARNOWSKA WANDA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Kazimierza i Teresy ze Zbyszewskich Czarnowskich.
Wandę Czarnowską Henryk Sienkiewicz spotkał 20 i 27 lutego 1889 r. w Warszawie. Ona natomiast odwiedziła pisarza w 28 lutego 1889 r. w jego mieszkaniu
w Warszawie.

CZARNOWSKA TERESA – patrz ZBYSZEWSKA TERESA


CZARNOWSKI ALEKSANDER [? – ?]


Biografia nieustalona. Mąż Amelii z Tabęckich. Szwagier Lucjana Wrotnowskiego. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Aleksandrem Czarnowskim datują się następująco: 01) czerwiec 1892 r. – Karlsbad.

CZARTORYSKI JERZY [? – ?]


Biografia nieustalona.
Udokumentowane spotkania Jerzego Czartoryskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 04 lipca 1890 r. - Kraków - uroczystości pochowania prochów Adama Mickiewicza.

CZARTORYSKI MARCELI [30.05.1841 – 25.11.1909]


Syn Aleksandra Romualda i Marceliny z Radziwiłłów Czartoryskich. Kolekcjoner. Właściciel Lasu Wolskiego i Woli Justowskiej w Krakowie.
31 lipca 1866 r. poślubił Zuzannę Marię de Riquet. Jedynym ich dzieckiem była Rozalia Maria Czartoryska. W latach 1870 – 1894 – prezes Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Wraz z żoną kolekcjonowali dzieła sztuki. W 1872 r. podarował kolekcję sztuki egipskiej Uniwersytetowi Jagiellońskiemu w Krakowie. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z tą osobą datują się następująco: 01) 16 czerwca 1892 r. – Karlsbad.

CZERWIŃSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Jana Czerwińskiego, lekarza, właściciela i dyrektora zakładu hydropatycznego w Fürstenhoff w Styrii w Austrii. Razem z ojcem przebywała w Kaltenleutgeben w listopadzie 1889 r. Henryk Sienkiewicz wspomina ją w liście z 06 listopada 1889 r.

CZERWIŃSKI JAN [? – ?]


Lekarz. Właściciel i dyrektor zakładu hydropatycznego w Fürstenhoff w Styrii w Austrii (na południowym stoku przełęczy Semmering). Założyciel i nakładca krakowskiej „Reformy”. Spotkania Jana Czerwińskiego i Henryka Sienkiewicza datują się następująco: 1) 1881 r. w Fürstenhoff pisarz przebywał na leczeniu; 2) listopad 1889 r. Kaltenleutgeben - podczas pobytu Henryka Sienkiewicza na kuracji.

CZERWIŃSKI ZYGMUNT [? – 1887]


Ksiądz. Od 1874 r. do śmierci prowadził polskie nabożeństwa w małym kościele św. Ruprechta w Wiedniu.
Henryk Sienkiewicz odwiedził go w grudniu 1885 r. w Wiedniu. 05 grudnia 1885 r. pisarz wybierał się do niego na mszę za zmarłą żonę Marię.

CZOSNOWSKA MARIA - patrz HOŁOWIŃSKA MARIA


CZULEŃSKA ANNA [? - ?] – pseudonim ANDZIA


Właścicielka restauracji „U Andzi” w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej – na I piętrze.
"Charakter wytworniejszy miała (…) jadalnia, którą zwano powszechnie „u Andzi” (Anny Czuleńskiej). Tu poważniejsi literaci mieli wprawdzie swój stół i korzystali z pewnych przywilejów, szczupłe wszakże ich grono niknęło w tłumie zwykłych gości, których część znaczną tworzyli przyjezdni.” [Gomulicki Wiktor, Warszawa wczorajsza, Warszawa 1961, s.194]
Tu spotykali się m. in.: Henryk, Sienkiewicz, Józef Bliziński, Władysław Pląskowski, Antoni Zaleski, Władysław Olendzki („Major”), Klemens Szaniawski („Klemens Junosza”), Jan Noskowski (wydawca „Wieku”), Edward Lubowski, Marian Prażmowski, Daniel Filleborn, Tadeusz Czapelski, Kazimierz Zalewski i inni.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera Ć



Litera D



D [? – ?]


Biografia nieustalona. 07 lipca 1889 r., wspólnie z p. D. (?), Henryk Sienkiewicz odwiedził przebywającą u córki w domu przy ul. Studenckiej 11, Jadwigi z Szetkiewiczów Janczewskiej, teściową, Wandę z Mineyków Szetkiewicz.

DANIELEWICZ ADAM Bolesław [23.12.1846 – 25.06.1935] – pseudonim TADEUSZ OSKARD



Syn Wojciecha i Julii z Mizgalskich.
Demograf i statystyk polski, wykładowca Szkoły Nauk Politycznych w Warszawie. Absolwent szkół powszechnych w: Sieradzu (1858 – 1860) i Warszawie (1860 – 1862) – II gimnazjum w Warszawie (1862 – 1865), Szkoły Głównej Warszawskiej (matematyka, 1865 – 1869). Członek Zarządu Dyrekcji Kolei Warszawsko-Terespolskiej
(1869 – 1888) i również naczelnik kontroli dochodów (1886 – 1888). Główny matematyk Towarzystwa Ubezpieczeń „Przezorność” (1891 – 1919), a następnie radca. Wykładowca statystyki i algebry na Kursach Handlowych im. Zielińskiego w Warszawie (1906 – 1910), statystyki w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie (1915 – 1921). Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (od 1908 r.). Wieloletni prezes Polskiego Instytutu Aktuariuszy, a od 1931 r. – członek honorowy. Współpracownik periodyku „Zdrowie”.
Pracował naukowo nad demografią, prawem ubezpieczeniowym, statystyką i analizą matematyczną, metodyką nauczania matematyki na poziomie szkół średnich, teoretycznymi założeniami postępowania ubezpieczeniowego na wypadek niezdolności do pracy oraz koncepcji ubezpieczeń na życie.
Autorem artykułów publicystycznych oraz prac naukowych, m.in.: „Równania Ablowe oraz ich zastosowanie do wpisywania wielokątów foremnych
w koło”
(1869 r.), „W kwestyi statystyki śmiertelności” (1877 r.), „O układaniu tablic śmiertelności z powodu zamierzonego spisu ludności”
(1878 r.), „W przedmiocie badań tablic śmiertelności” (1878 r.), „Zasady taryf ubezpieczeń życiowych” (1878 r.), „Zabezpieczenie kapitałów
przez częściowe oszczędności”
(1884 r.), „Z dziedziny statystyki matematycznej” (1884 r.), „Ludność miasta Warszawy w obrazach graficznych. Według spisu jednodniowego z 1882 roku” (1887 r.), „Warszawska śmiertelność według przyczyn śmierci” (1889 – 1893), „Przyczynek do metody Zeunera” (1890 r.), „Wykup czy redukcya polis” (1892 r.), „Podstawy matematyczne ubezpieczeń życiowych” (1896 r.), „O metodzie najmniejszych kwadratów” (1904 r.), „Zarys arytmetyki politycznej” (1910 r. – wspólnie z Samuelem Dicksteinem).
Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum II. Pisarz wspomina go w listach z: 1865 r. i 1866 r. do Konrada Dobrskiego.

DANIŁOWICZ STRZELBICKI KAZIMIERZ [1873 – ?] – pseudonim KADEES


Antropolog. Po studiach w Paryżu osiadł w nim na stałe. Prace i korespondencje nadsyłał do: “Gazety Polskiej”, “Bluszczu”, „Wisły”, „Wędrowca”, „Ateneum”
i „Tygodnika Ilustrowanego”. Autor powieści: „Blichtr” i „Półtony”.
Henryk Sienkiewicz napisał do niego list, w którym przedstawił przyczyny niemożności napisania artykułu.

DANIŁOWSKI GUSTAW [14.07.1871 – 21.10.1927] – pseudonim WŁADYSŁAW ORWID


Syn Władysława (członka Rządu Narodowego w powstaniu styczniowym). Prozaik, poeta, publicysta, działacz socjalistyczny i niepodległościowy.
Absolwent medycyny na Uniwersytecie Warszawskim, później – Instytutu Technologicznego w Charkowie, gdzie rozpoczął konspiracyjną działalność patriotyczno-niepodległościową. Kontynuował ją w Warszawie jako członek (od 1895 r.) Polskiej Partii Socjalistycznej.
Wraz ze Stefanem Żeromskim organizował stowarzyszenie oświatowe „Światło” i Uniwersytet Ludowy. Uczestnik rewolucji 1905 r. Aresztowany 16 grudnia 1906 r.
w Warszawie. Zwolniony po kilku miesiącach, wyjechał do Krakowa, gdzie rozpoczął aktywną działalność literacką i publicystyczną. Działał w Związku Walki Czynnej
oraz Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. Od 1910 r. – członek Związku Walki Czynnej. W latach 1910 – 1911 redagował dwutygodnik niepodległościowy „Życie”. Od 1914 r. żołnierz I Brygady Legionów Polskich. W lipcu 1916 r. został wybrany w Warszawie radnym z listy PPS.
Po odzyskaniu niepodległości od grudnia 1918 r. do grudnia 1922 r. był urzędnikiem do specjalnych poruczeń przy Naczelniku Państwa Józefie Piłsudskim. Po uchwale Rady Naczelnej PPS w maju 1927 r. krytykującej Józefa Piłsudskiego wystąpił z PPS. Pośmiertnie w 1931 r. odznaczony Krzyżem Niepodległości.
Napisał m. in.: „Nego” (tom nowel, 1899 r.); „Z minionych dni” (1901 r.); „Poezje” (1902 r.); „Dwa głosy” (1903 r.); „Jaskółka” (1907 r.); „Wrażenia więzienne” (1908 r.); „W miłości i boju” (1910 r.); „Stefan Okrzeja” (1910 r.); „Henryk Baron” (1910 r.); „Maria Magdalena” (1912 r.); „Na stokach Cytadeli (Józef Mirecki)” (1916 r.); „Lili” (1919 r.); „Tętent” (1919 r.); „Nad urwiskiem” (1922 r.); „Bandyci z Polskiej Partii Socjalistycznej” (1924 r.).
16 października 1902 r., 1903 r. i 1904 r. Henryk Sienkiewicz przyznał mu stypendium im. Marii Sienkiewiczowej.

DAROWSKA MARCELINA - patrz KOTOWICZ MARCELINA


DAYOT MARIE Armand [1851 – 1934]


Francuski pisarz, krytyk sztuki, inspektor generalny i członek Rady Najwyższej Ministerstwa Sztuk Pięknych. Założyciel i kierownik pisma „L’Art et Artistes”. Współpracownik innych pism: „Le Gil Blas”, „Paris Midi”, „Le Figaro”, „Le Matin”, „Le Temps” i „Les Nouvelles Littéraires”.
Autor książek kresu mkresu sztuki: „La peinture francaise au XVIIIe siècle”, „Les maitres de la caricature francaise” (1888 r.), „Le second empire”
(1900 r.), „La peinture anglaise de ses origines à nos jour” (1908 r.), „Grands et petits maitres hollandais” (1912 r.).
Z Henrykiem Sienkiewiczem kontaktował się dwukrotnie:
- marzec 1908 r. – zaprosił polskiego pisarza do Komitetu Budowy Wielkiego Pomnika Pracy;
- styczeń 1916 r. – zaproponował Henrykowi Sienkiewiczowi napisanie artykułu o sytuacji okupowanej Polski.

DEBONI [? – ?]


Biografia nieustalona. Włoch. Podróżował po Afryce w celu znalezienia pewnego gatunku nietoperza. Mieszkaniec Hotelu „De la Poste” Lazarewicza w Zanzibarze,
w którym w okresie od 16 do 27 lutego 1891 r. mieszkał Henryk Sienkiewicz.

DELCASSÉ TÉOPHILE [01.03.1852 – 22.02.1923]


Francuski polityk, minister spraw zagranicznych w latach 1898 – 1905, minister marynarki w latach 1911 – 1913. Jako minister odrzucił prowadzoną przez swojego poprzednika Gabriela Hanotax politykę pewnej współpracy i porozumienia z Niemcami. Celem dla Delcasse’a było wzmocnienie aliansu z Rosją oraz wyrównanie stosunków z Włochami i Anglią.
Henryk Sienkiewicz listownie dziękował mu za nadanie mu orderu Legii Honorowej.

DELON JEANNE [? – ?]


Biografia nieustalona. Francuzka, grająca na harfie. Zaprzyjaźniona z Zofią Abakanowiczówną i Jadwigą Sienkiewiczówną. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Jeanne Delon datują się następująco: 01) lipiec 1898 r. – Trestraou.

DEMBOWSKA ? [? – ?]


19 listopada 1865 r. wspólnie z córką Wiktorią była gościem rodziny Weyherów, gdzie spotkał je Henryk Sienkiewicz. Wydarzenie to pisarz wspomina w liście
z 23 listopada 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

DEMBOWSKA WIKTORIA [? – ?]


19 listopada 1865 r. wspólnie z matką była gościem rodziny Weyherów, gdzie spotkał je Henryk Sienkiewicz. Wydarzenie to pisarz wspomina w liście z 23 listopada
1865 r. do Konrada Dobrskiego. W Poświętnem była również 18 stycznia 1866 r., co pisarz odnotował w liście z 21 stycznia 1866 r. do Korada Dobrskiego.

DEMBOWSKA JULIA [? – ?] – herbu JELITA


Żona Aleksandra Komierowskiego. Matka Konstantego i Pauliny Komierowskich. Henryk Sienkiewicz spotkał ją wraz z synem i córką 01 lub 02 sierpnia 1886 r.
w Kaltenleutgeben.

DEMBOWSKA MARIA - patrz SOBOTKIEWICZ MARIA


DEMBOWSKI BRONISŁAW [1847 – 1893]


Etnograf Tatr i Podhala. Do Zakopanego przeprowadził się w 1886 r. wraz z żoną Marią z Sobotkiewiczów (zwaną „Marą”, przyjaciółka Marii Szetkiewicz – pierwszej żony Henryka Sienkiewicza). Zamieszkali w willi „Chata” nad Foluszowym Potokiem.
Swoje zbiory etnograficzne i artystyczno-ludowe ofiarował Muzeum Tatrzańskiemu w Zakopanem.
Badacz folkloru góralskiego. Zebrał bogaty materiał dialektologiczny i literacki Podhala. Dembowscy mieszkali w Zakopanem.
Udokumentowane potkania Bronisława Dembowskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) druga połowa lutego 1888 r. - w willi „Chata” w Zakopanem; 2) 19 grudnia 1889 r. - w Zakopanem - w miejscu zamieszkania pisarza; 3) 23 lutego 1890 r. - w Zakopanem - w willi "Chata".

DEMBOWSKI IGNACY [? – ?]


Syn Zygmunta (1823 – 1896) i Heleny z Hunnickich. Urzędnik Ministerstwa Oświaty w Wiedniu.
Spotkania obu osób datują się następująco: 01) od 18 do 20 kwietnia 1887 r. w Wiedniu; 02) 15 kwietnia 1889 r. - w Hotelu Erzherzog Karl w Wiedniu
przy ul. Kärtnerstrasse 31; 03) od 22 do 23 marca 1892 r. w Wiedniu.

DEMBOWSKI ZYGMUNT [14.03.1823 – 26.10.1896] – herbu JELITA


Syn Ignacego i Eleonory ze Zboińskich Dembowskich.
Polski ziemianin, właściciel Rokietnicy i Kosienic. Poseł na Sejm Krajowy i prezes Towarzystwa Kredytowego we Lwowie. Jego pierwszą żoną była Helena Humnicka.
Ich dziećmi byli: córka Eugenia i syn Ignacy. Drugą żoną była: Antonina Maria Teresa Radziwiłł. Z małżeństwa tego urodziła się córka Adela.
Udokumentowane spotkania Jerzego Czartoryskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 04 lipca 1890 r. - Kraków - uroczystości pochowania prochów Adama Mickiewicza.

DEMBY STEFAN [1862 – 1939]


Polski bibliotekarz, bibliofil, działacz oświatowy. Inicjator, a następnie dyrektor Biblioteki Narodowej im. Józefa Piłsudskiego w Warszawie.
W latach 1908 – 1911 – redaktor „Przeglądu Bibliotecznego”, pierwszego czasopismo bibliotekarskiego w Polsce. Inicjator pierwszej polskiej bibliografii bieżącej „Urzędowy Wykaz Druków”.
Miłośnik i znawca twórczości Henryka Sienkiewicza. Autor studium „Henryk Sienkiewicz w Poświętnem. Listy z tego okresu czasu do Konrada Dobrskiego”.

DEOTYMA patrz - ŁUSZCZEWSKA JADWIGA


DESKUR JÓZEF [1861 – 1915]


Malarz i rysownik. Absolwent szkoły praskiej, Akademii Sztuk Pięknych w Monachium i Paryżu.
Namalował: „Wnętrze Luwru”, „Ogród Luksemburski” – i inne. Stworzył cykle rysunków: „Sfinks” (1897 – 1899), cykl „Wojna” (1898 r.), „Bajki z tysiąca
i jednej nocy”
(1900 r.). W 1901 r. cykl „Bajki z tysiąca i jednej nocy” podarował Henrykowi Sienkiewiczowi, który przyozdobił nim ściany niedawno otrzymanego pałacyku w Oblęgorku. Wykonał projekt karty tytułowej „„Krzyżaków””. Narysował „Ursusa zmagającego się z bykiem”.

DŁUSKA BRONISŁAWA – patrz SKŁODOWSKA BRONISŁAWA


DŁUSKI KAZIMIERZ [01.11.1855 – 06.09.1930]


Polski lekarz-ftyzjatra, społecznik, działacz polityczny związany z polskim ruchem socjalistycznym.
W 1878 r. emigrował do Szwajcarii i Paryża, gdzie zamieszkał przy Rue d’Alemagne 92. W Paryżu ukończył kierunki nauk politycznych i medycynę. W swoim paryskim domu gościł Henryka Sienkiewicza, Ignacego Paderewskiego, Brunona Abakanowicza, Stanisława i Władysława Grabskich, Romana Dmowskiego, Konstantego Potockiego, Władysława Mickiewicza i Marię Skłodowską-Cürie. W 1897 r. powrócił do kraju i stworzył w Zakopanem sanatorium dla ludzi z chorobami płuc (1902 r.).
Tu leczyła się Jadwiga Sienkiewiczówna (córka pisarza). Założył Tatrzańskiego Pogotowie Ratunkowe. Był wieloletnim prezesem Muzeum Tatrzańskiego im. Tytusa Chałubińskiego. W 1919 r. Naczelnik Państwa, Józef Piłsudski, oddelegował go do składu Komitetu Narodowego Polskiego. Był członkiem delegacji polskiej
na konferencję pokojową w Wersalu. Po powrocie zajął się działalnością w Warszawskim Towarzystwie Przeciwgruźliczym, Szkolnej Lidze Przeciwgruźliczej, Towarzystwie Zwalczania Raka i Związku Walki z Alkoholizmem. Napisał książki: „Rokowanie w gruźlicy płuc” (1926 r.), „O jamach jawnych w płucach gruźliczych”.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Kazimierzem Dłuskim datują się następująco: 01) 16 maja 1897 r. - Parc-Saint-Maur; 02) marzec 1899 r. - Kraków.

DMOCHOWSKA ALEKSANDRA - patrz CIECISZOWSKA ALEKSANDRA


DMOCHOWSKA JANINA [? – ?]


Córka Janusza Dmochowskiego, ciotecznego brata Henryka Sienkiewicza, pracownika Warszawskiego Towarzystwa Ubezpieczeń od Ognia w Siedlcach, i Julii
z Jahołowskich. Siostra Zofii Dmochowskiej.

DMOCHOWSKA LUDWIKA - patrz SOKOŁOWSKA LUDWIKA


DMOCHOWSKA PAULINA [? – ?]



Córka Aleksego Dmochowskiego (chrzestnego H. S.) i Aleksandry Cieciszowskiej, świadek chrztu świętego H. S.

DMOCHOWSKA ZOFIA [? – ?]


Córka Janusza Dmochowskiego, ciotecznego brata Henryka Sienkiewicza (pracownika Warszawskiego Towarzystwa Ubezpieczeń od Ognia w Siedlcach) i Julii
z Jahołowskich. Siostra Janiny Dmochowskiej.

DMOCHOWSKI ALEKSY [1805 – ?]


Dziedzic Burca, świadek chrztu H. S. Mąż Aleksandry Cieciszowskiej (córki Adama Cieciszowskiego i Felicjany z Rostworowskich, siostry Stefanii Cieciszowskiej,
matki H. S.).
Z małżeństwa tego na świat przyszły dzieci: Helena Dmochowska, Paulina Dmochowska, Zygmunt Dmochowski, Janusz Dmochowski, Leon Dmochowski, Bronisław Dmochowski, Zdzisław Dmochowski i Zofia Dmochowska.
Dmochowscy – bardzo znana rodzina ziemiańska w Ziemi Łukowskiej, spokrewniona z H. S. Pieczętująca się herbem Pobóg rodzina wywodziła się z Ziemi Nurskiej. Posiadała majątki: Burzec, Sarnów i Jeleniec.

DMOCHOWSKI BRONISŁAW [1851 – 1912]


Syn Aleksego i Aleksandry z Cieciszowskich. Najmłodszy brat cioteczny Henryka Sienkiewicza. Pracował w cukrowni w Guzowie pod Żyrardowem. Opiekował się, Marią Babską, przed jej wstąpieniem do zgromadzenia kanoniczek. Właśnie w Guzowie - w maju 1888 r. - pisarz oświadczył się jej, ale małżeństwo to doszło do skutku dopiero po szesnastu latach. Odwiedzał pisarza w Warszawie. Wspólnie z nim i kanoniczkami: Marią Babską i Heleną Sienkiewiczówną - grywał w winta.

DMOCHOWSKI JANUSZ [1831 – 1910]


Syn Aleksego i Aleksandry z Cieciszowskich. Rodzony brat Leona i Zygmunta Dmochowskich. Najstarszy z braci ciotecznych Henryka Sienkiewicza.

DMOCHOWSKI LEON [1844 – 1898] – herbu POBÓG


Syn Aleksego Bonawentury i Aleksandry z Cieciszowskich. Rodzony brat Janusza i Zygmunta Dmochowskich. Brat cioteczny Henryka Sienkiewicza ożeniony z Ludwiką
z Sokołowskich. Magister prawa i administracji. Właściciel Burca i Rudy w pow. łukowskim. Administrator dóbr międzyrzeckich. Od 1890 r. – członek Komitetu Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Siedlcach, dyrektor zakładów rektyfikacyjnych warszawskiego Towarzystwa Oczyszczania Spirytusu.
W sierpniu i wrześniu 1880 r. u małżeństwa Dmochowskich przebywał Henryk Sienkiewicz.

DMOCHOWSKI ZDZISŁAW [? – ?]


Syn Aleksego Dmochowskiego (chrzestnego H. S.) i Aleksandry Cieciszowskiej, świadek chrztu świętego H. S.

DMOCHOWSKI ZYGMUNT [1838 – 1910] – herbu ZAREMBA


Rodzony brat Janusza i Leona Dmochowskich. Brat Cioteczny Sienkiewicza. Gospodarował w Rudzie koło Burca, gdzie w 1880 r. pisarz spędził wakacje.

DOBOSZYŃSKA NATALIA – patrz WIŚNIEWSKA NATALIA


DOBROWOLSKI ADAM [1860 – 1921]


Warszawski krytyk literacki i teatralny. Współpracownik licznych czasopism, w tym: „Bluszczu” i „Kuriera Porannego”. Od 1900 r. – redaktor Działu Teatralnego
i sekretarz generalny „Kuriera Warszawskiego”.
17 czerwca 1910 r. Henryk Sienkiewicz zaproponował jego gazecie druk powieści „W pustyni i w puszczy”.

DOBRSKI KONRAD [26.11.1849 r. – 28.02.1915 r.]


Wybitny warszawski lekarz, społecznik.
Absolwent Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Uczestnik wojny francusko-pruskiej w Niemczech i Francji. W 1871 r. w Wiedniu uczęszczał do klinik:
Johanna von Oppolzera, Josepha Skody i Leopolda von Schroettera - poświęcając się głównie studiom laryngologicznym. Asystent Kliniki Diagnostycznej Ignacego Baranowskiego (1872 r.). Współzałożyciel otwartej w 1872 r. lecznicy dla niezamożnych chorych. W latach 1878 – 1890 prowadził „Warszawski Dom Zdrowia”,
a w latach 1890 – 1909 – własny zakład leczniczy. Główny lekarz Towarzystwa Ubezpieczeń na Życie „Przezorność”, lekarz Kolei Nadwiślańskiej. Działacz Kasy im. Józefa Mianowskiego, a także Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. Redaktor „Pamiętnika Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego” i „Zdrowia”. Ceniony ekspert
w sprawach higieny i epidemiologii.
Wieloletni przyjaciel Sienkiewicza. Ich znajomość datuje się od III klasy Gimnazjum Realnego. Wraz z kilkoma innymi kolegami jesienią 1864 r. przenieśli się
do IV Gimnazjum im. Wielopolskiego. Jako najbliższy przyjaciel Sienkiewicza miał wpływ na jego wszelkie młodzieńcze poczynania. Cieszył się także autorytetem
w rodzinie Sienkiewicza. Był powiernikiem Sienkiewicza we wszystkich sprawach. Przeczuwając niezwykły talent przyjaciela, opiekował się nim, posyłając do prasy jego pierwsze próbki literackie. Bronił jego decyzji przejścia z medycyny na humanistykę.
Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 178, szereg 5).

DOBRZAŃSKI JAN [1820 – 1886]


Polski redaktor i pisarz, dyrektor polskiej sceny teatralnej we Lwowie. Działacz polityczny w okresie Wiosny Ludów, karnie wcielony do armii austriackiej. Do 1863 r. działacz stronnictwa czerwonych w Galicji. Założyciel i kierownik Komitetu Bratniej Pomocy niosącej pomoc powstańcom styczniowym w 1864 r. Naczelnik Ławy Lwowskiej, współorganizator polskiego „Sokoła”. Uznawany za jednego z twórców nowoczesnego dziennikarstwa polskiego. Miał udział w powstaniu prawie wszystkich periodyków i gazet lwowskich. Nazywano go „królem Janem IV”. Zaczynał karierę w „Gazecie Lwowskiej”, wychodzącej nieprzerwanie od 1811 r. do 1939 r.
Był redaktorem i współtwórcą pism: „Dziennik Mód Paryskich” — pierwszego poważnego periodyku literackiego we Lwowie, „Gazeta Narodowa”, „Dziennik Literacki”.
Do jego zasług należy uwolnienie w 1871 r. sceny polskiej we Lwowie od zależności od teatru niemieckiego, gdy został jej dyrektorem, i założenie lwowskiej szkoły dramatycznej. W latach 1875 – 1881, wspólnie z synem Stanisławem, kierował Teatrem Skarbkowskim we Lwowie. Pochowany na cmentarzu Łyczakowskim.

DOBRZAŃSKI STANISŁAW [1847 – 1880]


Syn Jana. Polski pisarz, tłumacz sztuk francuskich, reżyser i aktor teatrów krakowskich, poznańskich i lwowskich. W latach 1875 – 1881 wspólnie ze swoim ojcem kierował Teatrem Skarbkowskim we Lwowie. Autor komedii: ”Żołnierz królowej Madagaskaru” i ”Złoty cielec”.

DOBRZYCKI HENRYK [1813 – 1914]


Lekarz-społecznik, literat polski. Absolwent Akademii Medycznej w Warszawie, potem we Wrocławiu. Wydawca pisma „Klinika” w Warszawie, kierownik zakładu klimatycznego w Sławucie. Zajmował się ulepszeniem systemów inhalacji, higieną wsi. Od 1898 r. – prezes Wydziału Higieny Zdrojowisk i Miejscowości Klimatycznych Towarzystwa Higienicznego w Warszawie. Autor rozpraw z dziedziny lecznictwa przeciwgruźliczego i klimatycznego. Jako literat występował z artykułami i rozprawami
z zakresu malarstwa.
23 kwietnia 1904 r. Henryk Sienkiewicz zwrócił się do niego z prośbą o zaopiniowanie, czy źródło „Ursus” w Oblęgorku posiada właściwości lecznicze.

DONIMIRSKA MARIA [13.08.1878 – 18.03.1960] – herbu BROCHWICZ


Żona Józefa Chełkowskiego, właściciela majątku w Śmiełowie, gdzie od 20 – 23 września 1899 r. bawił Henryk Sienkiewicz.

DONIMIRSKI ANTONI [1846 – 1912]


Działacz społeczny, polityk i ekonomista. W 1887 r. osiadł w Warszawie, gdzie rozwinął działalność literacką w „Bibliotece Warszawskiej”, „Niwie”, w petersburskim „Kraju” i w „Dzienniku Poznańskim”. W latach 1889 – 1892 redagował „Niwę”. Był członkiem redakcji „Słowa”, a pod nieobecność redaktora naczelnego Mścisława Godlewskiego, pełnił funkcję jego zastępcy. Z tego tytułu Henryk Sienkiewicz, który utrzymywał z nim stosunki towarzyskie, zwracał się do niego w sprawach finansowych. 28 lutego 1889 r. Antoni Donimirski uczestniczył w raucie zorganizowanym przez pisarza w jego mieszkaniu w Warszawie. Dalsze udokumentowane spotkania obu panów datują się następująco: 01) przełom lat 1894/1895 - Warszawa; 02) 21 marca 1899 r. - Warszawa.

DUCZKA [? – ?]


Biografia nieustalona. Znajoma Wilhelma Winternitza, właściciela i kierownika zakładu wodoleczniczego w Kaltenleutgeben. Henryk Sienkiewicz poznał ją w kwietniu
1892 r. podczas pobytu w Kaltenleutgeben.

DULĘBIANKA MARIA [1861 – 07.03.1919]


Polska malarka, działaczka społeczna, sufrażystka, literatka, publicystka i emancypantka.
Ukończyła pensję Maliszewskiej oraz studiowała malarstwo pod kierunkiem Jana Matejki, Wojciecha Gersona w Warszawie, w Paryżu pod kierunkiem Carolusa Durana
i w Wiedniu. W 1896 r. osiedliła się we Lwowie. Od 1881 r. swoje prace wystawiała w Krakowie, Paryżu i Warszawie. Malowała głównie portrety, m. in. Marii Konopnickiej (1910 r.), i obrazy rodzajowe: „Sama jedna” (1886 r.), „Sieroca dola” (1889 r.), „Pod płotem” (1890 r.). Regularnie publikowała w „Sterze”, „Kurierze Lwowskim”. Redagowała „Głos Kobiet”, dodatek do „Kuriera Lwowskiego” (1911 – 1913). Była organizatorką pogrzebu Konopnickiej we Lwowie. Z wielkim uznaniem wyrażał się
o twórczości Marii Dulębianki Stanisław Witkiewicz, chwalił ją Stefan Żeromski. Dziś jest zapomniana. Jej portrety ujawniają olbrzymie możliwości warsztatowe, talent
i wrażliwość.
W listopadzie 1887 r. odwiedziła Henryka Sienkiewicza, o czym pisarz wspomina w liście z 27 listopada 1887 r.

DUNAJEWSKI ALBIN [01.03.1817 – 19.06.1894] – herbu SAS


Syn Szymona i Antoniny z Błażowskich. Biskup krakowski.
Absolwent Wydział Prawa na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.
Za działalność w organizacjach niepodległościowych skazany przez sąd austriacki na karę śmierci, zamienioną na 8 lat tzw. twierdzy (1844/45). Po amnestii podjął pracę w sądownictwie (1848 r.).
Absolwent Arcybiskupiego Seminarium Duchownego w Krakowie (1861 - święcenia kapłańskie).
Rektor Seminarium Archidiecezjalnego w Warszawie (od 1862 r.). Do Krakowa wrócił w 1865 r. Prałat papieski (1877 r.).
Ordynariusz krakowski (1879 r.). Kardynał-prezbiter Ss. Vitale, Gervasio e Protasie (1890 r.).
11 listopada 1893 r. w swojej prywatnej kaplicy udzielił ślubu Henrykowi Sienkiewiczowi i Marii z Wołodkowiczów.




[Fotografia: Autor – Awit Szubert. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

DUNAJEWSKI JULIAN Antoni [04.06.1821 – 09.11.1907] – herbu SAS


Syn Szymona i Antoniny z Błażowskich, brat Albina. Polski ekonomista, profesor, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, działacz państwowy. Absolwent gimnazjum jezuickiego w Nowym Sączu, ekonomii Uniwersytetu Lwowskiego (1839 – 1842) i Wiedeńskiego (1839 – 1840). Od 1849 r. pracownik Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1850 r. został doktorem praw. Od 1855 r. – profesor Akademii Prawa w Bratysławie. W latach 1860 – 1861 – profesor i kierownik Katedry Ekonomii Politycznej i Prawa Administracyjnego Uniwersytetu Lwowskiego. W 1861 r. powrócił na Uniwersytet Jagielloński, gdzie kierował Katedrą Umiejętności Politycznych, Statystyki i Prawa Administracyjnego Austriackiego. W latach 1862 – 1863 i 1867 – 1868 był dziekanem Wydziału Prawa, w latach: 1864 – 1865, 1868 – 1869, 1879 – 1880 – rektor, a w latach: 1865 – 1866, 1869 – 1870, 1880 – 1881 – prorektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1864 - 1873 – członek Oddziału Politycznego i poseł na Sejm Krajowy we Lwowie. W 1870 r. członek Rady Państwa. Od 1873 r. – poseł do parlamentu w Wiedniu. W latach 1880 – 1891 – minister skarbu Austrii. Doctor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kawaler Orderu św. Szczepana, Wielkiej Wstęgi Orderu Cesarza Leopolda oraz Orderu Żelaznej Korony
I klasy. Od 1872 r. – członek czynny Akademii Umiejętności. Od 1889 r. – zastępca protektora akademii.
Niektóre prace: „O instytucjach gminnych” (1850 r.), „Ziemia i kredyt. Studyum ekonomiczne” (1869 r.), „Zarys organizacyjny władz administracyjnych w Galicji” (1871 r.), „Słowo o „Zasadach bicia monety” (1873 r.), „Mowy” (1914 r.) i „Wykład ekonomii politycznej” (1935 r.). Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Julianem Antonim Dunajewskim datują się następująco: 01) czerwiec 1899 r. - Kraków.

[Fotografia – autor: Masuar. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcie znajduje się w domenie publicznej.]

DUNIN-BORKOWSKI ALEKSANDER [1811 – 1896]


Galicyjski arystokrata, publicysta, poeta.
Otrzymał wykształcenie domowe. Absolwent gimnazjum lwowskiego.
W powstaniu listopadowym – w stopniu podporucznika – adiutant generała Jana Krukowieckiego. Po upadku powstania studiował w Królewcu sanskryt. Po powrocie
do Lwowa pisał powieści, artykuły publicystyczne, tłumaczył z różnych języków. Autor „Parafiańszczyzny” (1843 – 1849), opisujące stosunki wśród elit towarzyskich
i rodowych Galicji. W 1848 r. – członek deputacji do Wiednia, która miała złożyć cesarzowi memoriał obywateli Galicji. Poseł na Sejm Krajowy Galicji. Działacz Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Jeden z założycieli Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych i jego przewodniczący w latach 1867 – 1884.
Henryk Sienkiewicz widział go w lipcu 1890 r. w Kaltenleutgeben.

DUNOIS [? – ?]


Biografia nieustalona. 21 lutego 1876 r. podróżujący do Ameryki Henryk Sienkiewicz wyruszył pociągiem z Brukseli. Na tejże stacji dosiadł się do niego mężczyzna, który przedstawił się jako Dunois, nauczyciel tańca. Obaj podróżowali do Calais we Francji.

DYNHAJM ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz poznał go 11 lutego 1890 r. w Wiedniu.

DYNOWSKI HENRYK [1842 – 1914]


Pedagog warszawski, nauczyciel języka polskiego. Prześladowany przez władze carskie. Inspektor Kolejowej Szkoły Technicznej, skąd usunięty został w 1892 r.,
po czym objął posadę bibliotekarza domu Kronenbergów, którym uporządkował cenny księgozbiór (w tym: autograf „Starej baśni” Józefa Ignacego Kraszewskiego
i „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza) oraz zespół dokumentów sięgających epoki stanisławowskiej.
Henryk Sienkiewicz i Henryk Dynowski mieli wspólnych znajomych: Juliana Ochorowicza i Antoniego Osuchowskiego.

DZIEDUSZYCKA ALFONSYNA - patrz MIĄCZYŃSKA ALFONSYNA


DZIEDUSZYCKA ANNA [08.05.1859 – 11.11.1917] – herbu SAS * HRABINA


Córka Włodzimierza i Alfonsyny z Miączyńskich. Żona Tadeusza Dzieduszyckiego, syna Kazimierza i Róży z Matkowskich. W 1899 r., po śmierci teścia, wspólnie z mężem objęli we władanie majątek w Poturzycy.
W czerwcu i na początku lipca 1888 r. pisarz spotykał ją w Kaltenleutgeben. W listopadzie 1891 r. był gościem jej rodziców, Włodzimierza i Alfonsyny Dzieduszyckich,
w ich majątku w Pieniakach. Anna Dzieduszycka spotkała tam Henryka Sienkiewicza.

DZIEDUSZYCKA JADWIGA [02.03.1867 – 12.07.1941] – herbu SAS


Biografia nieustalona. Córka Włodzimierza i Alfonsyny z Miączyńskich. Żona Witolda Czartoryskiego.
W czerwcu i na początku lipca 1888 r. pisarz spotykał ją w Kaltenleutgeben.

DZIEDUSZYCKA KAROLINA [? – ?]


Biografia nieustalona. Postać tę wymienia Kazimierz Pochwalski we wspomnieniach z pobytu w listopadzie 1891 r. w Pieniakach:
„(…) „W salonie, przy herbacie, towarzystwo się zmieszało, rozmowa stała się swobodniejsza. Panienki zbliżyły się, a w końcu, okrążywszy Sienkiewicza, zaczęły brać udział w rozmowie. Sienkiewicz był zwięzły, na stawiane mu pytania odpowiadał lakonicznie: tak lub nie. Rozmawiając na boku z bardzo ładną, dowcipną i pełną fascynującego wdzięku panną Lili Dzieduszycką (późniejszą Siostrą Niepokalanką, wreszcie Siostrą Urszulanką), zauważyłem, że Sienkiewicz przypatruje się jej z rosnącem zainteresowaniem. Nakłoniłem ją tedy, by się do niego zbliżyła i wciągnęła w rozmowę. Gdy panna Karolina poszła za moją radą, stało się to, co przypuszczałem: Sienkiewicz pod wpływem jej uroku, rozchmurzył się, rozweselił i bez końca, z niezwykłym humorem, gawędził na przeróżne tematy. Rozeszliśmy się późną nocą, pod wrażeniem bardzo mile spędzonego wieczoru, przekomarzając się na wyścigi. (…)”

DZIEDUSZYCKA KLEMENTYNA [12.07.1855 – 09.02.1929] – herbu SAS


Biografia nieustalona. Córka Włodzimierza i Alfonsyny z Miączyńskich. Żona Zygmunta Szembeka.
Udokumentowane spotkania pisarza z Klementyną z Dzieduszyckich Szembek datują się następująco: 01) czerwiec i początek lipca 1888 r. - Kaltenleutgeben;
02) maj 1892 r. - Kraków; 03) 23 czerwca 1892 r. - Karlsberg; 04) sierpień 1896 r. - Zakopane.

DZIEDUSZYCKA MARIA [08.07.1863 – 19.01.1941] – herbu SAS


Biografia nieustalona. Córka Włodzimierza i Alfonsyny z Miączyńskich. Żona Tadeusza Cieńskiego.
Udokumentowane spotkania pisarza z Marią Dzieduszycką datują się następująco: 01) czerwiec i początek lipca 1888 r. - Kaltenleutgeben; 02) 23 czerwca 1892 r. - Karlsberg.

DZIEDUSZYCKI TADEUSZ [27.09.1841 – 05.08.1918] – herbu SAS * HRABIA * II ORDYNAT


Syn Kazimierza i Róży z Matkowskich. Doktor praw Uniwersytetu Lwowskiego, ekonomista. Mąż Anny, córki Włodzimierza i Alfonsyny z Miączyńskich (1879 r.). Pozostawił czterech synów: Pawła, Włodzimierza, Stanisława i Kazimierza – oraz trzy córki: Różę, Klementynę (zakonnica) i Marię (Grabińską).
Więziony przez Austriaków za organizowanie pomocy dla powstańców styczniowych. Pracował w administracji państwowej w Galicji (m.in. jako starosta
w Zaleszczykach) i w ministerstwie spraw wewnętrznych w Wiedniu. Zasiadał w Galicyjskim Sejmie Krajowym. W 1899 r., po śmierci ojca, objął we władanie majątek
w Poturzycy. Po śmierci teścia Włodzimierza objął ordynację (1899 – 1918).
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Tadeuszem Dzieduszyckim datują się następująco: 1) pierwsza dekada listopada 1890 r. - Kraków - obiad
u Katarzyny z Branickich Potockiej; 2) listopad 1891 r. - Pieniaki.

DZIEDUSZYCKI WŁODZIMIERZ Ksawery Tadeusz [22.06.1825 – 18.09.1899] –herbu SAS * HRABIA * I ORDYNAT


Syn Józefa Kalasantego i Pauliny z Działyńskich. Magnat galicyjski. Właściciel ordynacji w Poturzycy, majątku Pieniaki koło Brodów, Jaryszowa, Poturzycy, Tarnawatki, Zarzecza, Konarzewa, i Załoziec. Jeden z najbogatszych ziemian w Galicji. Polski przyrodnik, mecenas nauki, polityk. Zniósł pańszczyznę w swoich dobrach jeszcze przed ogłoszeniem uwłaszczenia. Członek wiedeńskiej Izby Panów, Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego, Towarzystwa Rolniczego Krakowskiego, Towarzystwa Rolniczego Królestwa Polskiego. Komandor francuskiej Legii Honorowej.
W młodości nie uczęszczał do żadnej szkoły. W majątkach rodowych w Poturzycy, a następnie w Zarzeczu, historii polskiej uczyła go matka, a innych przedmiotów nauczyciel domowy Franciszek Kleczkowski. We Lwowie nauczaniem zajmowali się inni nauczyciele, m. in. Wincenty Pol, profesor Franciszek Stroński i inni wybitni pedagodzy.
Ożenił się z hrabianką Alfonsyną Miączyńską. Przez dłuższy czas mieszkał w majątku swej żony w Pieniakach w powiecie brodzkim.
Miał cztery córki: Klementynę (Szembek), Annę (Dzieduszycka), Marię (Cieńska) i Jadwigę (Czartoryska).
W 1847 r. sprowadził z Poturzycy do Lwowa słynną bibliotekę poturzycko-zarzecką wraz z cennym zbiorem obrazów, wzbogacając je nowymi zakupami książek oraz obrazami pędzla swoich przyjaciół - Juliusza Kossaka, Franciszka Tepy, a przede wszystkim arcydziełami Artura Grottgera. Od 1868 r. coraz częściej przebywał we Lwowie. Był z jednej strony bardzo bogaty, otoczony powszechną czcią
i szacunkiem, z drugiej do przesady skromny w swych potrzebach i zewnętrznych formach życia. Przekazywał duże fundusze na cele naukowe, na zakup szaf i zbiorów, na wydawanie dzieł naukowych i podręczników szkolnych, na stypendia i doraźne zasiłki dla młodych naukowców i artystów,
na popieranie folkloru ludu polskiego i ukraińskiego, ukrywając jednocześnie te fakty i nie roszcząc sobie żadnych praw do wdzięczności.
W 1855 r. założył muzeum przyrodnicze. Początkowo była to prywatna i amatorska kolekcja różnych tworów przyrody żywej i martwej, zalegająca w skrzyniach
w Zarzeczu, Poturzycy i we Lwowie. Stopniowo - aż do 1875 r. – przekształcona została w ogromne, fachowo prowadzone Muzeum Przyrodnicze im. Dzieduszyckich
we Lwowie. 10 września 1880 r. przekazał Muzeum Przyrodnicze na rzecz narodu i zabezpieczył jego istnienie przez utworzenie w 1893 r. Ordynacji Poturzyckiej.
Za życia Włodzimierza Dzieduszyckiego w skład muzeum wchodziło siedem działów: zoologiczny, botaniczny, paleontologiczny, geologiczny, mineralogiczny, prehistoryczny, etnograficzny. Ostatnie dwadzieścia kilka lat życia wypełniała mu praca naukowa, głównie w dziedzinie ornitologii. Napisał „Opis ptaków krajowych” (1861 r.) i inne. Współzałożyciel Towarzystwa Ornitologicznego w Wiedniu oraz Galicyjskiego Towarzystwa Łowieckiego.
Towarzystwa naukowe krajowe i zagraniczne doceniły jego zainteresowania przyrodnicze i sztuką ludową, mianując go członkiem honorowym lub czynnym. Akademia Umiejętności w Krakowie, w dowód uznania naukowej działalności i za ofiarowanie swego muzeum na rzecz narodu, w 1881 r. mianowała Włodzimierza Dzieduszyckiego członkiem-korespondentem Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego, a Uniwersytet Lwowski w 1894 r. nadał mu doktorat honoris causa za całokształt działalności naukowej i stworzenie placówki badawczej zabezpieczonej finansowo w swym rozwoju utworzeniem Ordynacji Poturzyckiej.
Brał udział w życiu politycznym. W 1848 r. był członkiem konspiracyjnej Rady Narodowej na Galicję Wschodnią i działaczem Ruskiego Soboru. Od 1848 r. był prezesem Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarczego. W latach 1863 – 1864 był członkiem Organizacji Narodowej Pomocy Powstaniu Styczniowemu. W latach 1861 – 1867
był posłem do Sejmu Krajowego i jego marszałkiem (1876 r.). W latach 1874 – 1878 był posłem do Parlamentu Austrii w Wiedniu. Od 1877 r. był honorowym obywatelem Lwowa, a później także Brodów, Sokala i Kołomyi. Przewodniczył komisji kultury krajowej, popierał rozwój przemysłu i oświaty, zakładanie szkół rękodzielniczych. Nie wchodził w różnice narodowościowe i wyznaniowe. Wspierał kulturę polską i folklor ukraiński. Pracował nad zbliżeniem obu narodowości, budował na równi cerkwie i kościoły. Przyczynił się do powstania Wyższej Szkoły Rolniczej w Dublanach, której był wieloletnim kuratorem.
Udokumentowane spotkania Włodzimierza Dzieduszyckiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) czerwiec 1888 r. – Kaltenleutgeben; 02) pierwsza połowa listopada 1890 r. - Kraków; 03) listopad 1891 r. - Pieniaki; 04) 24 lub 25 czerwca 1889 r. - Kraków; 05) 15 - 24 czerwca 1892 r. - Karlsbad.

[Fotografia – Autor: 1) Enmax. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

DZIEKOŃSKI JÓZEF Pius [05.05.1844 – 04.02.1927]


Architekt i konserwator zabytków. Doktor honoris causa Politechniki Lwowskiej i Politechniki Warszawskiej. Absolwent szkoły realnej w Warszawie (1860 r.), Szkoły Sztuk Pięknych (1866 r.), Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, gdzie uzyskał stopień architekta artysty klasy III (1871 r.) i tytuł akademika (1902 r.). Współzałożyciel Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości, współpracownik Komisji do Badań Historii Sztuki w Polsce (od 1893 r.).
Zaprojektował między innymi banki: Hipolita Wawelberga przy ul. Fredry w Warszawie – domy: Macieja Glogiera w Radomiu, Szlenkierów przy dawnym Placu Zielonym (obecnym placu Dąbrowskiego) w Warszawie – kaplice: Scheiblera w Łodzi (wraz z Edwardem Lilpopem) – katedry: Wniebowzięcia NMP w Białymstoku, Opieki Najświętszej Marii Panny w Radomiu – kościoły: św. Jana Chrzciciela w Bielsku, Najświętszego Serca Jezusa w Błoniu, Najświętszego Serca Jezusa w Bobach,
w Czerwonce Liwskiej, w Dąbrowie Wielkiej, w Dębem Wielkim, w Długosiodle, w Domaniewicach, Przemienienia Pańskiego w Garbowie, Przemienienia Pańskiego
w Garwolinie, w Gąbinie, św. Katarzyny w Grybowie, Znalezienia Krzyża Św. w Jadowie, w Jakubowie, w Janowcu Kościelnym, Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kałuszynie, Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kamieńczyku, Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Kamionnie, w Kazimierzu, w Kołbieli, Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Konstancinie-Jeziornie, w Konstantynowie, Narodzenia Najświętszej Panny Marii w Kosowie Lackim, w Kuleszach Kościelnych, w Latowiczu, w Leoncinie, św. Leonarda w Liwie, w Lubochni, św. Bartłomieja w Łopienniku, w Malowej Górze, w Mokrymlipiu, w Mścibowie, w Nasielsku, w Orłowie Murowanym, w Popowie Kościelnym, św. Rodziny w Przedczu, w Ratoszynie, Najświętszego Zbawiciela w Rykach, w Rzekuniu, Najświętszego Serca Jezusowego
w Skarżysku-Kamiennej, w Starych Babicach w Sulerzyżu, w Tczowie, św. Aleksandra na Placu Trzech Krzyży w Warszawie, św. Floriana na Pradze w Warszawie,
św. Karola Boromeusza na Powązkach w Warszawie, Najświętszego Zbawiciela w centrum Warszawy, św. Stanisława na Woli w Warszawie – mauzolea: rodziny Hermana Junga na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie (z Edwardem Lilpopem), Lesserów na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie – schroniska: paralityków w Warszawie – wille: w Józefowie – zakłady: dla chłopców ks. Jana Siemca w Warszawie. Brał udział w budowie pomnika Adama Mickiewicza
w Warszawie
, będąc członkiem komisji doradczej w rzeczach technicznych i artystycznych, przygotowując kosztorys, plan prac, nadzorując prace techniczne.
12 stycznia 1899 r. Henryk Sienkiewicz napisał do Józefa Piusa Dziekońskiego list.

DZIERŻKÓWNA NATALIA [1861 – 1931] – pseudonim JERZY ORWICZ


Poetka, prozaiczka, malarka, działaczka społeczna. Absolwentka Szkoły Sztuk Pięknych w Odessie (1888 – 1889). W latach 1888 – 1894 prowadziła tajną działalność patriotyczną, wydając m. in. pismo „Ogniwo”. Zesłana na trzy lata do Archangielska. Po powrocie w 1899 r. osiedliła się w Warszawie, gdzie poświęciła się pracy malarskiej i literackiej. W 1904 r. stworzyła opartą na motywach Trylogii Henryka Sienkiewicza grę towarzyską „Pan Zagłoba”. Jest autorką między innymi utworów: „Wśród rodzinnych gniazd” (1901), „Poezje” (1902), „Błyski” (1903), „Okruchy życia” (1903), „Kniaź Iwo” (1907 r.). Pisała również utwory dla dzieci
i młodzieży oraz dramaty.
Henryk Sienkiewicz listownie chwalił pomysł stworzenia gry i wypowiedział się na temat jej twórczości.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów z tego okresu.]



Litera E



EJSMOND JULIAN [26.02.1892 – 29.06.1930]


Syn Franciszka Teodora i Marii z Wieniawskich Ejsmondów. Poeta i bajkopisarz.
Absolwent filologii polskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie i Uniwersytecie Warszawskim, francuskiej szkoły wojskowej
w Saint-Cyr, skąd powrócił w 1920 r. i podjął pracę w Ministerstwie Rolnictwa. Zagorzały myśliwy, redaktor pism łowieckich: „Przeglądu Myśliwskiego” i „Łowca Polskiego”, kalendarzy myśliwskich za lata 1920 – 1930. Od 1929 r. – wiceprezes Ligi Ochrony Przyrody.
Pisał wiersze miłosne, ballady, romanse, liryki, felietony, satyry, bajki, opowiadania. Przetłumaczył z łaciny utwory Jana Kochanowskiego, Macieja Kazimierza Sarbiewskiego, Owidiusza (Publiusa Ovidiusa Naso) i Petroniusza (Gaiusa Petroniusa). Tłumaczył także teksty dla czasopisma „Skafander”.
Jest autorem: „Bajek i prawd” (1912 r.), „Baśni o ziemnych ludkach” (1914 r.), „Inwentarza kultury narodowej” (1925 r.), „Opowieści o Janku Kominiarczyku i o dymiącym piecu króla Stasia” (1925 r.), „Wspomnień myśliwskich” (1925 r.),
„W zbożu” (1925 r.), „W puszczy. Opowieści o sercu zwierzęcym” (1927 r.), „Moich przygód łowieckich” (1929 r.), „Przygód wiewióreczki” (1929 r.), „Janka w puszczy” (1931 r.), „Patrząc na moich synków” (1931 r.), „Małych myśliwych” (1931 r.) i „Ostatniego”. Za przełożenie z łaciny utworów Jana Kochanowskiego otrzymał w 1919 r. nagrodę Ministerstwa Kultury i Sztuki.
Henryk Sienkiewicz spotykał Juliana Ejsmonda u jego rodziców.


[Autor zdjęcia nieznany. Publikacja – 1905 r. Źródło – Wikipedia.] [To zdjęcie jest w domenie publicznej ponieważ zgodnie z art.3 prawa autorskiego z 29 marca 1926 r. i art. 2 prawa autorskiego z 10 lipca 1952 fotografie polskich autorów (lub które ukazały się po raz pierwszy w Polsce lub równocześnie w Polsce i za granicą) opublikowane bez wyraźnego zastrzeżenia prawa autorskiego (przed zmianą prawa 23 maja 1994 r.) nie podlegają ochronie. należy domniemywać, że są własnością publiczną.]

EJSMOND FRANCISZEK Teodor [29,03.1859 – 13.08.1931]


Malarz polski, uczeń Gersona. Malował sceny rodzajowe z życia ludu. Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, po których osiedlił się w Warszawie przy Placu św. Aleksandra 12. Mąż Marii z Wieniawskich (1870 – 1957). W 1894 r. otrzymał medal na wystawie we Lwowie. Twórca obrazów realistycznych z życia wsi polskiej.
Zainteresowania myśliwskie zbliżyły go do Henryka Sienkiewicza, który odwiedzał malarza w jego mieszkaniu warszawskim.

EJSMOND MARIA – patrz WIENIAWSKA MARIA


ELVIVO ? [? – ?]


Biografia nieustalona. W 1878 r. – delegat hiszpański na Międzynarodowy Kongres Literacki w Paryżu. Uczestnikiem tego kongresu był również Henryk Sienkiewicz.

ELŻANOWSKA HENRYKA - patrz JAWOROWSKA HENRYKA


ELLINOR [? – ?]


Biografia nieustalona. Siostra żony Jamesa Little, głównego inżyniera i jednego z głównych akcjonariuszy kopalni srebra w Virginia City. Henryk Sienkiewicz poznał ją
w 1877 r. w domu rodziny Jamesa Little.

ESTREICHER STANISŁAW Ambroży [26.11.1869 – 28.12.1939]


Syn Karola Józefa i Stefanii z Grabowskich.
Polski historyk prawa, bibliograf, publicysta, literat, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kawaler Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Absolwent: Seminarium Nauczycielskiego w Krakowie, Gimnazjum św. Anny w Krakowie (1879 – 1887), historii prawa i historii literatury na uniwersytecie Jagiellońskim (1887 -1892). Dalsze studia kontynuował na uniwersytecie w Wiedniu (1892 r.). Interesował się sztuką. Od 1889 r. był redaktorem działu literackiego „Czasu”.
Po studiach odbył praktykę sądową w Krakowie (1892 – 1893), po której wyjechał do Berlina, gdzie uzupełniał wykształcenie w dziedzinie prawa na tamtejszym uniwersytecie. W 1896 r. był współzałożycielem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. W 1902 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym i objął kierownictwo Katedry Prawa Niemieckiego. W 1906 r. został profesorem zwyczajnym. Wykładał na UJ historię prawodawstw najstarszych cywilizacji i prawodawstw zachodnioeuropejskich. W latach 1903 – 1906 blisko współpracował z pismem „Ognisko”. Pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa, (1911/1912, 1918/1919, 1926/1927), rektora (1919 – 1921), prorektora (1921/1922). W 1914 r. został członkiem-korespondentem Akademii Umiejętności (późniejszej Polskiej Akademii Umiejętności),
w 1930 r. – członkiem czynnym Akademii. Od 1937 r. był dyrektorem Wydziału II PAU. W 1939 r. został aresztowany w trakcie „Sonderaktion Krakau” i był więziony
w Krakowie, Wrocławiu i obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, gdzie zmarł w obozie w wyniku mocznicy.

W pracy naukowej zajmował się historią prawa niemieckiego i polskiego, historią doktryn politycznych i prawnych, a także bibliografią i edytorstwem. Kontynuował wielkie dzieło ojca – „Bibliografię Polską”; w latach 1908 – 1939 opracował tomy XXIII – XXXIII. Był także redaktorem wydawanej przez PAU „Encyklopedii Polskiej”. Odnalazł i opublikował „ Najstarszy zbiór przywilejów i wilkierzy miasta Krakowa” (1939 r.). Wydał „Acta Rectoralia Almae Universitatis Studii Cracoviensis” (1908 r.) oraz „Opinie prawnicze profesorów Uniwersytetu Krakowskiego w XV stuleciu” (1939 r.). Przygotował edycję pamiętników Kazimierza Władysława Wójcickiego, biskupa Adama Krasińskiego, księgarza Ambrożego Grabowskiego. Badał twórczość Adama Asnyka, Michała Bobrzyńskiego
i Juliusza Słowackiego. Tłumaczył na język polski wiersze: Johanna Wolfganga Goethego, Heinricha Heinego i Alfreda de Musseta. Docenił wielkość Stanisława Wyspiańskiego na długo przed „Weselem”. Niektóre inne prace Stanisława Estreichera: „Szekspir w Polsce w XVIII wieku”, (1893 r.); „Studya nad historyą kontraktu kupna w prawie niemieckim epoki frankońskiej”, (1895 r.); „Adam Asnyk. Studyum”, (1897 r.); „Przyczynek do paremiografii
polskiej”
, (1897 r.); „Ustawy przeciwko zbytkowi w dawnym Krakowie”, (1897 r.); „Sądownictwo rektora UJ”, (1898 r.); „Pamiętniki
X bpa A. Krasińskiego”
, (1900 r.); „Wypraszanie od kary śmierci w historyi prawa i obyczaju ludu”, (1902 r.); „Kodeks Hammurabiego”, (1905 r.); „Początki prawa umownego”, (1908 r.); „Kraków i Magdeburg w przywileju fundacyjnym Krakowa”, (1911 r.); „Nieznane teksty ortyli magdeburskich”, (1928 r.); „Frymark i freimarkt”, (1929 r.); „Pacyfizm w Polsce XVI stulecia”, (1930 r.); „Wedle zasad moralności
Chrystusowej”
, (1930 r.); „Kultura prawnicza w Polsce XVI wieku”, (1931 r.); „Najstarsze kodeksy prawne świata”, (1931 r.); „Znaczenie Krakowa dla życia narodowego polskiego w ciągu XIX wieku”, (1931 r.).

Przed 16 marca 1901 r. Henryk Sienkiewicz napisał do Stanisława Ambrożego Estreichera krótki list.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera F



FAGOŃSKI TOMASZ [? – ?]


Kolega Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum II. Pisarz wspomina go w listach z: 27 września 1865 r., grudnia 1865 r., 06 - 11 grudnia 1865 r. - do Konrada Dobrskiego.

FARNETTI STEFAN [? – ?]


Malarz. Półkrwi Polak i Włoch. Na początku listopada 1886 r. oprowadzał Henryka Sienkiewicza po bazarze w Konstantynopolu.

FEINTUCH ZOFIA [1868 – 1940]


Biografia nieustalona. Od 1887 r. żona Kazimierza Pochwalskiego. Pochodziła z rodziny kupieckiej, której własnością był sklep w Szarej Kamienicy na Rynku w Krakowie. Od koloru tej kamienicy wzięło się późniejsze nazwisko Zofii – Szarska. Kazimierz i Zofia Pochwalscy mieli troje dzieci: Józefa Mikołaja (malarza), Marię i Jerzego (chemika). Spotkania Zofii z Feintuchów-Szarskich Pochwalskiej z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) początek października 1889 r. w teatrze krakowskim, kiedy to Henryk Sienkiewicz został zaproszony do loży zajmowanej przez małżeństwo Pochwalskich; 2) 23 października 1889 r. - w Ronacher Etablissement w Wiedniu przy Himmelpfortgasse 25.

FEMELIDI ALEKSANDR MICHAJŁOWICZ [1871 – 1937]


Biografia nieustalona. Krytyk rosyjski. Autor książki „H. Sienkiewicz, jego epoka literacka, jego prace i myśli” (Odessa 1904 r., Petersburg 1912 r.). Ta pierwsza monografia rosyjska o Henryku Sienkiewiczu nosi datę cenzury: „Odessa, 15 marca 1903” – co wyjaśnia dlaczego pisarz już 25 października 1903 r. dziękuje Aleksandrowi Michajłowiczowi Femelidiemu za książkę, na której stronie tytułowej widnieje rok 1904. Pozycja ta ukazała się w serii „Artyści i myśliciele różnych czasów
i narodów XIX wiek”. List Henryka Sienkiewicza z 25 października 1903 r. do Aleksandra Michajłowicza Femelidiego, to jedyny znany dokument potwierdzający kontakt obu osób.

FÉNÉON FÉLIX [22.06.1861 – 29.02.1944]


Biografia nieustalona.
Krytyk i publicysta francuski.
Twórca dwóch czasopism impresjonistycznych: „La Vogue” i „La Révue Independante”.
Spopularyzował we Francji Lwa Nikołajewicza Tołstoja, Fiodora Michajłowicza Dostojewskiego i Henryka Johana Ibsena.
Napisał:
„Œuvres”, „Œuvres plus que complètes”, „Correspondance de Fanny & Félix Fénéon avec Maximilien Luce”, „Correspondance de Stéphane Mallarmé et Félix Fénéon”, „Le Procès des Trente”, „Les Impressionnistes en 1886”, „Nouvelles en trois lignes” i „Petit supplément aux œuvres plus que complètes”.

W 1900 r. nakładem „La Revue Blanche” ukazał się przekład „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza w przekładzie Bronisława Kozakiewicza i Josepha de Janasza, poprawiony znakomicie przez Félixa Fénéon’a, co Henryk Sienkiewicz podkreślił w liście z 17 grudnia 1901 r.




[Fotografia – autor: Felix Vallotton (1865 - 1925] [Fotografia ta znajduje się w domenie publicznej w tych krajach, gdzie prawo autorskie wygasa po 80 latach lub mniej od śmierci autora.]

FERRANT ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Lekarz francuski, który na początku listopada 1894 r. w Parc-Saint-Maur udzielił Henrykowi Sienkiewiczowi pomocy medycznej po wypadku na bicyklu.

FERT LUDOVIC [? – ?]


Dziennikarz paryski, współpracownik „Le Gaulois”. W 1901 r. wysłał do Henryka Sienkiewicza list z prośbą o wyjaśnienie przyczyn powstania „Quo vadis”. W odpowiedzi otrzymał list datowany: 05 marca 1901 r.

FILLEBORN DANIEL [07.11.1841 – 03.06.1904]


Tenor, śpiewak operowy. Początkowo kształcił się u Quatriniego, następnie w г Pratiego i F. Lampertiego w Mediolanie. Debiutował w 1862 r. i stopniowo wysunął się
na czoło zespołu Opery Warszawskiej. Zasłynął szczególnie jako odtwórca partii Jontka w „Halce”. Obdarzony lirycznym tenorem sławą swą nie przekroczył granic ojczyzny. Ze sceny wycofał się w 1892 r. Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim. Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej
w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz.

FINKEL LUDWIK Michał Emanuel [20.03.1858 – 24.10.1930]


Syn Jakuba i Anny z Warnickich. Polski historyk, bibliograf, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego. Absolwent szkoły ludowej
w Grzymałowie, gimnazjum w Tarnopolu, historii, filozofii i historii literatury na Uniwersytecie Lwowskim (1877 – 1881). W 1882 r. uzyskał tytuł doktora filozofii na Uniwersytecie Lwowskim. Uzupełniał studia na uniwersytetach: w Berlinie i w Paryżu (1882 – 1884). Pracował krótko jako asystent w Archiwum Krajowym Aktów Grodzkich i Ziemskich we Lwowie. W 1885 r. został wykładowcą historii nowożytnej Polski i powszechnej oraz historii literatury polskiej w Wyższej Szkole Rolniczej w Dublanach. W 1886 r. habilitował się.
W 1892 r. podjął pracę na Uniwersytecie Lwowskim jako profesor nadzwyczajny i kierownik Katery Historii Austriackiej. W 1899 r. został profesorem zwyczajnym. Pełnił funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego (1901/1902), prorektora (1912/1913), rektora (1911/1912). W 1918 r. objął Katedrę Historii Nowożytnej, którą kierował do końca życia. W 1900 r. zainicjował działalność Powszechnych Wykładów Uniwersyteckich we Lwowie. Od 1900 r. był członkiem-korespondentem Akademii Umiejętności (późniejszej Polskiej Akademii Umiejętności), a od 1910 r. – jej członkiem czynnym. Należał także do Towarzystwa Historycznego we Lwowie
(1890 – 1923), Towarzystwa Naukowego we Lwowie (1920 r.), Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1928 r.). Był członkiem-korespondentem Muzeum w Rapperswilu r. (1900 r.), prezesem Macierzy Polskiej. W 1927 r. uzyskał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wileńskiego. Pochowany został na Cmentarzu Łyczakowskim.
Prace naukowe: „Poselstwa Jana Dantyszka” (1879 r.), „Marcin Kromer historyk polski XVI w. Rozbiór krytyczny”
(1883 r.), „Elekcja Leszczyńskiego w roku 1704” (1884 r.), „Okopy św. Trójcy” (1889 r.), „Napad Tatarów na Lwów
w roku 1695”
(1890 r.), „Bibliografia historii polskiej” (1891 r., 1895 r., 1906 r., 3 tomy), „Konstytucja 3 Maja” (1891 r.), „Miasto Tarnopol w roku 1672” (1892 r.), „Księstwo Warszawskie” (1893 r.), „O pieśni Legionów” (1894 r.), „Historya Uniwersytetu Lwowskiego” (1894 r.), „O tzw. metodzie regresywnej w nauczaniu historyi” (1894 r.), „Elekcja Zygmunta I. Sprawy dynastyi Jagiellońskiej i Unii Polsko-Litewskiej” (1910 r.), „Króla Jana Kazimierza dyplom erekcyjny Uniwersytetu Lwowskiego z r. 1661” (1912 r.), „O sprawie udziału lenników w elekcjach jagiellońskich” (1913 r.), „Karol Szajnocha bibliotekarzem: Zakładowi Narodowemu imienia Ossolińskich w stulecie pracy i zasług” (1928 r.)
i „Pojęcie, zakres i zadania dziejów powszechnych” (1931 r.).
07 października 1909 r. Henryk Sienkiewicz napisał list do Ludwika Finkila, w którym dziękował za przesłaną książkę Władysława Łozińskiego „Oko proroka” i chwalił piękną polszczyznę jej autora.

[Fotografia – autor: „Kwartalnik historyczny”] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

FINKELHAUS JAN [1857 – ok. 1913] – pseudonim FINOT J. J.


Polski podróżnik i publicysta. Z Henrykiem Sienkiewiczem spotkał się w latach 1878 - 1879 w Paryżu.
Autor: „Obrazków z życia północno-wschodniej Afryki” (1881 r.), „Z podróży po Norwegii” (1881 r.), rozprawy francuskiej „La philosophie de la longévité” (1900 r.).

FINOT ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Francuski redaktor „Revue des Revues”. W lutym 1896 r. Henryk Sienkiewicz z Nicei prowadził z Fionotem korespondencję w sprawie przekładu „Rodziny Połanieckich”.

FLAMMARION ERNEST [1846 – 1936]


Brat astronoma, Camille’a Flammariona. Założyciel jednej z najbardziej znanych francuskich firm wydawniczych. Z dzieł Henryka Sienkiewicza wydał: „Quo vadis”
w przekładzie Bronisława Kozakiewicza i J. L. de Janasza z ilustracjami Jana Styki (trzy wydania: 1900 r., 1904 r. i 1909 r.) oraz w tłumaczeniu Ilji Kamińskiego-Halpérine z drzeworytami Lemoina opartych na rysunkach Jana Styki (jedno wydanie: 1901 – 1904), „Przez stepy” w przekładzie Ilji Kamińskiego-Halpérine (1901 r.),
„Na jasnym brzegu” w tłumaczeniu Cézara de La Tour i comte Fleury (1901 r.), „Pójdźmy za nim” w przekładzie Ilji Kamińskiego-Halpérine z ilustracjami Jana Styki (dwa wydania: 1901 r. i 1926 r.), „Bartek Zwycięzca” w przekładzie Ilji Kamińskiego-Halpérine (1902 r.), „Sachem” w przekładzie Ilji Kamińskiego-Halpérine
(1902 r.) i „Szkice węglem” (1909 r.). Henryk Sienkiewicz napisał dwa listy do Ernesta Flammariona.

FLORKIEWICZ WŁADYSŁAWY MARYAN [14.09.1834 – 13.08.1902]


Syn Franciszka i Barbary Korwin Kuleszyńskiej.
Lekarz polski. Członek Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego. Absolwent Gimnazjum św. Anny w Krakowie. W 1861 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim obronił dyplom doktora medycyny. W latach 1862 – 1879 w Koniecpolu zorganizował szpital. W 1863 r. w Koniecpolu, Chrząstowie i Seceniowie leczył rannych powstańców. W 1879 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie prowadził prywatną praktykę lekarską. Od 1884 r., z powodu gruźlicy, dużo czasu spędzał w Zakopanem, gdzie rozwinął różnorodną działalność społeczną. Przyjaźnił się z Tytusem Chałubińskim i Władysławem Matlakowskim. W 1888 r. był jednym z założycieli Muzeum Tatrzańskiego i Towarzystwa Muzeum Tatrzańskiego , a następnie wiceprezesem (1889 – 1891) i prezesem (1891 – 1902) tegoż towarzystwa. Opublikował 9 prac naukowych. Współpracował
z „Gazetą Lekarską”. Jako pierwszy lekarz polski opisał przebieg promienicy u człowieka.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Władysławem Florkiewiczem datują się następująco: 01) wrzesień 1892 r. – Zakopane.

FRADELETTO ANTONIO [1859 – 1930]


Poseł, senator, dziennikarz, krytyk teatralny i prelegent. Autor między innymi: Venezia antica nuova (1921 r.) i La vita e l’anima. La fantasia e l’arte dal ‘500 al ‘900 (1928 r.). Twórca Mostra Biennale, tzn. wystawy sztuki światowej organizowanej przez niego w Wenecji co dwa lata do 1919 r. Przygotowując wystawę
w 1906 r., zwrócił się do Henryka Sienkiewicza z propozycją utworzenia sali polskiej, prezentującej współczesną sztukę polską we wszystkich jej przejawach
i tendencjach. Projekt nie doszedł do skutku wobec choroby Edwarda Raczyńskiego.

FRANCIS [? – ?]


Biografia nieustalona. Ksiądz kanadyjski. Dopomagał na terenie Kanady założonemu przez Henryka Sienkiewicza i Ignacego Paderewskiego Komitetowi Generalnemu Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. 30 czerwca 1915 r. Henryk Sienkiewicz pisał do niego list.

FRIDA EMIL [17.02.1853 – 09.09.1912] – pseudonim VRCHLICKÝ JAROSLAV


Czeski poeta, dramaturg, krytyk, eseista i tłumacz.
Absolwent gimnazjum w: Slaný, Pradze i Klatovech. Absolwent filozofii, literatury i kultury romańskiego kręgu językowego
na Uniwersytecie Karola w Pradze. Redaktor czasopisma „Lumír”. Od 1890 r. – członek Czeskiej Akademii Nauk i Sztuk. Od 1891 r. – poseł do parlamentu wiedeńskiego, od 1893 r. – profesor literatury powszechnej Uniwersytetu Karola.
Jako krytyk śledził ruch literacki na Zachodzie. Tłumaczył zwłaszcza poezję romańską. Przekładał także: Johanna Wolfganga
von Goethego, George’a Gordona Noela Byrona, Percy’ego Bysshe’a Shelleya. Z poezji polskiej przełożył wszystkie części „Dziadów” Adama Mickiewicza.

Jego spuścizna jest niezwykle bogata:
1) zbiory poezji: „Z głębin” (1875 r.), „Poezje epickie” (1876 r.), „Mity I” (1878 r.), „Mity II” (1880 r.), „Eklogi i pieśni”
(1880 r.), „Sfinks” (1883 r.), „Czarodziejski ogród” (1885 r.), „ Wiejskie ballady” (1885 r.), „Muzyka w duszy” (1886 r.), „Dni i noce” (1889 r.), „Gorzkie ziarna” (1889 r.), „Okna w burzy” (1894 r.), „Moja Ojczyzna” (1903 r.), „Drzewo życia” (1909 r.) –
2) epika: „ Duch i świat” (1878 r.), „Wiejskie ballady” (1885 r.) –
3) poematy: „Twardowski” (1885 r.), „ Bar Kochba” (1897 r.) –
4) trylogie: „Hippodamie” (cz. I „Zaloty Pelopsa”, 1890 r.; cz. II „Zgoda Tantala”, 1891 r.; cz. III „Śmierć Hippodamii”, 1891 r.) –
5) dramaty: „Noc na Karlsztejnie” (1884 r.).

W zbiorze "Dni i noce" (1889 r.) zamieszczony jest dedykowany Henrykowi Sienkiewiczowi wiersz „Dvojí toucha” („Dwoiste pragnienie”):

DVOJÍ TOUCHA
[ Henryku Sienkiewiczi ]

Vlak jel spící krajinou;
na ztemnělé stál jsem hrázi,
díval se, jak dolinou
dým a kotouč jisker hází.

Proti náspu, kudy jel,
v stromoví se tměla chata,
okna, kde se plamen skvěl,
byla září celá zlatá.

A v té záři kdosi stál
hlavou nachýlený k stěně,
k vlaku, který dál se hnal,
dívaje se roztouženě.

A ve vlaku rovněž tak
ku chatě se díval kdosi;
dvojí roztoužený zrak,
v kterém dvojí duše prosí!

Druhý, jenž stál ve vlaku
skláněje ven čelo snivé,
šeptal: Rudý přízraku,
kam se řítíš v jízdě divé?

Nikde klid a nikde mír,
stále v nové rveš mne scestí,
v nových bojů nový vír…
Bože, chata, jaké štěstí!

V stromoví je ukryta,
v oknech plane zlatá záře,
kde se lampa zakmitá
nad knihami samotáře!

Kolem vůně, ticho, šer,
ptáků zpěv, smích zdroje v trávě,
zvonů „ave“ podvečer
a klid unavené hlavě.

Zapomnění s lásky snem,
věčný svatvečer tu v duši,
který ani rachotem
divý ten vlak nepřeruší.

Chato! sni zde v stromech dál,
pohled ještě slední, dlouhý!
Jistě, kdo v tvém okně stál,
zná jen štěstí, nezná touhy. —

A již okem básníka
já jsem četl v duši obou,
toho, jenž v dál uniká,
toho, jenž spjat těsnou kobou.

Za vlakem si tento vzdech’:
Ó kéž mohu dál tak hřímat,
v divý hon a rej a spěch
nekonečnost obejímat!

Valná dálko! Prostory!
Země neznámé a cizí!
Za moře dál, za hory,
až kde lidská stopa mizí!

Do temnoty, do záře!
Do azuru, věčně dále!
Pryč jen z toho žaláře,
kde svá pouta hryžu stále.

Nekonečnost, svoboda,
číše, jejichž na pokraji
vře mi všecka lahoda
a jež stále unikají!

Hřímej, vlaku, v noc i den,
kol mé chaty hřímej drakem!
Přehluš vzdech můj i můj sten,
co jen s uvězněným ptákem? —

Dávno vlak mi v dálce znik’,
dávno zhasli světlo v chatce,
kraj se zatměl v jeden mžik,
ticho, všecko spalo sladce.

Jen mé srdce v žití taj
zřelo, jak se tká a vlní,
kde jest každá touha ráj —
dokud jen se nevyplní.

[Do czasu uzyskania dobrego tłumaczenia tego wiersza w zarysie podajemy jego treść: Poeta czeski, nieopuszczający swej ojczystej Pragi obserwuje pędzący pociąg
i marzy o dalekich podróżach, a pisarz polski, będący „wiecznym tułaczem”, jadąc właśnie tym pociągiem, tęskni za życiem osiadłym.]

O spotkaniu z Jaroslav'em Vrchlický’m (Emilem Fridą) Henryk Sienkiewicz pisze 07 lipca 1890 r. w liście do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Pamiętasz, jak Ci kiedyś opowiadałem o nocnym spotkaniu na ulicy w Pradze z Vrhlickim, poetą czeskim. Ja szedłem
z Jelìnkiem
(Edwardem Jelìnkiem) i on nas zapoznał o wpół do pierwszej w nocy, na trzy minuty. (…)”
[Fotografia: Autor – Jan Vilímek (1860 – 1938). Źródło – Wikipedia. Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.
Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

FRYDRO [FRYDRYCHS] WŁADYSŁAW Hieronim [? – 1918]


Biografia nieustalona. Właściciel majątku w Sławinie. Na starość osiadł w Lublinie. W ostatnich latach życia pasjonował się językiem esperanto. W styczniu 1904 r.
w Lublinie, w ramach akcji na powodzian, Henryk Sienkiewicz czytał nowelę „Dwie łąki”. Dla uczczenia tej prelekcji Władysław Fredro, który na bankiecie nie mógł wygłosić toastu, przekazał na cel walki z powodzią 100 rubli. Pisarz podziękował mu listownie około 28 stycznia 1904 r.

FRYZE FELIKS [18.05.1843 – 01.09.1907]


Dziennikarz „Kuriera Warszawskiego”, „Kuriera Codziennego”, twórca „Kuriera Porannego” i „Gazety Domowej”, redaktor naczelny „Muchy”, autorytet w dziedzinie pożarnictwa. Absolwent Instytutu Politechnicznego w Puławach (1862 – 1865), urzędnik Dyrekcji Ubezpieczeń. W 1865 r. rozpoczął naukę na wydziałach fizyki
i astronomii Szkoły Głównej w Warszawie. Od 1868 r. zaczął pisywać do „Gazety Warszawskiej”, a od 1869 r. podjął pracę w „Kurierze Warszawskim”.
Wspólnie z Ignacym Chodorowiczem napisał „Przewodnik po Warszawie i jej okolicach na rok 1873 – 1874”. W 1904 r. zaczął wydawać „Gazetę Domową”. Autor „Rad dla dziennikarzy” (1902 r.). Henryk Sienkiewicz spotkał go w okresie od 18 do 22 kwietnia 1887 r. w Wiedniu.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera G



GACHET MARGUERITTE [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Aleksandra Poradowskiego (1836 – 1890).
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Margueritte z Gachet'ów Poradowską datują się następująco: 1) 21 sierpnia 1888 r. - Bruksela - mieszkanie Aleksandra i Margueritte z Gachet’ów Poradowskich; 2) 02 lipca 1890 r. - Wola Justowska.

GALASIEWICZ JAN Kanty [właściwie: GALOS] [01.09.1849 – 16.03.1911]


Biografia nieustalona. Aktor i pisarz dramatyczny. W 1886 r. poślubił w Warszawie Aleksandrę Henrykę, córkę Konstantego i Marii Walerii z Chądzyńskich Jarockich. Autor sztuk własnych, np.: „Czartowska ława” i adaptacji na scenę powieści, np.: „Chaty za wsią” Józefa Ignacego Kraszewskiego. Wspólnie z Zofią Meller przygotował adaptację „Szkiców węglem” Henryka Sienkiewicza, która nosiła tytuł „Pan Zołzikiewicz”.

GALDEMAR ANGE - patrz FERT LUDOVIC


GARDINER MAHALA [? – ?] - MISS MAY * MISS MOSES


Opiekunka i nauczycielka języka angielskiego dzieci Henryka Sienkiewicza.

GASPARRI PIETRO [05.05.1852 – 18.11.1934]


Kardynał włoski, doktor prawa kanonicznego i cywilnego.
Absolwent seminarium niższego w Nepi, a następnie w Rzymie.
Wykładowca prawa kanonicznego w Instytucie Katolickim w Paryżu (1879 – 1898), następnie delegat Stolicy Apostolskiej w Ameryce Południowej (Boliwia, Peru, Ekwador).
Od 1904 r. – sekretarz Komisji Kodyfikacyjnej, tworzącej nowoczesny kodeks prawa kanonicznego.
Od października 1914 r. papieski sekretarz stanu.
Sygnatariusz traktatów laterańskich.
Odznaczony Orderem Orła Białego.
06 listopada 1915 r. Henryk Sienkiewicz skierował do Pietro Gasparri’ego list.





[Fotografia: Foto mdel Cardinal Gasparri da nl.wiki. Źródło – Wikipedia.]
[Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

GAWALEWICZ MARIAN [21.10.1852 – 26.05.1910]


Polski pisarz, dziennikarz, współpracownik pism krakowskich i warszawskich. W latach 1900 – 1908 – dyrektor Teatru Wielkiego w Łódzi. Dyrektor Teatru Małego
w Warszawie. Do Warszawy przybył w 1876 r. i podjął pracę w „Kurierze Warszawskim”. Zamieszczał też felietony w „Kłosach”. Do 1897 r. – kierownik literacki „Tygodnika Ilustrowanego”, później – redaktor „Tygodnika Polskiego” i „Bluszczu”. Ogłosił drukiem bardzo wiele utworów poetyckich, monologów, komedii jednoaktowych i obrazków scenicznych, powieści, felietonów, i szkiców krytycznych. Niektóre powieści: „Drugie pokolenie (1891 r.), „Mechesy” (lata 1893 – 1894), „Szubrawcy”
(1896 r.), „Synowie Laokoona” i „Warszawa” (1902 r.). Wydał również: „Komedie jednoaktowe i monologi” (1890 r.), „Legendy o Matce Boskiej” (z ilustracjami Piotra Stachiewicza), „Sylwetki i szkice literackie” (1888 r.), „Poezje” (1889 r.), zbiory nowel: „O niej” (1887 r.), i „Żona” (1889 r.), studia o Franciszku Zabłockim, Bohdanie Zaleskim. Józefie Korzeniowskim, Auguście Wilkońskim, Tomaszu Zanie innych. Pod koniec życia powrócił do rodzinnego Lwowa, gdzie objął kierownictwo literackie tamtejszego teatru.
Z Henrykiem Sienkiewiczem utrzymywał serdeczne stosunki, co potwierdza korespondencja z lat 1895 - 1901.

GAWROŃSKI ? [? – ?]


Naczelny inżynier kolei Ruszczuk – Warna (1886 r.). Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 09 października 1886 r. do Jadwigi Janczewskiej.

GĄSIENICA JAN [26.01.1809 – 08.12.1894] – przybrane nazwisko: KRZEPTOWSKI * przydomki: SABAŁA * SABALIK * FAKOR * KOZICA * KOZIAR


Góral podhalański, gawędziarz, pieśniarz, honorowy przewodnik tatrzański, muzykant i myśliwy. W młodości – kłusownik. Uczestnik powstania chochołowskiego. Po jego upadku siedział w austriackim więzieniu.
Porzuciwszy myślistwo zajął się gawędziarstwem i muzykowaniem. Towarzyszył Tytusowi Chałubińskiemu i Stanisławowi Witkiewiczowi w ich górskich wyprawach. Przyjaźnił się z Bronisławem i Marią z Sobotkiewiczów Dembowskimi. Był ojcem chrzestnym Stanisława Ignacego Witkiewicza. Gości Tytusa Chałubińskiego zabawiał śpiewem
i opowieściami. Gawędy góralskie (autorstwa Sabały lub powtarzane przez niego) zostały spopularyzowane przez Stanisława Witkiewicza, Henryka Sienkiewicza, Wojciecha Brzegę oraz opublikowane w licznych zbiorach, między innymi: „Bajki według opowiadań Jana Sabały Krzeptowskiego z Kościeliska” (Bronisław Dembowski, 1892 r.), „Sabała. Portret, życiorys, bajki, powiastki, piosnki, melodie” (Andrzej Stopka Nazimek, 1897 r.).
Postać Sabały pojawiła się w polskiej literaturze u Henryka Sienkiewicza („Sabałowa bajka”, 1884 r.), Stanisława Witkiewicza
(„Na przełęczy”, 1891 r.), Kazimierza Przerwy-Tetmajera („Legenda Tatr”, 1910 r.), Władysława Orkana („Przez co Sabała omijał jarmark w Kieżmarku”), Jalu Kurka ( „Księga Tatr”, 1955 r.).
21 stycznia 1889 r. w Zakopanem – wspólnie z Bartłomiejem Obrochtą, Stanisławem (?) i Józefem (?) - przyjęli muzyką Henryka Sienkiewicza. W grudniu 1889 r. Sabała odwiedził Henryka Sienkiewicza w jego mieszkaniu w Zakopanem.


[Autor: Stanisław Bizański. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

GĄSOWSKI CZESŁAW [? – ?]


Pochodził z Grodzieńszczyzny. Właściciel domu przy ul. Wilczej 12 w Warszawie. Administrator kilku domów, wicedyrektor kooperatywy spożywczej „Merkury”.
Prowadził niektóre sprawy majątkowe Henryka Sienkiewicza.

GEBETHNER GUSTAW Adolf [03.01.1831 – 18.09.1901]


Polski księgarz, wydawca pracy i książek. Współzałożyciel i współwłaściciel znanego warszawskiego przedsiębiorstwa wydawniczego GEBETHNER i WOLFF. Powstało
w 1857 r. w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu (Pałac Potockich), a później również w Krakowie. Drugim współzałożycielem był August Robert Wolff. Zlikwidowane zostało w 1950 r. przez komunistów. Antykwariat działał do 1961 r.
Przedsiębiorstwo wydawało przede wszystkim klasykę literatury polskiej: utwory Władysława Stanisława Reymonta, Elizy Orzeszkowej, Marii Konopnickiej, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Bolesława Prusa, Stefana Żeromskiego, Henryka Sienkiewicza, Zofii Nałkowskiej, Jarosława Iwaszkiewicza, Adama Mickiewicza czy Juliusza Słowackiego. Publikowała też czasopisma: „Kurier Warszawski”, „Tygodnik Ilustrowany” i „Kurier Codzienny”. W latach 1884 – 1922 przedsiębiorstwo otworzyło swoje oddziały w: Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Zakopanem. W 1925 r. otworzyło filię w Paryżu: „LIBRAIRIE POLONAISE” – która istnieje do dziś. Przesyłano również książki do Stanów Zjednoczonych i Rosji. W 1929 r. Gebethner wykupił udziały Wolffa. W okresie II wojny światowej przedsiębiorstwo rozprowadzało nielegalne książki oraz prowadziła tajne kursy dla pracowników księgarń. W 1973 r. – po zakończenia postępowania upadłościowego – nastąpiła ostateczna likwidacja przedsiębiorstwa.

GEISLER EDWARD [1854 – 1933]


Przemysłowiec i działacz społeczny. Od 1876 r. – współwłaściciel odlewni żelaza i fabryki maszyn. Współzałożyciel Banku dla Handlu i Rolnictwa, Muzeum Przemysłu
i Rolnictwa, Towarzystwa Gniazd Sierocych, Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet, Domu Sierot, Schroniska Czasowego i Ogniska Domowego dla Kobiet
oraz Zakładu dla Umysłowo Niedorozwiniętych. Od 1906 r. finansował Gimnazjum imienia Mikołaja Reja przy Zborze Augsbursko-Ewangelicznym w Warszawie.
25 listopada 1905 r. Henryk Sienkiewicz napisał do Edwarda Geislera list.

GEROLD [? – ?]


Biografia nieustalona. Właściciel księgarni w Wiedniu, w której w 1886 r. i 1890 r. Henryk Sienkiewicz kupował książki.

GERSON WOJCIECH [01.07.1831 – 25.02.1901]


Polski malarz pejzażysta, historyk sztuki, pedagog.
Absolwent warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych, szkół w: Petersburgu, Leona Cognieta w Paryżu.
W 1858 r. osiedlił się w Warszawie. Współzałożyciel Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych (1860 r.).
Pisał krytyki do warszawskich czasopism. Napisał biografię Józefa Simmlera. Wydał podręcznik anatomii dla artystów. Przetłumaczył
na język polski „Trattato della Pittura” Leonarda da Vinci.
Kształcił między innymi: Ludomira Benedyktowicza, Józefa Mariana Chełmońskiego, Wacława Chodkowskiego, Eligiusza Niewiadomskiego, Józefa Pankiewicza, Władysława Podkowińskiego, Alfreda Wierusza-Kowalskiego i Leona Jana Wyczółkowskiego.
Ważniejsze prace: „Ubiory ludu polskiego” i „Widoki Warszawy”. Ilustrator dzieł historycznych, np.: „Hetmani polscy”. Namalował między innymi: „Margrabia Gero i Słowianie”, „Kopernik w Rzymie, wykładający swój system”, „Zamordowanie Przemysława”. Dekorator: Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, sali Zakładu Kredytowego w Warszawie,
jak i krajobrazy tatrzańskie. Zajmował się także architekturą i krytyką sztuki.

W latach 1897 - 1898 Henryk Sienkiewicz współpracował z Wojciechem Gersonem w Komitecie Budowy Pomnika Adama Mickiewicza
w Warszawie.

[Wojciech Gerson – około 1890 r.] [Fotografia – autor: Zakład Fotograficzny Karoli Pusch (Warszawa). Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

GIEYSZTOR JAKUB Wilhelm Kasper [18.04.1827 – 15.11.1897]


Syn Stanisława i Leokadii z Zawiszów.
Księgarz, publicysta, pamiętnikarz; uczestnik powstania styczniowego.
Absolwent Instytutu Szlacheckiego w Wilnie (1844 r.). Studiował na Wydziale Prawnym Uniwersytetu Petersburskiego.
W 1848 r. powrócił do kraju i osiadł w majątku Ignacogród.
Założyciel organizacji obywatelskiej zbliżonej do stronnictwa białych (1861 r.).
Po wybuchu powstania został prezesem Wydziału Zarządzającego Prowincji Litwy.
31 lipca 1863 r. został aresztowany, a w 1865 r. skazany na 12 lat ciężkich robót w Usolu. W 1868 r. został przeniesiony do Irkucka.
W 1872 r. powrócił do kraju. Zamieszkał w Suwałkach, potem w Warszawie.
W latach 1880 – 1882 – radca Dyrekcji Głównej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego.
W 1882 r. otworzył księgarnię antykwarską.

Autor „Pamiętników” stanowiących źródło historii lat 1857 – 1865 (Wilno, 1913 r.).

Kolega szkolny (w Wilnie) i uniwersytecki (w Petersburgu) Kazimierza Szetkiewicza i współzesłaniec na Syberię.
Częsty gość Szetkiewiczów w Warszawie. Udokomentowane spotkania Jakuba Wilhelma Kaspra Gieysztora z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) 18 listopada 1888 r. - w Warszawie; 02) wrzesień - październik 1894 r. - Teplitz.


[Autor nieznany. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

GILLER STEFAN [19.09.1834 – 27.01.1918]


Polski powieściopisarz, dramaturg, poeta, tłumacz. 04 stycznia 1904 r. na dworcu kolejowym w Kaliszu w imieniu zebranych powitał Henryka Sienkiewicza i pozostałych prelegentów przybywających w ramach akcji na rzecz powodzian.

GLIŃSKI KAZIMIERZ [1850 – 1920]


Polski poeta, dramaturg i powieściopisarz. Współpracownik „Biesiady Literackiej”, „Ateneum” i „Bluszczu”.
W 1904 r. Henryk Sienkiewicz odrzucił jego kandydaturę do stypendium im. Marii Sienkiewicz, uzasadniając to tym, że jest ono przeznaczone „dla osób cierpiących
na choroby płucne”.

GLOGER ZYGMUNT [03.11.1845 – 16.08.1910] – herbu PRUS II * pseudonim PRUSKI


Syn Jana i Michaliny z Woynów.
Polski historyk, archeolog, etnograf, folklorysta, krajoznawca.
Absolwent Szkoły Głównej w Warszawie (1867 r.). W 1867 r. prowadził prace etnograficzne, a w 1868 r. rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim z zakresu historii i archeologii. W 1883 r. ożenił się z Aleksandrą Helską. Odbywał wycieczki etnograficzne i archeologiczne po Polsce i Litwie. Swoje zbiory zapisał w testamencie Towarzystwu Krajoznawczemu, którego był jednym z założycieli i pierwszym prezesem, Towarzystwu Etnograficznemu, Towarzystwu Bibliotek Publicznych w Warszawie oraz Muzeum Przemysłu i Rolnictwa.
Dziełem życia Glogera była „Encyklopedia staropolska ilustrowana” (1900 - 1903). Inne prace: „Obchody weselne” (1869 r.), „Pieśni ludu” (1892 r.), „Księga rzeczy polskich” (1896 r.), „Rok polski w życiu, tradycji i pieśni” (1900 r.), „Budownictwo drzewne i wyroby z drzewa w dawnej Polsce” (1907 - 1909, litery A - L). Śmierć autora przerwała prace nad drugim tomem tego dzieła. Napisał około 800 prac i artykułów.
24 września 1882 r.- wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem - wyjechał do Puszczy Białowieskiej.

GLUZIŃSKI WŁADYSŁAW Antoni [18.05.1856 – 10.04.1935]


Syn Franciszka Macieja Gluzińskiego.
Krakowski lekarz internista, patolog i nauczyciel.
Od 1890 r. – profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
W latach 1893 – 1897 – profesor zwyczajny patologii ogólnej i doświadczalnej tego uniwersytetu.
Od 1897 r. – kierownik katedry chorób wewnętrznych Uniwersytetu Lwowskiego.
W latach 1905 – 1906 – rektor tego uniwersytetu i poseł do Sejmu Krajowego Galicji.
Od 1919 r. – kierownik katedry medycyny wewnętrznej Uniwersytetu Warszawskiego.
Modernizował Szpital Dzieciątka Jezus.
Autor prac o fizjologii, patologii i diagnostyce przewodu pokarmowego.
Jeden z założycieli Towarzystwa Internistów Polskich i Towarzystwa Walki z Gruźlicą.
Twórca metody wczesnego rozpoznawania raka żołądka.
Organizator pierwszej polskiej przychodni przeciwgruźliczej.
Członek Polskiej Akademii Umiejętności.
W czerwcu lub lipcu 1894 r. Henryk Sienkiewicz prosił Władysława Antoniego Gluzińskiego o wizytę domową.

[Władysław Antoni Gluziński – publikacja z lutego 1928 r.][Fotografia - autor nieznany. Źródło – Wikipedia.] [To zdjęcie jest w domenie publicznej, ponieważ zgodnie
z art. 3 prawa autorskiego z 29 marca 1926 r. i art. 2 prawa autorskiego z 10 lipca 1952 r. fotografie polskich autorów (lub które ukazały się po raz pierwszy w Polsce lub równocześnie w Polsce i za granicą) opublikowane bez wyraźnego zastrzeżenia prawa autorskiego (przed zmianą prawa 23 maja 1994 r.) nie podlegają ochronie. Należy domniemywać, że są własnością publiczną.]

GŁOWACKA LUDWIKA [? – ?]


Żona Henryka Gropplera. Wraz z mężem w swoim domu na przedmieściach Bebek gościli Polaków przybywających do Konstantynopola. Odwiedzali ich: Adam Mickiewicz, Julian Klaczko, Włodzimierz Passowicz, Jan Matejko i – w październiku 1886 r. – Henryk Sienkiewicz, Kazimierz Pochwalski i Antoni Zaleski.

GODEBSKI CYPRIAN [30.10.1835 – 25.11.1909]


Polski rzeźbiarz. Syn Franciszka Ksawerego. Absolwent Szkoły Polskiej Narodowej w Batignolles, później uczył się rzeźby w pracowni F. Jouffroy. W 1858 r. przeniósł się do Lwowa, następnie, od 1861 r. zamieszkał w Wiedniu i od 1863 r. – w Paryżu. W 1870 r. mianowany profesorem Akademii w Sankt Petersburgu. W Paryżu prowadził salon artystyczno-literacki. W 1877 r. mianowany członkiem francuskiej Akademii Narodowej, w 1889 r. – oficerem Legii Honorowej. Jest autorem pomnika Wyzwolenia
w Limie w Peru, kompozycji alegorycznych i rzeźby salonowej o tematyce mitologicznej, rzeźby portretowej i sepulkralnej (m. in. nagrobki Teofila Gautier'a na Cmentarzu Montmartre i Hektora Berlioza na Père-Lachaise w Paryżu), pomnika Artura Grottgera w kościele Dominikanów we Lwowie, pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie (1898 r.). W 1897 r. Henryk Sienkiewicz przyjechał do Carrary we Włoszech, aby ocenić projekt ostatniej z wymienionych rzeźb.
Cyprian Godebski mieszkał również we Francji w Paryżu przy Rue de la Procession 48. Na ten adres Henryk Sienkiewicz polecał kierować korespondencję do siebie podczas pobytu we Francji w latach 1878 - 1879. Udokumentowana spotkania Henryka Sienkiewicza z Cyprianem Godebskim datują się następująco: 01) czerwiec
1897 r. - Ragaz.

GODLEWSKA MARIA - patrz POPIEL MARIA


GODLEWSKI MŚCISŁAW [09.03.1846 – 20.05.1908] - herbu GOZDAWA


Syn Kornela Wiktoryna Łukasza i Emilii Rayskiej. Od 1878 r. mąż Marii z Popielów. Ziemianin, prawnik, publicysta i wydawca. Redaktor m. in.: wydawnictwa „Biblioteka Umiejętności Prawnych” oraz od 1874 r. do 1878 r. pisma „Niwa” (które nabył wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem, Julianem Ochorowiczem i Janem Jeleńskim), dziennika warszawskiego „Słowo”, którego redagowanie objął po Sienkiewiczu w 1877 r. Radca warszawskiej Dyrekcji Głównej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, jeden z twórców Kasy im. Józefa Mianowskiego. Od 1874 r. uczestnik spotkań odbywających się w mieszkaniu lekarza Karola Benniego w Warszawie przy ul. Brackiej 16. Przyjeciel Sienkiewicza, któremu załatwiał sprawy prawne (związane m. in.: z rozwodem z Marią Wołodkowiczówną). Dwukrotnie swatał pisarza: najpierw z Marią Szetkiewiczówną, później z Marią Radziejewską. Z końcem 1881 r. wspólnie m. in. z: Antonim Wrotnowskim, Antonim Zaleskim, ks. Zygmunt Chełmickim, Edwardem Lubowskim – założył dziennik „Słowo”, którego redakcję powierzono Henrykowi Sienkiewiczowi. 19 listopada 1888 r. pisarz i Kazimierz Szetkiewicz odwiedzili Mścisława
i Marię z Popielów Godlewskich, a następnie: 20 lutego 1889 r. w Warszawie. Dalsze spotkania Henryka Sienkiewicza z Mścisławem Godlewskim datują się następująco: 01) 31 grudnia 1894 r. w Warszawie.

GOLDSTAND ALEKSANDER [03.08.1838 – 04.05.1903]


Syn Leona i Felicji Salinger.
Polski bankier żydowskiego pochodzenia. Wiceprezes rady Banku Dyskontowego w Warszawie, sędzia Trybunału Handlowego, radca handlowy Banku Polskiego
(1881 r.), członek Komitetu Giełdowego (1876 – 1903). Mąż Marii Guttman, z którą miał cztery córki: Józefę (ur. 1863 r.), Izabelę Ludwikę (1866 – 1922), Leonię
oraz Janinę Melanię Gabrielę. Henryk Sienkiewicz wymienia go w liście z 11 sierpnia 1889 r. do Jadwigi Janczewskiej jako osobę przebywającą w tym samym co on czasie
w Ostendzie.

GOLDSZTAND IZABELA Ludwika [1866 – 25.11.1922]


Córka Aleksandra I Marii z Guttmanów Goldsztandów. Od 23 marca 1883 r. – żona Adama Brezy. Urodziły im się dwie córki: Aleksandra i Wanda.
Udokumentowane spotkania Izabeli z Goldsztandów Brezy z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) kwiecień 1890 r. – w Warszawie – w mieszkaniu Adama
i Izabeli Brezów.

GONZALES ALFONS [? – ?]


Pisarz hiszpański. Biografia nieustalona.
W 1878 r. był sprawozdawcą na Międzynarodowym Kongresie Literackim. Uczestnikiem tego kongresu był również Henryk Sienkiewicz, który wspomina go następująco:
„(…) pan Alfons Gonzales, deputowany a zarazem znakomity pisarz hiszpański, ułożył sprawozdanie ogólne, które odczytanym zostało na walnym zgromadzeniu. (…)”

GORECKA MARIA – patrz MICKIEWICZ MARIA


GORECKI LUDWIK Władysław [1863 – 1936]


Syn Tadeusza i Marii z Mickiewiczów Goreckich. Wnuk Adama Mickiewicza.
Biografia nieustalona. Lekarz. Absolwent uczelni medycznych w Paryżu, Krakowie i Wiedniu. Współpracownik okulisty Ksawerego Gałęzowskiego w Paryżu.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Ludwikiem Władysławem Goreckim datują się następująco: 01) 24 grudnia 1898 r. – Warszawa.

GORSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. W marcu 1893 r. przebywała w Nervi we Włoszech. Przesłała przebywającemu tam Henrykowi Sienkiewiczowi kwiaty z napisem „mistrzowi, geniuszowi” etc.

GÓRSKA ? [? – ?]


Starsza siostra Wiktorii Dembowskiej, wraz z którą 18 stycznia 1866 r. odwiedziła Poświętne, gdzie przebywał Henryk Sienkiewicz.

GÓRSKA ? [? – ?]


Julia lub Maria. Biografia nieustalona. Obie – córki Konstantego Górskiego i Julii z Golicynów.
Julię lub Marię Henryk Sienkiewicz spotkał 27 lutego 1889 r. w Warszawie na balu w ratuszu.

GÓRSKA HELENA - patrz ROSEN HELENA


GÓRSKA MARIA - patrz ŁUBIEŃSKA MARIA


GÓRSKI ANTONI [? – ?]


Biografia nieustalona. Brat Konstantego Górskiego. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Antonim Górskim datują się następująco: 01) lipiec 1895 r. – Zakopane.

GÓRSKI JAN [? – ?]


Biografia nieustalona. Współwłaściciell Woli Pękoszewskiej w pow. skierniewickim. Mąż Marii z Łubieńskich, ojciec Konstantego Marii Górskiego, krytyka i historyka sztuki. Henryk Sienkiewicz spotkał Jana Górskiego 21 października 1887 r. w Wiedniu, o czym wspomina w liście z tego samego dnia do Jadwigi Janczewskiej.

GÓRSKI KONSTANTY [1827 – 1901]


Właściciel majątku Motkowice w pow. pińczowskim. Polityk i działacz społeczny, członek Rady Nadzorczej Banku Handlowego, wiceprezes Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, dyrektor Warszawskiego Towarzystwa Ubezpieczeń, członek redakcji „Niwy” (1876 – 1878), współzałożyciel „Słowa”, współpracownik „Biblioteki Warszawskiej”.
Henryk Sienkiewicz spotkał go 21 października 1887 r. w Wiedniu, o czym wspomina w liście z tego samego dnia do Jadwigi Janczewskiej. W okresie od 11 do 13 grudnia 1888 r. - po otrzymaniu przez Henryka Sienkiewicza anonimowo ofiarowanych 15 tysięcy rubli - powiedział pisarzowi, że „cieszy go, że znalazł się taki, który dał,
ale jeszcze więcej, że znalazł się taki, który nie wziął…, że to jest europejski przykład, zwłaszcza w czasach, w których pióra, przekonania i godność ludzka
są na sprzedaż”. Dalsze udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Konstantym Górskim datują się następująco: 01) 20 grudnia 1892 r. - Warszawa;
02) przełom lat 1894/1895 - Warszawa.

GÓRSKI KONSTANTY Maria [1862 – 05.03.1909] – pseudonim: SPECTATOR
[określany przez H. S.: KOCIO]


Syn Jana i Marii z Łubieńskich Górskich.
Polski pisarz, krytyk literatury i sztuki, poeta oraz historyk. Badacz literatury XVII i XVIII w. Absolwent historii sztuki i literatury na Friedrich-Wilhelms-Universität
w Berlinie. W 1888 r. uzyskał doktorat. Od 1891 r. - z inicjatywy Jana Matejki - wykładowca dziejów malarstwa i architektury w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie.
Po 1891 r. – kierownik Biblioteki Polskiej w Paryżu. W latach 1896 - 1898 - kierownik Stacji Akademii Umiejętności w Paryżu. Recenzent teatralny „Czasu” (w latach
1890 – 1894 i 1901 – 1902). Autor wierszy, opowiadań i nowel, a także szeregu studiów literackich i artystycznych. Tłumacz dzieł Horacego. Niektóre utwory: „Poezje” (1904 r.), nowela „Biblioman” (1895 r.). Autor studiów o bajkach Ignacego Krasickiego i pracy o Franciszku Karpińskim („Pisma Literackie”, 1913 r.). Pisma literackie Konstantego Marii Górskiego wydał Stanisław Pigoń (1913 r.) Wybrane prace: „Król Jan III w poezji polskiej XVII w.”, „Polska sztuka współczesna na wystawie we Lwowie”. Przyjaciel Henryka Sienkiewicza. Autor jednych z najlepszych recenzji „Bez dogmatu” i „Krzyżacy”.
Udokumentowane spotkania obu przyjaciół datują się następująco: 01) luty 1890 r. – Kraków; 02) czerwiec 1890 r. - Kraków; 03) 06 lipca 1890 r. - Kraków i Tyniec;
04) lipiec 1891 r. - Kraków; 05) maj 1892 r. - Kraków; 06) 23 maja 1894 r. - Kaltenleutgeben; 07) koniec grudnia 1894 r. - Warszawa; 08) lipiec 1896 r.; 09) 26 maja 1897 r. - Parc-Saint-Maur; 10) czerwiec 1897 r. - Ragaz; 11) sierpień 1898 r. - Paryż.

GÓRSKI LUDWIK [01.05.1818 – 11.04.1908]


Syn Franciszka Górskiego. Mąż Pauliny z Krasińskich. Stryj Konstantego Marii Górskiego.
Działacz społeczny i polityczny, publicysta i agronom. Mecenas sztuki. Założyciel „Słowa”.
Od 1856 r. jeden z inicjatorów i założycieli Towarzystwa Rolniczego, opracował jego ustawy.
Od 1864 r. - działacz Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego.
Autor szeregu rozpraw treści gospodarczej i politycznej.
Stworzył podstawy finansowe „Biblioteki Warszawskiej”.
W 1895 r. objął protektorat nad Zgromadzeniem Panien Kanoniczek, do którego należała Helena Sienkiewicz i Maria Babska.
W latach 1897 - 1898 Henryk Sienkiewicz współpracował z Ludwikiem Górskim w Komitecie Budowy Pomnika Adama Mickiewicza
w Warszawie.
W 1902 r. pisarz urządził mu jubileusz 60-lecia pracy obywatelskiej.
W 1908 r. ukazał się „Wybór Pism” Ludwika Górskiego.






[Ludwik Górski z żoną Pauliną z Krasińskich] [Fotografia – autor: Samariana. Źródło – Wikipedia.]
[Ta grafika została (lub jest niniejszym) opublikowana jako własność publiczna przez jego autora. Dotyczy to całego świata.
Autor zapewnia każdemu prawo do użycia tej pracy w dowolnym celu, bez żadnych ograniczeń, chyba że te ograniczenia są wymagane przez prawo.]

GÓRSKI PIOTR [1858 – 1906]


Bratanek Konstantego Górskiego. Prawnik i polityk. Urzędnik Namiestnictwa Dolnoaustriackiego w Wiedniu. Następnie przeniósł się do Lwowa, a w 1887 r. -
do delegatury Namiestnictwa w Krakowie. Poseł do Sejmu Galicyjskiego i do Parlamentu. Związany ze stronnictwem Stańczyków.
Henryk Sienkiewicz poznał go w grudniu 1885 r. w Wiedniu.

GÓRSKI WŁADYSŁAW [1846 – 1915]


Skrzypek-wirtuoz cieszący się sławą w Anglii, Niemczech, Holandii i Francji. Kompozytor. Pedagog warszawski. Po 1885 r. osiadł w Paryżu. Solista orkiestry Lamoureux
w Paryżu. Na łamach „Echa Muzycznego, Teatralnego i Artystycznego” zamieszczał artykuły krytyczne, historyczne i z dziedziny estetyki. W „Słowie” prowadził dział recenzji muzycznych. Jego żoną była słynąca z urody Helena Rosen, która opuściła go i w 1889 r. wyszła za mąż za Ignacego Paderewskiego.
W domu Górskich w Paryżu przy ul. Boissiere na „piątkach” muzycznych gromadzili się miłośnicy dobrej muzyki. W 1888 r. bywał tam również Henryk Sienkiewicz (listem udokumentowana jest data 24.10.1888 r.). Dalsze spotkania pisarza z Władysławem Górskim datują się następująco: 1) 29 października - 01 listopada
1890 r. - Paryż.

GRABOWSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Pochodziła z Poznańskiego.
25 października 1888 r. Henryk Sienkiewicz spotkał ją podczas wizyty u Artura i Kazimiery z Rakowskich Sienkiewiczów w ich domu w Paryżu przy Rue de Prony. Następnie - 03 marca 1889 r. na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

GRABOWSKI [? - ?]


1) Profesor literatury polskiej w Gimnazjum IV (Wielopolskiego) w Warszawie przy ul. Królewskiej 13. Nauczyciel Henryka Sienkiewicza.
2) Osobę o tym nazwisku pisarz wymienia w liście z 07 sierpnia 1889 r. do Jadwigi Janczewskiej jako przebywającą w tym Ostendzie.

GROCHOWSKI WOJCIECH [1823 – 1876]


Nauczyciel gimnazjalny. Wykładał historię i język polski m. in. w Gimnazjum IV w Warszawie przy ul. Zielnej. Autor „Historii Polski” wydanej przez Gebethnera i Wolfa.
Henryk Sienkiewicz wspomniał o nim w liście z grudnia 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

GROPPLER HENRYK Anastazy [1822 – 1887]


Agent handlowy, działacz polityczny radykalnej Centralizacji Towarzystwa Demokratycznego, Hotelu Lambert. Zaangażowany w Turcji w kopalnie marmuru i boraksu.
W 1850 r. osiadł w Konstantynopolu, w reprezentacyjnej willi na przedmieściu Bebek. Dom Henryka i Ludwiki Gropplerów – zwany „ambasadą polską” – był gościł Polaków przybywających do Konstantynopola. Odwiedzali go: Adam Mickiewicz, Julian Klaczko, Włodzimierz Spasowicz, Jan Matejko i – w październiku 1886 r. – Henryk Sienkiewicz, Kazimierz Pochwalski i Antoni Zaleski.

GROPPLER LUDWIKA - patrz GŁOWACKA LUDWIKA


GROSS ? [? – ?]


Biografia nieustalona. W liście z 10 października 1887 r. do Jadwigi Janczewskiej Henryk Sienkiewicz tak o nim napisał:
„(…) Dotąd nie poznałem jeszcze nikogo prócz Grossa, …, dość znanego podobno pisarza… (…)”
W październiku 1887 r. współtowarzysz Henryka Sienkiewicza w posiłkach w czasie jego kuracji w Kaltenleutgeben.

GRZYBOWSKI HIPOLIT [? – ?]


Nauczyciel Gimnazjum II w Warszawie.
Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 1866 r. do Konrada Dobrskiego.

GUTMAN ANTONI [? – ?]



Ksiądz proboszcz kościoła parafialnego we wsi Okrzeja w pow. łukowskim.
7 maja 1846 r. udzielił chrztu świętego HENRYKOWI Adamowi Aleksandrowi Piusowi SIENKIEWICZOWI.

GUYSKI MARCELI [17.06.1830 – 06.05.1893]


Polski rzeźbiarz, twórca portretów i medalionów.
Syn Faustyna i Róży z Okryńskich. Absolwent gimnazjum w Niemirowie (1843 – 1853), Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie (1854 – 1857). Od 1857 r. kontynuował naukę we Florencji, Bolonii i Rzymie. Od 1873 r. zamieszkał na stałe w Krakowie. Profesor Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie (1875 – 1877). Uczestnik międzynarodowych wystaw plastycznych w Paryżu (1880 r., 1887 r.) i Monachium (1882 r.).
Twórca rzeźb portretowych, popiersi i medalionów, m. in.: Adama Bernarda Mickiewicza (1895 r.), Juliusza Słowackiego, Teofila Aleksandra Lenartowicza, Adama Prota Asnyka - rzeźb architektonicznych: dla gmachu Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Warszawie, Zamku Montrésor Branickich, dekoracji Hotelu Europejskiego
w Warszawie – rzeźb sakralnych: „Chrystus Zmartwychwstały”, „Chrystus na Krzyżu” - symbolicznych: „Anioł Śmierci” 1859. Projektował nagrobki.
31 lipca 1886 r. wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem jedli obiad w Restauracji Hotelu „Pod Różą”.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera H



HADLEY ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Angielka. Nauczycielka Zofii Abakanowiczówny. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z tą osobą: 01) 11 października – 13 listopada 1894 r.; 02) 26 stycznia - 19 kwietnia 1896 r. - Nicea.

HADŻI SEVA [? – ?]


Biografia nieustalona. Hindus. Kupiec indyjski, który 24 lutego 1891 r. odwiedził Henryka Sienkiewicza w Hotelu „De la Poste” Lazarewicza w Zanzibarze.

HALKADER MATYLDA - patrz BRÜHL MATYLDA


HAMDI-BEJ [? - ?]


Dyrektor Szkoły Sztuk Pięknych i Muzeum Nowego (jeszcze w 1909 r.) w Konstantynopolu. Na początku listopada 1886 r. Henryk Sienkiewicz złołył mu wizytę w jego mieszkaniu.

HANAKOWSKI WŁODZIMIERZ [około 1866 – 1916]


Biografia nieustalona. Lekarz. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Henryk Sienkiewicz widział Włodzimierza Hanakowskiego: 01) w sierpniu 1895 r. –
w Teplitz.

HANTOWER HIPOLIT [? - ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum Realnego.

HARRISON JACK [? – ?]


Biografia nieustalona. Mężczyzna pochodzący z Luizjany, którego w 1876 r. Henryk Sienkiewicz spotkał w Górach Santa Ana. W swoich listach opisuje go następująco:
„(…) …zatrzymaliśmy się u pewnego skwatera, którego odtąd stale będę nazywał Robinsonem, żyje bowiem zupełnie samotny, mieszkając pod namiotem, a za całe towarzystwo mając tylko psa i karabin. Nowy mój Robinson jest to dżentelmen już niemłody, lat około pięćdziesięciu, wyglądający zupełnie tak, że gdybym go spotkał w której z moich wycieczek, bez wahania chwyciłbym za rewolwer. Ubrany byłe we flanelową koszulę, w spodnie ze skóry daniela i w podarty meksykański kapelusz, którego wystrzępione kolisko zakrywało twarz zarosłą i groźną. (…)

Tymczasem jednak spadło na mnie nowe zajęcie. Dżak Harrison, czyli mój Robinson, budował dom już parę miesięcy, a było rzeczą arcyprawdopodobną, że nim wykończy dach i zaciągnie go na ściany, upłynie jeszcze czas niemały. (…)

Troskliwość i przyjaźń, jakie okazywał mi Dżak, zjednały mu moje serce. Dżak był to człowiek nie uczony, ale elementarnie wykształcony jak każdy Amerykanin, a posiadający wiele przymiotów rzadkich nawet w najwykształceńszych ludziach. Był jednak trochę posępny i małomówny. Wieczorem przy ognisku rozgadywał się wprawdzie; przy robocie za to w dzień
nie mówiliśmy zwykle do siebie ani słowa. Taka małomówność w człowieku ze świata oznaczałaby zły i nieprzyjemny humor,
ale u Harrisona było to tylko przyzwyczajenie wynikłe z życia samotnego. (…)

Przy tym ogólna, wrodzona amerykańskiemu ludowi męskość charakteru i zupełny brak drobiazgowości wyłącza w skwaterach dręczenie się błahostkami i poruszanie sobie żółci za lada powodem. (…)

Osobiście jednak, mimo szorstkich pozorów, zwłaszcza skwaterowie osadnicy są to ludzie po większej części prawi a bardzo łagodni; albowiem żyjąc samotnie, nie doznają rozczarowań i zwątpień zaostrzających charakter. Taką łagodność posiadał
i Dżak. Temperament jego był dość chłodny, a wrodzoną mu energię, która sama z siebie mogła kipieć, pochłaniała praca.
Przy tym lubo z natury mało był skłonny do rozmyślań, jednakże przez życie godne prawdziwie Robinsona wyrobiło się w nim to, co wyrabia się zwykle w samotnikach, to jest przyzwyczajenie ciągłego patrzenia na siebie i rozważania siebie. (…)

Jak każdy leśnik, tak i on znał swoje otoczenie, wiedział, kiedy niektóre krzewy otrząsają dawne liście, aby się ubrać w nowe; znał własności lecznicze ziół i drzew; rozumiał mowę gór, gdy przysłaniając się wieczornym tumanem, zwiastowały deszcz nazajutrz rano - słowem: widział objawy i czytał je jak drukowane słowa w książce, ale żadne: "dlaczego?" nie przychodziło mu, jak głupcowi Heinego, do głowy. Skoro raz spróbowałem o tych rzeczach z nim rozmawiać, odpowiedział mi słowami Biblii: że Pan Bóg stworzył świat, aby człowiek miał gdzie żyć i z czego korzystać. Oczywiście, że taki pogląd, obierający jako punkt wyjścia człowieka, wyłączał wszelkie inne dociekania. Dżak był po prostu pobożny człowiek, tak zresztą, jak prawie wszyscy skwaterowie-osadnicy. Stanowiło to nawet poetyczną jego stronę. (…)

Myślałem czasem, że żyję w pierwszych czasach chrześcijaństwa i że widzę przed sobą jakiego barbarzyńcę - Cymbra kładącego swą twardą duszę pod nogi Bogu. Obce dla ucha mego słowa modlitwy utwierdzały mnie jeszcze bardziej w tym złudzeniu:
«Our Father, who are in heaven, hallowed be thy name» (Ojcze nasz, etc.), mówił patrząc w gwiazdy Dżak… Potem ucinał głos…,
a potem znów uszu moich dolatywał oderwany uroczysty frazes: «Give ust this day our daily bread!» Modlitwa nie trwała zwykle długo, ale jeśli w głębiach niebieskich słucha jakieś ucho głosów z ziemi, to musiało słyszeć ten głos z pustyni. (…)”
Skwater [squatter] - w USA osadnik nieposiadający tytułu prawnego do zajmowanej ziemi.

HAUSNER WITOLD [1852 - 1925]


Syn Ottona Hausnera. W latach 1883 - 1903 urzędnik Ministerstwa Sprawiedliwości w Wiedniu i radca ministerialny w Wiedniu. Następnie prezydent Sądu Krajowego Wyższego w Krakowie.
Henryk Sienkiewicz prowadził z nim krótką korespondencję w sprawie posady dla Konstantego Nowaczyńskiego, zięcia Janusza Dmochowskiego. Spotkania obu osób datują się następująco: 01) w okresie od 18 do 20 kwietnia 1887 r. w Wiedniu; 02) 15 kwietnia 1889 r. - w Hotelu Erzherzog Karl w Wiedniu przy ul. Kärtnerstrasse 31; 03) 1896 r. - Wiedeń.

HAWRANEK MARIAN [1866 – 1901]


Biografia nieustalona. Lekarz w Zakopanem. W 1895 r. – asystent Zakładu Wodoleczniczego dr Andrzeja Chramca w Zakopanem. 07 lipca 1895 r. Henryk Sienkiewicz listownie prosił Mariana Hawranka o masaż. Udokumentowane spotkania obu panów datują się następująco: 01) 16 września 1895 r. - Zakopane.

HENKIEL DIONIZY [1842 - 1920]


Literat i publicysta. Autor licznych artykułów i studiów literackich, politycznych i socjologicznych. Zamieszczał rozprawy krytyczno-literackie w „Tygodniku Ilustrowanym”. Współpracował z „Wieńcem”. Od 1873 r. do 1897 r. zastęował Edwarda Lea na stanowisku redaktora naczelnego „Gazety Polskiej”. W 1891 r. - wspólnie
z Władysławem Bogusławskim i Józefem Weyssenhoffem - przeprowadził reorganizację „Biblioteki Warszawskiej”. Jej redaktorem był do 1914 r. Jako krytyk literacki cieszył się wysokim autorytetem i wywierał wpływ nawet na ówczesnych najwybitniejszych pisarzy. Przyjaźnił się z: Władysławem Stanisławem Reymontem, Lucjanem Antonim Feliksem Rydlem, Józefem Weyssenhoffem, Szymonem Askenazym i Ludwikiem Krzywickim.
Z Henrykiem Sienkiewiczem spotkał się i zaprzyjaźnił w redakcji „Gazety Polskiej”. Nakłonił go do napisania „Listów z podróży”. Opiekował się drukiem powieści pisarza. On to w ostatnim momencie usunął z rękopisu „Quo vadis” przemowę, jaką wygłaszał pozbawiony języka Chilon. Dionizemu Henkielowi zawdzięcza swój tytuł „Rodzina Połanieckich” i „Potop”. Dowodem tej przyjaźni był duży zespół listów przechowywany przed wojną w Oblęgorku. Tam też zapewne zaginął podczas okupacji. Zachowały się jedynie fragmenty 25 listów. 
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Dionizym Henkielem datują się następująco: 01) 1886 r. - wspólnie wchodzili w skład Komitetu Konkursowego ogłoszonego w 1884 r. przez „Gazetę Polską” Konkursu Dramatycznego im. Wojciecha Bogusławskiego; 02) lata 1886 - 1887 - wspólnie wchodzili w skład Komitetu Konkursu „Kuriera Warszawskiego” na Powieść Współczesną; 03) listopad 1889 r. - Warszawa; 04) przełom lat 1894/1895 - Warszawa.

HENNEBERG JULIUSZ Józef [10.06.1835 - 16.12.1907]


Twórca i współzałożyciel Zakładu Wyrobów Platerowych „Bracia Henneberg” w Warszawie przy ul. Ceglanej (od 1862 r.- przy ul. Wolskiej).
W spółwłaścicielem był jego brat, Wilhelm, a od 1894 r. - syn Julian Henneberg (1868 - 1936).
Juliusz Henneberg odwiedził Henryka Sienkiewicza w Kaltenleutgeben. Przyniósł mu zamówioną żabę z brązu. Miała stanowić prezent dla Jadwigi Janczewskiej („żaby”).

HERMAN [? – ?]


Biografia nieustalona. W 1906 r. prezes Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W tym właśnie roku Henryk Sienkiewicz spotkał się z nim, by zainteresować go propozycją Antonia Fradeletto utworzenia sali polskiej na organizowanej w Wenecji wystawie sztuki światowej.

HERMAN ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Jana Brzezińskiego. Jej spotkania z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 25 listopada 1889 r. – Warszawa.

HERYNG TEODOR [01.05.1847 - 29.08.1925]


Profesor otolaryngologii Uniwersytetu Warszawskiego (1922 - 25). Jeden z pionierów polskiej laryngologii.
Szkolił się m­. in. u: Leopolda von Schroettera, Karla Stoercka, Johanna Schnitzlera, Josepha Grubera, Adama Politzera, Charlesa Fauvela i innych. Anatomię patologiczną zgłębiał m. in. u Rudolpha Virchowa.
Zakaźny charakter gruźlicy odkrył na 10 lat przed Robertem Kochem. W latach 1881 - 1897 - ordynator pierwszego w Warszawie oddziału laryngologicznego w Szpitalu św. Rocha. Prowadził własne lecznice laryngologiczne, a w okresach zimowych praktykował w słynnych uzdrowiskach, m.in. w San Remo. Był zręcznym operatorem, twórcą oryginalnej metody leczenia gruźlicy krtani przez łyżeczkowanie (curettement). Na ziemiach polskich wprowadził diafanoskopię zatok szczękowych - oryginalną
i nową metodę diagnostyczną, zastosowaną w chorobach zatok szczękowych, polegającą na stwierdzaniu - w razie znajdowania się w zatokach jakiejkolwiek zawartości - znacznego obniżenia stopnia przeświecania światła ze specjalnej żarówki wprowadzonej do jamy ustnej (1890 r.). Niepospolite zdolności techniczne umożliwiały mu konstrukcję wielu rynolaryngologicznych narzędzi i aparatów, z których termoregulator i termoakumulator weszły do historii światowego wziewalnictwa.
Szerokie stosunki naukowe łączyły go z wieloma światowej sławy uczonymi, m. in. z: Friedrichem E. F. Voltolinim i Morerem Mackenzie.
W 1889 r. założył Sekcję Otolaryngologiczną Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego (pierwsze stowarzyszenie laryngologów na ziemiach polskich). Był prezesem honorowym powstałego w 1912 r. Warszawskiego Towarzystwa Otolaryngologicznego. Stworzył w Warszawie szkołę laryngologiczną, z której wyszli m. in.: Stanisław Leopold Lubliner (późniejszy ordynator oddziału otolaryngologicznego w Szpitalu na Czystem), Władysław Wróblewski (przedwcześnie zmarły laryngolog)
oraz Władysław Ołtarzewski (pionier polskiej foniatrii).
Był autorem książek: „O chirurgicznem leczeniu suchot krtani i ich wyleczalności” (1887 r.) oraz „Metody badania i miejscowego leczenia chorób krtani” (1905 r.) - a także ponad stu prac naukowych.
W uznaniu jego zasług liczne towarzystwa naukowe zaproponowały mu swoje członkostwo, także honorowe, m. in.: Towarzystwo Oto-Ryno-Laryngologiczne w Nowym Jorku, Towarzystwo Larynogologiczne w Petersburgu, Polskie Towarzystwo Otolaryngologiczne. Uniwersytet Warszawski w 1922 r. przyznał mu tytuł profesora honorowego laryngologii.
30 marca 1887 r. przybyli obaj z pisarzem do Wiednia. Leczył Henryka Sienkiewicza, któremu w marcu 1895 r. wypalił migdałki.

HIRSZMAN MARIA [? - ?]


?ona Konstantego Komierowskiego, syna Józefa Komierowskiego (1813 - 1861) i Zofii z Sobieskich. Wraz z mężem spotkali Henryka Sienkiewicza 01 lub 02 sierpnia
1886 r. w Kaltenleutgeben.

HOBSON [? – ?]


Biografia nieustalona. Kupiec. Henryk Sienkiewicz poznał go w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. W „Listach z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) Najbogatszego z Jorbów liczył znajomy mi kupiec Hobson na czterdzieści do pięćdziesięciu tysięcy dolarów, ale mówiąc
o tym, dodawał zawsze z nieukrywanym zadowoleniem: „To się jednak skończy wkrótce.” (…)”

HOESICK FERDYNAND [1867 - 1941]



Syn Ferdynanda Wilhelma, historyk literatury, publicysta, wydawca, księgarz i wydawca.
Biograf H. S. Od 1922 r. współwydawca i od 1924 r. redaktor "Kuriera Warszawskiego"; prace historyczno-literackie, m. in. "Chopin" (1910 - 1911), "Tatry
i Zakopane"
(1920 - 1931), pamiętniki "Ze wspomnień o cenzurze rosyjskiej w Warszawie" (1929), "Powieść mojego życia" (1959).

HOLEWIŃSKI WŁADYSŁAW Eustachy Józefat [19.09.1834 - 08.10.1919]


Syn Jana i Anny z Borkowskich. Prawnik polski, profesor Szkoły Głównej Warszawskiej i Uniwersytetu Warszawskiego, członek Komisji Kodyfikacyjnej RP. Studiował prawo na uniwersytecie w Petersburgu. Uzupełniał studia we Francji i w Niemczech. Od 1866 r. - profesor zwyczajny. W 1872 r. na uniwersytecie petersburskim obronił doktorat z prawa cywilnego. Otrzymał doktoraty honoris causa uniwersytetów: Jagiellońskiego i Lwowskiego. Krótko przed śmiercią mianowany profesorem honorowym Uniwersytetu Warszawskiego oraz członkiem Komisji Kodyfikacyjnej RP.
Pracownik wymiaru sprawiedliwości: był podprokuratorem przy trybunale cywilnym w Warszawie (1861 - 1863), dyrektorem Kancelarii (1863 - 1872) i dyrektorem Wydziału Kryminalnego Komisji Rządowej Sprawiedliwości (1872 - 1876), prezesem Departamentu Cywilnego Izby Sądowej Warszawskiej (1876 - 1897). Od 1862 r. - związany ze Szkołą Główną Warszawską, gdzie kierował Katedrą Prawa Cywilnego i Handlowego. Od 1869 r. kierował analogiczną katedrą Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1869 - 1880 przewodniczył Sądowi Akademickiemu, w latach 1872 - 1878 - dziekan Wydziału Prawa. Brał udział w pracach nad nowym rosyjskim kodeksem cywilnym. Nie przyjął proponowanej mu godności członka senatu rosyjskiego. W 1907 r. był w gronie członków założycieli Towarzystwa Naukowego Warszawskiego - w 1917 r. nadano mu godność członka honorowego. Współtwórca (1881 r.) i wieloletni prezes (od 1900 r.) Kasy im. Mianowskiego, a także prezes honorowy Warszawskiego Towarzystwa Prawniczego.
Jego prace naukowe: „O zobowiązaniach podług Kodeksu Napoleona” (1869 r.), „Kurs prawa cywilnego obowiązującego w Królestwie Polskim” (1887 - 1888), „Grażdanskoje prawo” (1888 r.), „Różnice zasadnicze pomiędzy hypoteką pruską, austriacką, francuską i polską” (1888 r.), „Przedawnienie a hipoteka” (1894 r.),
„Rzut oka na szkoły prawa rzymskiego we Włoszech i Francyi” (1913 r.), „O użyczeniu” (1925 r.).
W 1900 r. spotykał się z Henrykiem Sienkiewiczem.

HOŁOWIŃSKA MARIA [1844 – 1916]


Ziemianka z Ukrainy. Właścicielka dóbr Wielkie Prucki w pow. kaniowskim w guberni kijowskiej. Wielbicielka Henryka Sienkiewicza, którego poznała w Ostendzie.
W listopadzie 1888 r. w Warszawie Henryk Sienkiewicz odbierał od niej dwa listy. Prawdopodobnie ona ofiarowała 11 grudnia 1888 r. pisarzowi 15.000 rubli, podpisując: „Henrykowi Sienkiewiczowi - Michał Wołodyjowski” - i dopisując jeszcze: „Nic to”. 11 listopada 1893 r. w Krakowie, w dniu ślubu pisarza z Marią Wołodkowiczówną, wspólnie z Różą Tarnowską prowadziła pana młodego do ołtarza. Dalsze spotkania Henryka Sienkiewicza z Marią Hołowińską datują się następująco: 1) 26 czerwca
1889 r. - w Krakowie.

HORAIN JULIAN Florian [1821 - 1883]


Ziemianin z Wileńszczyzny. Dziennikarz, literat i publicysta. Sprzedawszy rodowy majątek Nowosiółki, wyemigrował w 1871 r. do Ameryki. Jego żoną była Maria, córka jego dalszego krewnego, generała Wincentego Horaina. Ostatecznie osiadł w San Francisco, gdzie prowadził sklep z materiałami kancelaryjnymi. Na stulecie Stanów Zjednoczonych wydał w języku angielskim „Symboliczną kartę historii amerykańskiej w stu rubrykach” (ogłoszoną w przekładzie polskim w 1883 r. w Krakowie).
W 1880 r. powrócił do kraju, osiadł we Lwowie, a później w Krakowie, gdzie zmarł.
Na obfitą jego twórczość składały się głównie nowele i felietony zamieszczane przede wszystkim w „Gazecie Polskiej”.
Z Henrykiem Sienkiewiczem poznali się w 1876 r. w San Francisco. Wprowadzał pisarza w tajniki życia kalifornijskiego oraz w środowisko kolonii polskiej w San Francisco. Podsunął mu pomysł napisania „Latarnika”.

HOROCH KAJETAN [06.08.1854 – 30.09.1935] – BARON * herbu TRĄBY


Polski chirurg. Syn Eustachego Jana Hierona Horocha i Ludwiki Skarbek-Bialobrzeskiej. Absolwent medycyny na Uniwersytecie Wiedeńskim. Tytuł doktora nauk medycznych otrzymał 21 czerwca 1880 r. Po studiach pozostał w Wiedniu, gdzie specjalizował się w chirurgii w klinice chirurgicznej E. Alberta. Po I wojnie światowej przeprowadził się do Krakowa, gdzie prowadził prywatną praktykę przy ul. Słowackiego 34.
29 kwietnia 1891 r. w Wiedniu Henryk Sienkiewicz wezwał go do siebie celem przeprowadzenia badania lekarskiego.

HUGO VICTOR Marie [26.02.1802 – 22.05.1885]


Francuski pisarz, poeta, dramaturg i polityk. Reprezentant romantyzmu francuskiego. Członek Akademii Francuskiej, deputowany
do Konstytuanty, a następnie – Zgromadzenia Narodowego. Uczestnik rewolucji lutowej (1848 r.). W latach 1851 – 1870, z powodu przekonań politycznych, przebywał na dobrowolnym wygnaniu poza granicami Francji. Po upadku Napoleona III w 1870 r. wrócił
do Francji. Pochowany w paryskim Panteonie.
Autor: sztuk teatralnych: „Cromwell” (1827 r.), „Hernani, czyli honor kastylski” (1830 r.), „Marion Delorme” (1831 r.), „Król się bawi” („Le Roi s’amuse”, 1832 r.), „Lukrecja Borgia” („Lucrèce Borgia”, 1833 r.), „Marya Tudor” („Marie Tudor”, 1833 r.), „Angelo, tyran de Padoue” (1835 r.), „Ruy Blas” (1838 r.), „Burgrabiowie” („Les Burgraves”, 1843 r.), „Torquemada”
(1882 r.), „Théâtre en liberté” (1886 r.) – powieści: „Bug-Jargal” (1826 r.)>, „Han z Islandii” („Han d'Islande”, 1823 r.), „Ostatni dzień skazańca” („Le Dernier Jour d'un condamné”, 1829 r.), „Katedra Marii Panny w Paryżu” (znane również jako: „Dzwonnik z Notre Dame” lub „Kościół P. Marii w Paryżu”; „Notre-Dame de Paris”, 1831 r.), „Claude Gueux” (1834 r.), „Nędznicy” („Les Misérables”, 1862 r.), „Pracownicy morza” („Les Travailleurs de la mer”, 1866 r.), „Człowiek śmiechu” („L'Homme qui rit”, 1869 r.), „Rok dziewięćdziesiąty trzeci” („Quatre-vingt-treize”, 1874 r.) – poezja: „Odes
et poésies diverses”
(1822 r.), „Nouvelles Odes” (1824 r.), „Odes et Ballades” (1826 r.), „Les Orientales” (1829 r.), „Jesienne liście” („Les Feuilles d’automne”, 1831 r.), „Pieśni o zmroku” („Les Chants du crépuscule”, 1835 r.), „Głosy wewnętrzne” („Les Voix intérieures”, 1837 r.), „Światła i cienie” („Les Rayons et les ombres”, 1840 r.), „Chłosta”
(„Les Châtiments”, 1853 r.), „Kontemplacje” („Les Contemplations”, 1856 r.), „Legenda wieków” („Première série de la Légende des Siècles”, 1859 r.; „Nouvelle série de la Légende des Siècles”, 1877 r.; „Série complémentaire de la Légende des Siècles”, 1883 r.), „Les Chansons des rues
et des bois”
(1865 r.), „Straszliwy rok” („L'Année terrible”, 1872 r.), „L'Art d'être grand-père” (1877 r.), „Religions et religion” (1880 r.), „Les Quatre Vents de l'esprit” (1881 r.), „La Fin de Satan” (1886 r.), „Toute la Lyre” (1888 r.), „Dieu” (1891 r.), „Nouvelle série de Toute la Lyre” (1893 r.),
„Les Années funestes” (1898 r.), „Dernière Gerbe” (1902 r.), „Océan. Tas de pierres” (1942 r.) – inne utwory: „Étude sur Mirabeau” (1834 r.), „Littérature et philosophie mêlées” (1834 r.), „Ren” („Le Rhin”, 1842 r.), „ Napoleon Mały” („Napoléon le Petit”, 1852 r.), „Lettres à Louis Bonaparte” (1855 r.), „William Shakespeare” (1864 r.), „Paris-Guide” (1867 r.), „Mes Fils” (1874 r.), „Actes et paroles – Avant l'exil” (1875 r.), „Actes et paroles – Pendant l'exil” (1875 r.), „Actes et paroles – Depuis l'exil” (1876 r.), „Histoire d'un crime” (1877 – 1878), „Le Pape” (1878 r.), „L'Âne” (1880 r.), „L'Archipel de la Manche” (1883 r.), „Œuvres posthumes”, „Rzeczy widziane” (Choses vues, 1887 r., 1900 r.), „Alpes
et Pyrénées”
(1890 r.), „France et Belgique” (1892 r.), „Correspondances” (1896 r ., 1898 r.), „Post-scriptum de ma vie” (1901 r.), „Mille Francs
de récompense”
(1934 r.), „ Pierres” (1951 r.), „Mélancholia”.
W 1878 r. Victor Marie Hugo przewodniczył Międzynarodowemu Kongresowi Literackiemu. Uczestnikiem tego kongresu był również Henryk Sienkiewicz, który napisał:
„(…) …zabrał wreszcie głos sam Wiktor Hugo, prezes międzynarodowego kongresu, „notre illustre maitre”, jak go tu nazywają literaci. Wiktor Hugo zauważył, że własność literacka nie może być uważana na równi z każdą inną. Książkę pisze wprawdzie autor, ale wartość realną nadaje jej publiczność; tak więc wartość rozpada się między autorów i publiczność. Spadkobiercy zatem dziedzicząc po autorze nie mają prawa zabierać tego, co jest własnością publiki, całego wreszcie narodu. Należą im się odsetki – nie zaś książka; mogą dziedziczyć zyski, ale nie myśli autora, które stały się własnością ogółu.
Słuchano go uważnie, bo ilekroć głos zabiera ten starzec z głową biała, szlachetną i z pogodnym, utkwionym spojrzeniem, tyle razy można by usłyszeć przelatującą muchę. (…)”
[Fotografia: Autor – Comte Stanisław Julian Ostroróg dit WALERY (1830-1890). Źródło – Wikipedia. Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat
po śmierci autora.]

HUTTEN-CZAPSKA MATYLDA Fabianna Jadwiga [15.01.1841 – 21.07.1911] – HRABINA * herbu LELIWA


Biografia nieustalona. Córka Franciszka i Michaliny Hutten-Czapskich. Żona Hipolita Osiecimskiego herbu Lubicz, właściciela Tuligłów.
26 lipca 1889 r. na trasie z Krakowa do Wrocławia podróżowała wspólnie z jadącym do Berlina Henrykiem Sienkiewiczem.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów z tego okresu.]



Litera I



IBN-SAID ALI [? – ?]


Biografia nieustalona.
Sułtan Zanzibaru w okresie od 13 lutego 1890 r. do 05 marca 1893 r.
Henryk Sienkiewicz był jego gościem 18 lutego 1891 r.











[Fotografia: Autor nieznany. Źródło – Wikipedia.]
[Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

IZA [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz wspomina ją w liście z 27 września 1865 r. do Konrada Dobrskiego jako potencjalną kandydatkę na żonę.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów z tego okresu.]



Litera J



J. [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz pisał o niej:
„(…) Jest tu panna J. – i jest jednak między nami coś wspólnego. Oto jak zimno, to nam obojgu uszy marzną, a jak gorąco –
to także obojgu. (…)”
Udokumentowane spotkania pisarza z panną J. datują się następująco: 01) wrzesień 1892 r. – Zakopane.

JAGIELSKI GUSTAW [? – ?]


19 listopada 1865 r. u rodziny Weyherów spotkał go Henryk Sienkiewicz, o czym wspomina w liście z 23 listopada 1865 r. do Konrada Dobrskiego. Następnie wymienia jego nazwisko w liście z 06 - 11 grudnia 1865 r. do tego samego zadresta.

JAGNIĄTKOWSKI LUDWIK [? – ?]


Kolega Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum IV. Pisarz wspomina go w liście z 27 września 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

JAMESON ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Wdowa. Przebywała w Zanzibarze, by pomścić pamięć męża, którego oskarżono o to, iż kupił i dał do zjedzenia młodą dziewczynę. Henryk Sienkiewicz spotkał się z nią 18 lutego 1891 r.

JANCZEWSKA JADWIGA - patrz SZETKIEWICZ JADWIGA


JANCZEWSKA KAROLINA [? – ?]


Biografia nieustalona. Bratanica Edwarda Janczewskiego. Henryk Sienkiewicz wspomniał ją w liście z 12 października 1889 r. do Jadwigi Janczewskiej.

JANCZEWSKA MARIA [1849 – 1901]


Siostra Edwarda Janczewskiego, stale mieszkająca z bratem i jego żoną Jadwigą w Krakowie.
Henryk Sienkiewicz wspólnie z nią, dziećmi i teściową spacerowali po Kaltenleutgeben.

JANCZEWSKI-GLINKA EDWARD [14.12.1846 – 17.07.1918]


Polski biolog, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Akademii Umiejętności.
Absolwent (1862 r.) gimnazjum w Wilnie, Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i w Sankt Petersburgu. Od 1873 r. – docent w Katedrze Anatomii i Fizjologii Roślin Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1875 r. – profesor nadzwyczajny, a od 1877 r. – profesor zwyczajny. W latach 1888 – 1889 – Dziekan Wydziału Filozoficznego,
w latach 1901 – 1902 – rektor, a w latach 1902 – 1903 – prorektor uczelni. Od 1876 r. – członek-korespondent Akademii Umiejętności. Członek wielu towarzystw naukowych, między innymi: Towarzystwa Nauk Przyrodniczych w Cherbourgu, Towarzystwa Botanicznego w Edynburgu oraz paryskiej Académie des sciences. Badacz anatomii roślin, sadownictwa, mykologii i algologii. Pionier w Polsce badań w dziedzinie genetyki roślin, opracował światową monografię rodzaju Ribes oraz opisał nowy rodzaj sinic.
Autor: „Le parasitisme du Nostoc Lichenoides” (1872 r.), „Recherches sur les Porphyria” (1872 r.), „O rurkach sitkowych w korzeniach” (1874 r.), „Poszukiwania nad wzrostem wierzchołkowym korzeni roślin okrytoziarnowych” (1874 r.), „Rozwój pączka u skrzypów” (1876 r.), „Zawilec. Anemone. Studyum morfologiczne” (1892 – 1896), „Trzy metody hodowli drzew owocowych” (1896 r.), „Głownie zbożowe na Żmujdzi” (1897 r.), „Species generis ribes” (1905 – 1906), „Monographie des groseilliers Ribes L.” (1907 r.).
Mąż Jadwigi z Szetkiewiczów. 18 sierpnia 1881 r. w kościele Zgromadzenia Panien Kanoniczek w Warszawie był świadkiem ślubu Henryka Sienkiewicza i Marii Emilii Kazimiery Szetkiewiczówny. Dalsze spotkania Edwarda Janczewskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) jesień 1883 r. - Kraków, wystawa Krakowskiego Towarzystwa Sztuki.

JANIKOWSKI LEOPOLD [1855 – 08.12.1942]


Polski meteorolog, podróżnik, etnograf, badacz Afryki.
W latach 1882 – 1885 wspólnie ze Stefanem Szolc Rogozińskim i Klemensem Tomczekiem uczestniczył w wyprawie do Kamerunu. Zajmował się tam meteorologią, zbierał przedmioty etnograficzne i okazy flory i fauny. Korespondencje z podróży przesyłał „Kurierowi Warszawskiemu”. W latach 1887 – 1889 odbył podróż po Afryce Równikowej. Napisał „W dżunglach Afryki. Wspomnienia z polskiej wyprawy afrykańskiej w latach 1882 - 90” (1936 r.).
Z listu z 17 lutego 1886 r. Henryka Sienkiewicza do Jadwigi Janczewskiej wynika, że Leopold Janikowski mieszkał u pisarza:
„(…) Janikowski mieszka u mnie – bardzo miły kompanion! Milczy jak sfinks zarówno po polsku, jak i we wszystkich innych językach europejskich, dopiero gdy mowa o Afryce, ożywia się. Spopularyzował też u nas w domu niektóre wyrazy języka Bakfiru. (…)”

JANIKOWSKI LUDWIK Andrzej [? – ?]


Biografia nieustalona. W 1889 r. – redaktor krakowskiego pisma studenckiego „Ognisko”. Udokumentowane spotkania Ludwika Andrzeja Janikowskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 23 lutego 1890 r. – w Zakopanem.

JANOWSKI TEODOR [? – ?]


Biografia nieustalona. W 1913 r. – proboszcz parafii w Chełmcach koło Oblęgorka. Około 15 lipca 1913 r. w Oblęgorku był gościem Henryka Sienkiewicza na jego imieninach.

JAROCHOWSKI WOJCIECH [1846 – 1910]


Nauczyciel gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu (1871 – 1874) i gimnazjum św. Macieja we Wrocławiu. Działacz społeczno-polityczny. Współpracownik „Dziennika Poznańskiego”, krakowskiego „Czasu” i petersburskiego „Kraju”. W liście z 23 marca 1890 r. do Jadwigi Janczewskiej Henryk Sienkiewicz przytacza list Wojciecha Jarochowskiego, w którym ten prosi pisarza o pozwolenie tłumaczenie powieści „Bez dogmatu” na język niemiecki.

JASTRZĘBSKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 06 lipca 1895 r. z Zakopanego do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Henia rower naprawiony. Młody Jastrzębski nadął koła i naprawił gumę wewnętrzną, a ślusarz dorobił śrubę. (…)”

JAWOROWSKA HENRYKA [? – ?]


Córka właściciela wsi Koźmiany w powiecie płońskim, późniejsza Elżanowska. W 1865 r. Henryk Sienkiewicz wspominał o niej w listach do Konrada Dobrskiego.

JAWORSKA-BARIATYŃSKA LIDIA [? – ?]


Księżna. Poprzez swoje małżeństwo należała do starej arystokracji rosyjskiej. W Londynie zajmowała się działalnością charytatywną na rzecz ofiar pierwszej wojny światowej (1914 - 1918), w tym ofiar w Polsce. 18 kwietnia 1915 r. z Vevey w Szwajcarii Henryk Sienkiewicz napisał do list z wyrazami uznania za jej działalność filantropijną.

JAWORSKI APOLINARY [1825 – 1904]


Poseł do sejmu galicyjskiego (od 1870 r.), a następnie do parlamentu austriackiego z grupy konserwatystów, prezes koła polskiego (od 1888 r.). Minister dla Galicji
w gabinecie Alfreda Windischgrätza (1851 – 1927).
Udokumentowane spotkania Apolinarego Jaworskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 04 lipca 1890 r. – Kraków – uroczystości pochowania prochów Adama Mickiewicza.

JAWORSKI WŁADYSŁAW Leopold [1865 – 1930]


Profesor Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, polityk i publicysta, prezes Naczelnego Komitetu Narodowego. W 1895 r. wydał „Mowy” Juliana Dunajewskiego w Sejmie Krajowym i w Radzie Państwa. W 1900 r. objął redakcję Czasu”. W 1911 r. został posłem na Sejm, a w 1911 r. został członkiem Rady Państwa. Z Henrykiem Sienkiewiczem zetknął się jako członek Komitetu Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie.

JELEŃSKI JAN [03.05.1845 – 13.04.1909] - pseudonim JAN MRÓWKA



Publicysta i dziennikarz. Samouk, bez wyższego wykształcenia. Od 1882 r. wydawał w Warszawie tygodnik konserwatywno-klerykalny „Rola”. Jeden z czołowych przedstawicieli klerykalnego antysemityzmu w Królestwie Polskim. Posługiwał się pseudonimem „Jan Mrówka”.
W 1874 r. wspólnie z: Henrykiem Sienkiewiczem, Mścisławem Godlewskim i Julianem Ochorowiczem – nabył pismo „Niwa” (jego wkład finansowy wyniósł 500 rubli).

JELÍNEK EDWARD [06.04.1855 – 15.03.1897]


Czeski pisarz i publicysta.
Pionier czesko-polskich kontaktów literackich i naukowych.
Życie swoje poświęcił sprawie braterstwa polsko-czeskiego.
Pisał dla Czechów po czesku, dla Polaków — po polsku.
Wydał wiele prac o Polsce w języku czeskim, m.in. „Szkice litewskie” (1886 r.), „Szkice warszawskie” (1891 — 1894).
Zamieszczał artykuły w „Tygodniku Ilustrowanym”, „Kłosach”, w „Slovenskem Sborniku”, „Lumirze” i innych.
Napisał między innymi: „Duszewní práce pobratimých národůw slowanských” (1876 r.) i „Szpachtowa Mluwnice polská” (1882 r.), „Zakopane v polskych Tatrach” (1893 r. - z ilustracjami Jana Kantego Walerego Eljasza-Radzikowskiego i Stanisława Witkiewicza). W 1897 r. z inicjatywy Henryka Sienkiewicza w Dolinie Strążyskiej wmurowano w skale tablicę ku czci Edwarda Jelínka,
a w 1899 r. poniżej tej tablicy umieszczono medalion z jego popiersiem w płaskorzeźbie autorstwa Tadeusza Brayera. Skałę nazwano Skałą Edwarda Jelínka.

O spotkaniu z Edwardem Jelínkiem Henryk Sienkiewicz pisze 07 lipca 1890 r. w liście do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Pamiętasz, jak Ci kiedyś opowiadałem o nocnym spotkaniu na ulicy w Pradze z Vrhlickim, poetą czeskim. Ja szedłem z Jelìnkiem (Edwardem Jelínkiem) i on nas zapoznał o wpół do pierwszej w nocy, na trzy minuty. (…)”
[Fotografia: Autor – Josef Mukařovský (1851 – 1921). Źródło – Wikipedia. Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

JENIKE LUDWIK [1818 – 02.05.1903]


Publicysta, tłumacz, współzałożyciel i redaktor „Tygodnika Ilustrowanego” (1859 – 1886). Aktywny działacz parafii ewangelicko-augsburskiej Świętej Trójcy
w Warszawie. W latach 1877 – 1898 – Prezes Kolegium Kościelnego.
Twórczość: „O znaczeniu rytmu w poezji” (1865 r.), „Młodość Goethego i nie przełożone dotąd poezje jego ulotne” (1897 r.), „Ze wspomnień”,
t. 1 – 2 (1910 r.).
Tłumaczenia Johanna Wolfganga von Goethego, m. in.: „Torquato Tasso”, (1864 r.), „Ifigenia w Taurydzie” (1863 r.), „Herman i Dorota” (1872 r.), „Reineke Lis”
(1877 r.), „Faust” (1889 – 1891), „Wybór pism” (1889 r.), „Z mojego życia” (1895 r.)
W redagowanym przez Ludwika Jenikego „Tygodniku Ilustrowanym” debiutował Henryk Sienkiewicz.
Na przełomie lat: 1886 - 1887 - wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem i: Piotrem Chmielowskim, Dionizym Henkielem, Józefem Kotarbińskim, Władysławem Bogusławskim
i Władysławem Sabowskim – wchodził w skład jury Komitetu Konkursu „Kuriera Warszawskiego” na Powieść Współczesną. W latach 1897 - 1898 Henryk Sienkiewicz współpracował z Ludwikiem Jenike w Komitecie Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Ludwikiem Jenike datują się następująco: 01) 17 marca 1899 r. - Warszawa.

JESKE-CHOIŃSKI TEODOR [27.02.1854 – 14.04.1920] – pseudonimy: M. BOGDANOWICZ, T. J. ORLICZ, PANCERNY, HABDANK, ŁADA, POLIKRATES


Syn Fryderyka Jeske i Franciszki Choińskiej.
Intelektualista, pisarz, historyk, publicysta konserwatywny, krytyk teatralny i literacki, jeden z czołowych teoretyków antysemityzmu
w Polsce. Prezes Koła Polskiego oraz założyciel Towarzystwa Kulturalnego Ognisko Polskie (1881 r.).
Absolwent gimnazjum w: Śremie i Poznaniu. Absolwent inżynierii drogowej na Politechnice we Wrocławiu, filozofii na Uniwersytecie
w Pradze i literatury w Wiedniu.
Od 1882 r. – członek kolegium redakcyjnego pisma „Niwa”. Podjął współpracę z antysemickimi pismami: „Słowo”, „Wiek”, „Rola”.
W latach 90. XIX w. redagował pismo „Wędrowiec”. W latach 1910 - 1914 redagował we Lwowie „Kronikę Powszechną”. Przez kilka lat był także redaktorem serii wydawniczej Biblioteki Dzieł Wyborowych.
Teodor Jeske-Choiński tworzył „w opozycji” do swego największego rywala i przyjaciela – Henryka Sienkiewicza. Napisał około trzydziestu powieści, dramatów i nowel o tematyce historycznej i współczesnej. Największą wartość mają jego powieści historyczne,
a m. in.: „Gasnące słońce. Powieść z czasów Marka Aureliusza” (1895 r.), „Ostatni Rzymianie. Powieść z czasów Teodozjusza Wielkiego” (1897 r.).
Z Henrykiem Sienkiewiczem spotykali się m. in.: 01) w październiku 1888 r. - w Paryżu; 02) 24 października 1888 r. - w Paryżu;
03) na przełomie lutego i marca 1894 r. - w Kaltenleutgeben.


[Autor nieznany. Publikacja – 1905 r. Źródło – Wikipedia.]
[To zdjęcie jest w domenie publicznej ponieważ zgodnie z art.3 prawa autorskiego z 29 marca 1926 r. i art. 2 prawa autorskiego z 10 lipca 1952 r. fotografie polskich autorów (lub które ukazały się po raz pierwszy w Polsce lub równocześnie w Polsce i za granicą) opublikowane bez wyraźnego zastrzeżenia prawa autorskiego
(przed zmianą prawa 23 maja 1994 r.) nie podlegają ochronie. Należy domniemywać, że są własnością publiczną.]

JORDAN KONSTANCJA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Karola i Matyldy z Duninów. Żona Tomasza Stadnickiego, posła do Rady Państwa w Wiedniu. Henryk Sienkiewicz widział Konstancję
z Jordanów Stadnicką: 01) w październiku 1892 r. – w Kaltenleutgeben.

JÓZEF [? – ?]


Biografia nieustalona.
21 stycznia 1889 r. w Zakopanem – wspólnie z Bartłomiejem Obrochtą, Sabałą (Janem Krzeptowskim) i Stanisławem przyjęli muzyką Henryka Sienkiewicza.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera K



KACZMAREK KLEMENTYNA [? – ?]


Biografia nieustalona. Pochodziła z Wielkopolski. W latach 1893 – 1897 była nauczycielką języka niemieckiego dzieci Henryka Sienkiewicza. Później opiekowała się Zofią Abakanowiczówną. Pisarz wspomina ją w liście z 23 września 1900 r. pisanym z Karlsbad w Niemczech do Henryka Donimirskiego. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Klementyną Kaczmarek datują się następująco: 01) czerwiec - lipiec 1895 r. - Zakopane; 02) 26 stycznia - 19 kwietnia 1896 r. - Nicea; 03) czerwiec
1896 r. - Schinznach les Bains; 04) maj 1897 r. - Parc-Saint-Maur.

KACZMARSKI WŁADYSŁAW [? – ?]


Biografia nieustalona. Budowniczy domu Edwarda i Jadwigi z Szetkiewiczów Janczewskich w Krakowie przy ul. Wolskiej 16.
Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 09 września 1890 r. do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Sprawę z Kaczmarskim załatwiłem. Jego nie znalazłem, jest w Krynicy, wraca w sobotę. Zostawiłem więc 5000 guldenów
u Pochwalskiego
(Kazimierza Pochwalskiego), a Kaczmarskiemu napisałem do Krynicy… (…)”

KACZURBA ADAM [1854 – 1909]


Biografia nieustalona. Wydawca i nakładca. W Tarnowie, we Lwowie i w Krakowie drukował „Bibliotekę Uniwersalną Arcydzieł Polskich i Obcych.
Od 19 do 20 maja 1889 r. towarzyszył Henrykowi Sienkiewiczowi w podróży pociągiem do Kissingen.

KAMIŃSKI JAN Maurycy [1844 – 1907]


Prawnik i literat. Jego żoną była Wanda z Szlezyngerów.
Jeden z redaktorów „Opiekuna domowego” (1872 – 1874). Założyciel „Tygodnika Powszechnego”. Kierownik czasopisma humorystycznego „Kolce”
(1874 – 1880). W 1876 r. rozpoczął praktykę adwokacką. Sekretarz Towarzystwa Wyścigów Konnych. Założyciel pierwszego ogrodu zoologicznego w Warszawie. Publikował w czasopismach oraz wydał:
„O sposobach uczenia czytać” (1868 r.), „0 prostytucji” (1870 r.), „Nauka czytania” (1874 r.), „O prawach autorskich” (1874 r.), „Krótki zarys pięćdziesięcioletniej działalności Towarzystwa Wyścigów Konnych w Warszawie” (1891 r.).
Kolega Henryka Sienkiewicza z czasów czteroletnich studiów w Szkole Głównej.

KANTECKI ANTONI [1847 – 1893]


Ksiądz. W okresie od 01 lipca 1875 r. do 30 czerwca 1887 r. - redaktor „Kuriera Poznańskiego”. Na przełomie października i listopada 1884 r. zwrócił się do Henryka Sienkiewicza z prośbą o druk „Potopu”. Ukazywał się on w tej gazecie od 01 stycznia 1885 r. do 07 września 1887 r.

KAPITAN STATKU „BUNDESRATH” [? – ?]


Biografia nieustalona. Dowodził statkiem „Bundesrath”, którym w okresie od 01 do 16 lutego 1891 r. Henryk Sienkiewicz płynął do Zanzibaru.

KARŁOWICZ JAN Aleksander Ludwik [28.05.1836 r. - 14.06.1903 r.] - herbu OSTOJA



Syn Aleksandra Karłowicza i Antoniny z domu Mołochowiec. Ojciec Mieczysława. Polski językoznawca, etnograf i muzyk.
Absolwent: gimnazjum w Wilnie (1847 – 1852), uniwersytetu w Moskwie, (1853 – 1857), College de France w Paryżu i w Heidelbergu (1857 – 1859), Konserwatorium Muzycznego w Brukseli (1859 – 1860), uniwersytetu w Berlinie (1865 – 1866). W 1866 r. na uczelni berlińskiej obronił doktorat. Przez pewien czas pracował
jako kancelista Sądu Powiatowego w Wilnie (1862 r.). Był pracownikiem naukowym warszawskiego Konserwatorium Muzycznego (1871 r.). Na Litwie wspólnie
z Konstantym Skirmuntem prowadził Bank Włościański w Szemetowszczyźnie. W 1876 r. pojechał do Filadelfii. W 1882 r. sprzedał Wiszniewo hrabiemu Butenejow-Chreptowiczowi. Przeprowadził się do Heidelbergu, Drezna, Pragi, na koniec do Warszawy. Posiadał ogromny księgozbiór (4.000 pozycji). Od 1899 r. prowadził wykłady z etnografii na Kursie Pedagogicznym w Warszawie. Redaktor czasopisma etnograficznego „Wisła” (1888 – 1899). Współzałożycie i główny redaktor „Prac Filologicznych”. Od 1887 r. członek-korespondent Akademii Umiejętności, Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1872 r.), Societe des Traditions Populaires
w Paryżu (1880 r.), Litewskiego Towarzystwa Literackiego (1881 r.), Towarzystwa Przyrodników im. Mikołaja Kopernika, American Folklore Society.
Działał również w Akademii Nauk i Sztuk Pięknych w Zagrzebiu, Towarzystwie Ludoznawczym w Pradze, Folklore Society w Londynie. Współzałożyciel Towarzystwa Ludoznawczego we Lwowie. Honorowy członek Warszawskiego Towarzystwa Śpiewaczego „Lutnia”. Współtwórca Muzeum Etnograficznego w Warszawie (1888 r.). Prezes Kasy Literackiej w Warszawie.
Jego zainteresowania naukowe obejmowały folklor literacki, etnografię muzyczną, język polski, religioznawstwo, językoznawstwo porównawcze, lituanistykę, krajoznawstwo, notacje muzyczne.
Prace folklorystyczne: „Systematyka pieśni ludu polskiego” (1889-1890), „Najnowsze badania podań i ich zbiory” (1883).
Inicjator i współredaktor „Słownika języka polskiego” , tom 1 – 8 (1900 – 1927) oraz „Słownika gwar polskich” , tom 1 – 6 (1900 – 1911), współautor „Słownika warszawskiego”.
Prace naukowe: „O Żydzie wiecznym tułaczu” (1873 r.), „O języku litewskim” (1875 r.), „Piękna meluzyna i królewna Wanda” (1876 r.), „Słoworód ludowy” (1878 r.), „Przyczynek do zbioru przysłów, piosenek, ucinków i przypowieści od nazw rodowych i miejscowych” (1879 r.), „Przysłowia
od nazwisk”
(1879 r.), „O imieniu Polaków i Polski” (1881 r.), „Die Mythen, Sagen und Legenden der Zamaiten” (1883 r.), „Chata polska” (1884 r.), „Systematyka pieśni ludu polskiego” (1885 r.), „Słownik wyrazów obcego a mniej jasnego pochodzenia” (1894 – 1905), „Lud. Rys ludoznawstwa polskiego” (1903 r.).
Henryk Sienkiewicz prowadził z nim korespondencję dotyczącą dziejów swojego rodu. Ponadto na przełomie lat 1880/1881 obaj wchodzili w skład komisji konkursu dramatycznego im. Henryka Sienkiewicza w Łodzi.

KARPIŃSKA FRYDERYKA [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Jana Floriana Tymowskiego. Fryderykę z Karpińskich Tymowską Henryk Sienkiewicz widział w lutym 1898 r. w Nicei.

KASZEWSKI KAZIMIERZ Jan [05.03.1825 – 20.06.1910]


Syn Jana Nepomucena i Teofili z Iwańskich Kaszewskich.
Polski krytyk literacki i teatralny, tłumacz, członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Uczeń gimnazjum gubernialnego w Warszawie (do 1840 r.), następnie – uczestnik kursów przygotowawczych dla nauczycieli szkół rządowych w Warszawie (1840 – 1843). Wieloletni urzędnik administracji szkolnej: m. in. sekretarz Instytutu Panien w Puławach (1853 – 1857), sekretarz Akademii Medyko-Chirurgicznej w Warszawie (1857 – 1862), sekretarz zarządzający Szkołą Główną Warszawską (1862 – 1869), sekretarz Rady Nadzorczej przy Towarzystwie Kredytowym Miejskim w Warszawie (1865 – 1909). Uczestnik powstania wielkopolskiego i wojny węgierskiej
(1848 r.). W latach 1861 – 1862 w Szkole Głównej Warszawskiej wykładał logikę i psychologię. Przez krótki czas (1845 r.) był nauczycielem w majątku rodu Jundziłłów
w Iwacewiczach. Współpracował z „Tygodnikiem Ilustrowanym”, „Kłosami”, „Biblioteką Warszawską”. Od 1865 r. redagował „Tygodnik Romansów i Powieści”. W 1873 r. wybrany na członka zagranicznego Akademii Umiejętności w Krakowie, ale miejsca w akademii nie otrzymał wobec sprzeciwu władz austriackich. Od 1908 r. – członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Był również członkiem honorowym Warszawskiej Kasy Literackiej. Prowadził badania porównawcze nad estetyką i filozofią
w utworach: Seneki, Lukrecjusza, Pierre Abelarda, Barucha Spinozy, Woltera, Hippolyte Taine, Augusta Comte – oraz analizę głównych podręczników historii literatury polskiej II połowy XIX w. Przygotował wydanie „Wypisów z autorów starożytnych” (1880 r.). Przetłumaczył m. in.: „Tragedie” Sofoklesa (1888 r.), „Tragedie” Ajschylosa (1895 r.), „Bukoliki” Teokryta (1901 r.), „Dni i prace” (1901 r.) i „Teogonię” (1904 r.) Hezjoda, liryki Anakreonta (1907 r.) – utwory autorów francuskich: Wiktora Hugo –
i niemieckich: Paula Heyse.
Jest autorem: komedii „On będzie moim” (1867 r.) – a także licznych prac naukowych z dziedziny literatury, hellenistyki i pedagogiki: „Nauka logiki i jej korzyści” (1861 r.), „Jan Amos Komeński” (1862 r.), „Życie i pisma Salomona Majmona” (1862 r.), „Pozytywizm, jego metoda i następstwa”
(1869 r.), „Kształcenie kobiet w Stanach Zjednoczonych Ameryki” (1870 r.), „Krytyka literacka i jej trudności” (1872 r.), „Luiz Camoens i jego dzieło” (1880 r.), „Powieści ludowe Kraszewskiego” (1880 r.), „Historia literatury greckiej” (1881 r.), „Klasycyzm w szkołach” (1886 r.), „Istota
i zadanie powieści”
(1897 r.), „Gimnazjum” (1899 r.), „Powołanie do badań oświaty polskiej” (1902 r.), „Szacunek dla dziecka” (1902 r.).
W 1880 r., wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem, wchodził w skład Komitetu Delegowanego Teatralnego, t. j. komisji repertuarowej teatrów warszawskich.

KAULBARS MIKOŁAJ WASILJEWICZ [1842 – ?]


Generał rosyjski, uczestnik wojny turecko-rosyjskiej 1877 r. W 1883 r. został wysłany do Sofii w celu zawarcia konwencji między Rosją a Bułgarią. Po detronizacji księcia Aleksandra został wydelegowany jako agent dyplomatyczny. 25 września 1886 r. zażądał odroczenia o dwa miesiące terminu wyborów do Sobranja i usiłował wpoić ludności bułgarskiej przekonanie o opiekuńczych poczynaniach Rosji względem Bułgarii. Jego przemówienia na zgromadzeniach wyborczych w różnych częściach kraju wywołały silne protesty i zamieszki. Nie mogąc ich opanować Kaulbars doprowadził do zerwania stosunków Rosji z Bułgarią i 20 listopada 1886 r. opuścił ten kraj z całym korpusem dyplomatycznym.
Henryk Sienkiewicz widział go 14 października 1886 r. w Warnie na dworcu kolejowym. Opisał to w następujący sposób:
„(…) W chwili przybycia dowiedzieliśmy [się] od naczelnika stacji warneńskiej, Wróblewskiego, że zaraz ukaże się Kaulbars, który odjeżdża umyślnym pociągiem do Ruszczuku. (…) Po pół godziny nadjechał i nim mu przygotowano wagon, stał na peronie. Jest to mężczyzna lat czterdziestu kilku, dość wysoki, ze szczupłą, inteligentną twarzą, orlim nosem i blond brodą. (…)”

KELLER [Gryff-Keller] MARIA Jadwiga [ok. 1855 – 22.05.1919]


Córka Marii z Biedrzyckich i Adama Kellera, dyrektora poczty w Warszawie. Nauczycielka, organizatorka pierwszych przedszkoli warszawskich.
Pierwsza miłość Henryka Sienkiewicza. W 1874 r. zaręczona z pisarzem. Za sprawą jej rodziców narzeczeństwo to wbrew jej woli zostało zerwane. Dochowała wierności swej młodzieńczej miłości i nigdy za mąż nie wyszła. W czasie obchodów z okazji śmierci pisarza listy od niego wręczyła jego siostrzeńcowi, Ignacemu Chrzanowskiemu.
Wzór dozgonnej miłości. Dlatego też osobie tej poświęcę znacznie więcej miejsca.
Maria Keller [M. K.]: „Drugi raz go widzę, a on mój Ci jest na życie i śmierć”.
Henryk Sienkiewicz [H. S.]: „Ty jedna dla mnie na wieki!”
M. K.: „30 lipiec. Jestem najszczęśliwsza z dziewczyn na świecie, kochająca i kochana (…). Słyszałam, że jak narzeczeni podobni do siebie, to bardzo są szczęśliwi, a o nas mówią, że mamy oczy jednakie, nosy jednakie, spojrzenie jedno (…). Chciałabym się uczyć, bo jak dostaję takiego mądrego męża, to muszę odpowiadać Mu choć trocha, jeśli nie talentami, to rozumem”.
H. S.: „Ty jesteś światłem moim!”
M. K.: ”...zatrzymałam się widać za długo, bo pan Henryk szedł już po mnie, a widząc mnie schodzącą ze schodków (owych wąskich) wbiegł na nie prawie skokiem, ukląkł i całował nogi. Drgnąć nie mogłam, bo bylibyśmy oboje stracili równowagę i zlecieli – wołać się bałam, aby kto z boku nie zobaczył, szepczę tylko: - Na litość, panie, bo lokaja przyszlą po nas, a mnie się nie godzi pozwolić na… On powstał, złożył ręce i szeptem jak ja powiedział: Jedyna, święta moja! Zbiegł ze schodów nie czekając na mnie, ja po nim, gdy ochłonęłam trochę z wrażenia. Wstyd mnie było samej siebie, bo to moja wina, ale ja Go tak nad życie kocham, kocham… (…)”

Józef Sienkiewicz [ojciec H. S.]: „Nie proszę Cię o szczęście syna mego, które w Twe ręce złożyłem, bo widząc przywiązanie Twoje, Panno Marjo, nie poparte żadnym materializmem, tylko dla Jego Osoby – zupełnie spokojny jestem, że Henryk, wybrawszy Cię sercem, w swoim przywiązaniu trwać będzie na zawsze, a wiedzą i pracą dołoży starania o byt materialny, który będzie podstawą Waszego obopólnego szczęścia. Załączam tylko prośbę, abyś raczyła zachować w pamięci tego, który od czasu poznania Ciebie
w poczet dzieci swoich zaliczył…”
Henryk Sienkiewicz gubi otrzymany od Marii Kellerówny pierścionek zaręczynowy.

M. K.: „Czy rzeczywiście może to być złą wróżbą? Nie, nie sposób, a jeżeli tak – to wszystko złe niech mnie dosięgnie, a nie Jego”.
M. K.: ”O ślubie jednak głucho. Milczą wszyscy. (…) Ojczuś ciągle sprzeciwia się, pan Henryk nie oponuje, ignoruje nieraz Ojczusia, co boli mnie bardzo, a znieść muszę…”
M. K.: ”Coraz mi smutniej – czemu, nie wiem sama. On prosi, żebym go pocałowała, ginę za Nim, drżę, jak Go widzę, a nie mogę tego robić, bo bym grzech popełniła, nie szanowałby mnie…”
M. K. (po tym, jak rodzice kazali jej odesłać narzeczonemu obrączkę): „Zmartwiałam i uklękłam błagając. Ale gdy powiedzieli, że to o dobro Jego chodzi – oddała. – On musi mieć pieniądze. On zginie bez nich – mówią, zerwie sam, porzuci cię lub będziesz mu kulą u nogi. Mówić trudno – jedno łkanie wyrywa się z duszy – zabrali mi Henryka. (…) Nie wiem, co dziać się będzie ze mną, bo pała głowa moja, więc mówię, aby mi Ojca nie potępiono zbytnio. (…) Zwaryuję! Boże, ja go kocham, żyć bez Niego nie mogę – a wybrałam Rodziców, mogłam mieć Ich albo Jego – tak zażądał!”
M. K.: Boże! Gdzieżeś się podział, że smutku mego nie ratujesz?”
M. K.: Henryku! Wierzę, że kochają Cię inne, ale żadna tak, jak ja – siebie zagrzebałam dla Ciebie, bo ci trzeba majątku –
a ja go nie mam, trzeba błyszczeć w salonie, jak przyjmować będziesz, a tego nie potrafię, jestem za cicha, za prosta, Henryku! Henryku!”

M. K.: „Zobaczyłam Henryka idącego ku nam z kilkoma panami. Chwyciłam Zosię za rękę, aby nie upaść (…) uchylili kapeluszy,
a pan Henryk trzymając w ręku wielki, wspaniały kwiat mniszek-dmuchawiec, bo już przekwitły, patrząc mi w oczy zawołał: „Patrzcie, oto stałość panien XIX wieku” – i dmuchnął na mnie tak mocno, że drgnęli wszyscy jego towarzysze, bo zapylił całą moją czarną suknię – (…) Dziw, że serce nie pękło od razu!”
Było to ich ostatnie spotkanie. Rok po rozstaniu Maria Keller pisze:
M. K.: “Boże! Ty wszystko możesz – więc daj mi szczęście dla Henryka, dla moich najdroższych – daj wielkość, wolność ukochanej ojczyźnie, dla której Henryk ma być czwartą świetlaną gwiazdą! (…) Dziwne, nie mam siły czytać nic, co Jego, a ciągle wracam myślą do Niego – o Nim”.
W lutym 1876 r. Maria Jadwiga dowiaduje się, że Henryk wyjeżdża do Ameryki. W pamiętniku pisze:
M. K.: „Henryku! Jedziesz za morza, oceany – niech Cię Bóg prowadzi, ale nie żeń się tam, nie bierz zza mórz żony, zostań między nami, weź Polkę żoną (…) Wracaj mi! Wracaj – choć nie dla mnie, niestety”.
W tym samym roku notuje:
„Była Polska od morza do morza i będzie nią w przyszłości. Zdzisław, mój brat, zawsze to przepowiada i pragnie doczekać, kiedy dzwon Zygmuntowski wolność jej wydzwoni (…). Kościuszko, Pułaski siłę i umiejętność polskiego imienia poznać dali, nasi wieszcze – trzy gwiazdy – czarują słowy swymi wolne światy, cudna nasza Modrzejewska Shakespearem przemawia – teraz Ty, Henryku, wielkim się staniesz i świat zamorski zachwycony biedną niewolnicą, zakołace, zabije do Niej jak serce, bo Ziemia, która daje takie dusze, musi istnieć i zginąć nie może, nie!”

„Ale Kazia mówi, że mię kochał, że promieniał, jak mówił o mnie, a czemu się nie odezwie? On – mężczyzna – może,
mnie nie wolno. (…) Tak mi ta tęsknota myśli plącze, z nikim słowa przemówić”.

„…znowu opanowało mnie wielkie wzruszenie, obezwładniła rozpacz, że nie dam Krajowi dwunastu wojowników, których wykukała na Strzałkach kukułka. Oj tak, dzieci mieć to nadzwyczajne musi być szczęście!”
Na tym Maria Jadwiga Keller kończy swoje zapiski w pamiętniku. Pojawią się one jeszcze po 1900 r.

Helena Żylińska, uczennica Marii Keller, wspomina:
Z wielkim wzruszeniem przeczytałam w “Ty i Ja” artykuły o pięciu Mariach w życiu Sienkiewicza. Pierwszą z nich – p. Marię Keller kochałyśmy wszystkie jej uczennice… Była ukochaną przez nas matką, przełożoną, nauczycielką. Wszystko, co dobre i piękne
w naszym życiu – jej zawdzięczamy. Uczyła nas żyć mądrze i szlachetnie…”

„Jej samej było bardzo ciężko materialnie. Czyżby nie miała żadnego majątku? Utrzymanie szkółki freblowskiej dawało niewiele: było trzydzieścioro dzieci, opłata za nie wynosiła po 6 rs miesięcznie, ale kilkoro biednych było bezpłatnych. Uczennice płaciły
po 5 rs miesięcznie, ale biedne czy sieroty – też uczył się bezpłatnie, dostawały świadectwa, posadę i błogosławieństwo. Każdej
z nas pani Maria Keller dawała też swój elementarz, z prośbą o korzystanie z niego, ale cóż! W tym czasie pojawił się piękny elementarz Falskiego. Nie było porównania i biedna Pani Maria zrozumiała to…

Ona w 1905 roku wydała Naukę pisania i czytania, z której dzieci miały się uczyć pisać na podstawie zadań ćwiczeniowych
w rodzaju – „Miła mała lili”, „Babo ma balon”, „piwo piła pani”, a czytać na podstawie takich np. akapitów jej pióra: „Woda szumi
po dolinie. Orły szybują wysoko, zdaje się, że niebo przebiją. Ptaszyny już odlatują i resztę ciepła unoszą ze sobą. Szanuj i kochaj ludzi, a będziesz szczęśliwa…”

Miała też biuro pośrednictwa pracy dla nauczycielek domowych. Jakże ona im pomagała! Ile razy nocowała je u siebie, żywiła, nim ulokowała na jakiejś posadzie. A przecież było jej tak ciężko, że kiedy ukradziono jej palto z przedpokoju – nie mogła sobie kupić drugiego. Dopiero rodzeństwo przyszło jej z pomocą, kupując piękną, fałdzistą pelerynkę z karakułów, w której musiała sobie zrobić zdjęcie, czego nie cierpiała. To jedyna jej podobizna, która się zachowała.

Dwa pokoje w swoim mieszkaniu odnajmowała pani Maria dyrektorowi Opery Warszawskiej, panu Clivio, Włochowi. Ten miał stałą lożę w operze i często ofiarowywał ją pani Marii. Wybierała wówczas 6 uczennic i zapraszała je do opery pod warunkiem,
że wszystkie musiały być przyprowadzane i zabierane z teatru przez starszych. Ja mieszkałam na Pradze. Zawoziła mnie dorożką do opery, a po skończeniu przedstawienia już była, czekała na nas, sprawdzała, czy każda ma z kim wrócić. Ten rytuał powtarzał się stale. Ile wysiłku wkładała w to, żeby nam sprawić radość. Ile ją kosztowały te dorożki.

Pamiętam dzień, kiedy rozdawała nam świadectwa. Miała do nas piękną mowę, którą kończyła słowami: „A kiedy założycie swoje gniazda rodzinne…” Rozpłakała się…”

„- Kiedy ukończyłam pensję, pani Maria wysłała mnie jako nauczycielkę do majątku swego brata Zdzisława Kellera, który miał trzy córeczki. W Dobruniu było smutno. Nikt tam jakoś nie bywał. Wieczorem siadywałyśmy z panią domu Kornelią Kellerową, gawędziłyśmy, oglądałyśmy stare albumy. W jednym z nich znalazłam zdjęcie młodej Marii Kellerówny. Była śliczna. Nawet w tej śmiesznej sukience do ziemi, nawet w tej przesadnie gładkiej fryzurze… Smukła, delikatna, miała podniesioną głowę – i co było rzadkością na starych fotografiach – uśmiechała się radośnie. Popatrzyłam na ten wizerunek osiemnastoletniej szczęśliwej dziewczyny, porównałam go z pochyloną postacią mojej przełożonej, zawsze w czarnej sukni, i zapytałam:
- Dlaczego właściwie pani Maria nigdy nie wyszła za mąż? Jej bratowa milczała chwilę, po czym powiedziała coś, co odebrało mi dech: - Milunia była narzeczoną Sienkiewicza.
- Ale dlaczego?... Co się stało?... – jąkałam. Nie dowiedziałam się jednak wiele. Pani Kornelia powiedziała mi tylko, że ojciec Marii zerwał zaręczyny twierdząc, że Sienkiewicz podczas którejś wizyty zachował się arogancko, obrażając narzeczoną i jej rodziców… A podobno była już obstalowana wyprawa w Paryżu i piękne mieszkanie w Warszawie… Maria nigdy ojcu tego kroku nie wybaczyła. Nikt podobno już potem nie widział, by kiedykolwiek rozmawiała z nim. Pozwalała się wozić po balach i rautach,
w domu honorowała tylko matkę. Sama pamiętam wiszący w sypialni pani Marii portret jej matki, pod którym zawsze paliło się światełko i stały kwiaty."

„W 1914 roku, po wybuchu wojny, a przed wyjazdem na wieś, gdzie mieliśmy oboje z mężem dostać pracę nauczycieli – poszłam pożegnać panią Marię. Byłam przerażona, płakałam. Wojna! A ona podniosła ręce do góry i powiedziała:
- Niech się wszystko przez nas przewali, moje dziecko, nawet najgorsze, ale Polska będzie niepodległa! (…)”
Ostatni raz Helena Żylińska widziała Marię Keller 3 maja 1916 r.:

„Była już bardzo słaba, siedziała w oknie, nie mogła iść na pochód, niedługo miała cieszyć się wolnością… Zapłakana, wzruszona wysyłała nas co prędzej na defiladę… Jeszcze wychylona z okna błogosławiła nas i uśmiechała się przez łzy… (…)
W maju 1919 roku pojechałam do Radzymina. W sklepie na ladzie leżała gazeta. Przeczytałam: (…) Maria Gryff-Keller (…)
po długich i ciężkich cierpieniach (…)”.
W 1910 r. Stefania Czechańska, inna uczennica Marii Keller, wybierała się na guwernerkę do bogatego podolskiego domu. Stała nad pustym kuferkiem. Widząc to,
pani Maria podarowała jej dziesięć rubli w złocie, zakazując jej jednocześnie jakichkolwiek podziękowań.

Trzecia z uczennic, Felicja Parfianowicz (z d. Wojtkiewicz), w liście do Barbary Wachowicz pisze:
„Dziękuję najserdeczniej za książkę, która przywołała mi postać ukochanej przełożonej. Więc widzę ją znowu… Ale jakże inną,
o jakże inną! Zamiast bladej, żałobnej kobiety, nigdy nie podnoszącej swego zbolałego głosu, osoby, którą czciłyśmy głęboko,
ale która nas czasem aż irytowała swoją doskonałością – ujrzałam dziewczynę, której szczęście i młodość zgruchotano tak nieludzko… Kto – kto zawinił? Pytam siebie powracając wiele razy do rozdziału, który miał opiewać „sielankę”? On? Ona? Rodzice? Epoka? Nie ma już dziś sprawiedliwej odpowiedzi na te pytania… (…)

Przeżyłam dużo i kawał świata widziałam. Do Polski wróciłam z Syberii z ojcem powstańcem 1863 roku i małą córeczką w roku 1921. Gdzie byłam – tam strzegłam fotografii p. Keller. Na granicy w Baranowiczach odebrano mi wszystkie zdjęcia. Chodziłam
do różnych fisz, błagałam, dopomógł mi w końcu jeden Żyd, który obiecał za pół kilo słoniny przynieść do wagonu fotografię
p. Keller. A słonina była wówczas bajecznie droga… (…)

Była surowa – wobec siebie i innych. Mieszkała strasznie biednie, w jakiejś ciemnej alkowie przy kuchni, bez okna. Jadała byle jak. Jej pasją były tajne wieczorowe kursy. Całe serce i dużą wiedzę wkładała w swoje lekcje języka polskiego i historii Polski. Były to jedyne momenty, kiedy jej żałośliwy głos nabierał innych tonów. (…)

Pani Keller ze szczególnym zajęciem wypytywała mnie zawsze o powstańcze dzieje ojca i nigdy nie była syta opowieści
z „partii”… Musiałam jej zaprzysiąc, że spiszę jej wszystkie. Uczyniłam to”.
W grudniu 1916 r. Maria Keller po raz ostatni napisała w swoim pamiętniku:
„Więc ja kochałam, a nie umiałam kochać – więc poświęciłam całe biedne życie moje, a nie umiałam nauczyć kochać! Boże mój! Boże, jaka ja biedna jestem! Czemu On to pisał. Wiedział, że czytać będę… czemu! (…) Nie znał mnie od czasu nieszczęsnego zerwania, odesłania drogiej mi obrączki Matki Jego, nie widział prawie, nie wyciągnął ręki do pojednania, ot po prostu
dla znośniejszego życia (…). Mimo strasznej rozłąki czytając Jego złote słowa otwierały mi się oczy i osłodą życia były (…).

Kiedy po raz trzeci przysięgał przed ołtarzem, zdawało mi się, że życie robi sobie ze mnie igraszkę, szarpie, targa, drze
na szmaty, że pioruny biją, a znaleźć mnie nie mogą, żem nicością, czy się w nią obracam, żem bólem bóli – i nawet śmierć mnie się boi.”
Maria Keller umarła wiosną 1919 r. „Kurier Warszawski” zamieścił taki nekrolog:
:„ – Maria Gryff-Keller b. przełożona zakładu freblowskiego, przewodnicząca Kasy pożyczkowej nauczycielek W.T.D., opatrzona św. Sakramentami, po długich i ciężkich cierpieniach, zmarła dn. 22 maja 1919, w wieku lat 64. Pogrążeni w głębokim smutku: siostra, brat, bratowa, szwagier, siostrzeńcy i siostrzenice zapraszają krewnych, przyjaciół, uczennice, uczniów i znajomych
na nabożeństwo żałobne, odbyć się mające w dolnym Kościele św. Aleksandra w poniedziałek dnia 26 maja, o godz. 8 i pół z rana, oraz na wyprowadzenie zwłok, zaraz po skończeniu nabożeństwa, na cmentarz powązkowski.”
Wszystkich, których zaciekawiły powyższe zapisy, odsyłam do książki Barbary Wachowicz „Marie jego życia”. Przepiękna polszczyzna, obiektywizm i pasja autorki uczyniły przemijające nieprzemijającym.

KENIG JÓZEF [Koenig, König] [16.02.1821 – 13.03.1900]


Syn Teofila i Józefy z Romanowskich.
Dziennikarz, publicysta, krytyk teatralny i sztuk pięknych.
Absolwent Liceum św. Anny (1831 – 1834), student Uniwersytetu Jagiellońskiego, którego nie ukończył z powodów finansowych. Wyjechał do Chrapkowa. Po roku wstąpił do gimnazjum w Kielcach. Następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie został aplikantem
w sądzie pokoju. Wszedł do grona „Cyganerii Warszawskiej”. W 1841 r. w „Nadwiślaninie” zamieścił pierwsze prace literackie,
a w „Gazecie Warszawskiej” – pierwszy artykuł. Od 1843 r. został stałym współpracownikiem tej gazety. W 1851 r. został jej współredaktorem, a w 1859 r. – redaktorem naczelnym i pozostał nim aż do 1889 r., kiedy przeszedł do „Słowa”. Równocześnie pisywał artykuły do innych gazet: „Tygodnik Ilustrowany”, „Kurier Warszawski”, „Niwa”.
W lutym 1861 r. został członkiem Delegacji Miejskiej Warszawy, a po powstaniu styczniowym – członkiem komisji budżetowej miasta. Zasiadał w kilku komisjach do spraw reformy teatrów miejskich. W 1868 r. ożenił się z Salomeą Palińską, aktorką dramatyczną Warszawskich Teatrów Rządowych. Miał z nią troje dzieci: Józefę Salomeę, Stanisława Jana i Marię Julię. Pod koniec życia piastował urząd prezesa Komitetu Właścicieli Listów Zastawnych Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego.
W 1896 r. w Warszawie wydał broszurę „Sprawa chińsko-japońska i dwa odczyty”.

Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Józefem Kenigiem datują się następująco: 01) 19 listopada 1888 r. - Warszawa; 02) około 26 marca 1897 r. - Warszawa.


[Józef Kenig] [Fotografia - autor: Karol Beyer (1818 – 1877). Źródło – Wikipedia.] [Ten plik jest własnością publiczną w Stanach Zjednoczonych oraz w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa 100 lat po śmierci autora lub wcześniej.]

KENNEDY [? – ?]


Biografia nieustalona. Kapitan statku „Germanic” („Germanicus”), którym od 23 do 29 lutego 1876 r. Henryk Sienkiewicz odbywał podróż morską z Liverpool’u
do Nowego Jorku.

KIERZGAIŁŁO-ZAWISZA MARIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Jana Kazimierza Zawiszy z Młochowa i Marii z Kwileckich. Od 1879 r. żona Michała Radziwiłła (1853 – 1903), właściciela Nieborowa.
W lutym 1889 r. towarzyszyła Henrykowi Sienkiewiczowi w podróży pociągiem do Warszawy.

KIESZKOWSKI CZESŁAW [? – ?]


Syn Henryka (1821 – 1905). Naczelnik Wydziału Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie i w Wiedniu.
Henryk Sienkiewicz spotkał go w okresie od 18 do 20 kwietnia 1887 r. w Wiedniu.

KINSKY BERTA von Chinic und Tettau [09.06.1843 – 21.06.1914]


Austriacka pisarka i dziennikarka. Pierwsza kobieta-laureatka Pokojowej Nagrody Nobla (1905 r.). Córka marszałka zagłębia i guwernantki. Jedna z wiodących postaci ruchu pacyfistycznego. Autorka powieści „Die Waffen nieder” („Precz z orężem”) (1889 r.).
W 1873 r. zaręczyła się z baronem Arthurem Gundaccarem von Suttner. W 1876 r. przez tydzień była sekretarką Alfreda Nobla. Po powrocie do Wiednia potajemnie poślubiła Arthura Suttnera. Zwróciła się do wielu wybitnych osobistości ówczesnej Europy (również do Henryka Sienkiewicza) o podpisanie odezwy w sprawie zaprzestania wojny z Burami. Pisarz odezwy nie podpisał, chcąc w ten sposób zwrócić uwagę opinii światowej na występujące znacznie bliżej bezprawie pod zaborem pruskim i zdemaskować pruską politykę germanizacyjną.

KIRCHMAYER SALOMEA Aniela [13.04.1863 – ?]


Biografia nieustalona. Od 1882 r. – żona Tadeusza Ajdukiewicza.
Henryk Sienkiewicz widział ją w lipcu 1890 r. w Kaltenleutgeben.

KLACZKO JULIAN [właściwie: LEJB JEHUDA] [06.11.1825 – 26.11.1906]


Syn Hersza Lejba i Taby Lei Gruendberg.
Polski eseista, historyk sztuki, krytyk literacki i publicysta, doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, kawaler Legii Honorowej.
Absolwent gimnazjum w Wilnie, filozofii na uniwersytecie w Królewcu (1842 – 1847). W 1847 r. uzyskał doktorat. Z Królewca przeniósł się do Heidelbergu. W 1848 r. przedostał się do Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Po upadku powstania wielkopolskiego udał się na emigrację do Paryża. Zmieniwszy wyznanie, zmienił też nazwisko na Julian Klaczko (1856 r.). W Paryżu współtworzył „Wiadomości Polskie” (1856 – 1862) oraz pisał do pism francuskich. Był również prywatnym nauczycielem synów Zygmunta Krasińskiego. Współpracował z Hotelem Lambert. Od 1856 r. - członek Komitetu Wydawniczego Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu. W 1870 r. został mianowany austriackim radcą dworu przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych. W latach 1870 – 1871 poseł na sejm galicyjski. Członek honorowy Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1861 r.), członek Akademii Umiejętności w Krakowie (1872 r.), korespondent Akademii Francuskiej (1888 r.).
Jako krytyk literacki zajmował się historią sztuki włoskiej i polską literaturą romantyczną. Ogłosił między innymi: „De rebus Franco-Gallicis saeculi XV” (1847 r., praca doktorska), „Sztuka polska” (1858 r.),„Korespondencya Mickiewicza” (1861 r.),„Poeta bezimienny” (1862 r.),„Półwysep Krymski w poezji”
(1863 r.),„Anneksya w dawnej Polsce” (1869 r.),„ Wieczory florenckie” (1880 r.),„Św. Franciszek z Asyżu a gotycyzm włoski” (1892 – 1893),„Rzym
i Odrodzenie. Juliusz II”
(1898 r.) i„Pisma polskie” (1902 r.).
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Julianem Klaczko datują się następująco: 01) sierpień 1895 r. – Teplitz; 02) lipiec - sierpień 1896 r. - Teplitz.

KLASEN ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz spotkał ją 27 lutego 1889 r. w Warszawie na balu w ratuszu.

KŁOBUKOWSKI ALEKSANDER [1820 – 1903] – herbu OKSZA


Syn Józefa i Anny z Kwileckich. Ziemianin, działacz i pisarz gospodarczy, dyplomata, organizator Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, powstaniec 1863 r. W latach 1897 - 1898 Henryk Sienkiewicz współpracował z Aleksandrem Kłobukowskim w Komitecie Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie.

KŁODZIANOWSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona lekarza, K. Kłodzianowskiego. Henryk Sienkiewicz spotkał ją 21 stycznia 1891 r. w Aleksandrii w Egipcie.

KŁODZIANOWSKI K. [? – ?]


Biografia nieustalona. Lekarz, osiadły w Egipcie. Autor artykułów medycznych, w tym m. in.: „Cholera tulońska” (1884 r.), „Cholera w Egipcie r. 1883” (1884 r.)
i „O cholerze w Egipcie” (1884 r.). Henryk Sienkiewicz spotykał go między 01 a 14 stycznia 1891 r. w Kairze oraz 21 stycznia 1891 r. w Aleksandrii.

KOBURG STEFANIA Klotylda Luiza Hermiona Maria Charlotta [21.05.1864 – 23.08.1945] - ARCYKSIĘŻNA


Córka Leopolda II, króla Belgów i jego żony Marii Henrietty, księżniczki austriackiej.
Księżniczka belgijska z rodu Sachsen-Coburg Gotha, księżniczka saska, arcyksiężna austriacka.
10 maja 1881 r. w Wiedniu wyszła za mąż za arcyksięcia Rudolfa Habsburga, następcę tronu Austrii.
Stefania i Rudolf doczekali się tylko jednej córki Elżbiety Marii.
6 lat później Rudolf popełnił samobójstwo. W 1900 r.
Stefania poślubiła hrabiego węgierskiego Eleméra Lónyai. W 1917 r. cesarz Karol podniósł jej męża do rangi księcia.
Stefania jest autorką pamiętników „Ich Sollte Kaiserin Werben”.

Henryk Sienkiewicz spotykał ją w kwietniu 1887 r. w Abbacji podczas pobytu na kurcji gardła.






[Fotografia: Autor: 1) Carolus. Źródło – Wikipedia. Prawa autorskie do zdjęcia – własność publiczna.]

KOCHANOWSKI-KORWIN JAN KAROL [30.01.1869 – 06.10.1949]


Syn Jana i Eufemii z Poraj-Koźmińskich.
Historyk polski, profesor i rektor Uniwersytetu Warszawskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności, prezes Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1918 – 1925), Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie, Polskiego Towarzystwa Historycznego (członek honorowy), Kasy im. Józefa Mianowskiego, współpracownik Międzynarodowego Instytutu Socjologii w Paryżu, poseł na Sejm RP (1928 – 1930).
Absolwent szkoły powszechnej w Kielcach i gimnazjum w Piotrkowie Trybunalskim, historii, historii prawa, historii literatury oraz archeologii na Uniwersytecie Jagiellońskim (1888 – 1892), historii i historii literatury na Uniwersytecie Wrocławskim (1892 – 1894), Deutsches Historisches Institut w Rzymie (1894 r.).
W latach 1908 – 1912 wykładał historię średniowieczną Polski w Towarzystwie Kursów Naukowych w Warszawie. Od 1919 r. – profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik Katedry Historii Polski Wieków Średnich i Nauk Pomocniczych Historii, rektor (1920/1921) prorektor (1921/1922). Wykładał do 1934 r., później był profesorem honorowym. W latach 1922 – 1934 prowadził również zajęcia w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie. Redaktor działu historycznego „Wielkiej Encyklopedii Powszechnej Ilustrowanej”.
Jego zainteresowania naukowego obejmowały historię średniowieczną Polski, historię prawa polskiego, heraldykę, paleografię, metodologię historii, socjologię narodu. Przygotował do wydania tom I „Codex Diplomaticus et Commemorationum Masoviae Generalia” (1919 r.). Od połowy lat 30. zajął się socjologią.
Współpracował z pismami: „Przegląd Akademicki”, „Poradnik dla Samouków”, „Przegląd Historyczny”, „Książka”.
Doktor honoris causa Uniwersytetu w Padwie (1922 r.). Odznaczony: Krzyżem Oficerskim i Krzyżem Wielkim Orderu Polonia Restituta, hiszpańskim Orderem Za Zasługi Cywilne I klasy, Krzyżem Komandorskim Legii Honorowej.
Wybrany dorobek naukowy: „Kilka słów w sprawie teorji historyczno-heraldycznej Dr Franciszka Piekosińskiego” (1890 r.), „O stosunkach włościańskich w Małopolsce XV wieku” (1894 r.), „Kazimierz Wielki, zarys żywota i panowania” (1899 – 1900), „Witold, Wielki Książę Litewski”
(1900 r.), „O heraldyce czyli o znajomości herbownictwa” (1902 r.), „Echa prawieku i błyskawice praw dziejowych na tle teraźniejszości” (1910 r.), „Nad Renem i nad Wisłą. Antyteza dziejowa” (1912 r.), „Postęp ludzkości jako wyraz praw psychicznych rozwoju” (1917 r.), „Polska w świetle psychiki własnej i obcej” (1920 r.), „Wśród zagadnień naszej doby” (1934 r.), „U kolebki polskich Korwinów” (1937 r.), „Księgi sądowe Brzesko-Kujawskie”, „Dzieje Akademii zamojskiej”, „Szkice historyczne”.
W 1913 r. Henryk Sienkiewicz polecał go Ignacemu Chrzanowskiemu jako kandydata do objęcia katedry historii Polski Uniwersytetu Jagiellońskiego. Stanowisko to objął jednak Stanisław Krzyżanowski.

KOCYAN ANTONI [08.08.1836 – 22.12.1916]


Urzędnik hutniczy, leśnik, ornitolog, teriolog badacz, fauny tatrzańskiej, preparator okazów zoologicznych.
Od 1856 r. lub 1857 r. – urzędnik hutniczy w Kuźnicach u Homolacsów. W 1863 r. uczestniczył w Powstaniu Styczniowym. W latach 1864 – 1870: leśny praktykant
w lasach Homolacsów, adiunkt w Zakopanem i leśniczy w Dolinie Kościeliskiej. W 1870 r. przeniósł się na teren ówczesnych Węgier, gdzie był: podleśniczym w Orawicach (1870 – 1885) i Zubercu (1885 – 1910). W 1861 r. zoolog Ernst Schauer nauczył go preparowania zwierząt i rozbudził w nim zamiłowanie do ornitologii. Antoni Kocyan zajmował się badaniami zoologicznymi oraz preparowaniem i gromadzeniem zwierzyny Tatr i Podtatrza. W 1867 r. został członkiem-współpracownikiem Komisji Fizjograficznej Towarzystwa Naukowego Krakowskiego i członkiem-korespondentem wiedeńskiego Geologische Reichsanstalt, a w 1885 r. członkiem-korespondentem Ornitologischer Verein w Wiedniu. Zajmował się ssakami, głównie jednak ptakamiTatr i Podtatrza.
Ogłosił szereg prac zoologicznych: „Zapiski o ssakach tatrzańskich” (1867 r.), „A Magas-Tátra északi oldalán élő emlősök. Die Säugethiere
der Nord-Tátra”
(1887 r.), „Ornithologische Beobachtungen in Orawitz” (1880 r.), „Die Vögel der Nord-Tatra” (1883 r.), „Ptaki spostrzegane
po stronie północnej Tatr
(1884 r.), „Ornithologische Beobachtungen Oravice-Zuberec” (1883 – 1890).
Był doskonałym preparatorem. Przygotowane przez niego okazy fauny tatrzańskiej stały się podstawą zbiorów Muzeum Orawskiego w Orawskim Zamku, Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem i Muzeum Karpackiego w Popradzie.
Leśniczówka w Orawicach, a potem w Zubercu stanowiła przez wiele lat ważny ośrodek badań fauny tatrzańskiej. 28 i 29 stycznia 1889 r. w Zubercu odwiedził go Henryk Sienkiewicz. Od 1910 r. Antoni Kocyan mieszkał w Mokradzi k/Dolnego Kubina.

KOCZOROWSKA IZABELA – patrz ZABŁOCKA IZABELA


KOCZOROWSKI JÓZEF [? – ?]


Biografia nieustalona.
Henryk Sienkiewicz spotkał go 28 lutego 1889 r. na raucie w swoim mieszkaniu w Warszawie.

KOŁACZKOWSKA MARIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka generała Klemensa Kołaczkowskiego. Żona Alfreda Milieskiego (1834 lub 1835 – 1908).
Henryk Sienkiewicz spotykał ją w czerwcu i na początku lipca 1888 r. w Kaltenleutgeben.

KOMAR GABRIELA – patrz STARZEŃSKA GABRIELA


KOMAR ZOFIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Józefa i Gabrieli ze Starzeńskich Komarów.
Henryk Sienkiewicz spotkał ją 03 marca 1889 r. na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

KOMIEROWSKA JULIA - patrz DEMBOWSKA JULIA


KOMIEROWSKA MARIA - patrz HIRSZMAN MARIA


KOMIEROWSKA PAULINA [? – ?]


Córka Aleksandra i Julii Dembowskiej herbu Jelita. Siostra Konstantego Komierowskiego. Henryk Sienkiewicz spotkał ją wraz z bratem i matką 01 lub 02 sierpnia 1886 r.
w Kaltenleutgeben.

KOMIEROWSKI JAN Wacław [1850 – 1897] - pseudonim WACŁAW POMIAN


Syn Antoniego i Kazimiery z Łuszczewskich. Siostrzeniec Jadwigi Łuszczewskiej - "Deotymy". Poeta i tłumacz.
Zamieszczał swoje wiersze m. in. w: „Kurierze Warszawskim”, „Przeglądzie Tygodniowym”, „Tygodniku Ilustrowanym” i „Bluszczu”. Napisał m. in. tomik poezji „Sonata wiosenna” (1897 r.). Tłumacz: Johanna Wolfganga von Goethego, Heinricha Heinego, Victora Marie Hugo i Jeana Paula. Szwagier Henryka Sienkiewicza. W 1878 r. ożenił się z Anielą Sienkiewiczówną. Mieli trzech synów: Jana, Ludomira i Wacława. Świadek chrztu Henryka Józefa Kazimierza Sienkiewicza, syna pisarza.
Udokumentowane spotkania Jana Komierowskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) 07 maja 1846 r. - Okrzeja - chrzest; 02) 24 listopada 1889 r. - Warszawa; 03) 05 kwietnia 1890 r. - Warszawa; 04) przełom lat 1894/1895 - Warszawa.

KOMIEROWSKI FRANCISZEK [? – ?]


Biografia nieustalona. Przebywał w Teplitz z tym samym okresie, co Henryk Sienkiewicz, t. j. od sierpnia do października 1894 r.

KOMIEROWSKI KONSTANTY [? – ?] - pseudonim KOT


Syn Józefa Komierowskiego (1813 – 1861) i Zofii z Sobieskich. Stryjeczny brat Jana Komierowskiego, szwagra Henryka Sienkiewicza. Mąż Marii z Hirszmanów.
Od 1899 r., wspólnie z Mścisławem Godlewskim, czuwał na pracami redakcji „Słowa”, choć nie należał do zespołu.
Przyjaciel pisarza. Spotykali się w sierpniu 1886 r. w Kaltenleutgeben, gdzie m. in. w tym samym zakładzie spożywali posiłki przy wspólnym stole.

KOMIEROWSKI KONSTANTY [? – ?]


Syn Aleksandra i Julii Dembowskiej herbu Jelita. Brat Pauliny Komierowskiej. Mąż Heleny Gniewoszówny. Henryk Sienkiewicz spotkał go wraz siostrą i matką
01 lub 02 sierpnia 1886 r. w Kaltenleutgeben i tak ich zapamiętał:
„(…) Jest tu…, …, drugi jakiś Komierowski Konstanty, człek wiece podobno możny, który na Cejlonie długo mieszkał i XIII elefantów (słoni – z greckiego elefas, elefantos). Z nim jest jakaś panna Komierowska z matką trochę głuchoniemą, z Krakowa (…)”.

KONOPNICKA MARIA Stanisława [z domu Wasiłowska] [23.05.1842 – 08.10.1910] – pseudonim: JAK SAWA, MARKO, JAN WARĘŻ


Córka Józefa Wasiłowskiego i Scholastyki z Turskich. Poetka i nowelistka okresu realizmu, krytyk literacki, publicystka, tłumaczka i działaczka na rzecz praw kobiet.
W latach 1855 – 1856 uczyła się na pensji u sióstr sakramentek w Warszawie, gdzie zetknęła się z Elizą Pawłowską, późniejszą Orzeszkową. Przyjaźń ich przetrwała całe życie Marii. W latach 1884 – 1886 redagowała pismo dla kobiet „Świt”. Na 25-lecie pracy pisarskiej (1903 r.) Konopnicka otrzymała w darze narodowym dworek w Żarnowcu na Pogórzu Karpackim.
Jako poetka debiutowała w 1870 r. Pierwszym jej utworem był wiersz „Zimowy poranek”. W 1898 r. cykl lirycznych wierszy „W górach” zamieścił „Tygodnik Ilustrowany”. Konopnicka została zachęcona dobrym przyjęciem wierszy przez rodaków i pisarzy m.in. Henryka Sienkiewicza. W latach: 1881, 1883
i 1886 – ukazały się trzy kolejne serie jej poezji. W 1893 r. opublikowana została nowela „Dym”. Maria Konopnicka zajmowała się także krytyką literacką. W 1908 r. w czasopiśmie „Przodownicy” Konopnicka opublikowała „Rotę” – jedną z najważniejszych polskich pieśni patriotycznych. Maria Konopnicka zmarła na we Lwowie. Została pochowana na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Napisała: 1) zbiory nowel: „Cztery nowele” (1888 r.), „Moi znajomi” (1890), „Dym”, „Na drodze”, „Nowele”, „Ludzie
i rzeczy”
, „Na Normandzkim Brzegu”, „Mendel Gdański”, „Miłosierdzie gminy”, „Nasza szkapa”; 2) dla dzieci: „Śpiewnik dla dzieci”, „O Janku Wędrowniczku”, „O krasnoludkach
i sierotce Marysi”
, „Na jagody” (1903 r.), „Nasza szkapa”; 3) zbiory wierszy: „Śpiewnik historyczny” (1904 r.); 4) wiersze: „Zimowy poranek” (1870 r.), „Kaliszowi” (1888 r. i 1907 r.), „Memu miastu” (1897 r.), „Rota” (1908 r.), „Stefek Burczymucha”, „Wolny najmita”, „W poranek”, „Tęsknota”, „Noc”, „Kubek”; 5) poematy: „Pan Balcer w Brazylii” (1910 r.).
Tłumaczyła sama lub wspólnie z innymi: poezje Heinricha Heinego, Edmondo De Amicis „Serce”, Edmond Rostand „Cyrano de Bergerac”.
Henryk Sienkiewicz przyznawał jej Stypendium Akademii Umiejętności im. Marii Sienkiewicz w latach: 1894 – 1896.

[01. Lwów - Cmentarz Łyczakowski - grobowiec Marii Konopnickiej] [Zdjęcie: Krzysztof Grabiński - 30.04.2012 r.]
[Wycieczkę zorganizowało Biuro Podróży „Eskapada” w Kłobucku. Pilot wycieczki: Pani Barbara Zychowska-Mel.
Przewodnik po Lwowie: Pani Tatiana Sokorkina].

KOPIA HENRYK [1866 – 1933]


Nauczyciel literatury polskiej w gimnazjach we Lwowie, Sanoku i Sokalu. Twórca Państwowej Biblioteki Pedagogicznej we Lwowie. Redaktor „Kalendarza Studenckiego” (1894 – 1906), „Kalendarza Nauczycielskiego” (1904 – 1906) i „Słownika łacińsko-polskiego”. W „Pamiętniku Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” zamieszczał swoje prace o Adamie Mickiewiczu. Zwrócił się do Henryka Sienkiewicza z prośbą o zgodę na przedruk noweli „Bądź błogosławiona” w serii „Wybór nowel” najznakomitszych pisarzy polskich. Zgodę uzyskał, a książka ukazała się w 1905 r. we Lwowie.

KORNIŁOWICZ EDWARD [13.11.1847 – 15.11.1909]


Polski lekarz psychiatra. Członek Towarzystwa Lekarskiego w Warszawie, Towarzystwa Higienicznego i współzałożyciel Towarzystwa Opieki nad Nerwowo i Umysłowo Chorymi. Twórca szpitala psychiatrycznego w Drewnicy. Absolwent V Gimnazjum w Warszawie (1868 r.), medycyny w Szkole Głównej Warszawskiej (w 1869 r. przekształconej w Cesarski Uniwersytet Warszawski). Od 1874 r. – asystent w Klinice Chorób Nerwowych i Umysłowych Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1878 r. – lekarz w Szpitalu Ujazdowskim w Warszawie. Mąż Wiktorii z Pollów, z którą miał czterech synów: Rafała Mariana (1876 – 1916), Tadeusza (1881 – 1940), Kazimierza (1892 – 1939)
i Władysława Emila (1884 – 1946). W 1923 r. syn Tadeusz poślubił córkę Henryka Sienkiewicza, Jadwigę. Autor wielu prac z zakresu swojej specjalności, w tym między innymi.: „Kilka przypadków obłędu pijackiego”, „O barwieniu ciał ziarnistych w mózgu
i rdzeniu kręgowym”
, „O szkodliwości alkoholu”, „Przedstawienie 20 tablic szematycznych mechanizmu woli”, „Przyczynek do wpływu leczniczego ostrych cierpień gorączkowych na choroby umysłowe (psychozy).”, „Przypadek paralysis agitans”, „Psychoza powstała pod wpływem zatrucia jadem tyfusu brzusznego.”
i „Ś. p. prof. dr Romuald Pląskowski. (Wspomnienie pośmiertne)”.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Edwardem Korniłowiczem datują się następująco: 01) 05 lipca 1895 r. – Zakopane.

[Fotografia: Autor nieznany. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

KORSAK JÓZEFA [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Michała Chrapowickiego.
Henryk Sienkiewicz spotkał ją 03 marca 1889 r. na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

KORWIN-SZLUBOWSKA MARIA [1853 – 17.06.1918] – HRABINA * herbu ŚLEPOWRON


Biografia nieustalona. Od 1878 r. – żona Gustawa Łubieńskiego.
Udokumentowane spotkania obu osób datują się następująco: 1) 28 lutego 1889 r. – na raucie w swoim mieszkaniu w Warszawie; 2) 03 marca 1889 r. – na pikniku
w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40; 3) 27 lipca 1890 r. – Kaltenleutgeben – u Gustawa i Marii ze Szlubowskich Łubieńskich na obiedzie.

KORYTKO FRANCISZEK Ksawery [1853 – ?]


Właściciel majątku Suchodół w pow. husiatyńskim. Ożeniony w 1883 r. z Marią z Rostworowskich.
W październiku 1887 r. współtowarzysz posiłków w czasie kuracji Henryka Sienkiewicza w Kaltenleutgeben.

KORYTKO MARIA - patrz ROSTWOROWSKA MARIA


KORYTOWSKI WITOLD [08.08.1850 – 10.07.1923]


Wielkopolanin. Pracownik Prokuratorii Skarbu, urzędnik Ministerstwa Finansów za kadencji Juliana Dunajewskiego. Później – minister skarbu i namiestnik Galicji. W 1887 r. został naczelnikiem Biura Prezydialnego Ministerstwa Skarbu. W 1890 r. otrzymał stopień radcy prezydialnego. Udokumentowane spotkania obu osób datują się następująco: 1) 31 marca 1887 r. - w Kawiarni Puchera w Wiedniu przy ul. Kohlmark 9; 2) 15 kwietnia 1889 r. - w Hotelu Erzherzog Karl w Wiedniu
przy ul. Kärtnerstrasse 31.

KOSIŃSKI JULIAN [16.11.1833 – 24.03.1914]


Lekarz. Profesor chirurgii w Szkole Głównej w Warszawie. Od 1869 r. do 1898 r. – profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Pionier w dziedzinie antyseptyki oraz aseptyki w Polsce. Jako pierwszy w Polsce: wyciął pęcherzyk żółciowy, wykonał resekcję jelit oraz wyciął śledzionę. W 1877 r. roku przeprowadził pionierską w Polsce
(10. na świecie) operację wycięcia krtani, a w 1884 r. – pionierską operację wycięcia nerki. Za swoje zasługi otrzymał tytuł zasłużonego profesora Uniwersytetu Warszawskiego. Jego żoną była Maria Teresa Salomea Hauke (1849 – 1892), córka gen. Aleksandra Hauke.
22 maja 1891 r. Henryk Sienkiewicz telegraficznie wezwał go do Lublina do swojego chorego ojca, Józefa Pawła Ksawerego Sienkiewicza.

KOSMOWSKI WIKTOR [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum II. Pisarz wspomina go w liście z 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

KOSSAK WOJCIECH Horacy [31.12.1856 – 29.07.1942]


Syn Juliusza Kossaka, ojciec Jerzego Kossaka, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i Magdaleny Samozwaniec.
Polski malarz, przedstawiciel nurtu malarstwa o tematyce historycznej i batalistycznej.
Uczeń: gimnazjum na Placu Trzech Krzyży w Warszawie, Gimnazjum św. Anny. Ojciec Juliusz uczył go malarstwa. Student: Szkoły Rysunku i Malarstwa (1871 – 1873) pod kierunkiem Władysława Łuszczkiewicza, Akademii Sztuk Pięknych w Monachium (do 1875 r.) u profesorów Aleksandra Strähubera i Aleksandra Wagnera.
Od 1877 r. – dalsze studia w Paryżu w szkole Bonnata i Aleksandra Cabanela. W 1883 r. powrócił do Krakowa. Przebudował Kossakówkę i urządził własną pracownię. Tam też przyszły na świat jego dzieci: Jerzy Kossak, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec. W latach 1895 – 1902 mieszkał i malował w Berlinie.
W 1914 r. został zmobilizowany i brał udział w walkach w Lubelskiem. Następnie podjął pracę profesora w Szkole Sztuk Pięknych (1915 – 1918). W październiku 1918 r. w stopniu majora rozpoczął służbę w polskim wojsku jako adiutant gen. Tadeusza Rozwadowskiego. W 1919 r. zakończył służbę w armii. Podróżował: - do Francji
(lata: 1920, 1923, 1924); - Stanów Zjednoczonych (lata: 1920, 1927, 1930, 1932, 1934). Założyciel grupy malarskiej Zero (1908 r.). Wiceprezes, a następnie prezes Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych. W 1913 r. w Warszawie wydał „Ilustrowane Pamiętniki”.

Wojciech Kossak jest autorem m. in. obrazów: „Artyleria w ogniu”, „Autoportret w mundurze ułańskim”, „Bateria ks. St. Jabłonowskiego po szturmie na Warszawę”, „Baterie Somosierry”, „Bitwa o miasto”, „Bitwa pod Kuflewem”, „Bitwa pod Młynarzami”, „Bitwa pod Raszynem” (wspólnie
z Juliuszem Kossakiem), „Bitwa pod Zondorf 1758”, „Chłopicki ze sztabem”, „Chorągiew pancerna”, „Epizod z bitwy pod Wagram”, „Fantazja
na temat jazdy polskiej”
, „Fragment z Olszynki”, „Georga Palmera Putnama”, „Grenadierzy królewscy w bitwie pod Etoges”, „Grunwald”,
„Jan III odbiera defiladę wojsk brandenburskich pod Wiedniem”, „Jarmark na konie w Bałcie”, „Kiliński prowadzi jeńców rosyjskich
przez Warszawę
”, „Kircholm”, „Kościuszko pod Racławicami”, „Królewska ujeżdżalnia za Stanisława Augusta”, „Krwawa niedziela w Petersburgu 22 stycznia 1905 r.”, „Kulig na Wołyniu”, „Lady Godiva”, „Mac Cornicka”, „Mała Panorama Racławicka”, „Manewry pod Sądową Wisznią”, „Miecze grunwaldzkie”, „Na straży polskiego morza”, „Napoleon dekoruje T. Tyszkiewicza na polu bitwy pod Smoleńskiem”, „Napoleon eskortowany przez szwoleżerów”, „Niegolewski pod Somosierrą”, „Obrona Woli”, „Odpoczynek”, „Odpoczynek podczas manewrów”, „Odwrót Blüchera
po bitwie pod Montmirail 1814”
, „Olszynka Grochowska”, „Orlęta lwowskie”, „Panorama Racławicka” (wspólnie z Janem Styką i: Ludwikiem Bollerem, Tadeuszem Popielem, Teodorem Axentowiczem, Zygmuntem Rozwadowskim, Włodzimierzem Tetmajerem, Michałem Sozańskim i Wincentym Wodzinowskim), „Pobojowisko pod Iganiami”, „Portret amazonki Mally Crawford”, „Portret ces. Franciszka Józefa I na koniu”, „Portret Edwarda Krasińskiego”, „Portret gen. Kazimierza Sosnkowskiego”, „Portret kardynała Hlonda”, „Portret konny arcyks. Franciszka Salwatora, arcyks. Franciszka Ferdynanda, arcyks. Gizeli”, „Portret konny gen. Johna Pershinga”, „Portret marszałka M. Zyblikiewicza”, „Portret konny hr. Romanowej Potockiej”, „Powrót z polowania”, „Przejażdżka”, „Przejście przez Berezynę” (wspólnie z Julianem Fałatem), „Ranny kirasjer i dziewczyna”, „Rekonesans”, „Rekwizycja”, „Rokitna”, „Rozstawianie myśliwych na stanowiskach”, „Somosierra”, „Sowiński na szańcach Woli”, „Spotkanie belwederczyków w noc 29 listopada 1830 r. z kirasjerami rosyjskimi na moście w Łazienkach”, „Szarża na baterię rosyjską 1831 r.”, „Szarża ułańska”, „Sztab Chłopickiego”, „Sztab Kościuszki”, „Sztab Skrzyneckiego”, „Szarża huzarów pruskich na baterie rosyjskie
pod Jägersdorf 1758”
, „Szwoleżerowie przed Napoleonem”, „Śmierć Ludwika Ferdynanda pod Saalfeld”, „Ulica w Wenecji”, „W drodze
do Borysowa”
, „Wiosna 1813 roku”, „Wyjazd na polowanie w Gödöllö”, „Wypędzenie Austriaków z Torunia”, „Wyprawa na niedźwiedzia”, „Wzięcie do niewoli Tyszkiewicza w czasie odwrotu spod Moskwy”, „Zaślubiny Polski z morzem”.

31 marca 1887 r. Henryk Sienkiewicz spotkał go w Kawiarni Puchera w Wiedniu przy Kohlmark 9.

KOSTANECKI KAZIMIERZ Telsfor [25.12.1863 – 11.01.1940]


Polski lekarz, anatom, cytolog. Mąż Janiny Marii Gotlib Bloch.
W 1890 r. uzyskał tytuł naukowy doktora medycyny i chirurgii. Podjął pracę w zakładzie fizjologii u prof. Rudolfa Heidenhaina. Po roku wyjechał do Giessen. W 1892 r. wrócił do Polski. Został profesorem anatomii porównawczej i opisowej na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1913 – 1916 był rektorem tej uczelni. W latach 1914 – 1918 był wiceprezydentem Krakowa, w latach 1929 – 1934 – prezesem Polskiej Akademii Umiejętności. W 1924 r. otrzymał tytuł doktora honoris causa UJ. W 1936 r. został mianowany profesorem honorowym UJ. W 1939 r. objął stanowisko kierownika Katedry Anatomii. 6 listopada 1939 r. został aresztowany przez hitlerowców
i zmarł w obozie Sachsenhausen. Jest autorem 62 publikacji naukowych. Prowadził badania w zakresie anatomii porównawczej mięśni gardła, podniebienia oraz anatomii szyi i głowy. Opisał także wszystkie mięśnie związane z trąbką słuchową i powięzie tych mięśni. Zbadał również topografię wrodzonych przetok szyjnych. Prowadził pionierskie badania nad procesem dojrzewania komórek jajowych. Prowadził również badania w zakresie rozwoju filogenetycznym kątnicy i wyrostka robaczkowego
oraz znaczenia jego tkanki limfatycznej. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Kazimierzem Telesforem Kostaneckim datują się następująco: 01) czerwiec 1899 r. – Kraków.

KOSTUSIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Kucharka Kazimierza i Wandy z Mineyków Szetkiewiczów w ich warszawskim mieszkaniu przy ul. Wspólnej 24. W latach 1885 – 1900 mieszkał tam również Henryk Sienkiewicz. Widywał więc ją często. Udokumentowane spotkania Kostusi z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 14 kwietnia 1890 r. –
w Warszawie – w mieszkaniu teściów pisarza.

KOŚCIELSKA MARIA – patrz BLOCH MARIA


KOŚCIELSKI JÓZEF [09.11.1845 – 22.07.1911] – herbu OGOŃCZYK


Syn Augusta i Józefy z Wodzińskich Kościelskich.
Poeta, dramaturg, wielkopolski działacz polityczny, mecenas sztuki i filantrop. Przewodniczący Towarzystwa Akademików Polskich
w Berlinie. Założyciel i długoletni prezes Towarzystwa Dziennikarzy i Literatów Polskich. Członek Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Prezes Rady Nadzorczej spółki Hipolit Cegielski Towarzystwo Akcyjne.
Absolwent poznańskiego Gimnazjum św. Marii Magdaleny, prawa w Berlinie i Heidelbergu. Kościelski utrzymywał przyjacielskie stosunki
z księciem Wilhelmem, późniejszym cesarzem Wilhelmem II. W 1881 r. otrzymał fotel w Izbie Panów Landtagu pruskiego, a od 1884 r. – poseł do Reichstagu. W 1896 r. zaczął gospodarować w majątku Miłosław. Podjął także działalność społeczną i kulturalną. Był mecenasem młodzieży polskiej studiującej w Niemczech (między innymi Jana Kasprowicza). W Miłosławiu założył galerię obrazów malarzy polskich. W 1899 r. ufundował pierwszy na ziemiach polskich pomnik Juliusza Słowackiego. Jego odsłonięcia dokonał Henryk Sienkiewicz. W 1899 r. uruchomił w Miłosławiu fabrykę cygar. W 1904 r. przeniósł się na stałe do Poznania. Założyciel stowarzyszenia „Straż”, którym kierował do 1909 r.
Od 1881 r. – żonaty z Marią Bloch (1855 – 1926), córką finansisty warszawskiego, Jana Gotliba Blocha.
Autor: dramatów: „Poznańczanie we Włoszech” (1873 r.), „Arria” (1874 r.), „Władysław Biały, książę gniewkowski”
(1874 r.), „Prelegent” (1882 r.), „W imię krzyża” (1882 r.), „Dwie miłości” (1884 r.), „Tragedia jakich wiele” (1908 r.), „Dzienniczek Justysi” (1889 r.) – poezji: „Sonety nadgoplańskie” (1868 r.), „Poezje” (1883 r.), „Preludia zakopiańskie” (1903 r.) – i reportaży „Szkice egipskie. Wrażenia z podróży. Studia i materiały”
Spotkania Józefa Kościelskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 25 listopada 1889 r. – Warszawa; 2) 16 września 1899 r. – Miłosław – odsłonięcie pomnika Juliusza Słowackiego.

[Autor zdjęcia jest nieznany. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

KOTARBIŃSKI JÓZEF [27.11.1849 -20.10.1928]



Polski pisarz, krytyk i aktor teatralny i filmowy. Wychowanek Warszawskiej Szkoły Głównej, gdzie kolegował z Henrykiem Sienkiewiczem, Aleksandrem Świętochowskim, oraz Piotrem Chmielowskim. W 1871 r. ukończył Uniwersytet Warszawski.
Redagował dział literacki „Głosu Warszawskiego”. Od 1882 r. redagował „Kolce”. Wydawał szkice obyczajowopsychologiczne "Niezdrowa miłość" (1898 r.) oraz książkę
o Stanisławie Wyspiańskim „Pogrobowiec romantyzmu” (1909 r.). Wydał też kilka tomów studiów i szkiców krytycznoliterackich i z własnych wspomnień.
Na przełomie lat: 1886 – 1887 – wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem i: Ludwikiem Jenike, Piotrem Chmielowskim, Dionizym Henkielem, Władysławem Bogusławskim
i Władysławem Sabowskim – wchodził w skład jury Komitetu Konkursu „Kuriera Warszawskiego” na Powieść Współczesną.

KOTARBIŃSKI MIŁOSZ [25.01.1854 – ??.10.1944]


Polski malarz, rysownik, krytyk literacki i pedagog. Mąż pianistki Ewy Koskowskiej. Ojciec: Tadeusza, Mieczysława, Janusza i Kazimierza. Studiował w Warszawie
u Wojciecha Gersona i Aleksandra Kamińskiego, a następnie na Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu (1875 – 1882) u Michaiła Clodta i Pawła Czistiakowa. Od 1883 r. nauczyciel rysunku i malarstwa w szkołach warszawskich, później profesor w Miejskiej Szkole Rysunkowej w Warszawie. W latach 1887 – 1891 – kierownik artystyczny „Tygodnika Ilustrowanego”. W 1892 r. założył prywatną szkołę malarską dla kobiet, która funkcjonowała do 1912 r. W 1905 r. został profesorem Warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych, a od 1923 r. – rektorem tej uczelni. Zajmował się malarstwem historycznym, pejzażowym, religijnym i fantastycznym.
Autor między innymi: obrazów: „Wulkan Prometeusza, przykuty do skał Kaukazu, omywanych falami, w obecności Siły i Władzy”, „Chory kniaź Pożarski przyjmuje posłów moskiewskich” – medali: „Niepodległości”, „Krzyża Niepodległości” (zatwierdzonego 7 listopada 1930 r. przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej) – ilustracji do utworu „Mirtali” Elizy Orzeszkowej. W 1888 r. miał ilustrować „Bajkę o Władysławie Warneńczyku” Henryka Sienkiewicza,
ale do tego nie doszło. Utwór ten jest nieznany.

KOTARSKI HENRYK [? – ?]


Doręczał Konradowi Dobrskiemu list Henryka Sienkiewicza z grudnia 1865 r., o czym nadawca wspomina w tymże liście.

KOTARSKI PRZEMYSŁAW [1835 – 1902]


Biografia nieustalona. Uczestnik powstania styczniowego. Dyrektor Towarzystwa Zaliczkowego w Krakowie. Współzałożyciel „Nowej Reformy” i Towarzystwa Szkoły Ludowej. Członek Stronnictwa Demokratycznego.
Henryk Sienkiewicz wymienia go w liście z 29 lipca 1889 r. jako Polaka przebywającego w tym samym co on czasie na wyspie Helgoland. (…)”

KOTOWICZ MARCELINA [16.01.1827 – 05.01.1911]


Błogosławiona katolicka, polska mistyczka, współzałożycielka Zgromadzenia Sióstr Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny („niepokalanki”).
W wieku 22 lat wyszła za mąż. Po śmierci męża i syna wyjechała do Francji (1854 r.). Zetknęła się z księżmi zmartwychwstańcami. Tam poznała Józefę Karską. W Rzymie złożyła prywatny ślub czystości, a następnie śluby wieczyste. Wraz z Józefą założyła Zgromadzenie Sióstr Niepokalanego Poczęcia NMP. W 1863 r. wróciła do Polski. Zakładała szkoły, pensjonaty dla dziewcząt, warsztaty tkackie. Stworzyła polską terminologię ascetyczno-mistyczną. Jej pisma liczą około 144 tomów maszynopisu.
23 grudnia 1904 r. Henryk Sienkiewicz listownie dziękował jej za opiekę nad dziećmi i swoją siostrzenicą, Józefą Sieńkiewiczówną, córką Lucjana i Zofii Sieńkiewiczów.

KOZAKIEWICZ BRONISŁAW [1856 – 1924]


Syn Ksawerego, emigranta z Polski.
Od dziecka mieszkał w Paryżu. Sekretarz hrabiego Pineton’a de Chambrun. Działacz kulturalny we Francji. Za cel stawiał sobie polsko-francuskie zbliżenie kulturalne –
z naciskiem na literaturę. Prawdopodobnym przełomowym momentem w jego życiu było nawiązanie kontaktów z Henrykiem Sienkiewiczem, które zamieniły się w przyjaźń trwającą do śmierci pisarza.
Bronisław Kozakiewicz przetłumaczył na język francuski „Quo vadis” – wspólnie z J. L. Janaszem; „Ogniem i mieczem”, „Potop”, „Pana Wołodyjowskiego”, „Krzyżaków”
i „Na polu chwały” - wraz z A. Wodzińskim; samodzielnie: „Diokles. Baśń ateńska” - liczne nowele. Współpracował: z teatrem Sary Bernhardt przy wystawieniu „Ogniem
i mieczem” i „Bitwy pod Grunwaldem” – z teatrem Porte Saint Martin przy wystawieniu opery „Quo vadis”.
Od 1901 r. zaczął oddawać Henrykowi Sienkiewiczowi cenne przysługi jako jego przedstawiciel pełnomocny w stosunkach z wydawcami. W grudniu 1905 r. towarzyszył pisarzowi w podróży do Sztokholmu po odbiór Nagrody Nobla. Brał udział w powstaniu międzynarodowej ankiety „Prusse et Polotne (Paryż 1909 r.). Jego zabiegom Henryk Sienkiewicz zawdzięczał Legię Honorową.
Bronisław Kozakiewicz tłumaczył również „Faraona” Bolesława Prusa i „Zamorskiego diabła” Wacława Sieroszewskiego.

KOZŁOWSKI STANISŁAW Gabriel [18.03.1860 – 02.01.1922]


Polski dramaturg i krytyk literacki. Autor dramatów: „Albert, wójt krakowski” (1885 r.), „Esterka” (1886 r.), „Turniej” (1897 r.), „Taboryci” (1897 r.), „Dyana”, „Ks. Józef pod blachą”, „Pod okrętem”, „Luminarz”, „Reduta” (1903 r.), „Pochodnia”, „Trybuni” (1921 r.) - oraz studium „Trylogia historyczna «Ogniem i mieczem», «Potop», «Pan Wołodyjowski»” (1892 r.).
Henryk Sienkiewicz odwiedził go 02 grudnia 1885 r. w Wiedniu. Następnie - 12 lutego 1893 r. w Warszawie - uczestniczył w jego ślubie z Zofią Bogusławską.

KOŹMIAN STANISŁAW [07.05.1836 – 04.07.1922]


Polski polityk, reżyser, krytyk teatralny, publicysta i historyk.
Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego (1852 – 1853), w latach 1853 – 1856 uczył się w Paryżu i w Bonn. Od 1860 r. - korespondent Biura Politycznego Hotelu Lambert. Uczestnik powstania styczniowego, od 1 grudnia 1863 r. - członek Wydziału Rządu Narodowego dla Galicji. W 1866 r. wspólnie z Józefem Szujskim
i Stanisławem Tarnowskim założył „Przegląd Polski”. W latach 1869 – 1870 - poseł do Sejmu Krajowego i deputowany do wiedeńskiej Rady Państwa.
W latach 1866 – 1868 - kierownik artystyczny, a w latach 1871 – 1885 - dyrektor Teatru Krakowskiego. Stworzona przez niego szkoła gry aktorskiej określona została mianem „szkoły krakowskiej”. Jest autorem monumentalnej pracy „Rzecz o roku 1863”.
Spotkania Stanisława Koźmiana z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 02 lutego 1890 r. – w Wiedniu.

KRAJEWSKI WŁADYSŁAW Herman [18.09.1855 – 04.03.1907]


Lekarz-chirurg, specjalista w zakresie chorób dróg żółciowych. W latach 1883 – 1884 – redaktor pisma „Kronika lekarska”. W latach 1883 – 1886 – wykładowca warszawskiej szkoły felczerskiej. Od 1886 r. - ordynator Oddziału Chirurgicznego Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie. W 1893 r. założył i redagował czasopismo „Przegląd chirurgiczny”. Od 1897 r. - członek Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Władysławem Hermanem Krajewskim datują się następująco: kwiecień – maj 1899 r. – Warszawa.

KRAMSZTYK MARCELI [1848 – 1906]


Adwokat. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Szkoły Głównej w Warszawie (1865 – 1869). Publikował głównie z zakresu cywilistyki. Główny założyciel Kasy Pomocy Adwokatów Przysięgłych. Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum IV. Pisarz wspomina go w liście z 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

KRASIŃSKA FRANCISZKA [1872 – 1951/2]


Córka Józefa i Heleny ze Stadnickich Krasińskich. Od 27 kwietnia 1898 r. żona Michała Jana Woronieckiego. Wiceprezes Polskiego Komitetu Pomocy Sanitarnej (1914 r.). Przewodnicząca Rady Opiekuńczej Schroniska dla Nauczycieli w Warszawie i w Zielonce. Opiekunka I Pułku Ułanów Krechowieckich.

KRASIŃSKA HELENA - patrz STADNICKA HELENA


KRASIŃSKI ADAM [22.11.1870 – 17.01.1909] – herbu ŚLEPOWRON * HRABIA * IV ORDYNAT OPINOGÓRSKI – pseudonim JAN PRZYSIECKI


Syn Władysława Wincentego i Róży z Potockich Raczyńskiej. Przyrodni brat Rogera Adama i Edwarda Bernarda Raczyńskich. Wnuk Zygmunta Krasińskiego.
Poeta, pisarz, działacz oświatowy. Absolwent uczelni we Fryburgu i Heidelbergu. Doktorat obronił w Heidelburgu. 28 października 1897 r. ożenił się z Wandą Marią Badeni (1874 – 1950). W latach 1900 – 1909 – redaktor „Biblioteki Warszawskiej”. Od 1906 r. – prezes Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości w Warszawie. Autor utworów: „Eleonora”, „Jęk ziemi” i „Trzy szarże”. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Edwardem Bernardem Raczyńskim datują się następująco: 01) 29 września – 15 października 1895 r. – Rogalin.

KRASIŃSKI EDWARD [28.05.1870 – 08.12.1940] – HRABIA * herbu ŚLEPOWRON


Syn Józefa i Heleny ze Stadnickich Krasińskich.
Polski działacz społeczny, pamiętnikarz, wieloletni zarządca Biblioteki Ordynacji Krasińskich w Warszawie. Od 1909 r. - V i ostatni faktyczny ordynat opinogórski.
Absolwent gimnazjum św. Anny w Krakowie (1888 r.), Szkoły Rolniczej w Moedling koło Wiednia (1888 – 1892). Od 1909 r. – zarządca Biblioteki Ordynacji Krasińskich. Przed I wojną światową porządkował zbiory Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswil. Współtwórca i prezes Towarzystwa Akcyjnego Teatru Polskiego
w Warszawie, prezes (1910 – 1928) i członek honorowy (1933 r.) Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości w Warszawie, członek honorowy Towarzystwa Bibliofilów Polskich. W 1930 r. ufundował nową siedzibę dla Biblioteki i Muzeum Ordynacji Krasińskich w Warszawie (przy ul. Okólnik). W 1934 r. został powołany
na członka-korespondenta Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Aresztowany przez gestapo, kiedy stanął w obronie katowanego chłopca folwarcznego. Wywieziony go do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie, następnie do Dachau, gdzie zmarł. Po jego śmierci zbiory Ordynacji Krasińskich uległy dewastacji; gmach Muzeum i Biblioteki wraz ze zbiorami rękopisów spalono po upadku Powstania Warszawskiego.
Jest autorem: 01) „Trzech przemówień” (1925 r.); 02) pracy naukowej „Missye święte w Opinogórze” (1927 r.); 03) „Obrazków łowieckich” (1927 r.);
04) pracy naukowej pracy naukowej „Rękopisy Biblioteki Ordynacji Krasińskich dotyczące dziejów szkolnictwa polskiego” (1930 r.);
05) wspomnień „O Radziejowicach i ich gościach niektórych” (1934 r.); 06) „Gawęd o przedwojennej Warszawie” (1936 r.).
Utrzymywał kontakty z Henrykiem Sienkiewiczem. Udokumentowane spotkania pisarza z Edwardem Krasińskim datują się następująco: 01) 06 kwietnia 1894 r. – Kaltenleutgeben.

KRASIŃSKI HUMBERT (Hubert Antoni) [31.10.1833 – 18.12.1890] – herbu ŚLEPOWRON


Lekarz, publicysta i społecznik. W latach 1878 – 1883 mieszkał w Warszawie, gdzie był członkiem Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. Później przeprowadził się
do Krakowa. Henryk Sienkiewicz widział go w lipcu 1890 r. w Kaltenleutgeben.

KRASIŃSKI JÓZEF [1848 – 1918]


Syn Adama i Karoliny z Mycielskich. Mąż Heleny ze Stadnickich. Właściciel Radziejowic pod Żyrardowem, ordynat na Opinogórze – po śmierci Adama Krasińskiego
(1870 – 1909). Józef i Helena Krasińscy mieli: syna Edwarda (1871 – 1940) oraz córki: Franciszkę (1872 - ?), Izabelę (1877 - ?) i Zofię (1883 - ?).
Przyjaciel Henryka Sienkiewicza, który często go odwiedzał. Udokumentowane spotkania Józefa Krasińskiego z pisarzem datują się następująco: 01) 27 i 30 lipca 1890 r. - Kaltenleutgeben; 02) przełom lat 1894/1895 - Warszawa.

KRASZEWSKI JÓZEF Ignacy [28.07.1812 – 19.03.1887] - herbu JASTRZĘBIEC
pseudonimy: BOGDAN BOLESŁAWITA, KANIOWA, DR OMEGA, KLEOFAS FAKUND PASTERNAK, JIK, BB – i inne


Syn Jana i Zofii z Malskich.
Polski pisarz, publicysta, wydawca, historyk, działacz społeczny i polityczny, najpłodniejszy autor w historii literatury polskiej. Znany jest też jako malarz
i grafik. Był uczniem Bonawentury Dąbrowskiego w Wilnie. Malował widoki akwarelowe, rysował portrety, był też zręcznym akwaforcistą.

Absolwent szkoły wydziałowej w Białej Podlaskiej (zwanej wówczas Akademią Bialską, 1822 – 1826), szkoły wojewódzkiej w Lublinie (1826 – 1827), gimnazjum
w Świsłoczy (1827 – 1829), Wydziału Literatury Uniwersytetu Wileńskiego. Pierwsze utwory literackie ogłaszał w petersburskim „Bałamucie” (1830 r.) i w wileńskim „Noworoczniku Litewskim” (1831 r.). 03 grudnia 1830 r. został aresztowany i przebywał w więzieniu do marca 1832 r. Otrzymał dozór policyjny i nakaz osiedlenia się
w Wilnie, ale tylko do końca 1832 r. W tym okresie prowadził historyczne badania źródłowe, co zaowocowało m. in. czterotomową historią „Wilno od początków jego do roku 1750” (1840 – 1842), a także kilkoma powieściami. Niedługo potem osiadł w rodzinnej wsi Dołhe, gdzie u boku ojca nabierał doświadczenia w pracy gospodarskiej. 10 czerwca 1838 r. ożenił się z Zofią Woroniczówną (bratanicą prymasa Jana Pawła Woronicza) i wraz z żoną osiedlił się na Wołyniu. W 1840 r. zakupił wieś Gródek koło Łucka. Odbył w tym okresie kilka podróży, m.in. do Kijowa i Odessy. W 1848 r. Kraszewski sprzedał Gródek i przeniósł się do nowo zakupionej wsi Hubin (pow. łucki). W 1853 r. przeniósł się do Żytomierza, gdzie mieszkał do 1860 r., pracując jako kurator szkół polskich, dyrektor Teatru Żytomierskiego (od 1856 r.), dyrektor Klubu Szlacheckiego, prezes Towarzystwa Dobroczynności. Mimo to nie zaniedbywał działalności literackiej i wydawniczej, między innymi w latach 1841 – 1851 redagował wileńskie „Ateneum”. Od 1837 r. współpracował z „Tygodnikiem Petersburskim”, a od 1851 r. - z „Gazetą Warszawską”. W tym czasie odwiedzał Odessę
i Warszawę. Po powrocie z podróży przeniósł się do Warszawy (1860 r.). Został redaktorem „Gazety Codziennej” Leopolda Kronenberga (1859 r.). Odbywał dalsze podróże zagraniczne m. in. do: Belgii, Francji, Włoszech, Rosji (1858 r.). W Paryżu opublikował broszurę „Sprawa polska w r. 1861” (1861 r.). Pod koniec stycznia 1863 r., zmuszony do opuszczenia Warszawy, wyjechał do Drezna. Tu zajął się pomocą dla szukających schronienia za granicą powstańców styczniowych. W pracy literackiej skupił się na publicystyce politycznej, ogłosił szereg powieści o tematyce powstańczej. W 1865 r. został redaktorem lwowskiego pisma „Hasło”, które upadło po pół roku. W 1866 r. został obywatelem Krakowa, a wkrótce – Austrii. W 1868 r. w Dreźnie Kraszewski założył własną drukarnię, którą w 1871 r. sprzedał.
Od 1873 r. poświęcił się wyłącznie pracy literackiej. W okresie drezdeńskim odwiedzał Galicję i Poznańskie, w 1879 r., podczas jubileuszu pięćdziesięciolecia pracy literackiej, został entuzjastycznie przyjęty w Krakowie. W 1882 r. we Lwowie założył „Macierz Polską”. W 1883 r. został aresztowany w Berlinie pod zarzutem działalności wywiadowczej na rzecz Francji. Na procesie w Lipsku został skazany na trzy i pół roku twierdzy w Magdeburgu. W 1885 r., z powodu choroby płuc, wypuszczony za kaucją. Wyjechał do Szwajcarii, a później do San Remo. Umarł w Genewie. Pochowany został na Skałce w Krakowie.

Dorobek pisarza:

„Barani Kożuszek” (1881 r.), „Bezimienna”, „Biografia sokalskiego organisty”, „Boża czeladka” (1858 r.), „Boża opieka. Powieść osnuta
na opowiadaniach XVIII wieku”
, „Bracia rywale”, „Bratanki”, „Brühl” (1874 r.), „Budnik” (1847 r.), „Było ich dwoje”,
„Całe życie biedna”, „Caprea i Roma” (1859 r.), „Cet czy licho?”, „Chata za wsią” (1854 r.), „Chore dusze”, „Ciche wody”, „Czarna Perełka” (1871 r.), „Czasy kościuszkowskie: Sceny sejmowe. Grodno 1795, „Warszawa w 1794 roku”, „Czercia mogiła”, „Cześnikówny”, „Cztery wesela”,
„Dawny palestrant”, „Diabeł” (1855 r.), „Dola i niedola. Powieść z ostatnich lat XVIII wieku” (1864 r.), „Dowmund”, „Dwa a dwa cztery, czyli Piekarz i jego rodzina”, „Dwa bogi, dwie drogi”, „Dwa światy” (1856 r.), „Dziad i baba”, „Dziadunio” (1868 r.), „Dzieci wieku” (1857 r.), „Dziecię Starego Miasta” (1863 r.), „Dziennik Serafiny” (1876 r.), „Dziwadła”,
„Emisariusz”, „Ewunia”,
„Głupi Maciuś”, „Grunwald 1410”, „Grzechy hetmańskie. Obrazy z końca XVIII wieku”,
„Herod baba”, „Historia kołka w płocie” (1860 r.), „Historia prawdziwa o Janie Dubeltowym”, „Historia o bladej dziewczynie spod Ostrej Bramy”, „Historia o Janaszu Korczaku i o pięknej miecznikównie: powieść z czasów Jana Sobieskiego” (1874 r.), „Historia Sawki” (1842 r.), „Hołota”, „Hrabina Cosel” (1873 r.), „Hybrydy”,
„Interesa familijne”,
„Jak się pan Paweł żenił i jak się ożenił”, „Jaryna” (1850 r.), „Jermoła” (1857 r.), „Jesienią”,
„Kamienica w Długim Rynku”, „Kartki z podróży”, „Kawał literata” (1875 r.), „Klasztor”, „Klin klinem”, „Komedianci”, „Kopciuszek”, „Kordecki”, „Kościół Świętomichalski w Wilnie”, „Król i Bondarywna. Powieść historyczna”, „Król w Nieświeżu”, „Krzyż na rozstajnych drogach”, „Krzyżacy 1410”, „Któś”, „Kunigas” (1881 r.), „Kwiat paproci”,
„Lalki: sceny przedślubne”, „Latarnia czarnoksięska” (1843 — 1844), „Listy do rodziny”, „Litwa za Witolda”, „Lublana”,
„Ładny chłopiec”, „Ładowa Pieczara” (1852 r.),
„Macocha”, „Maleparta”, „Męczennicy. Marynka”, „Męczennicy. Na wysokościach”, „Milion posagu”, „Mistrz Twardowski” (1840 r.), „Mogilna. Obrazek współczesny”, „Morituri” (1874 — 1875), „Moskal: obrazek współczesny narysowany z natury” (1865 r.),
„Na bialskim zamku”, „Na cmentarzu – na wulkanie”, „Na tułactwie”, „Na wschodzie. Obrazek współczesny” (1866 r.), „Nad modrym Dunajem”, „Nad Sprewą”, „Nera”, „Niebieskie migdały”, „Noc majowa”,
„Okruszyny”, „Ongi”, „Orbeka”, „Ostap Bondarczuk” (1847 r.), „Ostatni z Siekierzyńskich” (1851 r.), „Ostrożnie z ogniem”,
„Pałac i folwark”, „Pamiętnik Mroczka” (1870 r.), „Pamiętnik panicza”, „Pamiętniki”, „Pan i szewc”, „Pan Karol”, „Pan Major”, „Pan na czterech chłopach” (1879 r.), „Pan Walery”, „Panie kochanku: anegdota dramatyczna we trzech aktach”, „Papiery po Glince”, „Piękna pani”, „Pod Blachą: powieść z końca XVIII wieku” (1881 r.), „Poeta i świat” (1839 r.), „Polska w czasie trzech rozbiorów 1772 – 1799”, „Pomywaczka: obrazek z końca XVIII wieku”, „Powieść bez tytułu” (1854 r.), „Powrót do gniazda” (1875 r.), „Półdiablę weneckie”, „Profesor Milczek”, „Przed burzą”, „Przygody pana Marka Hinczy. Rzecz z podań życia staroszlacheckiego”, „Pułkownikówna”,
„Radca Maciek”, „Ramułtowie”, „Raptularz pana Mateusza Jasienickeigo. Z oryginału przepisany mutatis mutandis”, „Resurrecturi”, „Resztki życia”, „Roboty i prace: sceny i charaktery współczesne”, „Rok ostatni panowania Zygmunta III”, „Rzym za Nerona” (1865 r.),
„Sąsiedzi. Wilczek i Wilczkowa”, „Sceny i charaktery z życia powszedniego” (1878 r.), „Sceny sejmowe. Grodno 1793” (1873 r.), „Sekret pana Czuryły. Historia jednego rezydenta wedle podań współczesnych opowiedziana”, „Serce i ręka” (1875 r.), „Sfinks” (1847 r.), „Sieroce dole”, „Skarb”, „Skrypt Fleminga”, „Sobieradzka”, „Sprawa kryminalna”, „Stara Panna”, „Staropolska miłość”, „Starosta warszawski: obrazy historyczne z XVIII wieku”, „Starościna Bełska: opowiadanie historyczne 1770 – 1774”, „Stary sługa”, „Sto Diabłów”, „Syn marnotrawny”
(1879 r.), „Szalona” (1880 r.), „Szaławiła”, „Szpieg” (1864 r.), „Śniehotowie”,
„Tomko Prawdzic”, „Trapezologion”, „Tryumf wiary. Obrazek historyczny z czasów Mieczysława I-go”, „Tułacze” (1868 r.),
„U babuni”, „Ulana” (1842 r.),
„W baśń oblekły się dzieje”, „W pocie czoła. Z dziennika dorobkiewicza” (1884 r.), „W starym piecu”, „Warszawa 1794” (1873 r.), „Wielki nieznajomy”, „Wielki świat małego miasteczka”, „Wspomnienia Odessy, Jedysanu i Budżaku: dziennik przejażdżki w roku 1843 od 22 czerwca do 11 września”, „Wspomnienia Wołynia, Polesia i Litwy”,
„Z chłopa król”, „Z siedmioletniej wojny” (1875 r.), „Z życia awanturnika”, „Zadora”, „Zaklęta księżniczka”, „Zemsta Czokołdowa”, „Złote jabłko”, „Złoty Jasieńko”, „Zygmuntowskie czasy. Powieść z roku 1572” (1846 r.), „Zygzaki”,
„Żacy krakowscy w roku 1549”, „Żeliga”, „Żyd: obrazy współczesne” (1866 r.), „Żywot i przygody hrabi Gozdzkiego. Pan starosta Kaniowski”, „Żywot i sprawy Imć pana Medarda z Gołczwi Pełki z notat familijnych spisane” (1876 r.),

cykl „Dzieje Polski” (29 powieści z dziejów Polski, 1876 — 1890):

1. „Stara baśń” (1876 r.), 2. „Lubonie: powieść z X wieku”, 3. „Bracia Zmartwychwstańcy: powieść z czasów Chrobrego”, 4. „Masław”,
5. „Boleszczyce: powieść z czasów Bolesława Szczodrego”, 6. „Królewscy synowie: powieść z czasów Władysława Hermana i Krzywoustego”,
7. „Historia prawdziwa o Petrku Właście palatynie, którego zwano Duninem: opowiadanie historyczne z XII wieku”,
8. „Stach z Konar: powieść historyczna z czasów Kazimierza Sprawiedliwego”, 9. „Waligóra: powieść historyczna z czasów Leszka Białego”,
10. „Syn Jazdona: powieść historyczna z czasów Bolesława Wstydliwego i Leszka Czarnego”,
11. „Pogrobek: powieść z czasów przemysławowskich”, 12. „Kraków za Łokietka: powieść historyczna”, 13. „Jelita: powieść herbowa z r. 1331”, 14. „Król Chłopów: powieść historyczna z czasów Kazimierza Wielkiego”, 15. „Biały książę: czasy Ludwika Węgierskiego”,
16. „Semko: czasy bezkrólewia po Ludwiku : Jagiełło i Jadwiga”, 17. „Matka królów: czasy Jagiełłowie”,
18. „Strzemieńczyk: czasy Władysława Warneńczyka”, 19. „Jaszka Orfanem zwanego żywota i spraw pamiętnik: Jagiełłowie do Zygmunta”,
20. „Dwie królowe”, 21. „Infantka”, 22. „Banita: czasy Stefana Batorego”, 23. „Bajbuza: czasy Zygmunta III”,
24. „Na królewskim dworze: czasy Władysława IV”, 25. „Boży gniew: czasy Jana Kazimierza”, 26. „Król Piast: (Michał książę Wiśniowiecki)”,
27. „Adama Polanowskiego, dworzanina króla Jegomości Jana III notatki”, 28. „Za Sasów”, 29. „Saskie ostatki: August III”.

W 1882 r. przyjął od Henryka Sienkiewicza propozycję współpracy z dziennikiem „Słowo”.

KRAUSHAR ALEKSANDER [17.01.1843 – 11.12.1931] – pseudonim ALKAR


Syn Hermana i Idelii z Aptów Krausharów.
Polski adwokat, historyk, publicysta, poeta, działacz kulturalno-oświatowy pochodzenia żydowskiego.
Absolwent Szkoły Głównej w Warszawie (1867 r.). W czasie powstania styczniowego redagował „Wiadomości z pola bitwy”
w „Niepodległości” oraz redagował „Prawdę”. Współzałożyciel Towarzystwa Miłośników Historii, członek-założyciel Kasy imienia Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki w Warszawie. Członek komitetu budowy synagogi na Tłomackiem. Mąż Jadwigi Bersohn (1853 – 1912). W 1862 r. wydał tomik „Listki”.
Wybrane dzieła: „Strofy” (1890 r.), „Drobiazgi historyczne” (1891 – 1892), „Frank i frankiści polscy, 1726 – 1816. Monografia historyczna osnuta na źródłach archiwalnych i rękopiśmiennych” (1895 r.), „Bourboni na wygnaniu
w Mitawie i Warszawie. Szkic historyczny 1798 – 1805”
(1899 r.), „Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk
1800 – 1832”
(1900 – 1911), „Miscellanea Historica” (1903 – 1920), „Obrazy i wizerunki historyczne” (1906 r.),
„Kartki z pamiętnika Alkara” (1910 – 1913), „Sprawy krzyżackie w Polsce według dyplomatów archiwalnych 1226 – 1421” (1911 r.) „Okruchy przeszłości” (1913 r.), „Salony i zebrania literackie warszawskie na schyłku wieku XVIII
i w ubiegłym stuleciu”
(1916 r.), „Tzw. drugi pamiętnik Jana Kilińskiego”, „Pamiętnik Juliana Ursyna Niemcewicza
z lat Księstwa Warszawskiego”
, „Dziennik podróży F. K. Bohusza”.
Od 05 do 15 sierpnia 1889 r. Henryk Sienkiewicz mieszkał w domu w Ostendzie przy Rue d’Ouest 17. W tym samy domu mieszkał także Aleksander Kraushar.

[Autor fotografii jest nieznany. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcie 1. jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

KRECHOWIECKI ADAM [06.01.1850 – 13.06.1919] – pseudonimy: ADAM BUKATKO, WRATYSŁAW DANIŁOWICZ


Polski pisarz, krytyk i dramaturg. Absolwent prawa na uniwersytetach w Kijowie i Lwowie. Redagował „Gazetę Lwowską” (1883 – 1918), wydawał też „Przewodnik Naukowy i Literacki”, miesięczny dodatek do „Gazety Lwowskiej”. Współpracowali z nim między innymi: Henryk Sienkiewicz, Eliza Orzeszkowa, Maria Konopnicka, Adolf Dygasiński i Gabriela Zapolska. Pisał powieści historyczne i współczesne. Tłumaczył poetów niemieckich. Był także twórcą rozpraw naukowych o Józefie Ignacym Kraszewskim, Adamie Mickiewiczu i Cyprianie Kamilu Norwidzie. Napisał między innymi niżej wymienione utwory: „Amen”, „Fiat Lux! Obraz historyczny z czasów Jadwigi i Jagiełły”, „Jeden dzień”, „Jestem” (1894 r.), „Kres” (1894 r.), „Krew królewska” (1901 r.), „My: Dramat współczesny w trzech aktach”, „Najmłodsi” (1893 r.), „O Cyprianie Norwidzie”, „Rdza”, „Starosta zygwulski” (1887 r.), „Syn królewski”, „Szary wilk” (1892 r.), „Veto!”, „Zygmunt Kaczkowski i jego czasy” i cykl „O tron” („Mrok”, „Ostatni dynasta”, „Piast”, „Sława”) (1898 - 1905).
Znajomość z Henrykiem Sienkiewiczem przerodziła się w przyjaźń, czego dowodem jest 38 listów do Adama Krechowieckiego.

KRONENBERG LEOPOLD Julian [27.07.1849 – 23.02.1927]


Syn Leopolda i Rozyny Leo. Mąż Józefiny Reszke.
Finansista warszawski, z wykształcenia prawnik, działacz społeczny i kompozytor, prezes lub dyrektor następujących instytucji: Kolej: Nadwiślańska, Terespolska, Kaliska i Warszawsko-Wiedeńska – Bank Handlowy, w którym Sienkiewicz ulokował swoje finanse. Członek i długoletni prezes Komitetu Towarzystwa Kredytowego
w Warszawie. Prezes Banku Handlowego oraz Warszawskiego Towarzystwa Ubezpieczeń od Ognia. Miłośnik muzyki i kompozytor utworów orkiestrowych
i fortepianowych. Przyczynił się do budowy gmachu Filharmonii Warszawskiej, której ofiarował wielkie organy koncertowe. Uczestniczył w utworzeniu Instytutu Politechnicznego w Warszawie. W 1893 r. otrzymał tytuł barona cesarstwa rosyjskiego. W latach 1897 – 1898 – jako skarbnik – współpracował z Henrykiem Sienkiewiczem w Komitecie Budowy Pomnika Adama Mickiewicza. 15 listopada 1897 r. wraz z Henrykiem Sienkiewiczem i Michałem Radziwiłłem (Komitet Budowy Pomnika Adama Mickiewicza) oraz rzeczoznawcami: profesorem Leonardem Marconim i Stanisławem Witkiewiczem – przybyli do Carrary we Włoszech, aby ocenić model figury Mickiewicza dłuta Cypriana Godebskiego. W latach 1907 - 1910 był posłem w rosyjskiej Radzie Państwa. Był członkiem Koła Polskiego jako jeden z reprezentantów ziemiaństwa Królestwa Polskiego i członkiem Stronnictwa Polityki Realnej. Leopold Kronenberg nabył rękopis „Quo vadis”, w powstaniu warszawskim cudownie ocalony
w sejfie Banku Handlowego - dzisiaj przechowywany w Bibliotece Narodowej.

KRONENBERG MARIA [? – ?]


Córka Leopolda i Róży z Leów. Żona Karola Zamoyskiego, a następnie Gustawa Taube. Z mężem Karolem Zamoyskim – znajomi Henryka Sienkiewicza z Paryża, który spotykał ich także: 01 lub 02 sierpnia 1886 r., od 01 maja do 18 czerwca 1887 r. - w Kaltenleutgeben. Ponadto Maria Z Kronenbergów Taube spotkała pisarza w grudniu 1889 r. w Zakopanem.

KRONENBERG RÓŻA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Leopolda Kronenberga. Żona Aleksandra Orsetti.
Henryk Sienkiewicz spotkał ją 03 marca 1889 r. na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

KRUK JAKUB [? – ?]


Biografia nieustalona. Burmistrz Zbaraża, miasteczka na Podolu, które dzięki powieści „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza stało się sławne. Rada Miasta, jeszcze
za życia pisarza, postanowiła nazwać jego imieniem nową ulicę w Zbarażu. Latem 1907 r. Henryk Sienkiewicz napisał list do Jakuba Kruka.

KRUSZYŃSKI KAZIMIERZ [? – ?]


Biografia nieustalona. Lekarz krakowski. Konsultant szpitali wiedeńskich. We wrześniu 1889 r. leczył on chorego na dyzenterię Henryka Józefa, syna Henryka Sienkiewicza. Pisarz wymienia go w liście z 29 września 1889 r. do Mścisława Godlewskiego.

KRZEPTOWSKI JAN – patrz GĄSIENICA JAN


KRZYMUSKI EDMUND Karol [30.10.1852 – 06.08.1928]


Polski prawnik, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Dziekan, a następnie rektor tej uczelni. Członek Akademii Umiejętności. Członek Komisji Kodyfikacyjnej, w której pełnił funkcję wiceprezesa wydziału karnego. Referent projektu kodeksu postępowania karnego, autor przepisów karnych prawa autorskiego. Specjalista z zakresu prawa karnego. Przedstawiciel szkoły klasycznej prawa karnego w Polsce. Autor „Wykładu prawa karnego” (1885 r.) i „Wykładów procesu prawa karnego” (1891 r.).
W okresie od 17 do 24 grudnia 1888 r. spotkał się z Henrykiem Sienkiewiczem w Redakcji „Słowa” w Warszawie.

KUCZEWSKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. 07 października 1888 r. w Madrycie w jego towarzystwie Henryk Sienkiewicz oglądał walki byków.

KULCZYCKI WŁADYSŁAW [? – ?]


Biografia nieustalona. Emigracyjny działacz polityczny. Uczestnik wydanego 18 grudnia 1890 r. w Rzymie przez Henryka Hektora Siemiradzkiego obiadu na cześć Henryka Sienkiewicza.

KUCZKOWSKA ZOFIA [? – ?] - HRABIANKA


Biografia nieustalona. Córka Ewy z Ankwiczów Kuczkowskiej. Żona komendanta załogi rzymskiej. Uczestniczka wydanego 18 grudnia 1890 r. w Rzymie przez Henryka Hektora Siemiradzkiego obiadu na cześć Henryka Sienkiewicza.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera L



LAM JAN Paweł Ferdynand [16.01.1838 – 03.08.1886]


Polski powieściopisarz, satyryk, redaktor "Dziennika Polskiego", nauczyciel. Pochodził z rodziny niemieckiej ze Stanisławowa, jednak wybrał polską narodowość, biorąc udział w powstaniu styczniowym. Konsekwencją tego był pobyt w więzieniu austriackim. Krytykował austriacką biurokrację w Galicji, jej wrogie nastawienie do Polaków
i ruchów wolnościowych. Stawiał zarzuty szlachcie i klerowi, oskarżając ich o dbanie jedynie o własne interesy. Największy rozgłos przyniosły mu publikowane od 1868 r. „Kroniki lwowskie” . Był autorem kilku powieści satyrycznych: „Wielki Świat Capowic”, „Koroniarz w Galicji” (1869 r.), „Głowy do pozłoty” (1873 r.), „Idealiści” (1876 r.), „Dziwne kariery” (1880 r.). Jest autorem tekstu „Marsz Sokołów”, pieśni przyjętej jako hymn przez Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”.

LANCKOROŃSKI KAROL Antoni [04.11.1848 – 15.07.1933] – HRABIA * herbu ZADORA


Syn Kazimierza i Leonii z Potockich.
Polski historyk sztuki, baliw Wielkiego Krzyża Honorowego i Dewocyjnego kawalerów maltańskich (od 1873 r.), dziedziczny członek austriackiej Izby Panów.
Absolwent gimnazjum w Wiedniu. Studiował prawo na uniwersytecie w Wiedniu (1866 – 1870). Doktorat z prawa uzyskał w 1870 r. Zasiadał w sejmie austriackim jako członek Koła Polskiego. Dbał o polskie wychowanie dzieci. W 1914 r. otrzymał godność Wielkiego Szambelana (Oberst-Kämmerer) dworu austriackiego.
Interesował się historią sztuki renesansowej, manierystycznej i wczesnobarokowej, konserwacją zabytków oraz archeologią śródziemnomorską. Zbadał i opisał ruiny starożytnych miast rzymskich – Pamfilii i Pizydii (Staedte Pamphylien und Pisidiens, 1890). Prowadził prace konserwatorskie starochrześcijańskiej bazyliki romańskiej w Akwilei za co w 1906 r. otrzymał honorowe obywatelstwo tego miasta.
Członek-korespondent Akademii Umiejętności (późniejszej Polskiej Akademii Umiejętności). Współzałożyciel Towarzystwa Przyjaciół Sztuki w Wiedniu. Członek Akademii Umiejętności w Wiedniu, Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, Towarzystwa Geograficznego
i Towarzystwa Archeologicznego w Wiedniu, Towarzystwa Archeologicznego w Rzymie. Doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1907 r.) i uniwersytetu w Berlinie. Odznaczony austriackim Orderem Złotego Runa (1903 r.) i Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski (1928 r.).

Zbudował pałac w Wiedniu przy Jacquingasse 16 – 18, który stał się miejscem spotkań elity Wiednia. Dbał o kształcenie synów chłopskich w swoich dobrach, w Wiedniu ufundował zakład rekonwalescencyjny dla dziewcząt. Był również właścicielem bogatej kolekcji dzieł sztuki. W 1918 r. brał udział w pracach Głównego Urzędu Likwidacyjnego w Warszawie, zajmując się sprawą zwrotu Polsce zbiorów i archiwów zabranych w okresie zaborów przez Austrię.

Opublikował relację z podróży dookoła świata Na około ziemi 1888–1889 (1893 r.). Był autorem sonetów. Ogłosił kilka prac naukowych, m. in.: Nieco o nowych robotach w katedrze na Wawelu (1903 r.), Einiges ueber italienische bemalte Truhen (1905 r.), Dom von Aquileia (1906 r.), Kuenstler
und Kunsthistoriker
(1924 r.).

03 kwietnia 1892 r. – wspólnie z małżonką – Franciszką z Attemsów – gościł na obiedzie Henryka Sienkiewicza.

[Fotografia - autor: Gryffindor. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się
w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

LANDAU ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Spotkania Henryka Sienkiewicza z panią Landau datują się następująco: 11 sierpnia 1889 r. w Ostendzie.

LANDAU SAUL Raphael [1870 – 16.07.1943]


Doktor prawa. Dziennikarz wiedeński. Współpracownik pism: „Fremdenblatt” i „Wiener Tagblatt” („Wienerblatt”). Autor dwóch artykułów o Henryku Sienkiewiczu (1896 – 1897). Przetłumaczył na język niemiecki jego nowelę „Na jasnym brzegu” (1897 r.). 31 października 1896 r. Henryk Sienkiewicz skierował do niego list.

LANDYN [? – ?]


Biografia nieustalona. Mieszkaniec Moskwy. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Landyną datują się następująco: 01) wrzesień - październik 1888 r. – Teplitz.

LASKOWSKI ZYGMUNT [19.01.1841 – 15.04.1928]


Polski lekarz, anatom. Doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1900 r.), członek honorowy Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Student Akademii Medycznej w Warszawie i Szkoły Głównej w Warszawie. W 1863 r. uczestniczył w powstaniu styczniowym, po którym wyemigrował za granicę.
W latach 1864 – 1866 studiował w Paryżu i Londynie. W 1866 r. wynalazł nowy sposób balsamowania i przechowywania preparatów anatomicznych. W 1867 r. doktoryzował się w Paryżu. W latach 1869 – 1875 był docentem anatomii i chirurgii operacyjnej w szkole praktycznej paryskiego fakultetu medycznego. W 1871 r. uczestniczył w wojnie francusko-pruskiej jako naczelny chirurg. Po 1875 r. przeniósł się do Genewy, gdzie założył Muzeum Anatomiczne i został profesorem anatomii Szkoły Lekarskiej. Między 20 – 24 listopada 1894 r. w Genewie badał Henryka Sienkiewicza po jego wypadku bicyklowym w Parc-Saint-Maur.

LE CLERC ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Amerykanin towarzyszący wyprawie na polowanie na bawoły w październiku i listopadzie 1877 r. na stepach Wyoming w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Na tęż samą mniej więcej odległość miałem po prawej ręce Le Clerca… (…)”

LEFT HAND [? – ?]


Biografia nieustalona. Strzelec o takim pseudonimie towarzyszął wyprawie na polowanie na bawoły w październiku i listopadzie 1877 r. na stepach Wyoming w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Do każdego wozu przydany był mulnik, razem więc sześciu mulników do sześciu wozów, nie licząc dwóch przewodników Metysów: Smitha i Bulla, oraz starego strzelca zwanego Left Hand (Lewa Ręka, mańkut), którego prawdziwego nazwiska
nie mogłem się dopytać, ale z którym zaprzyjaźniłem się wielce od razu. (…)”

LELEWEL ALEKSANDRA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Zygmunta Lelewela i Pauliny z Dmochowskich. Wnuczka Aleksandry z Cieciszowskich Dmochowskiej. Cioteczna siostrzenica Henryka Sienkiewicza. Darzyła swego wuja uczuciem wynikającym nie tylko ze związków rodzinnych. Henryka i Aleksandrę swatała Aleksandra z Cieciszowskich Dmochowska. Pisarz wspomina Aleksandrę w listach do Jadwigi Janczewskiej: ze stycznia, z 22 maja 1887 r., z 08 marca 1888 r.

LELEWEL WIESŁAWA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Zygmunta Lelewela i Pauliny z Dmochowskich. Wnuczka Aleksandry z Cieciszowskich Dmochowskiej. Cioteczna siostrzenica Henryka Sienkiewicza. Pisarz wspomina ją w liście do Jadwigi Janczewskiej: z 08 marca 1888 r.

von LENBACH FRANZ [13.12.1836 – 06.05.1904]


Niemiecki malarz realistyczny i portrecista.
Wykonał między innymi 80 portretów Bismarcka.
Pracował też we Włoszech jako kopista dzieł starych mistrzów.
Henryk Sienkiewicz widział go dwukrotnie w kwietniu 2012 r. w Wiedniu.










[Autor: 1) Franz von Lenbach. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

LEO ANNA [1873 – 1945]


Biografia nieustalona. Pamiętnikarka i tłumaczka. Córka Edwarda i Stefanii z Zielińskich Leów. Od 1893 r. żona Karola Rosego.
Henryk Sienkiewicz spotkał ją 28 lutego 1889 r. na raucie w swoim mieszkaniu w Warszawie.

LEO EDWARD [1829 – 1901]


Prawnik warszawski,publicysta, redaktor i wydawca konserwatywnej „Gazety Polskiej”, którą w 1874 r. objął po Józefie Sikorskim i kierował do 1889 r.
W przeciwieństwie do swego poprzednika poznał się na talencie Sienkiewicza, zaopiekował się młodym kronikarzem-reporterem i sfinansował jego podróż do Ameryki. Opłaciło mu się ryzyko, ponieważ praca młodego pisarza, zwłaszcza jego „Listy z podróży do Ameryki”, pozwoliła dziennikowi przetrzymać kryzys. Leo
nie wydrukował jego korespondencji „Znad morza”, prawdopodobnie dlatego, iż mogła ona zrazić prenumeratorów dziennika, a może ze względu na dobro jej autora, któremu mogła zaszkodzić. Odrzucił też druk dramatu „Na jedną kartę”. Na tym tle doszło między nimi do konfliktu, który ostatecznie został zażegnany. Sienkiewicz pogodził się z Leem. Dom Leów, za sprawą żony redaktora, Stefanii z Zielińskich, był lubianym przez ludzi pióra salonem literackim, barwnie opisanym przez córkę gospodarza Annę Leo, w uroczych wspomnieniach „Wczoraj” (1929). Radca prawny Kolei Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej, członek Rady Zarządzającej Banku Handlowego Warszawskiego i członek Komitetu Narodowego Towarzystwa Kredytowego. Mąż Stefanii z Zielińskich (1841 - 1890).
Przyjaciel Henryka Sienkiewicza.
Udokumentowane spotkania Edwarda Leo z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) 1886 r. - wspólnie wchodzili w skład Komitetu Konkursowego ogłoszonego w 1884 r. przez „Gazetę Polską” Konkursu Dramatycznego im. Wojciecha Bogusławskiego; 02) 06/07 sierpnia 1886 r. – Kaltenleutgeben; 03) czerwiec
1888 r. – Kaltenleutgeben; 04) 21 listopada 1888 r. - Warszawa; 05) 28 lutego 1889 r. – Warszawa; 06) 20 lub 21 czerwca 1889 r. - Kraków; 07) listopada 1889 r. - Warszawa; 08) 25 listopada 1889 r. - Warszawa; 09) przełom lat 1894/1895 - Warszawa.

LEO STEFANIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Edwarda i Stefanii z Zielińskich Leów. Żona Lipińskiego.
Henryk Sienkiewicz spotkał ją 28 lutego 1889 r. na raucie w swoim mieszkaniu w Warszawie.

LEO STEFANIA - patrz ZIELIŃSKA STEFANIA


LEPSZY KAROLINA [? – ?]


Żona Leonarda Lepszego, polskiego historyka sztuki złotniczej. W 1893 r. Henryk Sienkiewicz przyznał jej Stypendium Akademii Umiejętności im. Marii Sienkiewicz.

LEPSZY LEONARD Jan Józef [06.11.1856 – 29.07.1937]


Syn Jana i Anieli Skirlińskich. Polski historyk sztuki złotniczej, inżynier górnik, członek Akademii Umiejętności w Krakowie (późniejszej Polskiej Akademii Umiejętności).
W 1897 r. został członkiem-korespondentem Akademii Umiejętności w Krakowie, w 1908 r. – członkiem czynnym AU. Został m. in. odznaczony austriackim Złotym Krzyżem Zasługi z Koroną. Jego zainteresowania naukowe obejmowały historię sztuki złotniczej późnego średniowiecza i odrodzenia, dzieje polskich rzemiosł artystycznych, dzieje malarstwa polskiego, historię Krakowa.
Opublikował: „Katalog złotników działających do XIX w. w miastach polskich”, „Kraków, jego kultura i sztuka” (1904 r.), „Rzecz o kubku srebrnym roboty krakowskiej XVI w.” (1887 r.), „Emalierstwo krakowskie z XVI i XVII w.” (1889 r.), „Inkrustacya, ustęp z dziejów złotnictwa i szabli” (1889 r.), „O fabryce fajansu i porcelany w Korcu” (1889 r.), „Jan Matejko” (1890 r.), „Pacyfikał sandomierski oraz złotnicy krakowscy drugiej połowy
XV stulecia”
(1892 r.), „Ryciny kolorowe tudzież pierwsze usiłowania polskie w tym kierunku” (1892 r.), „Z dziejów złotnictwa elbląskiego”
(1894 r.), „Cech złotniczy w Krakowie, jego organizacja i dzieje” (1898 r.), „Lud wesółków w dawnej Polsce” (1899 r.), „Pergaminiści i papiernicy krakowscy w ubiegłych wiekach i ich wyroby” (1900 r.), „Kultura epoki jagiellońskiej w świetle wystawy zabytków” (1901 r.), „Historia malarstwa krakowskiego” (1904 r.), „Kościoły drewniane Galicji Zachodniej” (1916 r.), „Dürer w Polsce” (1927 r.), „Przemysł złotniczy w Polsce” (1933 r.).
W 1893 r. Henryk Sienkiewicz przyznał jego żonie Stypendium Akademii Umiejętności im. Marii Sienkiewicz.

LEVY vel LOEWY [? – ?]


Lekarz w Zakładzie Wodoleczniczym Wilhelma Winternitza w Kaltenleutgeben.
W sierpniu 1886 r. – podczas pobytu pisarza w tej miejscowości – potwierdził on sposób p. Komierowskiej na bóle zębów wywołane zapaleniem okostnej. W maju, czerwcu i październiku 1887 r. Henryk Sienkiewicz spotykał się z nim, korzystając z terapii.

LEWENTAL HORTENSJA – patrz BERSOHN HORTENSJA


LEWICKI WITOLD [? – ?]


04 stycznia 1904 r. – w ramach akcji na rzecz powodzian – wraz z Henrykiem Sienkiewiczem i innymi osobami przyjechał do Kalisza.

LEWY MARIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Mathiasa Bersohna (1823 – 1908), historyka sztuki. Matka Hortensji Bersohn.
Spotkania Marii Lewy z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) kwiecień 1889 r. – w pociągu relacji Wiedeń – Abbacja oraz podczas pobytu pisarza
w Abbacji.

LIBICKI WITOLD [? – ?]


Redaktor. 04 stycznia 1904 r. – w ramach akcji na rzecz powodzian – wraz z Henrykiem Sienkiewiczem i innymi osobami przyjechał do Kalisza.

LIEBIG ? [? – ?]


Lekarz w Reichenhall. Syn Justusa von Liebig’a, chemika niemieckiego (1803 – 1873).
Jego troskliwość pozwoliła przedłużyć życie Marii z Szetkiewiczów Sienkiewiczowej, przebywającej w sierpniu 1884 r. na kuracji w Reichenhall.

LIPCZYŃSKI ALEKSANDER [? – ?]


Kolega Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum IV. Pisarz wspomina go w liście z 28 września 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

LITTLE [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Jamesa Little, głównego inżyniera i jednego z głównych akcjonariuszy kopalni srebra w Virginia City. Henryk Sienkiewicz poznał ją w 1877 r. w domu rodziny Jamesa Little.

LITTLE JAMES [? – ?]


Biografia nieustalona. Główny inżynier i jeden z głównych akcjonariuszy kopalni srebra w Virginia City. Henryk Sienkiewicz poznał go w 1877 r. w trakcie zwiedzania kopalni, a później gościł też u niego w domu.

LÖWENHOFF ROMAN [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum Realnego. Pisarz wspomina go w liście z 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

LUBOMIRSKA IZABELA [1808 – 1890]


Filantropka i działaczka społeczna.
Żona Władysława Hieronima Sanguszki (1803 – 1870). Matka trzech synów: Romana Damiana, Pawła Romana i Eustachego Stanisława – i dwóch córek: Jadwigi
i Heleny. Od 1865 r. – wraz z mężem właścicielka majątku Podhorce wraz z zamkiem. Po śmierci męża (1870 r.) mieszkała wraz z synem Eustachym w Gumniskach
pod Tarnowem. Miejscowość ta była miejscem spotkań wybitnych pisarzy i artystów: m. in. Aleksandra Fredry, Zygmunta Krasińskiego, Piotra Maszyńskiego i Henryka Sienkiewicza, który był tu podejmowany w trzeciej dekadzie stycznia 1888 r. Dokonał wówczas wpisu do Albumu, który obecnie znajduje się w Archiwum Państwowym na Wawelu.

LUBOMIRSKI JAN Tadeusz [1826 – 1908] – KSIĄŻĘ * herbu SZRENIAWA BEZ KRZYŻA


Syn Eugeniusza i Marii z Czackich Lubomirskich.
Działacz społeczny, historyk.
Po stracie rodziców trafił z rozkazu cara Mikołaja I do korpusu paziów, a następnie do Liceum Aleksandryjskiego w Petersburgu.
Następnie wyjechał do Francji i Anglii na dalsze studia.
Po powrocie do Polski na stałe zamieszkał w Warszawie i zajął się działalnością charytatywną.
Od 1856 r. – przewodniczący Towarzystwa Kredytowego Miejskiego. Od 1862 r. – członek Rady Wychowania.
Podczas Powstania Styczniowego – pracownik Wydziału Spraw Zagranicznych Rządu Narodowego.
Od 1865 r. – prezes Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności.
Jest autorem: „Rolniczej ludności w Polsce od w. XVI. do XVIII.” (1857 – 1858) i „Trzech rozdziałów z dziejów skarbowości 1507 – 1532” (1868 r.) – wydawcą: „Kodeksu dyplomatycznego Księstwa Mazowieckiego” (1863 r.)
i „Księgi Ziemi Czerskiej” (1879 r.) – współwydawcą: „Encyklopedii Wychowawczej” i „Encyklopedii Rolniczej”.
Do czasu ustąpienia Jana Tadeusza Lubomirskiego Henryk Sienkiewicz współpracował z nim w Komitecie Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie.



[Jan Tadeusz Lubomirski] [Fotografia: Autor – Comte Stanisław Julian Ostroróg dit WALERY (1830-1890). Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

LUBOWSKI EDWARD [19.03.1837 – 17.05.1923] pseudonim KRUT-BOLEJ


Polski powieściopisarz, dramaturg, literat, publicysta warszawski, krytyk literacki i właściciel drukarni.
Absolwent gimnazjum w Krakowie i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Uczestnik powstania styczniowego jako adiutant Mariana Langiewicza. W latach 1868 - 1877 - współpracownik „Kłosów” (dla których pisywał kroniki tygodniowe pt. „Pokłosie”) i "Wędrowca". Recenzent teatralny „Bluszczu”, „Tygodnika Ilustrowanego” (1879 - 1898), „Biblioteki Warszawskiej”, „Kuriera Codziennego”. Tłumacz utworów: Émile’a Augier’a, Bjønstjerne’a Bjørnson’a, Alfreda de Musset’a, Édouard’a Pailleron’a Williama Szekspira.
Napisał: „Pewność siebie” (1858 r.), „Kariery” (1862 r.), „Skąpiec”, „Wierzące dusze” (1864 r.), „Silni i słabi” (1865 r.), „Żony uczonych” (1866 r.),
„Co się stało w małym miasteczku” (1867 r.), „Ubodzy w salonie” (1867 r.), „Żyd” (1868 r.), „Aktorka” (1871 r.), „Gonitwy” (1874 r.), „Nietoperze” (1875 r.), „Pogodzeni z losem” (1876 r.), „Przesądy” (1876 r.), „Sąd honorowy” (1876 r.), „Cichy Janek i głośny Franek” (1879 r.), „Jacuś” (1883 r.), „My się kochamy” (1887 r.), „Bawidełko” (1891 r.), „Monsieur Blaise” (1892 r.), „Królewicz” (1895 r.), „Światowe rozrywki” (1899 r.), „Nie wszystko złoto...” (1901 r.), „Dzień Wigilii”, „Kiedyż obiad?”, „Kto to”.
Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz. W 1880 r. obaj wchodzili w skład Komitetu Delegowanego Teatralnego, t. j. komisji repertuarowej teatrów warszawskich. Z końcem 1881 r. wspólnie
m. in. z: Antonim Wrotnowskim, Antonim Zaleskim, Mścisławem Godlewskim, ks. Zygmuntem Chełmickim – założył dziennik „Słowo”, którego redakcję powierzono Henrykowi Sienkiewiczowi. Z pisarzem łączyła go przyjaźń od czasu wspólnej pracy w "Gazecie Polskiej" oraz redakcji "Słowa". 21 listopada 1888 r. w Warszawie Henryk Sienkiewicz grał z nim w winta u Edwarda i Stefanii z Zielińskich Leów. Obaj spotkali się również w okresie pobytu Henryka Sienkiewicza w sierpniu 1889 r. w Ostendzie. Następne udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Edwardem Lubowskim datują się następująco: 01) listopad 1889 r. - Warszawa; 02) 04 kwietnia 1890 r. - Warszawa; 03) lipiec 1914 r. - Warszawa.

LUEDTKE RUDOLF [? – ?]


Emigrant z Warszawy. Jubiler i zegarmistrz. Właściciel sklepu reprezentującego obie te branże. Jeden z założycieli Anaheim. Jego rodzinę Henryk Sienkiewicz poznał podczas pobytu w Anaheim w USA.

LUMBROSO ALBERTO Emmanuele [1872 – 1942]


Publicysta. Uczestnik I wojny światowej, której następnie poświęcił kilka studiów historycznych. Wspólnie z Onorato Caetani stanął na czele Komitetu „Pro Polonia”, który wspierał działalność kierowanego przez Henryka Sienkiewicza Szwajcarskiego Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera Ł



ŁADNOWSKI BOLESŁAW [21.12.1841 – 23.10.1911]


Biografia nieustalona. Aktor i reżyser teatrów: krakowskiego (od 1865 r.), lwowskiego (od 1872 r.) i warszawskiego (od 1879 r.). 20 stycznia 1898 r. Henryk Sienkiewicz napisał do Bolesława Ładnowskiego list.

ŁAGOWSKI FLORIAN [1843 – 1909]


Polski historyk literatury, pedagog i publicysta. Swoje prace z zakresu historii, teorii pedagogiki i filologii polskiej drukował w „Ateneum”, „Bibliotece Warszawskiej”, „Niwie” i „Tygodniku Ilustrowanym”. W Warszawie przy ul. Smolnej otworzył czteroklasową szkołę filologiczną, którą w 1896 r. przekształcił w sześcioklasową szkołę realną. Kierował nią do 1903 r. W 1895 r. był nauczycielem Henryka Józefa Sienkiewicza przed jego wyjazdem do Krakowa do Gimnazjum św. Anny. Opracował literaturę rzymską w zbiorowych „Dziejach literatury powszechnej“ (1880 r.). Współuczestniczył w wydaniu dzieł Jana Kochanowskiego (1884 r.). Między innymi
jest autorem: studiów pedagogicznych (o Hieronimie Franciszku Konarskim), studiów historyczno–literackich (o komediach Aleksandra Fredry), czy popularnego zarysu historii literatury polskiej (1905 – 1909). Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Florianem Łagowskim datują się następująco: 01) koniec grudnia 1894 r.
w Warszawie; 02) 02 stycznia 1895 r. w Warszawie.

ŁAPCZYŃSKI KAZIMIERZ [1823 – 1892]


Botanik, etnograf, inżynier budowlany, znawca folkloru podhalańskiego. W 1846 r. za udział w przygotowaniach do powstania został przymusowo wcielony
do wojska w Dagestanie na Kaukazie. W 1857 r. z powodu choroby uzyskał pozwolenie na powrót do Warszawy. Uczestniczył m.in. w wykonaniu robót pomocniczych związanych z budową mostu na Wiśle w 1844 r. W 1859 r. u Konstancji Cieciszowskiej spotkał trzynastoletniego H. S., który przedłożył mu osobliwy elaborat z receptą
na wyzwolenie Polski.

ŁAPIŃSKI JÓZEF [? – ?]


Nauczyciel Gimnazjum IV w Warszawie. Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście sprzed 27 stycznia 1866 r. do Konrada Dobrskiego.

ŁĄCKA EMILIA [09.03.1826 – 16.02.1907] * herbu KORZBOK


Córka Antoniego i Nimfy ze Szczanieckich Łąckich. Żona Ignacego Bnińskiego.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Emilią z Łąckich Bnińską datują się następująco: 01) październik 1892 r. – Kaltenleutgeben.

ŁĄCKI BRONISŁAW [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum IV w Warszawie.

ŁĄCKIE [? – ?]


Kuzynki Emili z Łąckich Bnińskiej. Henryk Sienkiewicz wspomina „panny Łąckie” w listach z: 07 i 26 października 1892 r. z Kaltenleutgeben – do Jadwigi Janczewskiej. Udokumentowane spotkania pisarza z tymi osobami datują się następująco: 01) październik 1892 r. – Kaltenleutgeben.

ŁĄCZKOWSKA FELICJA [12.07.1860 – 16.11.1932]


Córka Żelisława i Józefy z Białobrzeskich (rodziny szlacheckiej). Nauczycielka, działaczka społeczna i oświatowa.
Ukończyła: pensję Emilii Krajewskiej w Warszawie, kursy buchalteryjne w Warszawie oraz kursy pedagogiczne. Od 1878 r. mieszkała w Kaliszu. W gimnazjum męskim
w Kaliszu (obecnie im. Adama Asnyka) zdała egzamin państwowy, uzyskując kwalifikacje nauczyciela języka polskiego. Od 1885 r. uczyła w tajnych kaliskich pensjach żeńskich B. Dębnickiej i L. Wojciechowskiej. W latach 1890 – 1914 prowadziła w Kaliszu własną nielegalną pensję. Była inicjatorką i długoletnią przewodniczącą „piątków literackich”, działających w Kaliszu od listopada 1892 r. Były to spotkania kobiet z kręgu kaliskiej inteligencji poświęcone tematyce literackiej i kulturalnej. Działalność „piątków” ustała, gdy w 1912 r. Felicja Łączkowskiej wyjechała z Kalisza. Późniejszą przeszkodą była wojna. W 1924 r. wznowiła ona spotkania. Po jej śmierci „piątki” przybrały charakter zebrań towarzyskich. W oparciu o jej księgozbiór i z jej inicjatywy w 1900 r. otwarta została prywatna wypożyczalnia książek Wiktorii Lewandowiczówny. W 1907 r. Felicja Łączkowska była współzałożycielką i członkiem zarządu Towarzystwa Biblioteki Publicznej im. Adama Mickiewicza, któremu powierzono organizację biblioteki utrzymującej się ze składek abonentów. Otwarta 10 czerwca 1907 r. biblioteka posiadała 7.000 woluminów. Po wybuchu II wojny światowej biblioteka uległa całkowitemu zniszczeniu.
Felicja Łączkowska była członkiem zarządu założonej 08 września 1906 r. Polskiej Macierzy Szkolnej. Była współzałożycielką i członkiem zarządu Towarzystwa Oświatowego w Kaliszu (1907 r.). W latach 1907 – 1910 wchodziła w skład zarządów instytucji pozostających pod opieką Towarzystwa Dobroczynności: schronisko dzienne dla małych dzieci im. św. Antoniego, sekcja rozdawnictwa odzieży biednym. Była opiekunką Okręgu 2. Towarzystwa Dobroczynności obejmującego dzielnice.
W 1914 r. przebywała na kuracji nad Bałtykiem, gdzie zastała ją wojna. Później przebywała w Petersburgu i w Moskwie, gdzie uczyła języka polskiego w polskich szkołach, założonych przez Komitet Pomocy Ofiarom Wojny. W 1918 r. wróciła do kraju. W 1927 r. należała do współzałożycieli Towarzystwa Przyjaciół Książki,
w którym pełniła funkcję wiceprezesa.
Publikowała na łamach „Ziemi Kaliskiej” (1931 r.): „Moje wspomnienia o tajnym średnim szkolnictwie polskim w Kaliszu”, „Co mnie skłoniło
do zapoczątkowania „Piątków” i „Kalendarza na Szkołę Rzemiosł w Kaliszu”
(1907 r., 1909 r.). W „Gazecie Kaliskiej” zamieszczała artykuły o wychowaniu, m. in.: „Mikołaj Rej jako pedagog”, „Stulecie dziecka”, „Co to jest gimnastyka rytmiczna?”. W 1936 r. w Kaliszu powstało Towarzystwo Bezpłatnej Biblioteki dla Dzieci Miasta Kalisza im. Felicji Łączkowskiej.
04 stycznia 1904 r. podczas rautu Felicja Łączkowska ofiarowała Henrykowi Sienkiewiczowi wieniec laurowy z biało-amarantową szarfą z napisem „Myślimy, więc jesteśmy – (2 x 2 = 4) – od Literackiego Koła Kaliszanek”.

ŁĘTOWSKI JULIAN - patrz KSIĄŻEK WŁADYSŁAW


ŁOZIŃSKI WŁADYSŁAW [29.05.1843 – 25.05.1913] – pseudonimy: WOJTEK ZE SMOLNICY, WŁADYSŁAW LUBICZ


Polski powieściopisarz, historyk, badacz przeszłości kultury polskiej, kolekcjoner dzieł sztuki. Studiował na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Lwowskiego. Redaktor wielu lwowskich i galicyjskich gazet i czasopism literackich („Dziennik Literacki”, „Przegląd Powszechny”, „Gwiazdka Cieszyńska”), przede wszystkim jednak „Gazety Lwowskiej” (redaktor naczelny w latach 1873 – 1883). Ten urzędowy dziennik przekształcił w pismo bezstronne, rozbudował w nim część kulturalną i literacką
oraz pozyskał grono współpracowników z Polski. „Dodatek Miesięczny” do „Gazety Lwowskiej” zmienił na ”Przewodnik Naukowy i Literacki”, dla którego zdobył znakomite siły naukowe ze wszystkich trzech zaborów. Był pierwszym sekretarzem naukowym Fundacji im. Ossolińskich, wiceprezesem Towarzystwa Historycznego, prezesem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, członkiem Akademii Umiejętności (od 1891 r.). Był posłem do wiedeńskiej Rady Państwa, następnie członkiem Izby Panów. Napisał m. in.: „Pierwsi Galicjanie” (1867 r.), „Skarb watażki” (1875 r.), „Madonna Bukowiska” (1886 r.), „Nowe opowiadania imć pana Wita Narwoja, rotmistrza Konnej Gwardii Koronnej: a. d. 1764 – 1773” (1884 r.), „Oko proroka” [czyli Hanusz Bystry i jego przygody]” (1899 r.), „Opowiadania imć pana Wita Narwoja, rotmistrza Konnej Gwardii Koronnej: a. d. 1760 – 1767 (1873 r.)", „Patrycyat i mieszczaństwo lwowskie w XVI
i XVII wieku”
(1890 r.), „Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku” (1903 r.), „Skarb watażki” (1875 r.), „Sztuka lwowska w XVI i XVII wieku: architektura i rzeźba” (1889 r.), „Złotnictwo lwowskie w dawnych wiekach: a. d. 1384 – 1640” (1889 r.), „Życie polskie w dawnych wiekach” (1907 r.).
Z Henrykiem Sienkiewiczem współpracował jak redaktor „Gazety Lwowskiej”, w której za jego czasów ukazała się m. in. nowela „Z pamiętnika korepetytora”,
„Z wrażeń rzymskich” (inny tytuł „Listu z Rzymu”) (1879 r.).

ŁUBIEŃSKA MARIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Jana Górskiego. Współwłaścicielka Woli Pękoszewskiej w pow. skierniewickim. Matka Konstantego Marii Górskiego, krytyka i historyka sztuki. Henryk Sienkiewicz spotkał Marię z Łubieńskich Górską 21 października 1887 r. w Wiedniu, o czym wspomina w liście z tego samego dnia do Jadwigi Janczewskiej.

ŁUBIEŃSKA MARIA – patrz SZLUBOWSKA MARIA


ŁUBIEŃSKI GUSTAW [12.04.1850 – 27.11.1903] – HRABIA * herbu POMIAN


Biografia nieustalona. Od 1878 r. - mąż Marii ze Szlubowskich.
27 lipca 1890 r. w Kaltenleutgeben Henryk Sienkiewicz gościł u Gustawa i Marii ze Szlubowskich Łubieńskich na obiedzie.

ŁUBIEŃSKI STANISŁAW Anastazy [1859 – 1944] – herbu POMIAN


Syn Władysława i Franciszki Jadwigi z Ciechomskich Łubieńskich. Właściciel majątku Ostrowiec. Żonaty z Jadwigą Łaszczyńską (zmarłą w 1885 r.). Po jej śmierci ożenił się z Adolfiną Czarnowską, z którą miał dwóch synów: Stefana i Michała.
Spotkania obu osób datują się następująco: 1) marzec 1889 r. – w Warszawie w mieszkaniu pisarza.

ŁUBIEŃSKI WŁADYSŁAW [1866 – 1919] – herbu POMIAN


Syn Władysława i Anny z Trzebińskich Łubieńskich. W 1892 r. poślubił Leonię Goldstand.
Spotkania obu osób datują się następująco: 1) marzec 1889 r. – w Warszawie w mieszkaniu pisarza.

ŁUSZCZEWSKA JADWIGA [01.08.1834 – 23.09.1908] - DEOTYMA



Córka Wacława (1806 – 1867) i Magdaleny (Niny) z Żółtowskich Łuszczewskich.
W domu Łuszczewskich funkcjonował salon literacki, który w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XIX w. odwiedzało wielu wybitnych pisarzy, uczonych, artystów
i polityków a m.in.: pisarz Michał Baliński, poeta Gustaw Zieliński, autor "Kirgiza", malarz batalista January Suchodolski, astronom Jan Baranowski, architekt Adam Idźkowski, znakomity entomolog Antoni Waga, archeolog i literat Aleksander Przeździecki, Teofil Lenartowicz, Cyprian Kamil Norwid i słynna piękność owych czasów Maria Kalergis. Podczas tych spotkań, czytano fragmenty prac naukowych, literackich oraz dyskutowano na różne tematy.
W takiej to atmosferze wychowywały się Jadwiga Łuszczewska (Deotyma). Znała na pamięć "Śpiewy historyczne" Juliana Ursyna Niemcewicza, zgłębiała "Żywoty sławnych mężów" Plutarcha w tłumaczeniu Ignacego Krasickiego. Niezależnie od tych lektur przyszła poetka otrzymała staranne domowe wykształcenie pod kierunkiem rodziców. Wkrótce zaczęła uczestniczyć w poniedziałkowych zebraniach w ich salonie, gdzie z czasem odkryto u niej talent improwizatorski. Osiemnastoletnia Jadwiga Łuszczewska wraz z pseudonimem Deotyma (Bogobojna) wybrała drogę sławy zamiast "pospolitego kobiecego życia".
Po śmierci rodziców Deotyma mieszkała w domu w Warszawie przy ulicy Królewskiej i tu zaczęła prowadzić własny już salon literacki. Tak narodziły się słynne "czwartki literackie" u Deotymy, które weszły do obyczaju warszawskich elit intelektualnych okresu popowstaniowego.
Jadwiga Łuszczewska (Deotyma) zmarła 23 września 1908 r. i została pochowana na warszawskich Powązkach. Pozostawiła po sobie spuściznę poetycką, złożoną z kilku tomów wierszy, oraz utwory rozproszone po czasopismach i wydawnictwach okolicznościowych. Za życia pracowała nad cyklem "Polska w pieśni". Nie zdołała ukończyć wielkiej epopei "Sobieski pod Wiedniem". Popularność zyskała powieścią "Panienka z okienka". Kuzynka Henryka Sienkiewicza.

ŁUSZCZEWSKA ZOFIA – patrz SKARBEK ZOFIA


ŁUSZCZEWSKI BRONISŁAW [03.01.1843 – 27.04.1895] – herbu KORCZAK


Biografia nieustalona. Syn Adama i Teofili Bogumiły ze Skarżyńskich Łuszczewskich.
Właściciel Jeżówki koło Sochaczewa. Ożenił się z Zofią Skarbek.
Spotkania Bronisława Łuszczewskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 20 października 1889 r. – Kaltenleutgeben – wspólny spacer.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera M



MAC CLELL ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Osoba organizująca lokalne zabezpieczenie i zaopatrzenie wyprawy na polowanie na bawoły w październiku i listopadzie 1877 r. na stepach Wyoming w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Powiedziałem Woothrupowi, abyśmy ruszyli natychmiast; on jednak pragnął najprzód ułożyć regulamin podróży, a po wtóre doczekać się wiadomości od Mac Clella, które miały nadejść wieczorem. Jakoż wieczorem przyjechał z Cheyenne sam Mac Clell, człowiek niezmiernie ugrzeczniony, o twarzy najbardziej złodziejskiej, jaką sobie można tylko wyobrazić. Oświadczył, że zrobił wszystko, co było w jego mocy, że Utanie obiecali mu także wszystko, co będzie w ich mocy, że mają nam dodać eskortę
przy Medicina R., słowem, że możemy być zupełnie bezpieczni. (…)”

MACIEJOWSKI IGNACY [07.07.1835 – 22.09.1901] - pseudonim SEWER


Powieściopisarz, nowelista, dramaturg i krytyk literacki okresu przejściowego między pozytywizmem a Młodą Polską. Uczestnik powstania styczniowego. Po powstaniu więziony przez władze austriackie, następnie do 1868 r. przebywał na emigracji. W obawie przed ponownym uwięzieniem wyjechał na 10 lat do Londynu. Po powrocie
w 1878 r. zajmował się pracą gospodarską. Od 1894 r. mieszkał w Krakowie, gdzie jego dom był ośrodkiem życia kulturalnego. W 1898 r. był redaktorem „Życia”. Pisał powieści: „Bajecznie kolorowa” (1898 r.), „Matka” (1898 r.). W krąg swoich zainteresowań Maciejowski włączał również realia współczesnej mu wsi, krakowskie środowisko artystyczne, czy życie pionierów przemysłu w Galicji. Powieści te, mimo wysokiego poziomu artystycznego, nie zapisały się trwale w historii literatury polskiej. Z całego dorobku Sewera do klasyki weszła jedynie wielokrotnie wznawiana powieść „Matka”. Wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem wyemigrował do USA.

MADEYSKA MARIA - patrz MIKUŁOWSKA MARIA


MADEYSKI LEON [1838 – 1905]


Pisarz dramatyczny i prawnik. Autor komedii grywanych głównie na scenach ogródkowych i w teatrach amatorskich. Drugi mąż Marii z Mikulskich (1864 - ?).
Henryk Sienkiewicz poznał Leona i Marię Madeyskich na początku sierpnia 1886 r. w Kaltenleutgeben w Austrii.

MAJER JÓZEF [12.03.1808 – 03.02.1899]


Syn Jana i Marianny z Przybylskich.
Polski lekarz, przyrodnik, antropolog, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, pierwszy prezes Akademii Umiejętności w Krakowie.
Absolwent gimnazjum św. Anny w Krakowie (1824 r.). Absolwent medycyny (1825 – 1830). Uczestnik powstania listopadowego. Internowany na kilka miesięcy
przez władze pruskie. Od 1833 r. – profesor instytucji lekarskich Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1848 – 1877 – profesor fizjologii tego uniwersytetu. Dziekan Wydziału Lekarskiego (1845 – 1848 i 1862/1863) i rektor (1848 – 1851, 1865 – 1866). W latach 1848 – 1852 i 1860 – 1873 – prezes Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Członek-założyciel Akademii Umiejętności w Krakowie (1873 r.) i jej pierwszy prezes. Kierował Akademią do 1890 r. Inicjator działalności: Komisji Fizjograficznej (1865 r.), Muzeum Przyrodniczego (1870 r.), Towarzystwa Naukowego Krakowskiego i Komisji Antropologicznej AU. Założyciel i redaktor „Rocznika Wydziału Lekarskiego UJ” (1838 – 1845).
Jego zainteresowania naukowe obejmowały przede wszystkim antropologię i fizjologię. Pierwszy w Polsce wykładowca antropologii. Jego dorobek naukowy to między innymi: „Przegląd potworów rybich” (1841 r.), „O teorii samorództwa” (1847 r.), „O zębie jeżowca” (1851 r.), „Literatura fizjografii ziemi polskiej” (1862 r.), „Charakterystyka fizyczna ludności galicyjskiej” (1877 r., wspólnie z Izydorem Kopernickim), „O stuletnim życiu w krajach polskich w porównaniu z trwaniem życia prawidłowym” (1880 r.), „Zgodność oscylacji liczby osób przy rozdzielaniu różnej ludności według wzrostu” (1880 r.).
W latach 1889 – 1890 Henryk Sienkiewicz prowadził z nim korespondencję dotyczącą stypendium imienia Marii z Szetkiewiczów Sienkiewiczowej.

MALCZEWSKI JACEK [15.07.1854 – 08.10.1929] – herbu TARNAWA


Syn Juliana i Marii z Korwin Szymanowskich. Polski malarz, przedstawiciel symbolizmu przełomu XIX i XX w.
Po kądzieli spokrewniony z Jadwigą Łuszczewską, Karolem Szymanowskim i Jarosławem Iwaszkiewiczem.
Od 1867 r. przebywał w majątku wuja Feliksa Karczewskiego w Wielgiem, gdzie jego opiekunem i nauczycielem był Adolf Dygasiński.
4 lata później siedemnastoletni Malczewski przeprowadził się do Krakowa. Tu uczył się w gimnazjum oraz został wolnym słuchaczem Szkoły Sztuk Pięknych. W październiku 1875 r. wyjechał na dalsze studia do Paryża. Do pracowni Matejki powrócił jesienią 1877 r.
W 1884 r. umarł mu ojciec. W 1885 r. wyjechał do Monachium. W 1887 r. ożenił się z Marią Gralewską. Z tego związku na świat przyszły dzieci: Julia (1888 r.), Rafał (1892). W 1897 r. został jednym z założycieli Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”. W 1898 r. głęboko przeżył śmierć matki. W 1900 r. opuścił krakowską ASP.
Poza uczelnią pozostawał 10 lat. W 1910 r. powrócił na stanowisko profesora, aby w 1912 r. zostać rektorem ASP. Funkcję tę pełnił
do wybuchu I wojny światowej. Początek wojny spędził w Wiedniu. Do Krakowa powrócił w 1916 r. W 1921 r. ustąpił z funkcji profesora ASP. W latach 1923 – 1926 mieszkał w Lusławicach. Założył tam szkółkę malarską dla utalentowanych dzieci wiejskich.
W 1923 r. namalował tryptyk „Mój pogrzeb”. Pod koniec życia stracił wzrok.
Najsłynniejsze obrazy: „Śmierć Ellenai”, „Wigilia na Syberii”, „Melancholia”, „Błędne koło”, „Hamlet polski. Portret Aleksandra Wielopolskiego”, „Portret mężczyzny na tle pejzażu”, cykl obrazów „Zatruta studnia”, cykl obrazów „Polonia”, „Autoportret w białym stroju”, „Autoportret w zbroi”, „Autoportret z hiacyntem”, „Pożegnanie
z pracownią”
. Autor portretu syna pisarza, Henryka Józefa. Udokumentowane spotkania Jacka Malczewskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) 12 października 1889 r. w klubie malarskim (?) w Krakowie; 02) lipiec 1891 r. w nowo budowanym domu Edwarda i Jadwigi Janczewskich w Krakowie.

[Fotografia - autor nieznany. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

MALEWSKA MARIA [1834 – 1926]


Od maja 1863 r. żona Władysława Mickiewicza, najstarszego syna Adama Mickiewicza. Wraz z mężem prowadziła Księgarnię Luksemburską. Z małżeństwa tego na świat przyszły dzieci: Maria (1868 – 1952) i Helena (1864 – 1896). Troje następnych dzieci zmarło wkrótce po porodzie. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza
z Marią z Malewskich Mickiewicz datują się następująco: 01) 16 maja 1897 r. - Parc-Saint-Maur.

MALINOWSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. W liście z 16 czerwca 1892 r. do Jadwigi Janczewskiej Henryk Sienkiewicz pisze o niej następująco:
„(…) … wdowa po tym, który umarł w Meranie… (…)”
Udokumentowane spotkania pisarza z tą osobą datują się następująco: 01) 16 czerwca 1892 r. – Karlsbad.

MAŃKOWSKA BARBARA [08.09.1870 – 03.09.1936]


Biografia nieustalona. Córka Napoleona Ksawerego i Marii Antoniny z Chłapowskich Mańkowskich. Prawnuczka gen. Henryka Dąbrowskiego i gen. Dezyderego Chłapowskiego. Od 30 czerwca 1891 r. żona Stanisława Turno. Udokumentowane spotkania Barbary Mańkowskiej z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) 29 czerwca 1890 r. – Kraków; 02) 06 lipca 1890 r. - Kraków i Tyniec; 03) wrzesień - październik 1896 r. - Kaltenleutgeben.

MAŃKOWSKA JULIA [1843 – ?]


Biografia nieustalona. Żona Stanisława Ostrowskiego (zmarłego w 1885 r.). Ciotka Barbary Mańkowskiej.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Julią z Mańkowskich Ostrowską datują się następująco: 1) 31 lipca 1890 r. – Kaltenleutgeben – u Józefa Krasińskiego na obiedzie; 2) wrzesień 1890 r. – Kraków.

MAŃKOWSKA MARIA Antonina – patrz CHŁAPOWSKA MARIA Antonina


MAŃKOWSKA ZOFIA [29.12.1883 – 24.10.1972]


Biografia nieustalona. Córka Napoleona Ksawerego i Marii Antoniny z Chłapowskich Mańkowskich. Prawnuczka gen. Henryka Dąbrowskiego i gen. Dezyderego Chłapowskiego. Żona Aleksandra Rodionowa (1921 r.).
Udokumentowane spotkania Barbary Mańkowskiej z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 06 lipca 1890 r. – Kraków i Tyniec.

MAŃKOWSKI ALEKSANDER [06.06.1855 – 12.02.1924] – herbu ZAREMBA


Syn Walerego Konstantego i Tekli z Łazińskich.
Polski pisarz. Absolwent uczelni w Karlsruhe, Dreźnie i Uniwersytetu Jagiellońskiego (1877 – 1878). Od 1888 r. przebywał we Włoszech. Napisał: „Niedobrana para” (1879), „Dziwak” (1887), „Pan Wojciech” (1889), „Hrabia August” (1890), „Moja Helenka” (1897), „Jadzia” (1901), „Dwużeniec” (1906), „Złodziej” (1906).
W październiku 1887 r. on lub jego brat Leon współtowarzyszył Henrykowi Sienkiewiczowi w posiłkach w czasie jego kuracji w Kaltenleutgeben.

MAŃKOWSKI KONSTANTY [1861 – 1897]


Polski malarz realista. Absolwent krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych (1874 – 1880). W latach 1880 – 1884 kontynuował studia u Hansa Makarta w Wiedniu. Malował pejzaże, portrety, sceny rodzajowe i religijne. Był jednym z autorów Panoramy Tatr (1896 r.). Wystawiał w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych, Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, a także w Berlinie, Paryżu i Wiedniu.
W 1899 r. Henryk Sienkiewicz przyznał mu stypendium im. Marii Sienkiewiczowej.

MAŃKOWSKI LEON [06.11.1858 – 18.04.1909] - herbu ZAREMBA


Syn Walerego Konstantego i Tekli z Łazińskich. Orientalista, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, znawca sanskryckiej literatury baśniowej, autor rozpraw
o „Pańczatantrze”. W październiku 1887 r. on lub jego brat Aleksander współtowarzyszył Henrykowi Sienkiewiczowi w posiłkach w czasie jego kuracji w Kaltenleutgeben.

MARCZYŃSKI [? – ?]



Ksiądz. Nauczyciel domowy u rodziców chrzestnych Sienkiewicza, Dmochowskich, w Burcu na Podlasiu. Autor opowiadania zamieszczonego w wydanej przez ks. Adolfa Pleszczyńskiego książce zbiorowej „Dla sierot” (Warszawa 1897). W opowiadaniu tym pisze, że razem z młodymi Dmochowskimi miał się uczyć ich brat cioteczny, dziesięcioletni Henryś, który pewnego razu zabłysnął talentem literackim. Napisał on mianowicie wypracowanie, oparte na podaniach burzeckich, prawiące o magnacie, który więzi szlachciankę wraz z jej ojcem, ponieważ odrzuciła ona jego miłość. Gnębiciel i jego ofiary dostają się w moc Tatarów, od których ratuje ich narzeczony panny, młody rycerz; ciężko ranny magnat umierając oddaje jej i jej wybawcy całe swoje mienie.

MARCONI LEONARD [06.10.1835 – 01.04.1899]


Polski rzeźbiarz włoskiego pochodzenia, syn (mieszkającego od 1828 r. w Polsce) rzeźbiarza włoskiego Ferrante, bratanek architekta Henryka Marconiego. Absolwent Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie i Akademii św. Łukasza w Rzymie. W latach 1862 – 1873 w Warszawie prowadził rzeźbiarskie atelier. Od 1873 r. – wykładowca Akademii Technicznej we Lwowie. Od 1874 r. – profesor rzeźby na Politechnice Lwowskiej. Zajmował się głównie rzeźbą architektoniczną, nagrobną i portretową.
Spod jego dłuta pochodzą między innymi: 01) epitafium umieszczone w 1880 r. na filarze bazyliki św. Krzyża w Warszawie w miejscu wmurowanej urny z sercem Fryderyka Chopina; 02) dekoracja fasady i wnętrz Sejmu Galicyjskiego we Lwowie (1879 – 1888; obecnie siedziba uniwersytetu); 03) pomnik Aleksandra Fredry, przeniesiony po II wojnie światowej do Wrocławia; 04) pomnik Tadeusza Kościuszki w Krakowie; 05) dekoracje Hotelu George'a we Lwowie; 06) dwa pomniki
na Cmentarzu Łyczakowskim; 07) ołtarz i ambonę w kościele w Wilanowie.
15 listopada 1897 r. wraz z Henrykiem Sienkiewiczem, Michałem Radziwiłłem i Leopoldem Kronenbergiem (Komitet Budowy Pomnika Adama Mickiewicza)
oraz rzeczoznawcą Stanisławem Witkiewiczem przybyli do Carrary we Włoszech, aby ocenić model figury Mickiewicza dłuta Cypriana Godebskiego.

MARKOWSKA MARIA [1878 – między 1939 a 1945]


Poetka debiutująca w 1901 r. w „Chimerze”. Działaczka PPS. Autorka „Poezji” (1909 r.)

MARKUSFELD MAURYCY [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum Realnego. Pisarz wspomina go w liście z 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

MARKUSFELD ZYGMUNT [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum Realnego. Pisarz wspomina go w liście z 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

MARYLSKI ANTONI [? – ?]


Biografia nieustalona.
Henryk Sienkiewicz spotkał go 28 lutego 1889 r. na raucie w swoim mieszkaniu w Warszawie.

MASŁOWSKI LUDWIK [27.05.1847 – 11.09.1928] – herbu SAMSON


Syn Onufrego i Eufemii z Iwickich. Publicysta, tłumacz, socjolog, pisarz.
Absolwent medycyny i nauk przyrodniczych uczelni w Paryżu. Uczestnik Powstania Styczniowego. Członek władz Stowarzyszenia Uczniów w Paryżu i kolegium redakcyjnego organu tego związku – pisma „Przyszłość” (1866 r.). Z Paryża wrócił do Polski do Lwowa. W 1883 r. założył „Kurier Lwowski”. W 1884 r. przeszedł
do „Przeglądu Powszechnego”. W 1888 r. założył „Przegląd Polityczny, Społeczny i Literacki”. W 1921 r. przeniósł się do Bydgoszczy, gdzie podjął pracę w „Dzienniku Bydgoskim”. Przetłumaczył na język polski „O pochodzeniu człowieka” i „Dobór płciowy” Karola Darwina. Jest autorem „Listów do przyjaciela”. 14 października 1906 r. Henryk Sienkiewicz odpowiedział na list Ludwika Masłowskiego, w którym ten powiadomił go o ukazaniu się we Włoszech powieści Agostino Della Sala Spada „Mondo Antico”.

MASSONIUS PIOTR Marian [01.02.1862 – 20.07.1945]


Syn pułkownika rosyjskiego oraz Heleny ze Ślizieniów. Polski filozof, pedagog, działacz oświatowy i dziennikarz.
Absolwent: gimnazjum w Warszawie. Studiował filozofię na uczelniach w: Warszawie, Lipsku (tu obronił doktorat), Berlinie, Pradze i Monachium. Od 1891 r. – redaktor petersburskiego tygodnika „Kraj”. Od 1906 r. do 1914 r. – nauczyciel w gimnazjach: Reja i Górskiego – oraz profesor na Kursach Naukowych (późniejsza Wolna Wszechnica Polska).Od 1915 r. do 1918 r. kierował gimnazjum polskim w Mińsku. W latach 1917 – 1918 – redaktor naczelny „Dziennika Mińskiego”. Członek komisji powołującej Uniwersytet Białoruski w Mińsku. W 1918 r. organizował gimnazjum polskie w Nieświeżu. Do 1919 r. był jego pierwszym dyrektorem.
W wolnej Polsce pracował jako wykładowca filozofii i pedagogiki na Uniwersytecie Stefana Batorego. Był dziekanem Wydziału Humanistycznego. Nauczał też
w Państwowym Gimnazjum i Liceum Męskim im. Króla Zygmunta Augusta na Górze Bouffałowej.
Członek: Towarzystwa Filozoficznego w Warszawie, Wileńskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Na przełomie lat 1880/1881 wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem uczestniczył w pracach komisji konkursu dramatycznego im. Henryka Sienkiewicza w Łodzi.

MATEJKO JAN Alojzy [24.06.1838 – 01.11.1893]


Syn Franciszka Ksawerego i Joanny Karoliny z Rossbergów Matejków.
Polski malarz, twórca obrazów historycznych i batalistycznych, historiozof.
Absolwent: Gimnazjum św. Anny w Krakowie (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie), Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie uczył się u Władysława Łuszczkiewicza i Wojciecha Stattlera (1852 – 1858). Późniejszy jej dyrektor (od 1873 r.). W 1858 r. rozpoczął studia w Monachium. W 1864 r. ożenił się z Teodorą Giebułtowską, z którą miał pięcioro dzieci: Tadeusza, Helenę, Beatę, Jerzego i Reginę. Wraz ze wzrostem zamożności przeprowadził się do domu w Krakowie
przy ul. Floriańskiej 41.
Jan Alojzy Matejko poświęcił się prawie wyłącznie malarstwu historycznemu. Drugą pasją Matejki była ojczyzna. Był on zagorzałym patriotą. Wykształcił wielu malarzy: Józefa Mehoffera, Stanisława Mateusza Ignacego Wyspiańskiego, Włodzimierza Tetmajera i Jacka Malczewskiego.
Niektóre prace Jana Alojzego Matejki: „Carowie Szujscy przed Zygmuntem III” (1853 r.), „Otrucie królowej Bony” (1859 r.), „Kochanowski nad zwłokami Urszulki” (1862 r.), „Stańczyk” (1862 r.), „Kazanie Skargi” (1864 r.), „Polonia – Rok 1863” (1864/1879), „Rejtan – Upadek Polski” (1866 r.), „Alchemik Sędziwój i Zygmunt III” (1867 r.), „Unia Lubelska” (1869 r.), „Stefan Batory pod Pskowem” (1872 r.), „Astronom Kopernik czyli rozmowa z Bogiem” (1873 r.), „Zawieszenie dzwonu Zygmunta” (1874 r.), „Śmierć króla Przemysła II” (1875 r.), „Bitwa pod Grunwaldem” (1878 r.), „Hołd pruski” (1880 – 1882), „Jan III Sobieski pod Wiedniem” (1883 r.), „Wernyhora” (1883 – 1884), „Joanna d’Arc” (1886 r.), „Założenie Akademii Lubrańskiego w Poznaniu” (1886 r.), „Bitwa pod Racławicami” (1888 r.), „Dzieje cywilizacji w Polsce” (1888 r.), „Zaprowadzenie chrześcijaństwa” (1889 r.), „Chrzest Litwy” (1889 r.), „Konstytucja 3 Maja 1791 roku” (1891 r.), „Carowie Szujscy na sejmie warszawskim” (1892 r.), „Śluby Jana Kazimierza” (1893 r.).
Udokumentowane spotkania Jerzego Czartoryskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 04 lipca 1890 r. – Kraków – uroczystości pochowania prochów Adama Mickiewicza.

[Fotografia: Autor – Jules Mien (1842 – 1905). Źródło – Wikipedia. Ten plik jest własnością publiczną w Stanach Zjednoczonych oraz w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa 100 lat po śmierci autora lub wcześniej.]

MATUSZEWSKI ALEKSANDER [? – ?]


Nauczyciel Gimnazjum IV w Warszawie. Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście sprzed 27 stycznia 1866 r. do Konrada Dobrskiego.

MATUSZEWSKI IGACY Erazm [02.06.1858 – 10.07.1919]


Syn Ignacego.
Krytyk literacki, współpracownik „Przeglądu Tygodniowego”, kierownik literacki „Tygodnika Ilustrowanego”, autor artykułów w „Witezi”, kierownik działu humanistycznego „Encyklopedii Orgelbranda”, prezes Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy.
Wydał między innymi: „Czarnoksięstwo i mediumizm – studium historyczno-porównawcze” (1896 r.), „Diabeł w poezji” (1894 r.), „Swoi
i obcy” (1898 r.), „Twórczość i twórcy” i „Słowacki i nowa sztuka”.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Ignacym Erazmem Matuszewskim datują się następująco: 21 marca 1899 r. – Warszawa.





[Fotografia – autor: Szczebrzeszyński. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie
do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 90 lat po śmierci autora.]

MAYZEL BRONISŁAW [? - ?] – pseudonim LEYZAM B.


Publicysta, który równocześnie z Henrykiem Sienkiewiczem rozpoczynał karierę pisarską. Obaj uczestniczyli w kółku literacko-artystycznym w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej. Obaj też w 1875 r. wybrali się na wycieczkę do Ogrodu Botanicznego w Warszawie.

MENDELSBURG ALBERT [22.05.1828 – 15.07.1911]


Finansista, działacz gospodarczy i komunalny w Krakowie, poseł do Rady Państwa.
Absolwent Instytutu Technicznego w Krakowie. W 1851 r. założył „Dom Bankowy Albert Mendelsburg”, istniejący do 1912 r. W 1865 r. został członkiem komisji opracowującej nowy statut żydowskiej gminy wyznaniowej. W 1866 r. został członkiem Rady Miejskiej. W 1873 r., z ramienia Rady Miejskiej, wszedł do Wielkiego Wydziału Kasy Oszczędności miasta Krakowa, gdzie był członkiem Komisji Kontrolującej, a następnie jej przewodniczącym. W kasie tej Henryk Sienkiewicz przechowywał swoje oszczędności. W latach 1873 – 1879 był posłem do austriackiej Rady Państwa. W 1879 r. zostaje dyrektorem filii wiedeńskiego Banku Narodowego w Krakowie.
W 1882 r. został prezesem Rady Wyznaniowej oraz członkiem zarządu Szkoły Handlowej w Krakowie. W latach 1885 – 1896 pełnił funkcję wiceprezesa Izby Przemysłowo-Handlowej w Krakowie, a w latach 1897 – 1906 – był jej prezesem. W 1897 r. otrzymał tytuł radcy cesarskiego.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Albertem Mendelsburgiem datują się następująco: 01) marzec – kwiecień 1893 r. – Rzym.

MERZBACH HENRYK [1837 – 1903]


Poeta, publicysta i księgarz warszawski. Naczelnik Wydziału Miasta Warszawy w Rządzie Narodowym 1863 r. Po upadku powstania styczniowego wyemigrował (1864 r.) do Brukseli, gdzie osiadł na stałe. Dyrektor, następnie współwłaściciel Księgarni Wydawniczej Ch. Muquardt, którą prowadził w latach 1869 – 1887. W 1870 r. Leopold II, król Belgii, nadał mu tytuł „nadwornego księgarza”. Założyciel Instytutu Geograficznego w Belgii (1880 r.).
Autor wierszy na część Henryka Sienkiewicza. Ich próbkę stanowi toast na część pisarza wygłoszony przez Henryka Merzbacha w sierpniu 1889 r. podczas „uczty towarzyskiej” w Brukseli:

Dużo ci pochwał po świecie sypano
Natchnioną prozą lub mową wiązano,
Boś spisał istnie żołnierskim narzeczem
Ogniem i mieczem.

I dziś po świecie ścigają cię wszędzie,
Więc chciałeś skryć się w Helgoland, w Ostendzie,
Próżno! i tu ci nie dają urlopu,
Twórco Potopu.


W lipcu i sierpniu 1888 r. Henryk Sienkiewicz pisał do niego listy z Ostendy.

MEYER KAZIMIERZ [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum Realnego. Pisarz wspomina go w liście z 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

MIĄCZYŃSKA ALFONSYNA [1836 – 1919] –herbu SUCHEKOMNATY * HRABINA


Córka Mateusza i Klementyny z Potockich. Od 1853 r. - żona Włodzimierza Dzieduszyckiego (1825 – 1899), któremu urodziła cztery córki: Klementynę (Zygmuntowa Szembekowa), Annę (Tadeuszowa Dzieduszycka), Marię (Tadeuszowa Cieńska) i Jadwigę (Witoldowa Czartoryska). Po śmierci męża zajmowała się działalnością charytatywną, przez lata sprawowała patronat nad Tanią Kuchnią we Lwowie.
W sierpniu 1886 r. bawiła w Kaltenleutgeben, co Henryk Sienkiewicz potwierdza w liście z 05 sierpnia 1886 r. do Jadwigi Janczewskiej. W czerwcu i na początku lipca 1888 r. podczas kuracji w Kaltenleutgeben pisarz spożywał z nim posiłki przy wspólnym stole. Dalsze spotkania Alfonsyny z Miączyńskich Dzieduszyckiej z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) listopad 1889 r. - Pieniaki - pisarz przebywał tam między innymi na polowaniu.

MIĄCZYŃSKA OLGA - patrz CHYLIŃSKA OLGA


MICHAELIS ? [? – ?]


Biografia nieustalona. W 1891 r. konsul niemiecki w Zanzibarze. Henryk Sienkiewicz spotkał go między 01 a 07 stycznia 1891 r. w Kairze.

MICHAŁOWSKI LUDWIK [1829 – 1899]


Kolekcjoner sztuki. Z wykształcenia przyrodnik, zajmujący się głównie mineralogią. Niegdyś docent Uniwerytetu Kijowskiego. Po pobycie w Paryżu osiadł w Krakowie, gdzie przy ul. Brackiej 10 prowadził salon artystyczny. Zbiory mineralogiczne ofiarował Akademii Umiejętności w Krakowie. Po śmierci syna zamieszkał u Karola Potkańskiego przy ul. Brackiej, gdzie mieszkał do końca życia.
Spotkania Ludwika Michałowskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) jesień 1883 r. – Kraków, wystawa Krakowskiego Towarzystwa Sztuki;
02) jesień 1883 r. - Kraków, Bracka 10; 03) luty 1890 r. - Kraków, ul. Bracka 10; 04) 05 października 1890 r. – Kraków, ul. Bracka 10; 05) marzec - kwiecień 1893 r. - Rzym; 06) czerwiec - lipiec 1895 r.

MICKIEWICZ MARIA – patrz MALEWSKA MARIA


MICKIEWICZ MARIA [1835 – 1922]


Najstarsza córka Adama i Celiny z Szymanowskich Mickiewiczów. Żona Malarza Tadeusza Goreckiego.
Literatka, autorka „Wspomnień o Adamie Mickiewiczu opowiedzianych najmłodszemu bratu” (Warszawa 1875, Kraków 1889).
Udokumentowane spotkania Marii z Mickiewiczów Goreckiej z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) czerwiec 1890 r. – Kraków; 02) 02 lipca 1890 r. - Kraków; 03) 24 grudnia 1898 r. - Warszawa.

MICKIEWICZ WŁADYSŁAW [23.06.1838 – 09.06.1926]


Najstarszy syn Adama i Celiny z Szymanowskich Mickiewiczów. Mąż Marii z Malewskich.

Założyciel czasopisma na emigracji „L'Espérance”.
Publikował w nim tłumaczenia literatury polskiej, w tym: Stefana Garczyńskiego „Wacława Dzieje”, Józefa Ignacego Kraszewskiego „Ulanę”, Adama Mickiewicza (swojego ojca) „Księgi pielgrzymstwa polskiego”, Henryka Rzewuskiego „Pamiątki starego szlachcica litewskiego” (we fragmentach) – i inne.
Fundator Księgarni Luksemburskiej (1864 r.), promującej dzieła polskie w języku ojczystym i francuskim.
Prowadził ją w latach 1864 – 1889.
Od 1899 r. kierował Stacją Naukową Akademii Umiejętności i Biblioteką Polską w Paryżu, do której w 1903 r. przekazał swoje zbiory. Było to przyczynkiem powstania Muzeum Adama Mickiewicza w Paryżu, mieszczącego się w gmachu Biblioteki Polskiej na Wyspie Świętego Ludwika.
W czasie I wojny światowej przebywał w Szwajcarii i wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem i Ignacym Mościckim uczestniczył w pracach Szwajcarskiego Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.

Autor książki o swoim ojcu - „Żywot Adama Mickiewicza" (Paryż 1890 – 1895).

Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Władysławem Mickiewiczem datują się następująco: 01) 24 października 1888 r. - Paryż, 02) 03 - 04 listopada 1890 r. - Kraków, 03) 16 maja 1897 r. - Parc-Saint-Maur.


[Autor fotografii nieznany. Źródło - Wikipedia. Prawa autorskie do niej wygasły.]

MIEN JULIUSZ [1841 – 1905]


Literat francuski i polski, tłumacz utworów Juliusza Słowackiego na język francuski, właściciel zakładu fotograficznego w Krakowie. Współpracownik pism krakowskich: „Czasu” i „Nowej Reformy” – i warszawskich: „Gazeta Polska” i „Biblioteka Warszawska”. Współzałożyciel i redaktor krakowskiego tygodnika „Świat” (1888 – 1895).
Z jego inicjatywy, ukazała się „Wisła. Ofiarom powodzi” (1885 r.), wydawnictwo literacko-artystyczne na cele dobroczynne. Henryk Sienkiewicz nie przyjął propozycji uczestnictwa w tym projekcie, tłumacząc się natłokiem obowiązków przy pisaniu „Potopu”.

MIERZWIŃSKI WŁADYSŁAW [21.10.1848 – 14.07.1909]


Polski tenor.
Debiutował w operze paryskiej w partii Raula w „Hugenotach” Giacomo Meyerbeera. Występował na wszystkich większych scenach operowych świata.
W 1893 r. zachorował na gardło. Poddał się operacji i stracił głos.
W 1896 r. próbował jeszcze koncertować w: Warszawie, Wilnie i Kijowie – ale nie odniósł już sukcesu.
Zmarł w biedzie i w zapomnieniu w Paryżu.
Spotkania obu osób datują się następująco: 1) 30 marca 1889 r. – w Warszawie po koncercie tenora.






[Autor portretu nieznany. Źródło – Wikipedia.]
[Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły, a jego autor jest nieznany.]

MIKULSKI LEOPOLD [1846 – 1881] - pseudonim SĘDZIA


Absolwent Szkoły Głównej w Warszawie. Prawnik, dziennikarz współpracujący z „Przeglądem Tygodniowym”. Tłumacz, publicysta warszawskich „Nowin”. W latach późniejszych – rejent w Kałuszynie. Przyjaciel Henryka Sienkiewicza i – przed jego wyjazdem do Ameryki – współlokator w mieszkaniu w Warszawie przy ul. Niecałej 8. Obaj bywali w kawiarni Lessla w Ogrodzie Saskim. Przetłumaczył: pracę Büchnera „Siła i materia”, dzieło Zachariae’go „Wykład postępowania karnego”. Razem z Henrykiem Sienkiewiczem, Walerym Przyborowskim i Danielem Zglińskim przetłumaczył „Rok dziewięćdziesiąty trzeci” Wiktora Hugo.

MIKUŁOWSKA MARIA [1864 – ?]


Żona Stanisława Poraja Chlebowskiego (artysty malarza, 1835 - 1884). Po jego śmierci wyszła za mąż za Leona Madeyskiego (pisarza i prawnika, 1838 – 1905).
Henryk Sienkiewicz poznał Leona i Marię Madeyskich na początku sierpnia 1886 r. w Kaltenleutgeben w Austrii.

MILIESKA MARIA - patrz KOŁACZKOWSKA MARIA


MILIESKA OLGA [? – ?]


Córka Alfreda i Marii z Kołaczkowskiej Milieskich.
Henryk Sienkiewicz poznał ją w czerwcu 1888 r. w Kaltenleutgeben.

MILIESKI ALFRED [1834 lub 1835 – 1908]


Polityk, poseł na Sejm Galicyjski. W latach 1878 – 1896 marszałek powiatu krakowskiego, członek Rady Nadzorczej Banku Galicyjskiego dla Handlu i Przemysłu
w Krakowie. Właściciel Piekar pod Krakowem i Rychwałdu - wzorowo prowadzonych i jednych z najbardziej rentownych majątków w Galicji.
Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 08 maja 1887 r. do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Ma przyjechać także Milieski z Krakowa. Poznałem go w zeszłym roku (1886 r.) - nudna i nijaka figura. (…)”
W czerwcu 1888 r. podczas kuracji w Kaltenleutgeben pisarz spożywał z nim posiłki przy wspólnym stole.

MINEYKO BRONISŁAW [1846 – 1887]


Najmłodszy brat Wandy z Mineyków Szetkiewiczowej. Mąż Anny z Morykonich. Właściciel majątku Dębniki na Litwie. Sąsiad Jana i Izabeli Tyszkiewiczów.
Henryk Sienkiewicz wybierał się tam 23 lutego 1886 r. na odpoczynek.

MINEYKO JÓZEF [? – ?]


Biografia nieustalona. Syn Bronisława Mineyki, brata Wandy Szetkiewicz.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Józefem Mineyką datują się następująco: 01) grudzień 1895 r. – Warszawa.

MINEYKO LUDWIK [? – ?]


Biografia nieustalona. Syn Bronisława Mineyki, brata Wandy Szetkiewicz.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Ludwikiem Mineyką datują się następująco: 01) grudzień 1895 r. – Warszawa.

MINEYKO WANDA [? – ?] – herbu GOZDAWA


Żona Kazimierza Szetkiewicza, matka Marii, pierwszej żony Henryka Sienkiewicza, oraz Jadwigi. Teściowa pisarza.
Czesław Jankowski - w artykule „Ze wspomnień osobistych o Sienkiewiczu” przedstawia ją następująco:
„(…) Pani Kazimierzowa (żona Kazimierza Szetkiewicza) była niemniej „szczerą Litwinką”. (…)”

MINEYKO WŁADYSŁAW [? – ?]


Biografia nieustalona. Syn Bronisława Mineyki, brata Wandy Szetkiewicz.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Władysławem Mineyką datują się następująco: 01) grudzień 1895 r. – Warszawa.

MITCHEL ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Farmer, którego Henryk Sienkiewicz poznał w pierwszej połowie 1876 r. w Anaheim w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. W „Listach
z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) Słońce już zaszło, gdy zapukałem do drzwi domu położonego u stóp tarasu. Pokazało się, że mieszkał w nim Mitchel, właściciel stad krowich, a dobry mój znajomy jeszcze z Anaheim. Mitchel przyjął mnie gościnnie i dał wyborne łóżko, które
po nocy spędzonej na kamieniu w górach wydało mi się niezrównanym. (…)”

MŁODECKA MARIA [1870 – ?] * herbu PÓŁKOZIC


Córka Józefa Marcina i Doroty z Lubomirskich Młodeckich. Biografia nieustalona. Od 1891 r. żona Artura Potockiego, artysty malarza. Henryk Sienkiewicz widział Marię
z Młodeckich Potocką: 01) w październiku 1892 r. – w Kaltenleutgeben.

MNISZEK LUDGARDA [20.06.1823 – 1911] – herbu PORAJ * HRABINA


Żona Edwarda Piotra Franciszka Stadnickiego (1817 - ?). Właścicielka zamku Frain (Vranov nad Topľou, Wronowo) na Morawach. Matka Heleny Krasińskiej z Radziejowic. Udokumentowane spotkania Ludgardy z Mniszków Stadnickiej z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) czerwiec 1888 r. - Wiedeń - wzajemne poznanie;
2) listopad 1888 r., 24 do 26 października 1889 r. – pisarz bawił u niej na zamku we Frain (Vranov nad Topľou) na Morawach; 3) lipiec 1890 r. - Kaltenleutgeben - podczas kuracji.

MODRZEJEWSKA HELENA [właściwie HELENA MISEL] [02.10.1840 – 08.04.1909]


Wybitna polska aktorka specjalizująca się w rolach szekspirowskich i tragicznych. Propagatorka twórczości Williama Szekspira. Zaliczana do najpiękniejszych kobiet epoki. Od 1868 r. żona ziemianina Karola Chłapowskiego. Matka wybitnego inżyniera i konstruktora mostów Rudolfa Modrzejewskiego (Ralpha Modjeskiego).
Dzięki Gustawowi Zimajerowi zadebiutowała na scenach prowincjonalnych. W 1863 r. zaangażowała się w teatrze w Krakowie, a od 1868 r. zaczęła występować
na deskach teatrów warszawskich. Tam przez 8 lat występów osiągnęła status gwiazdy.
W 1876 r., po wcześniejszym wyjeździe do USA Henryka Sienkiewicza, aktorka wraz rodziną, Julianem Sypniewskim, Łucjanem Paprockim wyemigrowała do Kalifornii. Emigranci osiedlili się w miejscowości Anaheim w Kalifornii, gdzie prowadzili farmę. Po kilkuletniej bytności za granicą Modrzejewska przyjęła pseudonim Helena Modjeska
i z sukcesem zadebiutowała w Stanach Zjednoczonych na deskach California Theatre. Kontynuowała swą karierę aktorską na obczyźnie, przeważnie występując
na scenach amerykańskich i angielskich. Zyskała olbrzymie uznanie i rozgłos, występując głównie w repertuarze szekspirowskim. W 1883 r. przyjęła obywatelstwo amerykańskie. 2 maja 1905 r. w Nowym Jorku dała jubileuszowe przedstawienie, a następnie odbyła dwuletnie tournee i zakończyła karierę aktorską. Umarła w Bay Island w East Newport w Kalifornii. Jej pogrzeb odbył się w Los Angeles, ale potem jej szczątki przeniesiono na Cmentarz Rakowicki w Krakowie, a uroczystości pogrzebowe przerodziły się w manifestację patriotyczną.
Zagrała w 260 rolach. Napisała pamiętniki „Memories and impressions of Helena Modjeska”, wydane w 1910 r. w USA. Polskie wydanie – „Wspomnienia i wrażenia” – wydano w 1957 r. nakładem Wydawnictwa Literackiego.

MODRZEJEWSKI RUDOLF [27.01.1861 – 26.06.1940]


Syn słynnej polskiej aktorki Heleny Modrzejewskiej. W wieku piętnastu lat wraz z matką wyemigrował do USA. Obywatelstwo amerykańskie uzyskał w 1883 r. podczas studiów w paryskiej ECOLE NATIONALE DES PONTS ET CHAUSEÉS (Państwowej Szkole Dróg i Mostów). Od tego czasu używał oficjalnie nazwiska Ralph Modjeski,
ale nigdy nie zerwał swoich kontaktów z Polską. Dużo pisał po polsku i zawsze podkreślał swoje pochodzenie. Ukończywszy studia z wyróżnieniem, w 1885 r. jako inżynier wrócił z Paryża do USA i pod okiem konstruktora George’a S. Morisona, „ojca budownictwa mostów amerykańskich”, podjął pracę inżyniera. W 1893 r. w Chicago założył własne biuro projektowe (istniejące do dziś pod nazwą „Modjeski & Masters”). W 1911 r. w ILLINOIS STATE UNIVERSITY otrzymał doktorat inżynierii, w 1922 r. – Medal Franklina, w 1929 r – r. złoty „John Fritz Medal”. Światowej sławy inżynier, budowniczy linii kolejowych i mostów. Pionier w budownictwie mostów wiszących. Zbudował prawie 40 mostów na największych rzekach Ameryki Północnej. Odegrał znaczącą rolę jako wychowawca następnych pokoleń amerykańskich konstruktorów
i budowniczych mostów. Jego uczniem był m.in. Joseph B. Strauss, twórca słynnego mostu Golden Gate w San Francisco.
Wybrane mosty zaprojektowane przez Rudolfa Modrzejewskiego: Thebes Bridge na Mississippi Thebes (Illinois, USA, 1904 r.), Mc Kinley Bridge (1910 r.), Harahan Bridge w Memphis (1916 r.), Quebec Railway (Kanada, 1917 r.), Benjamin Franklin Bridge (Philadelphia, 1926 r.), Ambassador Bridge (Detroit, 1929 r.), Huey P. Long (Nowy Orlean, 1936 r.), Trans-Bay Bridge (san Francisco,1936 r.), Blue Water Bridge (łączący Port Huron w Michigan w USA z Sarnia w Ontario w Kanadzie, 1938 r.).

MODZELEWSCY ? i ? [? – ?]


Biografie nieustalone. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z tymi osobami datują się następująco: 01) czerwiec 1892 r. – Karlsbad.

MONTWIŁŁ ALEKSANDER [? – ?]


Marszałek szlachty powiatu wiłkomirskiego, właściciel dóbr Antokol. 18 sierpnia 1881 r. w kościele Zgromadzenia Panien Kanoniczek w Warszawie był świadkiem ślubu Henryka Sienkiewicza i Marii Emilii Kazimiery Szetkiewiczówny.

MORAWSKA KONSTANCJA [07.04.1842 – 05.08.1917] – herbu DROGOSŁAW



Córka Kajetana i Józefy z Łempickich. Siostra Kazimierza i Zdzisława Morawskich. Literatka. W 1882 r. opuściła rodowe Jurkowo i zamieszkała z matką w Krakowie
przy ul. Basztowej. Tu prowadziła salon, którego bywalcem był także Henryk Sienkiewicz. W 1891 r. ukazał się tom jej prac „Z bliska i z daleka. Poczet stu felietonów”,
w którym trzy felietony (22., 43. i 98.) są autorstwa Stanisława Egberta Koźmiana. Współpracowała z „Kurierem Poznańskim” i „Przeglądem Polskim”. Pisała także dla: „Przeglądu Powszechnego”, „Przeglądu Lwowskiego”, „Czasu”, „Le Monde” i „Le Correspondant”.

MORAWSKI KAZIMIERZ [29.01.1852 – 25.08.1925]


Syn Kajetana i Józefy z Łempickich. Brat Konstancji i Zdzisława Morawskich.
Polski filolog klasyczny, historyk, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek i prezes Polskiej Akademii Umiejętności.
Pochodził z rodziny ziemiańskiej. Uczeń Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu (1861 – 1869). Student filologii i historii na Uniwersytecie w Berlinie (1869 – 1874).
W 1874 r. obronił pracę doktorską „Quaestiones Quintilianae”. Profesor łaciny w Gimnazjum św. Macieja we Wrocławiu (1875 – 1876). W 1878 r. habilitował się z filologii klasycznej na Uniwersytecie Jagiellońskim i rozpoczął wykłady z latynistyki na tej uczelni jako docent w II Katedrze Filologii Klasycznej. Od 1880 r. – profesor nadzwyczajny i kierownik III Katedry Filologii Klasycznej. Po nominacji na profesora zwyczajnego (1887 r.) objął I Katedrę Filologii Klasycznej. W roku akademickim 1902/1903 – dziekan Wydziału Filozoficznego, a w roku 1906/1907 – rektor Uniwersytetu. Od 1883 r. – członek-korespondent, a od 1887 r. – członek czynny Akademii Umiejętności w Krakowie (późniejszej Polskiej Akademii Umiejętności). Dyrektor Wydziału I (Filozoficznego) Akademii Umiejętności (1890 – 1917). Wiceprez Akademii (1917 – 1918). Od 1918 r. – trzeci w historii prezes (po śmierci historyka literatury Stanisława Tarnowskiego). Brał udział w pracach komisji Akademii. Należał ponadto
do innych towarzystw naukowych i społecznych, m. in.: Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1879 r. – członek zwyczajny, 1917 r. – członek honorowy), Towarzystwa Naukowego we Lwowie (1920 r. – członek czynny), Stowarzyszenia Przyjaciół Francji (prezes).
Cieszył się sławą najwybitniejszego na świecie znawcy retorycznego stylu rzymskiego, a wielu intelektualistów: Henryk Sienkiewicz, Tadeusz Sinko, Julian Krzyżanowski i inni – uważało go za twórcę nowoczesnej polskiej filologii klasycznej. Kazimierz Morawski analizował twórczość Tacyta, prowadził badania porównawcze nad: Owidiuszem, Cyceronem i Horacym i innymi. W pracy „Historia literatury rzymskiej” (1909 – 1921) przedstawił syntezę dziejów piśmiennictwa łacińskiego
do końca III wieku n.e. Był inicjatorem wydawania „Archiwum Filologicznego”, „Biblioteki Przekładów z Literatury Starożytnej”, „Corpus Antiquissimorum Poetarum Poloniae Latinorum”, „Słownika łaciny średniowiecznej w Polsce”. W 1916 r. opublikował przekład dzieł Sofoklesa.
Był twórcą największej polskiej szkoły filologicznej. Do grona jego studentów należeli: Jan Bystroń, Seweryn Hammer, Józef Kallenbach, Jerzy Kowalski, Kazimierz Kumaniecki, Jan Michał Rozwadowski, Tadeusz Lehr-Spławiński, Tadeusz Sinko i inni. Do grona przyjaciół Kazimierza Morawskiego należeli m. in.: Wilhelm Creizenach, Julian Klaczko, Jan Matejko, Jan Marcin Rozwadowski, Henryk Sienkiewicz, Józef Szujski, Stanisław Tarnowski.
Kazimierz Morawski opublikował m. in.: „O początku mowy i rozwoju języka” (1873 r.), „Przyczynki do charakterystyki języka Wellejusza Paterkula” (1875 r.), „Quaestionum Charisianarum specimen” (1875 r.), „Beitraege zur Charakteristik der Sprache des Velleins” (1878 r.), „Chrześcijaństwo i patrycjat rzymski” (1878 r.), „Wiersze makaroniczne łacińsko-polskie utworu autora hiszpańskiego” (1887 r.), „Jakub Górski, jego życie i dzieła” (1892 r.), „Dwaj cesarze rzymscy Tyberyusz i Hadryan” (1893 r.), „Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego. Średnie wieki
i Odrodzenie”
(1900 r.), „Rzym, portrety i szkice” (1921 r.), „Zarys literatury rzymskiej” (1922 r.), „Ku czci pracy i w obronie nauki” (1922 r.), „Nowa epoka ludzkości a szkoła klasyczna” (1922 r.), „Rzym i narody” (1924 r.).
Wysoko cenił go Henryk Sienkiewicz. Byli przyjaciółmi. Pisarz korzystał z jego konsultacji przy pracy nad powieścią „Quo vadis”. Udokumentowane spotkania obu panów datują się następująco: 01) czerwiec 1888 r. - Wiedeń; 02) sierpień 1896 r. - Zakopane; 03) czerwiec 1899 r. - Kraków.

MORAWSKI ZDZISŁAW [1859 – 1928]


Prawnik. Urzędnik administracji wiedeńskiej (od 1885 r.). Austriacki minister dla Galicji (1915 r.). W 1885 r. wraz z Edwardem Raczyńskim, podróżował do Ameryki Południowej, gdzie zwiedził: Brazylię, Chile, Martynikę, Panamę, Peru i Wenezuelę. Znajomy Henryka Sienkiewicza. Spotkania obu osób datują się następująco:
1) 01 sierpnia 1886 r. - w Kaltenleutgeben; 2) w okresie od 18 do 20 kwietnia 1887 r. - w Wiedniu; 3) październik 1887 r. - w Wiedniu; 4) 28 maja 1887 r. w Wiedniu
i Kaltenleutgeben; 5) początek czerwca 1888 r. - w Ogrodzie Volksgarten w Wiedniu; 6) 15 kwietnia 1889 r. - w Hotelu Erzherzog Karl w Wiedniu
przy ul. Kärtnerstrasse 31; 7) 27 stycznia 1890 r. - w Wiedniu - na wspólnym obiedzie; 8) 04 sierpnia 1890 r. - w drodze z Wiednia do Kaltenleutgeben.

MOSKAL [? – ?] - pseudonim OJCIEC HEROD


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz wspomina go w listach z: 22 i 25 października 1890 r. – do Jadwigi Janczewskiej, jako współlokatora willi Piron w Biarritz
we Francji, w której w okresie od 15 do 28 października 1890 r. pisarz mieszkał:
„(…) Jakiś Moskal przy obiedzie probował ze mną gawędzić. Pokazało się, że to jest „ojciec Herod”, pop stale tu mieszkający, przyszły proboszcz mającej się wznieść cerkwi. (…)”

MOSZCZEŃSKA MARIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Ziemianka z kresów wschodnich. Znana ze swej urody. Żona Augusta Zakrzewskiego. Matka dwóch córek: Amy i Aty.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Marią z Moszczeńskich Zakrzewską datują się następująco: 1) 10 września 1890 r. – Kraków; 02) sierpień 1892 r. - Zakopane.

MOSZKOWSKI MAURYCY [Moszkowski Moritz] [23.08.1854 – 04.03.1925]


Niemiecki pianista i kompozytor pochodzenia polskiego lub żydowskiego. Wirtuoz gry na fortepianie. Absolwent konserwatorium
w Dreźnie i Berlinie. W 1897 r. zamieszkał w Paryżu. Od 1899 r. – członek Berlińskiej Akademii Sztuk. Skomponował między innymi: opera „Boabdil, ostatni król Maurów” (1892 r.), balet „Laurin” (1896 r.), Op. 10. Nr 1 Melodia, Op. 11. Polonez,
Op. 12. Tańce hiszpańskie, Op. 15. Nr 1 Serenada, Op. 16. Ballada g-moll, Op. 17. Nr 2 Menuet, Op. 19. „Jeanne d'Arc”, Op. 25. pięć utworów, tańce niemieckie na duet fortepianowy, Op. 30. Koncert skrzypcowy C-Dur,
Op. 36. osiem utworów na fortepian, Op. 43. Polskie tańce ludowe na duet fortepianowy, Op. 58. Nr 3 „Près
du Berceau”
, Op. 59. Koncert fortepianowy E-Dur, Op. 65. Nowe tańce hiszpańskie na duet fortepianowy,
Op. 71. suita na dwoje skrzypiec i fortepian g-moll, Op. 72. Études de virtuosité, Op. 77. Romance sans paroles,
Op. 83. Sześć utworów (Nr 1 Elégie, Nr 2 Sur l'Eau, Nr 3 Vieux Pastel, Nr 4 Canon, Nr 5 Chanson populaire,
Nr 6 Chanson napolitaine), Op. 85. Preludium i fuga na orkiestrę smyczkową , Op. 89. Nr 2 Valse mignonne,
Op. 91. Pięć małych etiud, Etiuda Nr 11 As-Dur, Valse brillante, Valse mignonne.

W liście z 07 sierpnia 1889 r. do Jadwigi Janczewskiej Henryk Sienkiewicz wymienia go jako Polaka mieszkającego w tym samym co on czasie w Ostendzie.

[Autor fotografii jest nieznany. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

MOTTA GIUSEPPE [1871 – 1940]


Polityk szwajcarski adwokat, przywódca konserwatywnej partii katolickiej w kantonie Tessino, prezydent państwa w latach 1915 – 1937.
Na przełomie lat 1914/1915 złożył mu wizytę Henryk Sienkiewicz, który uzyskał swobodę działania dla Szwajcarskiego Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce i obietnicę patronowania tej sprawie.

MOŹDZIŃSKI ANTONI [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum II i IV. Student Wydziału Matematycznego Szkoły Głównej Warszawskiej.

MÜLDNER HENRYK [1845 – 1910]


Współpracownik „Czasu”. Od 1869 r. przez czterdzieści lat pełnił funkcję dyrektora administracyjnego. Zasłużył się dla Towarzystwa Dobroczynności i Towarzystwa Tatrzańskiego. Wyjeżdżając 31 lipca 1886 r. z Krakowa do Wiednia i Kaltenleutgeben, Henryk Sienkiewicz napisał do niego list z prośbą o posyłanie Wandzie Szetkiewicz
i Jadwidze Janczewskiej „Czasu”, w którym drukowany był „Potop”.

MULNIK ? [? – ?]


Biografia i nazwisko nieustalone. Osoba obsługująca muła. Sześciu mulników towarzyszyło wyprawie na polowanie na bawoły w październiku i listopadzie 1877 r.
na stepach Wyoming w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Do każdego wozu przydany był mulnik, razem więc sześciu mulników do sześciu wozów, nie licząc dwóch przewodników Metysów: Smitha i Bulla, oraz starego strzelca zwanego Left Hand (Lewa Ręka, mańkut), którego prawdziwego nazwiska
nie mogłem się dopytać, ale z którym zaprzyjaźniłem się wielce od razu. (…)”

MUNIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz wspomina ją w liście z 15 października 1890 r. do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Pannę Munię (?) widziałem jeszcze dwukrotnie, raz na ulicy, drugi raz na pożegnaniu. (…)”

MYCIELSKI JERZY [30.05.1856 – 26.09.1928] – herbu DOŁĘGA * HRABIA


Syn Franciszka i Walerii z Tarnowskich, brat cioteczny Stanisława Tarnowskiego.
Historyk, historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, kolekcjoner dzieł sztuki, mecenas sztuk pięknych.
Absolwent Gimnazjum św. Anny w Krakowie, gdzie zdał maturę (1873 r.), Absolwent historii na uniwersytecie w Krakowie. Doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim ( 1878 r.). Dalsze studia w Wiedniu. Habilitowany w Krakowie (1881 r.) z historii Polski, a habilitację z historii sztuki uzyskał w 1895 r. Profesor nadzwyczajny (1897 r.).
Przyjaciel: Jacka Malczewskiego. Po wybuchu I wojny światowej zbliżył się do Naczelnego Komitetu Narodowego i stał się zwolennikiem stworzenia Legionów Polskich.
Członek Izby Panów cesarsko-królewskiego parlamentu (1917 r.). Po uzyskaniu przez Polskę niepodległości – członek licznych komisji i komitetów, zajmujących się zabezpieczeniem i restauracją narodowego mienia historycznego.
Ważniejsze prace: „Ambasador polski na dworze hiszpańskim” (1878 r.), „Kandydatura Hozjusza na biskupstwo warmińskie w r. 1548 i 1549”
(1881 r.), „Cztery portrety królowej Marysieńki” (1883 r.), „Porwana z klasztoru. Kartka z dziejów obyczajowych w Polsce XVII wieku” (1886 r.), „Bolonia i jubileusz jej uniwersytetu” (1889 r.), „Z pod wieży Eifel” (1891 r.), „Sto lat malarstwa w Polsce 1760 – 1860” (1897 r.), „Antoni
van Dyck”
(1900 r.), „Portrety polskie” (1900 r.), „Portrety polskie Elżbiety Vigée-Lebrun” (1927 r.).
Henryk Sienkiewicz spotkał go 02 grudnia 1885 r. w Wiedniu u Stanisława Gabriela Kozłowskiego; na początku czerwca 1888 r. w Wiedniu.

MYSYROWICZ WŁADYSŁAW [1863 – 18.08.1884]


Syn Władysława (1831 – 1901) i Jadwigi z Ryxów. Stosunki z Mysyrowiczami pisarz nawiązał podczas wspólnego pobytu w marcu 1884 r. w San Remo, gdy kurował chorą na gruźlicę płuc żonę Marię. Do Władysława Mysyrowicza (syna) napisał 13 sierpnia 1884 r. – na pięć dni przed śmiercią Władysława, który zmarł na gruźlicę gardła.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera N



N [? – ?]


Biografia nieustalona. Pianistka, która 28 lutego 1876 r. grała utwór Fryderyka Chopina na statku „Germanic” („Germanicus”). Statkiem tym Henryk Sienkiewicz odbywał podróż morską z Liverpool’u do Nowego Jorku.

NAGURSKA EMILIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Antoniego Stulgińskiego (? – 1915). Na początku lipca 1888 r. pisarz spotkał ją w Kaltenleutgeben.

NALBORCZYK JAN Julian [1870 – 1940]


Polski artysta rzeźbiarz, pedagog. W latach 1892 – 1908 był nauczycielem rysunku i modelowania w Szkole Zawodowej Przemysłu Drzewnego w Zakopanem. W 1908 r. przeniósł się do Lwowa, gdzie został docentem, a później profesorem Wydziału Architektury Lwowskiej Szkoły Politechnicznej (Politechniki Lwowskiej). W 1940 r.
we Lwowie został aresztowany i zamordowany przez sowieckich okupantów. Jest autorem między innymi: epitafium Bronisława Gubrynowicza; popiersi: Kazimierza Dłuskiego, Włodzimierza Dzieduszyckiego, Jana Kasprowicza, Stanisława Przybyszewskiego, Sabały, Sienkiewicza i jego dzieci - pomnika Tytusa Chałbińskiego. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Janem Julianem Nalborczykiem datują się następująco: 01) sierpień 1895 r. – Teplitz.

NATANSON KAZIMIERZ Eryk [22.08.1853 – 10.06.1935]


Syn Henryka i Józefy z May’ów Natansonów. Mąż Bronisławy z Kempnerów.
Prawnik, bankier, działacz społeczny, prezes Banku Handlowego. Współwłaściciel banku założonego przez dziadka, Samuela Natansona, pod firmą „S. Natanson
i Synowie”. W latach 1897 – 1898 Henryk Sienkiewicz współpracował z Kazimierzem Erykiem Natansonem w Komitecie Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie. W latach 1897 – 1917 – członek komitetu Giełdy Warszawskiej, a od 1917 r.: prezes tego komitetu oraz członek prezydium Towarzystwa popierania pracy społecznej wśród Żydów w Polsce. Członek Tymczasowej Rady Stanu. Założyciel „Nowej Gazety”.

NAUCZYCIEL JAZDY BICYKLEM [? – ?]


Biografia nieustalona. Na początku listopada 1894 r. w Parc-Saint-Maur uczył Henryka Sienkiewicza jazdy bicyklem.

NAUCZYCIELKA I [? – ?]


Biografia nieustalona. Francuzka. Nauczycielka Zofii Abakanowiczówny. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z tą osobą: 01) 11 października – 13 listopada 1894 r.

NAUCZYCIELKA II [? – ?]


Biografia nieustalona. Szwedka. Nauczycielka gimnastyki, która w lutym 1896 r. przychodziła na lekcje do dzieci Henryka Sienkiewicza w czasie ich pobytu w Nicei.

NEBLUNG MAX [? – ?]


Niemiec. Właściciel baru w Anaheim-Landing. Henryk Sienkiewicz mieszkał u niego podczas pobytu w tej miejscowości. Wspólnie z nim pisarz odbył podróż w Góry Santa Ana. Tak przedstawił jego sylwetkę w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Max Neblung, osobistość ciekawa ze wszech miar i warta opisu. Jest to Niemiec, który przez całe życie włóczył się po całym świecie. Ma dosyć wykształcenia, jest wielki frant i mówi mieszaniną wszystkich europejskich języków. Nie ma kąta na świecie, gdzie by nie był. W Pekinie spędził cztery lata: utrzymuje, że należał do poselstwa; zdaje mi się jednak, że należał jako kucharz, posiada bowiem doskonale sztukę kulinarną. Potem był w Australii, gdzie kopał złoto. W Brazylii polował na jaguary, w Gwinei
w Afryce na goryle; kłamie jakby za to pobierał honoraria od wiersza. Jest zawołany próżniak; po całych dniach leży na sienniku
i czytuje romanse, a rybacy tymczasem piją, ile chcą, jego piwa i płacą mu także, ile chcą. Rozmaite jego wiadomości z dziedziny historii, a nawet literatury, są istotnie zadziwiające. Raz rzekł do mnie:

– Sir! ja nazywam się Neblung, zatem pochodzę od Nibelungów.

Innym razem zdradził się znajomością Iliady. Ustępy Schillera i Goethego deklamuje na pamięć, a jednak czasem znów nie wie rzeczy najprostszych. Jest niezmiernie bezinteresowny, bardzo lekkomyślny i stale zakochany. Pierwszego dnia zaraz wyznał mi, że serce jego rozdarte jest na dwoje: między dwie siostry Hiszpanki, z których jedna nazywa się Ameryka, a druga Słońce (Sol). Siostry te przyjechały w tydzień później kąpać się do Landing, skutkiem czego Max stracił głowę zupełnie, wydał wszystkie pieniądze, jakie miał, na krawaty i pomadę, a potem piwo brał na kredyt w Anaheim. (…)

Max, jak ów Laufen w komedii Lubowskiego, nie potrafi ani jednego zdania sklecić w jednym języku, ale prawie zawsze pomiesza niemiecki, francuski, angielski, hiszpański, a czasem nawet i chiński. W Anaheim wszyscy lubią go bardzo, kredytują mu chętnie, chociaż nie jest zbyt wypłatny, i zapraszają na wszystkie strony, skoro się tylko pokaże. Mnie jednak nudził swoją gadatliwością
i przeszkadzał mi często pisać, zadając ustawicznie, jak dziecko, rozmaite pytania. Gdym go prosił, żeby siedział cicho, kręcił się jakby uwiązany. Wówczas brałem strzelbę i wychodziłem nad brzegi. (…)”


NEUMAN ANNA – patrz SZAWŁOWSKA ANNA


NEUMAN TEODOR [? – ?]


Biografia nieustalona. Wicekonsul austriacki w Warszawie. W latach 1879 - 1893 - konsul austriacki kolejno w Bułgarii, Rumunii, Egipcie i Grecji. Mąż Anny
z Szawłowskich. Henryk Sienkiewicz spotykał go między 01 a 14 stycznia 1891 r. w Kairze.

NIEDŹWIEDZKI [? – ?]


Biografia nieustalona. Profesor geometrii wykreślnej w Gimnazjum Realnym w Krakowie.
Henryk Sienkiewicz spotkał go na przełomie lipca i sierpnia 1889 r. podczas swojego pobytu na Wyspie Helgoland. (…)”

NOSKOWSKI JAN [? – ?]


Wydawca „Wieku”. Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz.

NOWICKI WŁADYSŁAW [1846 – 1918]


Biografia nieustalona. Współpracownik „Bluszczu” (pisywał w latach 1872 – 1896), „Ateneum” i „Biblioteki Warszawskiej”. Pedagog. Położył duże zasługi dla Instytutu Głuchoniemych i Ociemniałych. Na przełomie maja i czerwca 1871 r. odwiedził on Henryka Sienkiewicza w jego mieszkaniu w Warszawie, proponując mu odsprzedanie prawa do druku powieści „Na marne”.

NOWODWORSKI FRANCISZEK [07.04.1859 – 03.08.1924]


Syn Józefa Nowodworskiego. Adwokat, sędzia, polityk, publicysta i działacz społeczny. Współpracownik „Kuriera Warszawskiego”. Absolwent gimnazjum w Płocku, prawa na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim (1880 r.). W 1885 r. został adwokatem przysięgłym w Warszawie. Po odnalezieniu w jego mieszkaniu tajnych dokumentów został aresztowany i osadzony w X Pawilonie Cytadeli, a kilka miesięcy później skazany na trzy lata osiedlenia się w Odessie. Ze względu na zły stan zdrowia karę zmniejszono mu do dwóch lat.
Do Królestwa powrócił w maju 1903 r. i ponownie rozpoczął praktykę adwokacką w Warszawie. Od 1906 r. – poseł do I i II Dumy Państwowej. W 1914 r. – jeden z przewodniczących ogólnego Zjazdu Adwokatury Polskiej we Lwowie. Po wybuchu I wojny światowej – członek Komitetu Obywatelskiego Miasta Warszawy, Centralnego Komitetu Obywatelskiego w Warszawie i Komitetu Narodowego Polskiego. W sierpniu 1915 r. Nowodworski wyjechał do Piotrogrodu, gdzie zaangażował się w organizację pomocy dla polskich uchodźców. Po wybuchu rewolucji lutowej został prezesem piotrogrodzkiego Polskiego Klubu Narodowego. 01 października 1918 r. został mianowany prezesem Izby Karnej Sądu Najwyższego. Od 1919 r. – członek Komisji Kodyfikacyjnej RP i przewodniczący jej Wydziału Prawa Karnego. Wiceprezes Wydziału Postępowania Karnego. 01 marca 1922 r. został mianowany pierwszym prezesem Sądu Najwyższego. Prezes Trybunału Stanu (1922 – 1924). Prezes Polskiego Towarzystwa Ustawodawstwa Kryminalnego. Przewodniczący komitetu redakcyjnego „Przeglądu polskiego ustawodawstwa cywilnego i kryminalnego”. Członek honorowy Instytutu Belge de Droit Comparé. Wiceprezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Karnego w Paryżu (1924 r.).
14 stycznia 1899 r. Henryk Sienkiewicz napisał do Franciszka Nowodworskiego list.

[Fotografia – autor: M. M. Боиович. Źródło – Wikipedia.]
[Ta praca jest w domenie publicznej w Rosji zgodnie z artykułem 1256 Kodeksu Cywilnego Federacji Rosyjskiej. Została opublikowana na terytorium Imperium Rosyjskiego (Republiki Rosyjskiej) i poza terytorium Wielkiego Księstwa Finlandii i Królestwa Kongresowego przed 7 listopada 1917 r. i nie była ponownie publikowana
na terytorium Rosji Radzieckiej ani w innych krajach przez 30 dni od pierwszej publikacji. Federacja Rosyjska jest historycznym, ale nie prawnym, następcą Imperium Rosyjskiego.]

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera O



OBROCHTA BARTŁOMIEJ [15.08.1850 – 01.05.1926]


Góral podhalański, przewodnik tatrzański, muzykant.
Uczył się gry na skrzypcach u: Jędrzeja Kowala z Kotelnicy i Szymka Krzysia z Kościeliska. W 1925 r. wraz ze swoją kapelą wyjechał do Paryża z okazji Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej, gdzie grał w polskim pawilonie. Uprawnienia przewodnika tatrzańskiego uzyskał w 1878 r. W tym roku, wraz z Ludwikiem Chałubińskim
i Wojciechem Rojem, wszedł na Galerię Gankową, a w 1894 r., wspólnie z Janem Grzegorzewskim dokonał pierwszego zimowego przejścia przez Zawrat do Morskiego Oka. Zdobył też wschodnią ścianę Lodowego Szczytu. Od 1886 r. – strażnik Towarzystwa Tatrzańskiego. Pochowany na Nowym Cmentarzu w Zakopanem.
Henryk Sienkiewicz spotkał się z nim w drugiej połowie lutego 1888 r. w czasie pobytu u Bronisława i Marii Dembowskich w Zakopanem. Następnie - 21 stycznia 1889 r.
w Zakopanem - wspólnie z Sabałą (Janem Krzeptowski), Józefem (?) i Stanisławem - urządził pisarzowi muzyczne przyjęcie.

OCHOROWICZ JULIAN Leopold [23.02.1850 – 01.05.1917] - pseudonim JULIAN KOHORT


Syn Juliana i Jadwigi Sumińskiej. Polski wynalazca, filozof, psycholog, pionier parapsychologii, poeta i publicysta. Teoretyk pozytywizmu. Członek honorowy Brytyjskiego Towarzystwa Badań Psychologicznych.
Jeszcze jako student Szkoły Głównej w Warszawie uczestniczył w ruchu młodych pozytywistów skupionych wokół „Przeglądu Tygodniowego”.
Główne zainteresowania skierował na psychologię nowoczesną, fizjologiczną i doświadczalną. W związku z tym w 1873 r. w Lipsku studiował filozofię, nauki przyrodnicze i psychologię, uzyskując w 1874 r. doktorat z filozofii. Pod koniec 1875 r. habilitował się na Uniwersytecie Lwowskim.
Wspólnie z Brunonem Abakanowiczem eksperymentował w dziedzinie elektrotechniki i elektromagnetyzmu. W latach 1874 – 1875 - redaktor naczelny pisma „Niwa” (które nabył wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem, Mścisławem Godlewskim i Janem Jeleńskim), w którym objął redakcję „Biblioteki Filozofii Pozytywnej”.
W 1882 r. przeniósł się do Paryża, gdzie pracował nad wynalazkami w dziedzinie aparatów telefonicznych, jednak głównym jego celem były studia nad hipnotyzmem
i mediumizmem. Badał również zagadnienia z dziedziny telepatii i okultyzmu. Prowadził psychologiczne badania empiryczne. W 1892 r. powrócił do Polski. Od 1900 r. – prezes Kasy Literackiej. Jako poeta publikował w „Przeglądzie Tygodniowym” pod pseudonimem „Julian Kohort”.
Przyjaciel Sienkiewicza jeszcze ze Szkoły Głównej. Wzajemne stosunki obu przyjaciół nie są bliżej znane.

OKĘCKI WŁADYSŁAW Grzegorz [09.05.1840 – 23.03.1918]


Syn Jakuba i Anny z Węgrzeckich. Prawnik-romanista, profesor prawa rzymskiego w Szkle Głównej Warszawskiej. Członek Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych
w Warszawie. Tłumacz i wydawca dzieł Tacyta: „Dzieje”, „Roczniki”, „Żywot Juliusza Agrykoli”. Ofiarował Henrykowi Sienkiewiczowi przełożone przez siebie „Roczniki” Tacyta (z dedykacją). Pisarz wyraził swe podziękowanie w liście z 22 marca 1896 r. z Nicei.

O’LEARY ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Amerykanin towarzyszący wyprawie na polowanie na bawoły w październiku i listopadzie 1877 r. na stepach Wyoming w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Z innych towarzyszów podróży znałem poprzednio tylko jednego O’Leary, bogatego właściciela browaru w San Jose,
na którego kosztowne wyprawy myśliwskie i żeglarskie pracowały dzień i noc beczki piwne we wspomnianym mieście. (…)”

OLĘDZKI (OLENDZKI) WŁADYSŁAW [1842 – 1894] – pseudonim JACEK SOPLICA; tytułowany mianem MAJOR


Doktor filozofii. Dziennikarz i redaktor warszawski, współpracownik „Kuriera Codziennego” i „Niwy”. Uczestnik powstania styczniowego (1863 - 1864), w czasie którego jako oficer walczył pod dowództwem gen. Edmunda Taczanowskiego (z tego powodu później nazywany był często majorem). W latach 1876 – 1880, a także w 1882 r. pod pseudonimem „Jacek Soplica” zamieszczał w „Niwie” przeglądy społeczne („Sprawy bieżące”). Zastępca Henryka Sienkiewicza jako redaktora „Słowa”. W latach
1884 – czerwiec 1887 – w związku z licznymi spowodowanymi chorobą żony wyjazdami zagranicznymi Sienkiewicza oraz ze względu na jego zajęcia powieściopisarskie – zastąpił pisarza na tym stanowisku. W 1888 r. został redaktorem naczelnym „Kuriera Codziennego”. Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz.
Z jego barwnych wspomnień wojskowych korzystał pisarz przy opisach przygód Onufrego Zagłoby. Pomysłodawca tytułu powieści Henryka Sienkiewicza „Ogniem
i mieczem”
.

OLSZEWSKI BOGUMIŁ [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum IV. Pisarz wspomina go w liście z 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

ORSETTI RÓŻA – patrz KRONENBERG RÓŻĄ


OSADA STANISŁAW [? - ?]


W okresie działania w Szwajcarii Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce kierował Polskim Komitetem Ratunkowym z siedzibą w Chicago.
Gromadził i przesyłał do Szwajcarii pieniądze ofiarowane przez obywateli amerykańskich.

OSBERGER ZOFIA – patrz WĘDRYCHOWSKA ZOFIA


OSIECIMSKA MATYLDA Fabianna Jadwiga – patrz HUTTEN-CZAPSKA MATYLDA Fabianna Jadwiga


OSIECIMSKA MICHALINA Laura Hiacynta [11.09.1868 – 1898] – herbu LUBICZ


Biografia nieustalona. Córka Hipolita i Matyldy z Hutten-Czapskich Osiecimskich. Żona Stanisława Jabłonowskiego herbu Prus III, właściciela dóbr położonych niedaleko Brodów. 26 lipca 1889 r. na trasie z Krakowa do Wrocławia podróżowała wspólnie z jadącym do Berlina Henrykiem Sienkiewiczem. W liście z czerwca 1890 r. napisał on, że:
„(…) …panna Osiecimska… posłużyła za fizyczny wzór do Anielki. (…)”

OSKAR – patrz SCHEDDING KARL


OSKIERKO ALEKSANDER [1830 – 1911]


Ziemianin, liberał, działacz społeczny. Publicysta. Skazany za udział w powstaniu styczniowym na dożywotnią katorgę. Zwolniony po 12 latach powrócił do Warszawy, gdzie przez jakiś czas, wspólnie z Adolfem Pawińskim i Stosławem Łaguną, redagował „Ateneum” – miesięcznik, pismo naukowe i literackie, założone w 1876 r.
przez Włodzimierza Spasowicza.
W listopadzie 1878 r. Aleksander Oskierko proponował Henrykowie Sienkiewiczowi współpracę z miesięcznikeim "Ateneum".

OSTRORÓG-SADOWSKA JANINA [1860 – 1941]


Córka Jana i Aleksandry z Pęcherzewskich.
Fundatorka Instytutu Nauk Rolniczych w Żemosławiu dla Uniwersytetu Wileńskiego. Od 1882 r. – żona Władysława Umiatowskiego, marszałka szlachty powiatu trockiego, dziedzica Żemłosławia na Litwie. Po 1905 r. – żona Ignacego Milewskiego, zbieracza obrazów, pisarza politycznego i podróżnika.
W maju 1887 r. Henryk Sienkiewicz spotkał ją w Kaltenleutgeben.

OSTROWSKA JULIA – patrz MAŃKOWSKA JULIA


OSTROWSKI STANISŁAW Kazimierz [06.01.1846 – 1908] – herbu GRZYMAŁA


Prawnik, naczelnik Wydziału Taryfowego Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, członek warszawskiego sądu handlowego, redaktor „Niwy” w latach 1887 – 1889.
Przyjaciel Henryka Sienkiewicza. 20 listopada 1888 r. w Warszawie przy ul. Wspólnej 24 grał z Henrykiem Sienkiewiczem w winta. 28 lutego 1889 r. pisarz gościł go
na raucie w swoim mieszkaniu W Warszawie.

OSUCHOWSKI ANTONI [13.06.1849 – 09.01.1928]


Syn Hieronima. Polski prawnik, publicysta, polski działacz narodowy na Śląsku, Warmii i Mazurach.
Absolwent szkoły podstawowej w Paryżu, II Gimnazjum w Warszawie, Wydziału Prawa i Administracji Szkoły Głównej Warszawskiej, przekształconej w 1870 r.
na Cesarski Uniwersytet Warszawski. W 1876 r. został adwokatem przysięgłym przy Sądzie Okręgowym w Warszawie. Po rezygnacji z adwokatury jego głównym celem stało się zbieranie funduszy na potrzeby oświatowe i kulturalne dla Polaków w innych krajach.
Był: współzałożycielem Stowarzyszenia Polskiej Macierzy Szkolnej (1905 r.), prezesem Komitetu Towarzystwa Biblioteki Publicznej (od 1913 r.), współzałożycielem (wspólnie m. in. z Henrykiem Sienkiewiczem) w Vevey w Szwajcarii Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce (1915 r.), inicjatorem powstania Warszawskiego Komitetu Obrony Lwowa (1918 r.), organizatorem prasy polskiej na Śląsku, Warmii i Mazurach oraz dla polskich działaczy plebiscytowych (1921 r.), założycielem Towarzystwa Opieki Kulturalnej nad Polakami Zagranicą im. Adama Mickiewicza.
W 1917 r. Polska Akademia Umiejętności przyznała mu nagrodę fundacji Erazma Jerzmanowskiego dla najwybitniejszych polskich naukowców, twórców kultury i działaczy humanitarnych. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Kolega Henryka Sienkiewicza jeszcze z czasów Szkoły Głównej. W 1905 r. przekonał Henryka Sienkiewicza do przyjęcia stanowiska prezesa Rady Nadzorczej Stowarzyszenia Polskiej Macierzy Szkolnej. Od tego czasu byli bliskimi współpracownikami w tej organizacji, a w latach 1915 - 1916 - w mającym siedzibę w Vevey
w Szwajcarii Komitecie Generalnym Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.

OŻAROWSKA ZOFIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Kazimierza Starzeńskiego. Matka Gabrieli ze Starzeńskich Komarowej.
Henryk Sienkiewicz spotkał ją 03 marca 1889 r. na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera Ó



Litera P



PADEREWSKI IGNACY Jan [06. lub 18.11.1860 – 29.06.1941] – herbu JELITA


Polski pianista, kompozytor, polityk, premier Polski, działacz niepodległościowy, profesor konserwatorium w Warszawie.
Matka zmarła wkrótce po jego narodzinach. Duży wpływ na jego wychowanie wywarł były powstaniec listopadowy, Michał Babiński, który uczył go historii, geografii, języka francuskiego i literatury polskiej. Absolwent warszawskiego Instytutu Muzycznego (1872 – 1878). W 1880 r. Ignacy Paderewski poślubił Antoninę Korsakównę.
W 1881 r., po śmierci żony wyjechał doskonalić swój warsztat do Berlina. W czasie zagranicznych wojaży, spotkał m. in. Helenę Modrzejewską. Ta zafascynowana jego talentem, podarowała mu pokaźną sumę pieniędzy, za którą kontynuował on naukę w Wiedniu pod kierownictwem Teodora Leszetyckiego. W 1888 r. miał miejsce jego pierwszy duży koncert w Paryżu. Tam też spotkał i zaprzyjaźnił się z kompozytorem Camille'm Saint-Saëns'em.
Później przez pewien czas przebywał w Londynie, koncertując m. in. przed królową Wiktorią. Wielkim sukcesem okazało się jego pierwsze tournee po Stanach Zjednoczonych w latach 1891 – 1892, gdzie zamieszkał na stałe. Zyskał sobie ogromną popularność. W 1899 r. ożenił się z Heleną Górską i osiedli w Morges, niedaleko szwajcarskiej Lozanny.
Paderewski skomponował swoją jedyną operę - „Manru”. Jej prapremiera w Europie miała miejsce w Dreźnie 29 maja 1901 r. Prapremiera amerykańska odbyła się
14 lutego 1902 r. w Metropolitan Opera. Po dziewięciu przedstawieniach opera znikła z afisza i dotąd nie została wznowiona. Jednak jest to jedyna polska opera zaprezentowana w Metropolitan Opera.
Po wybuchu I wojny światowej zaczął prowadzić szeroko zakrojoną działalność dyplomatyczną na rzecz Polski i Polaków, wykorzystując swą popularność na Zachodzie. M. in. zbierał fundusze na pomoc ofiarom wojny i był jednym ze współzałożycieli komitetów pomocy Polakom w Paryżu i Londynie. W 1915 r. wraz z Henrykiem Sienkiewiczem założył w Vevey Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Tego samego roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuował swą działalność. Spotkał się z prezydentem Thomas’em Woodrow’em Wilsonem, któremu w styczniu 1917 r. przekazał memoriał na temat Polski. W sierpniu 1917 r. został przedstawicielem na USA Komitetu Narodowego Polskiego.
Po powrocie do kraju Józefa Piłsudskiego Ignacy Paderewski powrócił do Polski. 16 stycznia 1919 r. został premierem i ministrem spraw zagranicznych.
Wraz z Romanem Dmowskim reprezentował Polskę na konferencji w Paryżu, zakończonej podpisaniem traktatu wersalskiego, kończącego I wojnę światową. W grudniu 1919 r. podał się do dymisji i wyjechał do Szwajcarii. Do kraju powrócił w 1920 r. Został wysłannikiem rządu polskiego do Ligi Narodów. Po rezygnacji z tej funkcji wyjechał w 1922 r. do USA, gdzie powrócił do koncertowania. Zajął się także działalnością charytatywną. Po wybuchu II wojny światowej, Paderewski wszedł w skład władz Polski na uchodźstwie. Został przewodniczącym Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie. W 1940 r. wyjechał ponownie do USA, aby tam znów prowadzić działalność niepodległościową. W 1940 r. udał się raz jeszcze do USA, by działać na rzecz Polski.
Pierwotnie pochowano go na Narodowym Cmentarzu w Arlington w pobliżu Waszyngtonu. 29 września 1992 r. jego prochy sprowadzono do Polski, gdzie spoczęły
w podziemiach archikatedry św. Jana w Warszawie.

PAPROCKI LUCJAN [? – ?]


Malarz. Wspólnie z Julianem Sypniewskim, Heleną Modrzejewską i jej rodziną wyjechał do Ameryki w ślad za Henrykiem Sienkiewiczem.

PARCZEWSKI ALFONS Józef Ignacy [15.11.1849 – 21.04.1933] – herbu NAŁĘCZ – peudonim NIKLOT


Syn Hipolita i Aleksandry z Bajerów. Polski prawnik, historyk, działacz społeczno-polityczny i narodowy, członek Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, współwłaściciel „Kaliszanina”, założyciel wrocławskich „Nowin Śląskich” we (1884 r.) i „Gazety Ludowej” w Ełku (1896 r.), profesor Uniwersytetu Warszawskiego, profesor i rektor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, członek Polskiej Akademii Umiejętności; lingwista, bibliofil, regionalista. Prezes: Stowarzyszenia Prawników, Kaliskiego Towarzystwa Muzycznego, Towarzystwa Kredytowego i oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego – w Kaliszu.
Absolwent Gimnazjum Filologicznego (1865 r.), Wydziału Prawa i Administracji Szkoły Głównej Warszawskiej (1869 r.), a po aplikacji sądowej w Warszawie – adwokat
w Kaliszu. Od 1881 r. – członek tajnego komitetu niesienia pomocy Mazurom. Od 1875 r. włączył się w ochronę praw Łużyczan, uczestniczył w corocznych posiedzeniach Macierzy Łużyckiej w Budziszynie. Interesował się także losem Celtów. Za udział w ruchu panceltyckim w 1901 r. GORSEDD (stowarzyszenie bardów Walii) przyznało mu tytuł „Barda Walii”. W marcu 1905 r. jako członek delegacji udał się do Sankt Petersburga w sprawie przywrócenia nauki języka polskiego w szkołach, za co został aresztowany i zmuszony do opuszczenia kraju. Wrócił, gdy został wybrany do rosyjskiej Dumy Państwowej jako przedstawiciel guberni kaliskiej. Funkcję tę piastował
w latach 1906 – 1912. Interesował się historią rodzinnej ziemi. Kierował kasą pożyczkową dla ubogich rzemieślników. W 1914 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie
w 1915 r. włączył się w organizację Wydziału Prawa na reaktywowanym Uniwersytecie Warszawskim. W 1919 r. opracował memoriał na konferencję pokojową
w sprawie zachodniej granic Polski. W tym samym roku przeniósł się do Wilna, gdzie został dziekanem Wydziału Prawa, a w latach 1922 – 1924 – rektorem Uniwersytetu Stefana Batorego. Był doktorem honoris causa tego uniwersytetu i członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. Pochowany na Cmentarzu Miejskim w Kaliszu.
Jego dzieła: „Monografia Szadku” (Warszawa 1870 r.); „Hieronim Bużeński, podskarbi koronny” [w: „Noworocznik Piotrkowski” (1873 r.)]; „Notatki archeologiczne Sieradzkiego” [w: „Noworocznik Kaliski” (1875 r.)]; „Analekta Wielkopolskie” (1879 r.); „Emigracja we wschodniej prowincji monarchii pruskiej” (1893 r.); „Szczątki kaszubskie w prowincji pomorskiej. Szkic historyczny” (1896 r.); „Rys historyczny Towarzystwa Kredytowego miasta Kalisza”, (Kalisz 1911 r.), „W sprawie zachodnich granic Polski” (1919 r.).
04 stycznia 1904 r. w Opatówku – jako przedstawiciel delegacji Kalisza – witał przybywającą w ramach akcji na rzecz powodzian grupę prelegentów na czele
z Henrykiem Sienkiewiczem.

PARVI MARIA [? – ?]


Mało znana pisarka, autorka m. in. „Żywota Tadeusza Kościuszki” (Lwów, 1889 r.). Działaczka społeczna. Druga żona Tadeusza Błotnickiego, wybitnego rzeźbiarza lwowskiego. Zwróciła się do Henryka Sienkiewicza z prośbą o napisanie wstępu do zbioru jej nowel. Pisarz odmówił.

PAWEŁ [? – ?]


Biografia nieustalona. Służący Henryka Sienkiewicza. Pisarz wspomina go w liście z 01 października 1898 r. do Wandy Szetkiewicz:
„(…) Służący Paweł zdaje się być uczciwy i bardzo posłuszny. (…)”
i w liście z 26 kwietnia 1899 r. do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Paweł idzie na pocztę, więc kończę i całuję Twoje ręce. (…)”

PAWLICKI STEFAN Zachariasz [02.09.1839 – 28.04.1916]


Zmartwychwstaniec, profesor, filozof i historyk filozofii, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1862 – 1864 był w Rogalinie guwernerem Edwarda Aleksandra Raczyńskiego. W 1868 r. wyjechał do Rzymu i wstąpił do nowicjatu zmartwychwstańców. W 1884 r. wybrany został członkiem korespondentem Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności, a w 1891 r. jej członkiem czynnym. W latach 1888 – 1889 oraz 1892 – 1893 – dziekan Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. W roku akademickim 1905 – 1906 – rektor tejże uczelni. Od 1911 r. przewodniczył Komisji Historii Filozofii Polskiej. Był członkiem Towarzystwa Filozoficznego w Krakowie i Polskiego Towarzystwa Filozoficznego we Lwowie. Należał do szeregu włoskich i niemieckich towarzystw naukowych. Brał udział w zjazdach filozofów i wygłaszał na nich odczyty.
Po śmierci pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Bogaty swój księgozbiór zapisał Bibliotece Jagiellońskiej. Uhonorowany
w Krakowie ulicą jego imienia.
Wybrane prace: „Wiktor Cousin” (1867 r.), „Materializm (materializm wobec nauki)” (1870 r.), „Mózg i dusza”
(1874 r.), „Darwinizm” (1876 r.), „Kilka uwag o podstawach i granicach filozofii” (1878 r.), „O początkach chrześcijaństwa” (1884 r.), „Pozytywizm (studia nad pozytywizmem)” (1886 r.),„Historia filozofii greckiej od Talesa do śmierci Arystotelesa” (tom I – 1890 r., tom II – 1903 r., nieukończona), „Renan” (1896 r.), „Filozofia Fouillé'go” (1899 r.), „Lassale i przyszłość socjalizmu”, „Żywot i dzieła Ernesta Renana”.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza ze Stefanem Zachariaszem Pawlickim datują się następująco: 01) maj 1892 r. – Kraków.

[Fotografia - autor nieznany. Źródło - Wikipedia. Zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły, a jego autor jest nieznany.]

PERO [PIES] [? – ?]


Biografia nieustalona. Indianin. Przewodnik Henryka Sienkiewicza w podróży w 1877 r. na pustynię Mohave. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Pero („Pies”! – takie było imię Indianina)… (…)
- Pero bywał przewodnikiem białych przez tę część, która jest na drodze między wielkimi miastami, ale w stronie, od której słońce wschodzi, Pero nie był nigdy, bo tam pustynia nie ma końca. (…) Gdy potem sprawdziłem opowiadania mego przewodnika, przekonałem się, że jak na Indianina, wcale nie był złym geografem. (…) Co to są palmety, co mówi o nich botanika - nie wiem. (…) Pero, prosty Indianin, pomimo iż się na stylu nie znał, nazywa jednak ten las lasem umarłym. (…)”

PFEIFFER ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 06 lipca 1895 r. z Zakopanego do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Wczoraj w wielkim wyścigu pobił na głowę młodego Pfeif[f]ra (? Pfeiffera), chłopca w jego wieku, który doskonale już jeździł rok temu. Jest z tego bardzo dumny, bo byli przy tym jacyś panowie i zakładali się między sobą. (…)”

PICARDET [? – ?]


Biografia nieustalona. W październiku 1894 r. malarz francuski. Henryk Sienkiewicz spotkał się z Louisem Picardetem w Parc-Saint-Maur.

PICK ? [? – ?]


Młodszy z dwóch lekarzy o takim nazwisku pracujących w Załadzie Wodoleczniczym Wilhelma Winternitza w Kaltenleutgeben.
W maju i czerwcu 1887 r. Henryk Sienkiewicz spotykał się z nim, korzystając z terapii.

PICK FRIEDEL [1867 – 1926]


Lekarz chorób wewnętrznych. Starszy z dwóch lekarzy o takim nazwisku pracujących w Zakładzie Wodoleczniczym Wilhelma Winternitza w Kaltenleutgeben. Sprawował funkcję administratora. Od 1907 r. – profesor laryngologii w Pradze.
W maju i czerwcu 1887 r. Henryk Sienkiewicz spotykał się z nim, korzystając z terapii. Był u niego m. in.: 04 maja 1887 r.

PIENIĄŻEK PRZEMYSŁAW Wiktor [02.11.1850 – 1916] – herbu ODROWĄŻ


Profesor laryngologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Twórca pierwszej polskiej Kliniki Laryngologii w Krakowie (1894 r.). Autor pierwszego polskiego podręcznika laryngologii „Laryngologia oraz choroby krtani i tchawicy”.
W 1869 r. ukończył Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Dyplom wszech nauk lekarskich otrzymał na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1874 r. Następnie wyjechał do Wiednia, gdzie od 1875 r. do 1878 r. jako asystent profesora Stoercka zgłębiał wiedzę w dziedzinie laryngoskopii. Po powrocie na Uniwersytet Jagielloński w 1879 r. obronił pracę habilitacyjną pt. "O mechanizmie zamknięcia głośni". W tym samym roku powierzono mu wykłady z laryngologii. Początkowo jego warsztatem pracy naukowo-dydaktycznej stał się Szpital św. Łazarza w Krakowie. Wszystkie zabiegi operacyjne przeprowadzał w klinice chirurgicznej, aż do czasu otwarcia osobnego oddziału
dla chorych. Pierwsze lata pracy doktora przypadły na okres, kiedy nie znano jeszcze surowicy przeciwbłoniczej. W wielu przypadkach jedynym ratunkiem dla chorego była natychmiastowa operacja. Doktor Pieniążek, w tym czasie, wykonał liczne tracheotomie (otwarcie tchawicy i usuwanie błon krupowych). Podczas wykonywania jednej z operacji odkryto nową metodę badania i leczenia schorzeń tchawicy i głównych oskrzeli. Doktor Pieniążek zastosował własnego pomysłu metalowe lejki przypominające kształtem wzierniki uszne. W ten sposób w 1884 r. dr Pieniążek, jako pierwszy lekarz na świecie, obejrzał bezpośrednio u żywego człowieka wnętrze tchawicy i oskrzeli. Dzięki swojej metodzie tracheobronchoskopii dolnej zaczął rozwijać szereg nowych sposobów diagnozowania i leczenia w dziedzinie laryngologii. Henryk Sienkiewicz leczył się u niego i korespondował z nim.

PIETKIEWICZ ANTONI [23.10.1823 – 02.11.1903] – pseudonim ADAM PŁUG


Polski pisarz i dziennikarz. Kierownik szkoły męskiej w Żytomierzu (1858 – 1862). Przyjaciel Józefa Ignacego Kraszewskiego.
Za udział w organizacji powstańczej został zesłany do Owrucza.
Po powrocie – nauczyciel domowy na Podolu.
W latach 1864 – 1866 więziony w Kijowie.
Od 1875 r. przebywał w Warszawie.
Redaktor „Kłosów” (1879 – 1890), „Wielkiej Encyklopedii Powszechnej Ilustrowanej” (1891 – 1903), „Wędrowca” (1894 – 1899),
a od 1899 r. należał do redakcji „Kuriera Warszawskiego”. Tłumacz utworów Victora Marie Hugo i Williama Szekspira.
Twórca powieści społeczno-obyczajowej, opowiadań i gawęd pisanych wierszem.
Wydał kilka zbiorów poezji: „Rodzinny zagon” (1854 r.) – poematów: „Sroczka” (1867 r.) i powieści: „Duch i krew” (1859 r.), „Oficjalista” (1866 – 1867) i „Bakałarze” (1875 r.) – życiorysów: Władysław Syrokomli (1862 r.), Józefa Ignacego Kraszewskiego (1880 r.), Antoniego Edwarda Odyńca (1885 r.), Deotymy – Jadwigi Łuszczewskiej (1900 r.).
Udokumentowane spotkania Antoniego Pietkiewicza z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) 05 kwietnia 1890 r. – Warszawa; 02) 1897/1898 - Warszawa.



[Fotografia - autor: nieznany. Źródło – Wikipedia.] [Ta praca jest w domenie publicznej w Rosji zgodnie z artykułem 1256 Kodeksu Cywilnego Federacji Rosyjskiej. Została ona opublikowana na terytorium Imperium Rosyjskiego (Republiki Rosyjskiej) i poza terytorium Wielkiego Księstwa Finlandii i Królestwa Kongresowego
przed 7 listopada 1917 r. i nie była ponownie publikowana na terytorium Rosji Radzieckiej ani w innych krajach przez 30 dni od pierwszej publikacji. Federacja Rosyjska jest historycznym, ale nie prawnym, następcą Imperium Rosyjskiego.]

PILLATI HENRYK [1832 – 1894]


Urodzony w Warszawie malarz, rysownik, ilustrator i karykaturzysta. Uczeń warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Studia artystyczne uzupełniał w Monachium, Paryżu
i we Włoszech. Od 1860 r. poświęcił się ilustrowaniu książek i czasopism warszawskich, m. in.: „Wolnych Żartów”, „Tygodnika Ilustrowanego”, „Kłosów”, „Wędrowca”, „Biesiady Literackiej”, przedstawiając w nich aktualne wydarzenia i sceny rodzajowe. Autor ilustracji w drukowanej w 1872 r. w dwutygodniku „Wieniec” powieści Henryka Sienkiewicza "Na marne".

PILTZ ERAZM [03.08.1851 – 26.12.1929] - pseudonim SCRIPTOR, SWOJAK


Publicysta, działacz polityczny. Od 1918 r. - w służbie dyplomatycznej w Jugosławii oraz Czechosłowacji. W 1878 r. w Warszawie założył czasopismo „Nowiny”, którego był redaktorem, jednocześnie (po 1882 r.) współpracował z konserwatywnym dziennikiem informacyjno-politycznym „Słowo”, który od 1905 r. stał się organem Stronnictwa Polityki Realnej, a Erazm Piltz był jednym z przywódców tego Stronnictwa. W 1887 r. w Petersburgu od swej teściowej Bronisławy Rymowiczowej przejął „Księgarnię Polską”. Współzałożyciel tygodnika „Kraj”. Wydawał publikacje historyczne, filozoficzne, książki dla dzieci. W 1916 r., przy poparciu Henryka Sienkiewicza i Ignacego Paderewskiego przyczynił się do wydania „Podręcznika encyklopedycznego o Polsce” („Petite encyclopédie polonaise”) przeznaczonego dla polityków i dyplomatów Ententy. Opublikował: „Bismarck”, „Rosja i Polacy” (1895), „Nasza młodzież” (1902), „Nasze stronnictwa skrajne” (1905), „Polityka rosyjska w Polsce” (1909).
Henryk Sienkiewicz przyjął jego propozycję pisania dla "Nowin".

PINIŃSKI LEON [08.03.1857 – 04.04.1938]


Profesor prawa rzymskiego (od 1891 r.) i rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1928/1929), doktor honoris causa UJK. Dyplomata i historyk sztuki.
Członek PAU. Absolwent prawa na Uniwersytecie Lwowskim, w Lipsku, Berlinie i Wiedniu. Hrabia, właściciel majątku Grzymałów.
Członek ziemiańskiego ugrupowania Podolaków, konserwatywny polityk galicyjski. Poseł Rady Państwa w Wiedniu (1889 – 1898), Sejmu Krajowego we Lwowie (1894 – 1898). Namiestnik Galicji (1898 – 1903), dożywotni członek austriackiej Izby Panów.
Swoje bogate zbiory ofiarował Wawelowi (obrazy dzieł malarstwa włoskiego, i holenderskiego i inne), Ossolineum i in.
Spotkania Leona Pinińskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) w okresie od 18 do 20 kwietnia 1887 r. - w Wiedniu; 2) 15 kwietnia 1889 r. - Kawiarni Puchera w Wiedniu przy Kohlmarkt 9.

PIOTROWSKI ANTONI [07.09.1853 - 12.12.1924]


Polski malarz, rysownik, ilustrator. Malarstwa uczył się u Wojciecha Gersona. Studiował w Monachium. Od 1877 r. - uczeń Jana Matejki w Szkole Sztuk Pięknych
w Krakowie. W latach 1872 – 1882 przebywał w Paryżu. W 1885 r. wyjechał do Bułgarii jako sprzedawca i rysownik pism francuskich i angielskich. Brał udział w wojnie serbsko-bułgarskiej (1885 – 1886). Odznaczony bułgarskim krzyżem za waleczność i medalem wojskowym. 9 obrazów i wszystkie rysunki z wojny zostały zakupione przez rząd bułgarski. Na zamówienie księcia Ferdynanda namalował portret księcia, za co został odznaczony krzyżem komandorskim zasługi cywilnej. W 1900 r. osiadł
w Warszawie. Malował głównie sceny rodzajowe, także portrety i obrazy historyczne. Do ważniejszych prac należą: „Pochód rekrutów”, cykl obrazów z wojny serbsko-bułgarskiej, „Nimfy i Satyry”, portrety ks. Aleksandra Batemberskiego, ks. Ferdynanda Rumuńskiego i szereg ilustracji w czasopismach polskich.
Z Henrykiem Sienkiewiczem spotkał się w latach 1878 - 1879 w Paryżu. Ilustrował jego nowele oraz „Ogniem i mieczem”. W pisanym przez siebie pamiętniku opisał
m. in. powstanie noweli „Jamioł”.

PIOTROWSKI RUDOLF Korwin [1814 - 1883]


Kapitan, uczestnik powstania listopadowego (1830/1831). Przebywał w USA od 1840 r. Za pieniądze zdobyte w kopali złota nabył majątek pod San Francisco i nazwał go Sebastopolem od miejscowości, pod którą Rosjanie w 1855 r. ponieśli klęskę w czasie wojny krymskiej. W 1849 r. założył Polsko-Amerykańskie Towarzystwo Pionierów.
Z Henrykiem Sienkiewiczem poznali się w 1876 r. San Francisco. W marcu i kwietniu 1877r. pisarz mieszkał w Sebastopolu. Zawdzięczał Rudolfowi Piotrowskiemu dużo wiadomości o minionym życiu kalifornijskim. Edmund Zbigniew Brodowski wspomina:
„Kapitan Rudolf Korwin Piotrowski, odznaczony przez jenerała Różyckiego krzyżem virtuti militari, był niezawodnie najoryginalniejszą postacią wśród Polonii kalifornijskiej. Mierzył wzrostu sześć i pół stopy,… Ręka jego, nie przesadzam, jeśli powiem, że była dwa razy tak wielka jak ręka zwykłego silnego mężczyzny. Siłę też posiadał niepospolitą. (…) Sienkiewicz
od razu przylgnął do niego i odwiedzał go co dzień. Grał z nim w szachy lub wyciągał go na dykteryjki, w których kapitan był mistrzem prawdziwym. A skoro wpadł w ferwor opowiadania, to tak łgał, że aż się kurzyło, zwłaszcza na temat swych miłosnych podbojów po wszystkich częściach świata. Razu pewnego, i to w mojej obecności, rzekł Sienkiewicz z tym uśmiechem, sobie tylko właściwym, spoza którego zawsze jakaś głębsza myśl wyglądała:
- Wiesz, kapitanie, że ja cię jeszcze kiedyś uwiecznię.
– A bodaj ci się pysk skrzywił! – odrzekł, śmiejąc się stentorowym głosem Piotrowski. Naówczas nie zrozumieliśmy…,
że już wtedy chodziły po głowie Sienkiewicza jego późniejsze, wielkie dzieła i dziwnym trafem tam, nad Oceanem Spokojnym, zdjął do nich portret swego Zagłoby. I rzeczywiście, kto znał kapitana Piotrowskiego, z całą jego oryginalną rubasznością, szlacheckimi przesądami i łgarstwem artystycznym, ten czytając Trylogię, od razu pozna starego kapitana. Nawet wyrażenia takie jak: „Boże, Ty to słyszysz, a nie grzmisz” – lub owa dosadna odpowiedź, którą dał Sienkiewiczowi, i inne, dosadniejsze jeszcze, żywcem są wyjęte z ust jego. Niestety, nie dożył swojej sławy; na starość ociemniał zupełnie i podążył do Paryża
po ratunek do naszego Gałęziowskiego, ale i ten znakomity lekarz nie miał lekarstwa na wiek podeszły. Wkrótce po przybyciu
do Francji Piotrowski zmarł tam w szpitalu.”
Helena Modrzejewska tak pisze o Kapitanie Rudolfie Korwinie Piotrowskim:
„(…) Jego polszczyzna trąciła myszką, a władał nią wyśmienicie; wybornie też mówił po francusku, a i angielski język znał doskonale, jeno że uparcie wymawiał wszystko, „jak się pisze”, z czego wypadały wielce zabawane kombinacje. Po mnogich wędrówkach, sporo doświadczywszy przygód, przyjaciel nasz osiadł w San Francisco, gdzie piastował dobrze płatny urząd inspektora imigracji i cieszył się ogólnym poważaniem, które zaskarbił sobie swoją prawością i samorodnym a nieprzebranym humorem. Pomimo swego podeszłego wieku kapitan serce zachował młode i lubił wywnętrzać się ze swych strapień miłosnych. Takim był kapitan Piotrowski, z którym przypadkowe zetknięcie podrażnić miało wyobraźnię wielkiego pisarza, że wziąwszy parę luźnych rysów z tego rubasznego jowialnego szlachcica, stworzył jedną z najwspanialszych kreacji powieściowych. A ci dopiero, co znali ten prototyp Zagłoby, a potem poznali Zagłobę, ocenić mogą w całej pełni moc twórczą Sienkiewicza.”
Julian Horain opowiada o kapitanie Piotrowskim:
„Rodak nasz, pułkownik Korwin, na początku lata opuścił San Francisco, udając się na wieś dla poratowania zdrowia
przez „mleczną kurację”. (…) Pomimo to każdej prawie niedzieli kilku z nas robi najazd na pułkownika. Rozumie się, że bywamy przyjęci przez gościnnego gospodarza z otwartymi ramionami. Natychmiast podają sorbety, wódki, zakąski, poncz […]
przed gospodarzem zaś stawiają kubek mleka i szklanicę whisky, z których sam robi mieszaninę w proporcji jak śmietanka
z kawą. Pułkownik utrzymuje, że inaczej mleka pić nie może.”

PIOTRUSIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Pokojówka. Mamka Jadwigi Sienkiewicz, córki pisarza, a potem dożywotnia służąca Henryka Sienkiewicza oraz Kazimierza i Wandy Szetkiewiczów.

PIRON ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Właściciel willi Piron w Biarritz we Francji, w której w okresie od 15 do 25 października 1890 r. mieszkał Henryk Sienkiewicz.

PISARZEWSKI JAN [? – ?]


Kolega Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum II. Wspomina go w liście z 21 stycznia 1866 r. do Konrada Dobrskiego.

PLĄSKOWSKI WŁADYSŁAW [? - ?]


Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz.

PLESENT ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Skwater, którego Henryk Sienkiewicz poznał w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Mąż Hiszpanki, donny Refugio. W „Listach z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) Późną już nocą przybyliśmy wraz z towarzyszem moim, Dżakiem (Jackiem Harrisonem), do skwatera Plesenta. Nazajutrz rano miało się rozpocząć polowanie na szarego niedźwiedzia. (…)

Mąż jej
(donny Refugio), również jak i towarzysz mój Dżak, pochodził z Luizjany; przeniósł się zaś do Kalifornii po wojnie domowej. Był to dżentelmen rosły, młodszy o parę lat od żony, o poczciwych, niebieskich oczach i łagodnej, choć energicznej twarzy. (…)”

PLESZCZYŃSKI ADOLF [1841 – 1925]



Ksiądz, etnograf, historyk, pisarz i działacz społeczny.Autor pierwszej historii Międzyrzeca Podlaskiego:”Opis historyczno-statystyczny parafii Międzyrzeckiej” – i książki zbiorowej „Dla sierot” (Warszawa 1897), w której wydrukował opowiadanie niejakiego ks. Marczyńskiego, który był nauczycielem domowym u rodziców chrzestnych Sienkiewicza, Dmochowskich, w Burcu na Podlasiu. Razem z młodymi Dmochowskimi miał się uczyć ich brat cioteczny, dziesięcioletni Henryś, który pewnego razu zabłysnął talentem literackim. Napisał on mianowicie wypracowanie, oparte na podaniach burzeckich, prawiące o magnacie, który więzi szlachciankę wraz z jej ojcem, ponieważ odrzuciła ona jego miłość. Gnębiciel i jego ofiary dostają się w moc Tatarów, od których ratuje ich narzeczony panny, młody rycerz; ciężko ranny magnat umierając oddaje jej i jej wybawcy całe swoje mienie.

POCHWALSKA ZOFIA – patrz SZARSKA ZOFIA


POCHWALSKI KAZIMIERZ Teofil [25.12.1855 – 07.09.1940]


Malarz. Syn Józefa Kaspra (malarza) i Marcjanny Franciszki z Bergów. Prawnuk Marcina (malarza), brat Władysława Jana (malarza), ojciec Józefa Mikołaja Stanisława (malarza), dziadek Barbary Agnieszki Pochwalskiej (malarki i graficzki, ur. 1934 r.). W 1887 r. poślubił Zofię z Szarskich (Feintuchów).

Absolwent szkoły podstawowej „wzorcowej” w Krakowie. Naukę rysunku i malarstwa rozpoczął pod kierunkiem ojca. Absolwent Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie. Do 1876 r. uczył się u Władysława Łuszczkiewicza i Feliksa Szynalewskiego, a od jesieni 1876 r. do lutego 1878 r. – pod kierunkiem Jana Matejki. Dalszą naukę kontynuował w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium – pod kierunkiem profesorów Otto Seitz’a (1880/81) i Aleksandra Wagnera. W lipcu 1879 r. – wraz z Jackiem Malczewskim – gościł u Piotra Dobrzańskiego w Tarnowie. Latem 1880 r. – wraz z Julianem Fałatem odbył wycieczkę po Tyrolu. W połowie 1881 r. powrócił do kraju. Wraz z Antonim Piotrowskim wynajął pracownię malarską przy w Krakowie ul. Wolskiej.

Do Paryża przybył przed Bożym Narodzeniem 1882 r. gdzie przebywał do 25 lipca 1883 r., poświęcając się samodzielnym studiom
nad francuskim malarstwem portretowym w galeriach i w muzeach. Utrzymywał znajomości w kręgu paryskiej Polonii malarskiej, między innymi z Teodorem Axentowiczem, Anną Bilińską, Władysławem Mottym i Stanisławem Rejchanem.

W latach 1883 – 1892 mieszkał Krakowie. Żywo uczestniczył w tamtejszym życiu artystycznym i towarzyskim, dzięki, jak się wydaje, Henrykowi Sienkiewiczowi, swemu nowemu serdecznemu przyjacielowi poznanemu jesienią 1883 r. Bywał na „niedzielnych herbatkach” u Ludwika Michałowskiego. W 1883 r. udzielał lekcji rysunku Oldze Boznańskiej. W 1888 r. należał do bliżej nieznanego klubu malarzy
i rzeźbiarzy tworzących na potrzeby kościołów. W październiku 1886 r. – w towarzystwie Henryka Sienkiewicza i Antoniego Zaleskiego – udał się w podróż do Rumunii, Bułgarii, Turcji, Grecji i Włoch. W październiku 1888 r. ponownie trafił do Monachium. W 1890 r. w Wiedniu nawiązał kontakty z dworem cesarskim. W lutym 1891 r., wraz Andrzejem Potockim, jego żoną Marią Tyszkiewicz, Zdzisławem Tarnowskim i Branickimi, udał się na wycieczkę do Egiptu. W drodze powrotnej, w Aleksandrii, spotkał się z Henrykiem Sienkiewiczem i razem pojechali do Krakowa. W 1891 r. obaj przyjaciele wzięli udział w polowaniu u Alfonsyny i Włodzimierza Dzieduszyckich
w Pieniakach koło Złoczowa.

W czerwcu 1891 r. został wezwany przez ochmistrza dworu cesarskiego hrabiego Mensdorfa do Wiednia, gdzie jego portrety odniosły wielki sukces na wiosennej wystawie Künstlerhausu. Przedstawiono go wówczas cesarzowi Franciszkowi Józefowi, arcyksiążętom i ministrom. Otrzymał dużo zamówień. Malarz przeniósł się
do Wiednia na początku 1892 r. i mieszkał tam do lata 1919 r. 22 lipca 1894 r. został mianowany profesorem Spezialschule für Historienmalerei (tamtejszej akademii sztuk pięknych), przejmując od 1 października pracownię po Leopoldzie Karlu Müllerze. W akademii pracował do 1919 r. Przyznano mu tytuły: członka akademii
i honorowego profesora. Wśród wielu jego studentów różnych narodowości byli też i Polacy, między innymi: Bolesław Czedekowski, Alfons Karpiński, Jan Kazimierz Olpiński i Marian Stroński. Obdarzony został tytułem radcy dworu. Zaprzyjaźnił się z arcyksięciem Ottonem Habsburgiem, z arcyksięciem Karolem Stefanem. W 1892 r. został mianowany członkiem zwyczajnym Genossenschaft bildender Künstler Wiens, a w 1897 r. – członkiem zwyczajnym Wiener Künstlerhaus.

W 1896 r. przyjął proponowany mu udział w sądzie konkursowym Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1898 r. był wiedeńskim delegatem polskich artystów w komisji przygotowawczej do Wystawy Powszechnej w Paryżu. Należał do założonej w 1908 r. krakowskiej grupy „Zero”. W 1912 r. został wybrany
na członka sądu polubownego w Powszechnym Związku Artystów Polskich w Krakowie. W 1915 r. współpracował z Jerzym Mycielskim jako wiceprzewodniczący komitetu organizacyjnego Wystawy Sztuki Polskiej w Wiedniu.

W jego domu i pracowni bywali między inymi: Henryk Sienkiewicz, Kazimierz Chłędowski, Karol Lanckoroński, Tadeusz Rittner i Ignacy Rosner.

Latem 1919 r. Kazimierz Pochwalski powrócił na stałe do Krakowa. Mieszkał kolejno: w willi przy ul. Wenecja 11, w domu Józefa Muczkowskiego przy ul. Karmelickiej 3. Jego pracownia mieściła się przy ul. Smoleńsk, a w 1934 r. zamieszkał w zakupionym domu przy ul. Wenecja 11. W latach: 1926, 1930 i 1931 – jeździł do Warszawy portretować dostojników państwowych. Jeździł też do Wielkopolski (między innymi w listopadzie 1928 r. – do Poznania, w sierpniu 1933 r. – do Poznania i Kórnika) malować portrety tamtejszych ziemian. W sierpniu 1929 r. był w Gdyni i Gdańsku, a w sierpniu 1930 r. – we Lwowie. W listopadzie 1931 r. pojechał do Wiednia,
a w kwietniu 1933 r. – do Żywca na pogrzeb arcyksięcia Karola Stefana. Latem 1935 r. i 1936 r. był w Krynicy. Często odwiedzał rodzinę swego syna Jerzego, mieszkającą w Krywałdzie Śląskim. Malował prawie do końca życia, bo na 12 dni przed śmiercią. Zmarł na zapalenie płuc.

Kazimierz Pochwalski otrzymał wiele odznaczeń państwowych, zarówno austriackich, jak i polskich: w 1899 r. – Order Korony Żelaznej III klasy, w 1900 r. – Order Franciszka Józefa, w 1924 r. – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, a w 1938 r. – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski. W 1925 r. na wystawie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych „Portret polski” przyznano mu dyplom honorowy za całokształt twórczości, a w 1927 r. – członkostwo honorowe TZSP.

Twórczość Kazimierza Pochwalskiego jest zachowana w niewielkim stopniu i równie słabo udokumentowana. Jej poznanie utrudnia fakt, iż malowane przezeń obrazy trafiały do prywatnych zbiorów krajowych, często kresowych, jak też do prywatnych kolekcji Austro-Węgier, obecnie niedostępnych lub przechowywanych w trudnych do ustalenia miejscach, a także do zbiorów instytucji rządowych Austro-Węgier instytucji lwowskich, jak Sejm Krajowy i Wydział Krajowy.

Prace Kazimierza Pochwalskiego: „Głowa mężczyzny, rzeźba antyczna” (rysunek ołówkiem, 1872 r.), „Studium aktu kobiecego” (rysunek ołówkiem, 1875 r.), „Chłopcy w kąpieli” (olej), „Portret damy – sielanka” (olej, 1878 r.), „Dwie wdowy” (olej, 1880 r.), „Psotnik i Kronikarz” (olej, 1881 r.), „Włoszka” (olej, 1879 r.), „Wieśniak z okolicy Monachium” (olej), „Portret Jacka Malczewskiego” (olej, 1879 r.), „Błogi sen Jacka Malczewskiego” (rysunek ołówkiem), „Studium głowy dziada” (olej, 1882 r.), „Portret Marcelego Mottego”, „Portret Ralfa Modrzejewskiego” (rysunek piórkiem i tuszem, 1883 r.), „Portret Juliana Magaczewskiego” (olej, 1879 r.), „Portret Mieczysława Magaczewskiego” (olej, 1879 r.), „Portret matki artysty Marianny z Bergów Pochwalskiej” (olej, 1882 r.) „Portret [Szymona?] Meysztowicza” (olej, 1883 r.), „Portret Kawiora” (olej, 1883 r.), „Portret baronowej K.” (olej, 1883 r.), „Aldona w wieży” (olej, 1882 r.), „Opowiadanie starego weterana” (olej, 1884 r.), „Opowiadanie starego wiarusa” (olej, 1886 r.), „Lirnik w chacie” (olej, 1885 r.), „Pasterka” (olej, 1883 r.), „Umizgi” (olej, 1883 r.), „Prządka” (olej, 1883 r.), „Podanie o założeniu przez księdza Piotra Skargę Banku Pobożnego w Krakowie”, „Postać wojewody krakowskiego, Mikołaja Zebrzydowskiego” (olej, 1884 r.), „Z wycieczki do Białej Wody
w Zakopanem”
(1885 r.), „Fragmenty zabudowań” (rysunek ołówkiem, akwarela, 1882 r.), „Osada podleśnego Straży Dietrzniki Leśnictwa Wieluń
w Budziakach”
(akwarela, 1883 r.), „Scena z polowania” (akwarela, 1883 r.), „Sylwetki krów” (rysunek ołówkiem, piórko, akwarela, 1883 r.), „Koń
przy żłobie”
(rysunek ołówkiem lawowany akwarelą i gwaszem, 1884 r.).

Główną domeną twórczości Kazimierza Pochwalskiego stało się jednak malarstwo portretowe, które artysta nadal intensywnie uprawiał, ale do 1886 r. jedynie
w „wymiarze prywatnym”, malując wizerunki osób bliskich i zaprzyjaźnionych, jak: „Portret Marii z Szetkiewiczów Henrykowej Sienkiewiczowej” (olej,
1883 – 1886), „Portret Henryka Sienkiewicza” (szkic – 1885 r., praca właściwa – 1934 r.), „Portret Heleny z Pochwalskich Janowej Meyerowej” (olej, 1884 – 1887), „Portret Sabały” (olej, 1885 r.), „Portret matki Zygmunta Jaroszyńskiego” (1885 – 1886), „Portret Henryka Gropplera” (olej, 1886 r.)
i „Portret Ludwiki Gropplerowej” (olej, 1886 r.). Dopiero w 1886 r. – wystawieniem w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie „Portretu Józefa Szujskiego w stroju rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego” (olej, 1886 r.) – Kazimierz Pochwalski rozpoczął karierę malarza oficjalnych, reprezentacyjnych portretów wybitnych osobistości.

W latach (1887 - 1891) namalował 27 portretów postaci głównie ze świata nauki, literatury oraz arystokratów i ziemian kresowych: Adama Asnyka (olej, 1889 r.), Stanisława Burzyńskiego (olej, 1888 – 1889), Włodzimierza Dzieduszyckiego (szkic ołówkiem, 1891 r.; olej, 1891 – 1892), profesora Faustyna Jakubowskiego (olej, 1890 r.), Benedykta Lipkowskiego (olej, 1890 r.), profesora Józefa Majera, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego i prezesa Akademii Umiejętności (olej, 1890 – 1891), Leona Pinińskiego (olej, 1890 r.), Pawła Popiela (olej, 1889 r.), Henryka Sienkiewicza (olej, 1890 r. oraz 3 późniejsze wizerunki pisarza malowane przez Kazimierza Pochwalskiego), Ludwika Teichmana (olej, 1887 r.), Seweryna (?) Uruskiego (olej, 1887 r.), Zygmunta Wielopolskiego (olej, 1890 – 1894) i Ferdynanda Zolla, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego (olej, 1887 r.).

Obrazy z tej grupy uczyniły z niego portrecistę europejskiej rangi, i zostały nagrodzone licznymi medalami.

Okres twórczości wiedeńskiej (1891 – 1916) to lata wytężonej pracy. Powstało wtedy kilkaset portretów, głównie przedstawicieli elit monarchii Habsburgów, a zwłaszcza Galicji. Wspomniane sukcesy Kazimierza Pochwalskiego na wystawach zwróciły nań uwagę dworu cesarskiego w Wiedniu. Kontakty dworu z malarzem rozpoczęły się już po otrzymaniu przezeń pierwszego medalu, we wrześniu 1890 r., kiedy to marszałek dworu zamówił portret arcyksięcia Karola Ludwika. Nie wiadomo jednak,
czy został namalowany. W 1891 r. medal złoty na wystawie wiedeńskiej przyniósł artyście zaproszenie na tamtejszy dwór i zamówienie wizerunku cesarza.

Kazimierz Pochwalski namalował 6 lub 7 portretów cesarza Franciszka Józefa I, w tym: „Portret w białym mundurze” (olej, rozpoczęty w 1891 r.), „Portret cesarza w mundurze marszałka polnego z niebieską wstęgą Orderu Podwiązki (olej, 1893 r.), portret namalowany dla Namiestnictwa we Lwowie (olej, 1894 r.), „Popiersie cesarza z wstęgą Orderu Podwiązki”, (olej, 1895 r.); „Cesarz w błękitnym polowym mundurze generała, z lewą ręką
na szabli”
(olej, 1896 r.), podobizna cesarza (1896 r.; replika portretu, 1894 r.), wizerunek (1900 r.) „Portret cesarza w stroju myśliwskim, z upolowanym jeleniem” (olej, 1910 r.).

Artysta malował również oficjalne reprezentacyjne wizerunki rodziny cesarskiej: arcyksięcia Albrechta (1895 r.), arcyksięcia Karola Ludwika (1896 r.), arcyksiężnej Marii Józefy (1907 r.), arcyksięcia Ottona (1907 r. i później), arcyksięcia Ferdynanda Karola (1909 r.), arcyksięcia Karola Stefana
(1909 r., 1911 r. oraz dwie inne wersje: olej, deska; olej, karton), arcyksięcia Rainera (1911 r.) i arcyksięcia Franciszka Ferdynanda (3 wersje: cała postać
w mundurze admirała, olej, 1913 r.; popiersie w mundurze admirała, olej, 1913 r., popiersie niedokończone, olej, 1914 r.).

Wśród kilkuset portretów powstałych w tym okresie można wyróżnić podobizny osobistości ze sfer rządowych, uniwersyteckich, arystokratycznych i finansowych ówczesnego Wiednia i Galicji. Z około 80 wizerunków Austriaków wspomnieć można: hrabiego Leopolda Starkenberga (1891 r.), barona Chlumeckyego
(1892 r.), księcia Alfreda Lichtensteina (1893 r.), barona Paula von Schoellera (wystawiany w 1895 r.), hrabiego Hugona Abensperger-Trauna, wielkiego łowczego (1896 r.), Furstenberga (przed 1911 r.), ministra hrabiego Ahrenthala (1913 r.), admirała Cassiniego (olej, wystawiany w 1915 r.).

Nieco lepiej znane są wizerunki osobistości polskich. Szczególną historyczną wartość ikonograficzną przedstawiają wizerunki: Dawida Abrahamowicza, ormiańskiego posła na Sejm Krajowy (olej, 1914 r.; olej, 1927 r.), Stanisława Badeniego, marszałka krajowego Galicji (olej, 1902 r.; szkic ołówkiem, około 1902 r.; olej, około 1902 – 1903), Juliana Dunajewskiego, ministra skarbu Austro-Węgier (olej, 1894 r.; olej, 1897 r.), Karola Estreichera (olej, 1900 r.), Agenora Marii Gołuchowskiego, ministra spraw zagranicznych Austro-Węgier (olej, 1894 r.; olej, około 1900 r. lub 1907 r.; olej, około 1911 r.), Karola Antoniego Lanckorońskiego, ochmistrza dworu (olej, przed 1892 r.), Andrzeja Lubomirskiego, posła na Sejm Krajowy (olej, 1908 r.), Stanisława Madeyskiego, ministra oświaty i wyznań Austro-Węgier (olej, 1900 r.), Zdzisława Morawskiego, ministra dla Galicji (olej, 1918 r.), Andrzeja Potockiego, marszałka Krajowego
i namiestnika (olej, 1903 r.; olej, 1909 r.), kardynała Jana Maurycego Puzyny (olej, około 1910 r.), Eustachego Sanguszki, marszałka Krajowego i namiestnika Galicji (olej, 1894 – 1896), Jana Tarnowskiego, marszałka Krajowego (olej), Filipa Zaleskiego, ministra dla Galicji i namiestnika (olej, 1904 r,; olej, około 1904 r.; szkic olejny, tektura, około 1904 r.).

Okres twórczości krakowskiej przypada na lata 1919 – 1940. Na powstały w kraju dorobek Kazimierza Pochwalskiego składa się około 120 portretów, w tym najwyższych dostojników państwa, między innymi: Józefa Piłsudskiego (olej, 1925 r., niedokończony), prezydenta Stanisława Wojciechowskiego (olej, 1923 r.), prezydenta Ignacego Mościckiego (olej, 1925 r.), premiera Władysława Grabskiego (olej, wystawiany w 1925 r.), Cyryla Ratajskiego, ministra spraw wewnętrznych i prezydenta Poznania (olej, wystawiany w 1925 r.; kopia autorska, 1935 r.), ministra Leona Janty-Połczyńskiego (olej, wystawiany w 1935 r.). Większość osób portretowanych w tym okresie to tradycyjna klientela Kazmierza Pochwalskiego – grono profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akademii Górniczej
w Krakowie i Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, a także liczni przedstawiciele arystokracji i ziemiaństwa. Uwagę zwraca Portret rodziny Tarnowskich zgromadzonej w sali pałacu w Dzikowie (olej), który jest przykładem rzadkiego w twórczości artysty portretu zbiorowego. Poza nim znane są: Portret profesora Maurycego Madurowicza w otoczeniu swoich asystentów (olej, wystawiany w 1888 r.), Portret zbiorowy lekarzy (olej, wystawiany w 1954 r.), Portret Wandy Szarskiej z synami Stanisławem, Jackiem i Andrzejem (olej, 1933 r.), Portret zbiorowy rodziny Szarskich (olej, 1937 r.) oraz Portret zbiorowy rodziny Pochwalskich w ogrodzie na letnisku w Hietzing pod Wiedniem (olej).

Kazimierz Pochwalski wielokrotnie portretował członków swojej rodziny i rodzin spokrewnionych. Kilkakrotnie malował też autoportrety: Autoportret z paletą
(olej, 1895 r.), Autoportret (olej, 1905) i Autoportret (olej, 1922 r.), Autoportret w towarzystwie Sienkiewicza na pokładzie statku w Konstantynopolu
(olej, 1940 r.).

Dorobek malarza dopełniają liczne studia pejzaży, głównie leśnych i górskich, martwych natur i kwiatów oraz mniej liczne szkice rodzajowe. Jako praca wyjątkowa wspomniana jest też dekoracja na wachlarzu przedstawiająca „egipski pejzaż z typami kobiet koptyjskich” (1897 r.).

Kazimierz Pochwalski to jeden z najbardziej utalentowanych polskich portrecistów, mistrz portretu realistycznego, a ściślej portretu reprezentacyjnego. W swych najlepszych dziełach nie tylko wiernie oddawał uderzające podobieństwo fizjonomii, ale też stronę psychiczną modela.

Poza wyżej wymienionymi jest jeszcze długa lista prac malarza. Zarówno z nią, jak i z licznymi obrazami utalentowanego Rodu Pochwalskich można zapoznać się
na przepięknie wykonanej i wspaniale prowadzonej stronie internetowej KASPER POCHWALSKI ORAZ DYNASTIA MALARSKA POCHWALSKICH.

Przyjaciel Henryka Sienkiewicza. Po raz pierwszy spotkał pisarza jesienią 1883 r. na wystawie Krakowskiego Towarzystwa Sztuki. W lipcu 1886 r. na podstawie fotografii wykonał portret zmarłej Marii Sienkiewicz. Dwukrotnie malował portret pisarza. 31 lipca 1886 r. wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem jedli obiad w Restauracji Hotelu
„Pod Różą” w Krakowie. Tego samego roku odbyli wspólną podróż do Bułgarii, Grecji i Turcji. Dalsze spotkania przyjaciół datowane są następująco: 01) 23 października 1889 r. w Wiedniu; 02) początek września 1890 r. w Krakowie; 03) koniec grudnia 1894 r. w Wiedniu.

[Fotografia uzyskana dzięki uprzejmości Rodziny Pochwalskich. Przedstawia Henryka Sienkiewicza i Kazimierza Pochwalskiego.]

POKLEWSCY ? i ? [? – ?]


Biografie nieustalone. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z p. p. Poklewskimi datują się następująco: 01) marzec 1898 r. – Nicea.

POPIEL CECYLIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Pawła i Marianny z Zamoyskich Popielów. 11 października 1889 r. w sklepie u Szulgiewicza w Krakowie Henryk Sienkiewicz spotkał Mariannę
z Zamoyskich Popiel, która powiedziała, że w Zakopanem (terminu brak) poznał on jej męża, Pawła Popiela juniora, i ich córkę, Cecylię Popiel.

POPIEL MARIA [1855 – 28.12.1899]


Biografia nieustalona. Od 1878 r. żona Mścisława Godlewskiego.
19 listopada 1888 r. pisarz i Kazimierz Szetkiewicz odwiedzili Mścisława i Marię z Popielów Godlewskich w ich warszawskim mieszkaniu. Następnie uczynił to: 20 lutego 1889 r. w Warszawie. Ona natomiast odwiedziła pisarza 28 lutego 1889 r. w jego mieszkaniu w Warszawwie.

POPIEL MARIANNA – patrz ZAMOYSKA MARIANNA


POPIEL PAWEŁ [21.07.1807 – 06.03.1892] – OJCIEC


Publicysta, polityk, prawnik, konserwator zabytków, autor pamiętników. Uczestnik powstania listopadowego. Współzałożyciel „Czasu”. Honorowy obywatel miasta Krakowa. Poseł do Sejmu Krajowego. Absolwent prawa na Uniwersytecie Warszawskim. Studia te kontynuował następnie w Paryżu. Od 1832 r. mieszkał w Krakowie. Domagał się wprowadzenia języka polskiego jako języka urzędowego. Od 1872 r. – członek Akademii Umiejętności w Krakowie.
Spotkania Pawła Popiela (ojca lub syna) z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 12 października 1889 r. – Kraków – Sukiennice.

POPIEL PAWEŁ [1837 – 1910] – SYN


Biografia nieustalona. Filolog klasyczny, tłumacz „Iliady” Homera (1880 r.) oraz „Satyr i listów” Horacego (1903 r.). Mąż Marianny z Zamoyskich. Ojciec: Cecylii, Marii
i Elfrydy. Spotkania Pawła Popiela (ojca lub syna) z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 12 października 1889 r. – Kraków – Sukiennice.

POPŁAWSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Adama Popławskiego. Sąsiadka Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku. Około 15 lipca 1913 r. była gościem pisarza na jego imieninach.

POPŁAWSKI ADAM [? – ?]


Biografia nieustalona. Sąsiad Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku. Około 15 lipca 1913 r. był gościem pisarza na jego imieninach.

PORADOWSKA MARGUERITTE – patrz GACHET MARGUERITTE


PORADOWSKI ALEKSANDER [1836 – 1890] – herbu KORAB


Syn Aleksandra i Karoliny z Siheniów. Dowódca w powstaniu styczniowym 1863 r. Emigrant we Francji (1865 – 1866), gdzie był opiekunem-kasjerem sum narodowych prowincji litewskich. Następnie osiadł w Brukseli. Mąż Margueritte Gachet (literatki i tłumaczki literatury polskiej na język francuski). Tu też został sekretarzem Towarzystwa Niesienia Pomocy Uchodźcom, które założył Henryk Merzbach.
Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 28 lipca 1888 r. do Henryka Merzbacha. Natomiast w liście z 24 sierpnia 1888 r. do Jadwigi Janczewskiej stwierdza:
„...u Poradowskich była muzyka na moją cześć (Wieniawski i pani Warecka)...” Dalsze spotkania obu osób datują się następująco: 1) początek sierpnia
1889 r. w Brukseli w mieszkaniu Aleksandra i Margueritte Poradowskich.

POTKAŃSKI KAROL [1861 – 16.08.1907]


Polski historyk, etnograf, badacz regionu, taternik. Od 1902 r. profesor katedry historii powszechnej i austriackiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 1904 r. członek Akademii Umiejętności. Wybitny znawca polskiego Średniowiecza. Zajmował się głównie badaniem średniowiecza zarówno w Polsce, jak i na Słowiańszczyźnie.
Należał do grona wybitnych wielbicieli Tatr i Zakopanego. Przyjaciel Tytusa Chałubińskiego, Stanisława Witkiewicza, Bronisława i Marii Dembowskich i brata Alberta Chmielowskiego. Wytrawny taternik i alpinista. Wraz z przewodnikami zdobył jako pierwszy Cubrynę (1884 r.), Mały Ganek (1892 r.), a także jako drugi wszedł
na Mnicha (1887 r.). W zimie dokonał pierwszych wejść na: Kasprowy Wierch (1890), Krzyżne (1894 r.) i Czerwone Wierchy.
Z Sienkiewiczem Potkański poznał się w Krakowie lub Zakopanem i szybko stali się serdecznymi przyjaciółmi. Pisarz powierzył mu opiekę nad synem Henrykiem Józefem, gdy ten chodził do Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Podczas choroby uczonego odwiedzał go wielokrotnie. Karol Potkański zmarł na białaczkę.
Udokumentowane spotkania obu przyjaciół datują się następująco: 01) 09 lutego 1890 r. - Wiedeń; 02) luty 1890 r. - Kraków; 03) 25 czerwca 1890 r. - Krakówi;
04) 06 lipca 1890 r. - Kraków i Tyniec; 05) lipiec 1890 r. - Kaltenleutgeben; 06) sierpień 1890 r. - Zakopane; 07) wrzesień 1890 r. - Kieżmark; 08) 03 - 19 listopada
1890 r. - Kraków; 09) listopad 1891 r. - Kraków; 10) maj 1892 r. - Kraków; 11) sierpień 1895 r. - Zakopane; 12) lipiec 1896 r.; 13) czerwiec 1899 r. - Kraków. Po jego śmierci Henryk Sienkiewicz w 1910 r. wzniósł mu pomnik na cmentarzu Rakowickim.

POTOCKA JADWIGA [? – ?] – HRABIANKA * herbu PILAWA


Biografia nieustalona. Córka Leona i Józefy Barbary z Kossakowskich Potockich. Żona Szymona Brunnowa (? – 1878). Matka: Stanisława, Szymona, Marii i Ludwiki.
Jadwigę Potocką Henryk Sienkiewicz spotkał 03 marca 1889 r. na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

POTOCKA KATARZYNA – patrz BRANICKA KATARZYNA


POTOCKA MARIA [1849 – ?]


Biografia nieustalona. Córka Maurycego, właściciela Jabłonny i Wiśnicza. Żona Tomasza Franciszka Zamoyskiego (1832 – 1889), ordynata na Zamościu.
Secundo voto – żona Konstantego Lubomirskiego.
Na początku lipca 1888 r. pisarz spotkał ją w Kaltenleutgeben w towarzystwie Władysława Branickiego.

POTOCKA MARIA – patrz MŁODECKA MARIA


POTOCKA RÓŻA [primo voto Krasińska] [1849 – 1937]


Żona Edwarda Aleksandra Raczyńskiego. Po ślubie w 1886 r. stała się prawdziwą cesarzową rodu i to ona decydowała, kto zrobi jaką karierę. Uważała się za strażniczkę tradycji Raczyńskich i Krasińskich. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Różą z Potockich Raczyńską datują się następująco: 01) początek lipca 1888 r. - Kaltenleutgeben; 02) pierwsza dekada listopada 1890 r. - Kraków; 03) 29 września - 17 października 1895 r. - Rogalin.

POTOCKA TAIDA [1849 – ?]


Linia rodowa – chrząstowska. Siostra Aleksandra Potockiego i Rodryka Potockiego (właściciela Koniecpola).
W październiku 1887 r. współtowarzyszka posiłków w czasie kuracji Henryka Sienkiewicza w Kaltenleutgeben.

POTOCKA TERESA [1849 – 1930]


Wieloletnia współpracownica „Przeglądu Polskiego.
Autorka m. in.: „Dziejów perły” (1883 r.), „Historii polskiej dla dorastającej młodzieży” (1890 – 1895). W „Przeglądzie Polskim” ogłosiła „Relację o upadku Kamieńca r. 1672 i ostatnich czynach p. Jerzego Wołodyjowskiego przez J. M-ci pana Stanisława Makowieckiego, stolnika latyczewskiego” (1886 r.).
Z listu z 17 lutego 1886 r. Henryka Sienkiewicza do Jadwigi Janczewskiej dowiadujemy się, jakoby napisała ona do pisarza list w sprawie Jerzego Wołodyjowskiego. List ten do pisarza nie dotarł.

POTOCKI ALEKSANDER [1850 – ?]


Linia rodowa – chrząstowska. Brat Taidy Potockiej i Rodryka Potockiego (właściciela Koniecpola).
W październiku 1887 r. współtowarzysz posiłków w czasie kuracji Henryka Sienkiewicza w Kaltenleutgeben.

POTOCKI ANDRZEJ [10.06.1861 – 12.04.1908] – KSIĄŻĘ * herbu PILAWA


Syn Adama Potockiego herbu Pilawa i Katarzyny Branickiej herbu Korczak. Polski polityk. Właściciel dóbr i zakładów przemysłowych. Absolwent Gimnazjum św. Anny (1879 r.), Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie 21 lutego 1884 r. uzyskał doktorat.
Pracownik austriackiej służby dyplomatycznej: attaché ambasady austriackiej w Paryżu i oficer ordynansowy Franciszka Józefa, szambelan austriacki (1886 r.); pracownik placówek dyplomatycznych w Madrycie i Londynie. Po śmierci brata Artura wrócił do kraju, aby objąć zarząd majątków (1890 r.).
Członek Wydziału Rady Powiatowej w Chrzanowie (od 1890 r.), radny miejski w Krakowie (od 1893 r.), członek władz Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń
w Krakowie (od 1894 r.), członek Kasy Oszczędności, członek Rady Nadzorczej Galicyjskiego Banku dla Handlu i Przemysłu (od 1899 r.), prezes Krakowskiego Towarzystwa Rolniczego (1899 – 1901), członek honorowy Towarzystwa Galicyjskiego Leśnego, Towarzystwa Tatrzańskiego (1901 r.), prezes Galicyjskiego Towarzystwa Oficjalistów Prywatnych (1899 – 1901) oraz Towarzystwa Archeologiczno-Numizmatycznego, członek Komitetu Restauracji Zamku Wawelskiego, fundator kościoła w Krystynowie koło Sierszy (1901 r.), poseł parlamentu wiedeńskiego (od 1895 r.), poseł galicyjskiego Sejmu Krajowego, członek Izby Panów Rady Państwa (od 1901 r.), marszałek krajowy (od 1901 r.), namiestnika Galicji (1903 r.). 12 kwietnia 1908 r we Lwowie ukraiński student Mirosław Siczyński ranił go śmiertelnie.
Kawaler Orderu Lwa i Słońca (1905 r.), Wielkiego Krzyża Leopolda (1905 r.) oraz Orderu Złotego Runa (1907 r.). Honorowy obywatel miast: Nowego Sącza, Złoczowa, Sokala, Chyrowa, Buczacza.
Bliski znajomy Henryka Sienkiewicza. Pisarz prosił go o posadę dla Janusza Dmochowskiego.

POTOCKI ARTUR [1839 – ?] - HRABIA * herbu PILAWA


Syn Adama Potockiego i Filipiny Dittmayer von Russfelden.
Artysta malarz. Biografia nieustalona. Od 1891 r. mąż Marii z Młodeckich. Henryk Sienkiewicz widział Artura Potockiego: 01) w październiku 1892 r. – w Kaltenleutgeben.

POTULICKA MARIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Matka Izy Sobańskiej. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Marią z Potulickich Sobańską datują się następująco:
01) czerwiec 1892 r. – Karlsbad.

PRAUN JOHANN [? – ?]


Major wojsk austro-węgierskich. Tłumacz dzieł Henryka Sienkiewicza, Marii Rodziewiczówny, Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Gabrieli Zapolskiej i innych na język niemiecki. W liście z 15 czerwca 1887 r., a także w późniejszych sześciu listach (1887 – 1908) Henryk Sienkiewicz udzielił mu prawa przekładu swoich utworów.
Johann Praun przełożył: „Janka Muzykanta”, „Hanię”, „Starego sługę”, „Bartka Zwycięzcę”, „Komedię z pomyłek”, „Przez stepy”, „Orso”, „Latarnika”, „Tę trzecią”,
„Lux in tenebris lucet”, „Pójdźmy za nim” i „Pana Wołodyjowskiego”.
W liście z 18 czerwca 1887 r. do Edwarda Lubowskiego czytamy:
„(…) ...jakiś Praun …przysłał mi bardzo piękny medal, bity na pamiątkę odsieczy Wiednia, współczesny. (…)”

PRAŻMOWSKI MARIAN [? – ?]


Polski artysta dramatyczny i pisarz. Od 1873 r. występował na scenie warszawskiej w rolach amantów, później w rolach charakterystycznych.
Napisał fantazję dramatyczną „Święto ognia” (1902 r.) i balet „Saski Ogród”. Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej
w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz.

PRUS BOLESŁAW [właściwie Aleksander Głowacki] [20.08.1847 – 19.05.1912] – pseudonim PRUS


S. Antoniego i Apolonii z Trembińskich. Osierocony w wieku 3 lat przez matkę, a w wieku 9 lat – przez ojca. W 1862 r. rozpoczął naukę w gimnazjum w Kielcach.
W 1863 r. przerwał naukę w gimnazjum i wziął udział w powstaniu styczniowym i dostał się do rosyjskiej niewoli, jednak ze względu na młody wiek oraz dzięki wstawiennictwu ciotki, ale pozwolono mu wrócić do Lublina i zamieszkać z rodziną. 20 stycznia 1864 r. Aleksander Głowacki został aresztowany za udział w powstaniu. Od stycznia do kwietnia przebywał w więzieniu na Zamku Lubelskim. Sąd wojskowy pozbawił go szlachectwa, a także oddał pod opiekę wuja Klemensa Olszewskiego.
Po zwolnieniu z więzienia w 1866 r. z wynikiem celującym ukończył gimnazjum lubelskie. W październiku tego roku wstąpił do Szkoły Głównej w Warszawie na Wydział Matematyczno-Fizyczny. W tym samym czasie studiował tu również Henryk Sienkiewicz. W Warszawie, zdany na własne siły, zarabiał na studia jako guwerner
i korepetytor. W wolnych chwilach pisywał listy do "Kuriera Świątecznego", które podpisywał pseudonimem Jan w Oleju. Trudności materialne sprawiły, że w 1869 r., będąc na trzecim roku, zmuszony był przerwać studia. Następnie przeniósł się do Puław, gdzie podjął naukę na Wydziale Leśnym Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego
i Leśnictwa, jednak już we wrześniu 1870 r. wrócił do Warszawy, gdyż popadł w konflikt z jednym z rosyjskich profesorów. Próbował różnych zawodów, dzięki którym mógłby zarobić na życie. Był m. in. fotografikiem, ulicznym mówcą, ślusarzem w fabryce Lilpopa i Raua.

Za debiut prasowy Aleksandra Głowackiego uważa się zamieszczony w 22. numerze pozytywistycznego czasopisma "Opiekun domowy" z 29 maja 1872 r. artykuł społeczny „Nasze grzechy”. Tego samego roku w czasopiśmie „Niwa” opublikowany został jego pierwszy artykuł popularnonaukowy „O elektryczności”. Na łamach „Opiekuna domowego” w 1872 r. ukazywały się też felietony Głowackiego „Listy ze starego obozu”, które autor po raz pierwszy podpisał pseudonimem Bolesław Prus. Aleksander Głowacki postanowił bowiem wówczas używać prawdziwego nazwiska do podpisywania jedynie poważnych artykułów. Rozpoczął również współpracę
z satyrycznymi pismami: „Mucha” (od 1873 r.) i „Kolce” (od 1874 r.) – dla których pisał prześmiewcze „Szkice społeczne” i liczne humoreski (najbardziej znane z nich
to „Kłopoty babuni” oraz „To i owo”). Także w „Niwie” ukazywał się jego stały felieton „Sprawy bieżące”. Wszystkie publikacje zamieszczane w tych gazetach,
ze względu na rozrywkowy charakter artykułów, autor podpisywał nazwiskiem Prus. Również w 1874 r. Głowacki związał się z „Kurierem Warszawski”, na łamach którego ukazała się seria siedmiu utworów z cyklu „Szkice warszawskie”. Ta sama gazeta od 1875 r. zaczęła zamieszczać „Kartki z podróży” (felietony i reportaże pisane podczas licznych wędrówek reporterskich po kraju) oraz „Kronikę tygodniową”, która wówczas przyniosła Prusowi największą popularność. Kariera felietonisty przyniosła Prusowi znaczne dochody i czasowo zapewniła stabilizację finansową. Prus cierpiał na agorafobię. Żona czuwała nad jego zdrowiem. W 1876 r. Prus rozpoczął współpracę z czasopismem „Ateneum” (do którego pisał głównie „Kroniki miesięczne”), natomiast w 1877 r. z tygodnikiem „Nowiny”. W 1882 r. objął redakcję tej gazety.

W tym samym czasie rozwijała się coraz bardziej jego działalność beletrystyczna. W 1879 r. Prus wkroczył w dojrzały okres swojej twórczości nowelistycznej, który trwał aż do 1885 r. Nigdy nie porzucił jednak dziennikarstwa. W 1881 r. związał się z „Tygodnikiem Ilustrowanym”, a w 1887 r. – z „Kurierem Codziennym”. W 1882 r. Prus po raz pierwszy wyjechał na wczasy do uzdrowiskowej miejscowości, do Nałęczowa. Od tamtej pory miasteczko to stało się jego ulubionym miejscem wypoczynku, które odwiedzał przez kolejne 30 lat, czyli do swojej śmierci. Dziś w Nałęczowie znajduje się muzeum Bolesława Prusa. W 1883 r. prowadzone przez Prusa czasopismo „Nowiny” upadło i pisarza znowu dotknęły problemy finansowe. Poświęcił się on wówczas głównie pracy nad powieściami. Prus nawiązał również stałą współpracę
z wydawanym w Petersburgu polskim tygodnikiem „Kraj”, dla którego pisał „Korespondencję z Warszawy”. W 1882 r. Prus poznał znanego malarza Stanisława Witkiewicza, który był wówczas współredaktorem czasopisma „Wędrowiec”. Dzięki tej znajomości z Witkiewiczem, Prus przez krótki czas związany był z „Wędrowcem”,
na łamach którego opublikował kilka nowel i opowiadań oraz pierwszą w literaturze polskiej powieść naturalistyczną – „Placówkę”. W 1892 r. wystąpił w charakterze świadka na ślubie Stefana Żeromskiego z Oktawią Rodkiewicz. Prus był zaprzyjaźniony z młodą parą, którą poznał podczas jednego z wyjazdów do Nałęczowa. Opiekował się także początkującym pisarzem. Pod koniec życia, dzięki ożywionej działalności publicystycznej (głównie w latach 1904 – 1905) Prus stał się wielkim autorytetem w oczach opinii publicznej. Do końca życia pisarz chętnie brał udział w akcjach społecznych i obejmował patronat wielu inicjatyw oraz przedsięwzięć. Został opiekunem sierot z Towarzystwa Dobroczynności, brał udział w spółce zakładającej Seminarium dla Nauczycieli Ludowych w Ursynowie, był prezesem Stowarzyszenia Kursów dla Analfabetów Dorosłych. W swoim testamencie ufundował stypendia dla utalentowanych dzieci pochodzących z ubogich wiejskich rodzin. W ostatnim okresie życia (na pewno w 1911 r.) przyjeżdżał na wypoczynek do Milanówka. Zmarł na atak serca w wieku 64 lat. Jego pogrzeb zgromadził 22 maja 1912 r. tłumy wielbicieli talentu pisarza i przerodził się w wielką manifestację mieszkańców Warszawy. Prus został pochowany na cmentarzu na Powązkach, gdzie na pomniku, wykonanym
przez Stanisława Jackowskiego, znajduje się napis „Serce serc”.

Tematem jego wczesnej twórczości było przedstawienie krzywdy społecznej („Dusze w niewoli”, „Anielka”). Prus był świadkiem tragedii losów ludzkich
i niesprawiedliwości społecznej („Powracająca fala”). Jego pierwszą powieścią była „Placówka” (1885 – 1886) - powieść naturalistyczna. Następnie powstała epicka panorama ówczesnej Warszawy – „Lalka” (1890 r.). Prus napisał także powieść społeczno-obyczajową „Emancypantki” (1894 r.). W swojej jedynej powieści historycznej „Faraon” (1897 r.) przedstawił mechanizmy władzy, państwa i społeczeństwa Egiptu. W 1909 r. wydał jeszcze jedną powieść „Dzieci” (1909 r.).
Śmierć pisarza przerwała prace nad ostatnią, niedokończoną powieścią „Przemiany”.

PRUSZAK ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Pasierbica Józefa Brandta i córka z pierwszego małżeństwa jego żony Heleny z Woyciechowskich Pruszak. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z tą osobą: 01) czerwiec 1892 r. – Karlsbad.

PRUSZAK HELENA – patrz WOYCIECHOWSKA HELENA


PRUSZYŃSKA FELICJA Ludwika [1850 – 17.06.1905]


Biografia nieustalona. Od 1870 r. – żona Achillesa Brezy. Henryk Sienkiewicz spotkał Felicję Ludwikę z Pruszyńskich Brezę w lutym 1898 r. w Nicei.

PRUSZYŃSKI LUDOMIR [? – ?]


Biografia nieustalona.
Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 21 sierpnia 1887 r. do Jadwigi Janczewskiej, stwierdzając, że spotkał „pół znajomego”.

PRZERWA-TETMAJER KAZIMIERZ [12.02.1865 – 18.01.1940]


Syn Adolfa i Julii z Grabowskich Tetmajerów.
Polski poeta, nowelista, powieściopisarz. Absolwent Gimnazjum św. Anny w Krakowie, filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim
w Krakowie (1884 – 1886). W 1888 r. zdobył nagrodę literacką za wiersz ku czci Adama Mickiewicza, a w 1889 r. – za wiersz ku czci Józefa Ignacego Kraszewskiego. W latach 1888 – 1893 – współpracownik: „Czasu”, „Kuriera Warszawskiego”, „Tygodnika Ilustrowanego”. W 1896 r. w Heidelbergu pełnił funkcję osobistego sekretarza Adama Krasińskiego. Po I wojnie światowej mieszkał
w Krakowie, Zakopanem, wreszcie osiadł na stałe w stolicy. Prezes Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy Polskich (1921 r.),
a od 1934 r. członek honorowy Polskiej Akademii Literatury. Napisał między innymi: „Aforyzmy”, „Alegoria”, „Anioł Pański”, „Anioł śmierci”, „Bajeczny świat Tatr”, „Cienie” (tomik poezji), „Eleonora. Trójhymn duchów smętnych przez Fosforycznego Skalderona”, „Fragment wiersza dla mego synka”, „Gra fal”, „Hasła” (tomik poezji), „Hej Krywaniu, Krywaniu wysoki!”, „Illa”, „Jęk Ziemi. Pantologia Dekadentów Polskich zebrana przez dra Juliana Pogorzelskiego”, „Judasz”, „Koniec epopei”, „Koniec wieku XIX”, „Król Andrzej”, „Ksiądz Piotr”, „Legenda Tatr”, „Lubię, kiedy kobieta”, „Mąż-poeta”, „Melancholia”, „Melodia mgieł nocnych”, „Mów do mnie jeszcze”,
„Na Skalnym Podhalu”, „Na sprowadzenie zwłok Słowackiego”, „Na śmierć Henryka Sienkiewicza”, „Notatki literackie”, „Otchłań”,
„O żołnierzu polskim 1795–1915”, „Pan”, „Pan Kapciuszyński”, „Panna Mery”, „Patryota”, „Poezje współczesne” (tomik poezji), „Prometeusz”, „Rekrut”, „Rewolucja”, „Romans panny Opolskiej z panem Główniakiem”, „Rzeźbiarz Merten”, „Sfinks”, „Tryumf”,
„U krawca Baczakiewicza w kuchni”, „W warszawskim salonie”, „Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej”, „Wrażenia”, „Wyspa umarłych”, „Z wielkiego domu”, „Zacisza”, „Zatracenie”, „Zawisza Czarny”, „Zdanie sobie sprawy”.

[Fotografia - autor nieznany. Publikacja – przed 1939 r. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

PRZEZDZIECKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z p. Przezdziecką datują się następująco: 01) marzec 1898 r. – Nicea.

PRZYBOROWSKI JÓZEF [1823 – 1896]



Archeolog, językoznawca, historyk literatury staropolskiej, prof. Szkoły Głównej w Warszawie. Red. „Wiadomości Archeologicznych”. Autor monograficznych opracowań: „Wiadomość o życiu i pismach Jana Kochanowskiego”, „Baltazara Opecia Żywot Jezusa w pięciu wydaniach XVI w.”. W latach 1884 – 1886 współredaktor pomnikowego wydania „Dzieł wszystkich Jana Kochanowskiego”.

PRZYBOROWSKI WALERY [27.11.1845 – 13.03.1913] – pseudonim ZYGMUNT LUCJAN SULIMA


Polski pisarz, dziennikarz i historyk. Uczestnik powstania styczniowego. Urodził się w rodzinie nauczyciela, byłego księdza katolickiego, który dokonał konwersji
na luteranizm. Współpracował z różnymi czasopismami: „Chwila”, „Przegląd Tygodniowy”. Jako powieściopisarz debiutował w 1869 r. Ogromną popularność zyskały mu powieści historyczno-przygodowe dla młodzieży, które przypominały wydarzenia narodowej historii i budziły świadomość narodową,
m. in.: „Bitwa pod Raszynem” (1881 r.), „Szwoleżer Stach” (1900 r.), „Szwedzi w Warszawie” (1901 r.), „Upiory” (1902 r.), „Noc styczniowa” (1903 r.), „Rycerz bez skazy i trwogi” (1913). Autor popularnej książki dla młodzieży „Dzieje Polski do 1772 r.” (1879).
Wydał „Pamiętnik powstańca z 1863 roku” oraz „Wspomnienia ułana z 1863 roku” . Opublikował również kilka ważnych prac historycznych dotyczących powstania styczniowego: „Historja dwóch lat 1861 - 1862” (1892 – 1896), „Ostatnie chwile powstania styczniowego” (1887 - 1888),
„Dzieje 1863 r.” (1897).
Wraz z Henrykiem Sienkiewiczem, Danielem Zglińskim i Leopoldem Mikulskim tłumaczył „Rok dziewięćdziesiąty trzeci” Wiktora Hugo.

PRZYNICZYŃSKI STANISŁAW [? – ?]


Biografia nieustalona. W latach 1873 – 1874 zastępował przebywającego w więzieniu Karola Miarkę na stanowisku redaktora „Katolika”. Następnie, wspólnie z bratem, Franciszkiem Przyniczyński założył „Gazetę Górnośląską”.
W okresie od 11 do 13 grudnia 1888 r. odwiedził Henryka Sienkiewicza w mieszkaniu w Warszawie przy ul. Wspólnej 24 i prosił o finansowe wsparcie redakcji „Katolika”
z anonimowo ofiarowanych pisarzowi 15 tysięcy rubli.

PSTROKOŃSKA ZOFIA – patrz ABAKANOWICZ ZOFIA


PSTROKOŃSKI STANISŁAW Kwiryn [1871 – 1954] – herbu PORAJ


Biografia nieustalona. W październiku 1908 r. ożenił się z Zofią Abakanowiczówną (1882 – 1942). Ze związku tego urodziła się córka Danuta Pstrokońska.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza ze Stanisławem Kwirynem Pstrokońskim datują się następująco: 01) lipiec 1910 r. – Ploumanach.

PUŁJANOWSKI ANTONI [? – ?]


Prawnik, ekonomista i publicysta. Wicedyrektor Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Współpracownik: „Niwy”, (prowadził Dział Ekonomiczny), „Słowa” (od 1895 r. redagował kolumnę „Z Dzienników Ruskich”). Bliski sąsiad Henryka Sienkiewicza w Warszawie. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Antonim Pułjanowskim datują się następująco: 01) 18 listopada 1888 r. - Warszawa; 02) przełom lat 1894/1895 - Warszawa.

PUSŁOWSKI KSAWERY lub EMANUEL [? – ?]


Bibliografia nieustalona.
Właściciel majątku Czarkowy w powiecie pińczowskim na Kielecczyźnie. Spotkania Pusłowskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 01) luty 1890 r. – Kraków; 02) 1. połowa marca 1901 r. - Kraków.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera Q



QUINTON CLÉMENT [1851 – 1920]


Biografia nieustalona. Pejzażysta i litograf. W czerwcu 1898 r., podczas pobytu Henryka Sienkiewicza w Parc Saint Maur, Quinton Clément uczył rysunku przebywającą z pisarzem córkę Jadwigę. Dalsze udokumentowane spotkania pisarza z Clément'em Quinton'em datują się następująco: 01) lipiec 1898 r. - Trestraou.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów o powyższych postaciach.]



Litera R



RABSKI WŁADYSŁAW [27.04.1865 – 31.07.1925] – pseudonimy: KAPRYS, LECTOR, MARIUS, SULLA


Polski krytyk literacki i teatralny, publicysta, pisarz i dramaturg. Absolwent gimnazjum w Poznaniu, filozofii, historii sztuki i slawistyki
na Uniwersytecie Berlińskim. Doktor filozofii (1892 r.). Redaktor „Dziennika Poznańskiego” (1892 – 1894), redaktor naczelny „Przeglądu Poznańskiego” (1894 – 1897). Z początkiem 1897 r. przeprowadził się do Warszawy i pisał dla „Ateneum”, „Głosu”, „Prawdy”, „Tygodnika Ilustrowanego”, „Wieku” i „Kuriera Warszawskiego”. W 1906 r. ożenił się z Zuzanną Kraushar i zamieszkali w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu 5. Od 1922 r. – poseł na Sejm II Rzeczypospolitej z ramienia Narodowej Demokracji.
Napisał między innymi: dramat „Asceta” (1893 r.), dramat „Zwyciężony” (1895 r.), poezje „Światła i kwiaty” (1896 r.), zbiór felietonów „Walka z polipem” (1925 r.) i zbiór recenzji „Teatr po wojnie. Premiery warszawskie 1918 – 1924” (1925 r.). Szczególnym szacunkiem otaczał Henryka Sienkiewicza, który napisał do niego listy: 01) styczeń 1899 r. - Warszawa; 02) 26 listopada 1906 r.


[Fotografia: Wilhelm Feldman (1868 – 1919), Współczesna literatura polska 1880 – 1904, wydanie 1905 r. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 90 lat po śmierci autora.]

RACZYŃSKA RÓŻA - patrz POTOCKA RÓŻA


RACZYŃSKI EDWARD Aleksander [21.01.1847 – 06.05.1926] – herbu NAŁĘCZ * HRABIA


Hrabia, wnuk hrabiego Edwarda Raczyńskiego, syn Rogera Maurycego Raczyńskiego i księżnej Zenaidy z Hołyńskich Lubomirskiej. Absolwent prawa. Poseł na sejm galicyjski z okręgu Nowy Targ. Właściciel Rogalina i Jeżewa. Twórca wielkiej galerii obrazów w Rogalinie oraz prezes Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Odziedziczył piękny pałac w Rogalinie. Zakochał się w synowej poety Zygmunta Krasickiego, Róży z Potockich Krasińskiej. Jednak oświadczyła mu się córka Zygmunta, hrabianka Maria Krasińska (1850 – 1884), którą poślubił. Po jej śmierci poślubił w 1886 r. swoją Różę Krasińską, która stała się nową panią na Rogalinie. Edwardowi
i Róży urodzili się: Roger Adam Raczyński i Edward Bernard Raczyński.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Edwardem Aleksandrem Raczyńskim datują się następująco: 01) od 01 maja do 18 czerwca 1887 r. - Kaltenleutgeben; 02) 28 maja 1887 r. - Kaltenleutgeben; 03) początek czerwca i lipca 1888 r. - Wiedeń i Kaltenleutgeben; 04) 03 lipca 1889 r. - Kraków; 05) pierwsza dekada listopada 1890 r. - Kraków; 06) 29 września - 17 października 1895 r. - Rogalin; 07) czerwiec 1897 r. - Paryż - Bazylea.

RACZYŃSKI EDWARD Bernard [19.12.1891 – 30.07.1993]


Polski dyplomata, polityk i pisarz, prezydent RP na uchodźstwie w latach 1979 – 1986. Kawaler Orderu Orła Białego (1979 r.). Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1937 r.) i Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1991 r.). Syn Edwarda Aleksandra i Róży z Potockich Raczyńskich. Brat Rogera Adama Raczyńskiego i przyrodni brat Karola Rogera Raczyńskiego i Adama Krasińskiego. Absolwent Gimnazjum im. króla Jana III Sobieskiego w Krakowie, prawa na uczelni
w Lipsku, Szkoły Nauk Politycznych w Londynie, doktor prawa uzyskał na Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1919 rozpoczął pracę
w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Przebywał na placówkach dyplomatycznych w Kopenhadze, Londynie i Genewie. W 1925 r.
w Londynie poślubił Joyuse Markham (1902 – 1931), a w 1932 r. w Rogalinie - Cecylię Jaroszyńską (1906 – 1962). W latach 1932 – 1935 – stały delegat Rzeczpospolitej Polskiej przy Lidze Narodów w Genewie. W latach 1934 – 1945 – ambasador Rzeczpospolitej Polskiej w Londynie. W latach 1941–1943 – ministrem spraw zagranicznych. Po odkryciu w 1943 r. zbrodni w Katyniu skierował
do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża prośbę o jej wyjaśnienie. W 1954 r. – wspólnie z Władysławem Andersem i Tomaszem Arciszewskim – organizator i członek Rady Trzech. W latach 1979 – 1986 prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie.
W 1990 r. założył Fundację im. Raczyńskich w Poznaniu i przekazał jej pałac i park w Rogalin, Galerię Rogalińską przy Muzeum Narodowym. W 1991 r. w Londynie poślubił Anielę z Lilpopów (1910 – 1998). Zmarł jako ostatni męski przedstawiciel polskiej linii Raczyńskich. Pochowany został w Rogalinie. Autor wspomnień „W sojuszniczym Londynie” (Londyn, 1974 r.)
oraz książki „Czas wielkich zmian. Rozmowy przeprowadzone przez Krzysztofa Muszkowskiego” (Paryż, 1990 r.).
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Edwardem Bernardem Raczyńskim datują się następująco:
01) 29 września – 17 października 1895 r. – Rogalin.

[Fotografia: autor nieznany. Źródło – Wikipedia.] [To zdjęcie jest w domenie publicznej, ponieważ zgodnie z art.3 prawa autorskiego z 29 marca 1926 r.
i art. 2 prawa autorskiego z 10 lipca 1952 fotografie polskich autorów (lub które ukazały się po raz pierwszy w Polsce lub równocześnie w Polsce i za granicą) opublikowane bez wyraźnego zastrzeżenia prawa autorskiego (przed zmianą prawa 23 maja 1994 r.) nie podlegają ochronie. Należy domniemywać, że są własnością publiczną.]

RACZYŃSKI ROGER Adam [08.12.1889 – 10.11.1945] - herbu NAŁĘCZ * HRABIA


Wojewoda poznański i polski dyplomata. Syn Edwarda Aleksandra i Róży z Potockich Raczyńskich. Brat Karola Rogera Raczyńskiego oraz Edwarda Bernarda Raczyńskiego. Absolwent Gimnazjum im. Jana III Sobieskiego w Krakowie, rolnictwa na uczelni w Lipsku
(1913 r.) i malarstwa na uczelni w Monachium. I wojna światowa zastała go w Rosji, gdzie związał się z Komitetem Narodowym Polskim. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości powrócił do kraju i podjął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych (1918 – 1921). Po tym okresie zajął się powiększaniem majątku w Rogalinie. Pełnił funkcję sekretarza generalnego Komitetu Zachowawczego w Poznaniu.
W 1925 r. ożenił się z Heleną Rohozińską (1892 – 1966). W 1927 r. reprezentował ziemiaństwo wielkopolskie na Zjeździe Konserwatystów Polskich w Dzikowie. Wstąpił do Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. W latach: 1929 – 1934 – wojewoda poznański, 1934 – 1936 – wiceminister rolnictwa. W 1938 r. został posłem Rzeczypospolitej Polskiej w Bukareszcie, gdzie zastała go
II wojna światowa. We wrześniu 1939 r. odegrał ważną rolę w powstaniu rządu Władysława Sikorskiego w Paryżu. W 1942 r. został posłem przy rządzie greckim na uchodźstwie kolejno w: Londynie, Kairze i Atenach – gdzie zmarł.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Rogerem Adamem Raczyńskim datują się następująco: 01) 29 września –
17 października 1895 r. – Rogalin.


[Fotografia: autor nieznany. Źródło – Wikipedia.] [To zdjęcie jest w domenie publicznej, ponieważ zgodnie z art.3 prawa autorskiego
z 29 marca 1926 r. i art. 2 prawa autorskiego z 10 lipca 1952 fotografie polskich autorów (lub które ukazały się po raz pierwszy
w Polsce lub równocześnie w Polsce i za granicą) opublikowane bez wyraźnego zastrzeżenia prawa autorskiego (przed zmianą prawa
23 maja 1994 r.) nie podlegają ochronie. Należy domniemywać, że są własnością publiczną.]

RADWAN JÓZEF Wiktor [17.10.1858 – 24.06.1936]


Polski prawnik, literat, dziennikarz, drukarz i wydawca. 04 stycznia 1904 r. w Opatówku – jako przedstawiciel delegacji Kalisza – wita przybywającą w ramach akcji
na rzecz powodzian grupę prelegentów na czele z Henrykiem Sienkiewiczem.

RADWANOWIE ?? [? – ?]


Biografie nieustalone. Polacy z Warszawy. Henryk Sienkiewicz widział ich we wrześniu 1896 r. w Kaltenleutgeben.

RADZIŁŁOWICZ OKTAWIA [1862 – 1928]


Biografia nieustalona. Jesienią 1892 r. wyszła za mąż za Stefana Żeromskiego. W 1899 r. urodził im się syn Adam.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Oktawią Żeromską datują się następująco: 01) lipiec 1910 r. – Ploumanach.

RADZISZEWSKI HENRYK [? – ?]


04 stycznia 1904 r. – w ramach akcji na rzecz powodzian – wraz z Henrykiem Sienkiewiczem i innymi osobami przyjechał do Kalisza.

RADZIWIŁŁ MARIA – patrz KIERZGAIŁŁO-ZAWISZA MARIA


RADZIWIŁŁ MICHAŁ [1853 – 1903] – KSIĄŻĘ


Syn Karola Andrzeja i Jadwigi z Sobańskich Radziwiłłów. Właściciel Nieborowa i Arkadii. Mąż Marii z Zawiszów (1860 – 1930).
W latach 1896 – 1902 – wydawca i redaktor „Biblioteki Warszawskiej”. W latach 1895 - 1897 – prezes Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności. W styczniu 1897 r. stanął na czele Komitetu Obchodu 25-lecia Pracy Literackiej Henryka Sienkiewicza. W maju 1897 r. wybrany został prezesem Komitetu Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie. Z inicjatywy Michała Radziwiłła powstał cykl obrazów Jana Styki „Quo vadis”. W lutym 1889 r. towarzyszył Henrykowi Sienkiewiczowi
w podróży pociągiem do Warszawy. W latach 1897 – 1898 współpracował z pisarzem w Komitecie Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie. 15 listopada
1897 r. wraz z: Henrykiem Sienkiewiczem, Leopoldem Kronenbergiem, Leonardem Marconim i Stanisławem Witkiewiczem – przybyli do Carrary we Włoszech, aby ocenić model figury Mickiewicza dłuta Cypriana Godebskiego.

RAKOWSKA KAZIMIERA [? – ?]


Biografia nieustalona. Jej mężem był Artur Władysław Sienkiewicz (1834 – 1896).
Mieli troje dzieci: Charlotte (1869 – 1959), Marię (1871 – 1952) i Aleksandra (1874 – 1943).
W 1888 r. Henryk Sienkiewicz był ich gościem w domu w Paryżu przy Rue de Prony, między innymi: 25 października 1888 r.

RAKOWSKI JAN Trzywdar [? - ?]


W 1897 r. dotrzymywał Sienkiewiczowi towarzystwa w Ragaz w Szwajcarii. Alma Curtin w swoim dzienniku tak go wspomina:
„Z Sienkiewiczem jest szczupły, mały staruszek, bardzo towarzyski, mówi doskonale po rosyjsku, ale trudno jest zrozumieć jego angielski, chociaż on pochlebia sobie, że mówi bardzo wyraźnie.”

RAMON [? – ?]


Biografia nieustalona. Indianin. Henryk Sienkiewicz poznał go w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej u skwatera Plesenta. W „Listach
z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) Indianin Ramon, zamieszkały u Plesentów, zabrał głos i oświadczył, że zwierz to jest muy Grande (bardzo wielki). (…) Stary Ramon wziął w usta instrument zwany cyotte i utkwiwszy oczy w niebo, jak pozujący koncertant, począł na nim brzdąkać. Z dala z ciemności dochodziły parskania meksykańskich mustangów poprzywiązywanych lassami do drzew i dzwonki kóz angorskich zamkniętych w korallu położonym na pochyłości góry. Słyszałem te dzwonki potem przez całą noc, przywiązują je bowiem koniom i kozom dla odstraszenia dzikich zwierząt. Dźwięk ich przygłuszony, jakoby echowy, sprawia wrażenie smutne,
ale łagodne, i skłania do marzeń. Siedzieliśmy wszyscy przez jakiś czas w milczeniu przerywanym tylko przez trzask palącego się drzewa i ciche tony cyotte. (…)

Był to starzec siedmdziesięcioletni, z białymi włosami, ale czerstwy i zdrowy. Twarz jego miała kolor brązu. Mówiono, że nie był zupełnie czystym Indianinem, ale jeśli płynęła w nim jaka domieszka krwi białych, to musiała być bardzo nieznaczna. Parę łyków brandy, które ofiarowałem mu z mej manierki, otworzyły mi jego serce. Siedliśmy potem koło siebie przy ognisku i poczęli rozmawiać. Pytałem go, gdzie mieszka? Odpowiedział: - W górach! - A gdzie jest la casa usted? (dom jego?). On zaś - O! bobre Ramon! nie ma wcale domu. Mieszka czasem u Plesentów, czasem u Shrewburych, czasem w namiotach Salvadorów,
ale najczęściej u Plesentów, bo to bardzo, bardzo dobrzy ludzie. dawniej, ale to bardzo dawno, Ramon miał żonę i dzieci, i szałasy, i stada własne. Potem... ta nieszczęsna woda ognista... (…)”

RAPACKI JÓZEF [19.03.1871 – 31.01.1929]


Syn Wincentego i Józefiny z Hoffmanów Rapackich.
Polski malarz, grafik i rysownik.
W 1885 r. rozpoczął naukę w klasie Wojciecha Gersona w Warszawie. W 1887 r. podjął studia malarskie w Szkole Sztuk Pięknych
w Krakowie. W 1888 r. powrócił do Warszawy i ponownie podjął naukę u Wojciecha Gersona. W 1889 r. wyjechał do Monachium i uczył się w Szkole Sztuk Pięknych pod okiem Conrada Fehra. Po ukończeniu studiów powrócił do Warszawy. W 1900 r. – zagrożony chorobą płuc przeniósł się do Krakowa. W 1907 r. wraz z żoną Gabrielą z Popowskich przeprowadził się do Olszanki pod Żyrardowem. Zmarł
w wieku 58 lat na skutek powikłań pogrypowych. Został pochowany na cmentarzu w Puszczy Mariańskiej. Wybrane dzieła artysty: „Wieczór na wsi” (1886 r.), „Kobieta z chrustem” (1891 r.), „Uliczka w Kazimierzu” (1891 r.), „W ogrodzie” (1891 r.), „Krajobraz nizinny” (1892 r.), „Staw w lesie” (1892 r.), „Pejzaż ze Szczawnicy” (1893 r.), „Przy studni” (1896 r.), „Powódź” (1897 r.), „Widok morza” (1899 r.), „Zamczysko” (1899 r./1928 r.), „Jezioro” (1900 r.), „Park zimą” (1900 r.), „Sprzedawca obrazów” (1901 r.), „Widok warsztatu kamieniarskiego w Warszawie” (1901 r.), „Wisła pod Bielenami” (1903 r.), „Stary młyn” (1911 r.), „Ścieżka w lesie” (1913 r.), „Malarz Kazimierz Lasocki na tle jesiennego pejzażu” (1914 r.), „Polny krzyż” (1919 r.), „Olszanka” (1920 r.), „Chata” (1921 r.), „W cieniu brzóz” (1921 r.), „Pejzaż jesienny
z brzozami”
(1923 r.), „Autoportret w ogrodzie” (1924 r.), „Pejzaż z kaczeńcami” (1928 r.), „Autoportret”, „Autoportret we wnętrzu”, „Brzoza”, „Dookoła mej siedziby”, „Dzień z życia robotnika”, „ Hrabia i Gerwazy”, „Panie kochanku”, „Pejzaż mazowiecki” (), „Pejzaż wiejski”, „Portret Żyda”, „Pro memoria. Prusak w Polsce”, „Wizja artysty”, „Zaułek miejski z bożnicą Izaaka na Kazimierzu w Krakowie” i „Z mazowieckiej ziemi”.
Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 01 października 1898 r. do Wandy Szetkiewicz:
„(…) Malarz Rapacki dostaje moje stypendium i wyjeżdża, a że zostawia pracownię, więc p. W[iśniewska] i Dzinia będą może mogły z niej korzystać. (…)”
[Fotografia: autor – Józef Rapacki (1871-1929). Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

RECHNIOWSKI WACŁAW [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum IV. Pisarz wspomina go w listach z: 1865 r., sprzed 27 stycznia 1866 r. - do Konrada Dobrskiego.

von REDWITZ [? – ?]


Biografia nieustalona. W 1891 r. konsul niemiecki w Zanzibarze. 16 lutego 1891 r. Henryk Sienkiewicz był jego gościem.

REFUGIO [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona skwatera Plesenta, którą Henryk Sienkiewicz poznał w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. W „Listach
z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) Późną już nocą przybyliśmy wraz z towarzyszem moim, Dżakiem, do skwatera Plesenta. Nazajutrz rano miało się rozpocząć polowanie na szarego niedźwiedzia. (…)Gdy zbliżyliśmy się do ogniska, przedstawił mnie swej żonie, donnie Refugio, która
z prawdziwie hiszpańską uprzejmością, porzuciwszy natychmiast przygotowania do wieczerzy, poczęła ze mną rozmawiać. Była to kobieta mogąca liczyć około lat czterdziestu, o rysach twarzy regularnych, ale zwiędłych i jakoby martwych. Jak żyję,
nie widziałem twarzy tak smutnej. Gdym potem pytał o przyczynę tego smutku, powiedziano mi, że donnie Refugio umarła młoda i ukochana siostra, ukąszona przez grzechotnika. Donna Refugio, bezdzietna, kochała ją nad wszystko w świecie, toteż
od śmierci dziewczyny nie widziano już uśmiechu na ustach osieroconej. (…)”

REJMAN EUZEBIUSZ – patrz REJMAN JAN Gwalbert


REJMAN JAN Gwalbert [12.07.1856 – 12.10.1927]


Syn Ignacego i Wiktorii z Szlakowskich Rejmanów.
Paulin o imieniu zakonnym Euzebiusz. Od 1895 r. – przeor klasztoru na Jasnej Górze. W 1898 r. doprowadził do usunięcia z klasztoru stacjonujących tam 120 żołnierzy rosyjskich. Wyremontował i częściowo wybudował mury klasztorne. Odbudował spaloną w 1900 r. wieżę jasnogórską. Należał do Komitetu Jubileuszowego 25-lecia pracy literackiej Henryka Sienkiewicza. Ofiarował pisarzowi kulę szwedzką z obrony Jasnej Góry. Henryk Sienkiewicz napisał do Jana Gwalberta Rejmana dwa listy.

REMBOWSKI ALEKSANDER Antoni [08.11.1847 – 09.09.1906] - pseudonim REMBO


Polski prawnik, historyk i czołowy przedstawiciel warszawskiej szkoły historycznej. Długoletni pracownik Biblioteki Krasińskich w Warszawie. Napisał wiele cennych dzieł: „O gminie, jej organizacji i stosunku do państwa” (1873 r.), „Jan Ostroróg i jego memoriał…” (1884 r.), „Historia prawa wieczysto-czynszowego…” (1886 r.), „Izby wyższe i arystokracja nowożytna” (1894 r.), „Konfederacja i rokosz” (1895 r.), „Źródła do historii Pułku Polskiego Lekkokonnego Gwardii Napoleona I” (1899 r.), „Pisma Aleksandra Rembowskiego”, t. 1 – 3 (1901 – 1906). Przyjaźnił się z Henrykiem Sienkiewiczem i Mścisławem Godlewskim, po którym w 1876 r. objął redakcję „Bibliotekę Umiejętności Prawnych”. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Aleksandrem Rembowskim datują się następująco: 01)18 listopada 1888 r. - Warszawa; 02) przełom lat 1894/1895 - Warszawa; 03) 01 - 17 października 1895 r. - Rogalin; 04) 18 października 1895 r. - Warszawa.

REYMONT WŁADYSŁAW Stanisław [właściwie: REJEMNT WŁADYSŁAW Stanisław] [07.05.1867 – 05.12.1925]


Syn Józefa i Antoniny z Kupczyńskich Rejmentów.
Polski pisarz, prozaik i nowelista. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Absolwent Warszawskiej Szkoły Niedzielno-Rzemieślniczej. W latach 1880 – 1884 w Warszawie uczył się krawiectwa. W latach 1884 – 1888 – aktor wędrownych trup teatralnych. W latach 1888 – 1893 – funkcjonariusz Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Pierwsze wiersze pisał już w 1882 r. 15 lipca 1902 r. w Krakowie poślubił Aurelię Szabłowską z domu Schatzschnejder. W 1920 r. zakupił majątek w Kołaczkowie koło Wrześni. Po śmierci pochowany został na Powązkach, a jego serce wmurowano w filarze kościoła Świętego Krzyża w Warszawie.
Napisał między innymi następujące utwory: „Pielgrzymka do Jasnej Góry” (1895 r.), „Komediantka” (1896 r.), „Fermenty” (1897 r.), „Spotkanie. Szkice i obrazki” (1897 r.), „Ziemia obiecana” (1897 – 1898), „Chłopi” (1901 – 1908), „Marzyciel” (1910 r.), „Wampir” (1911 r.) i „Rok 1794” (1913 – 1918). Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Władysławem Stanisławem Reymontem datują się następująco: 01) czerwiec 1898 r. – Parc Saint Maur.

[Autor nieznany. Publikacja – przed 1925 r. Źródło – Wikipedia.]
[To zdjęcie jest w domenie publicznej, ponieważ zgodnie z art.3 prawa autorskiego z 29 marca 1926 r. i art. 2 prawa autorskiego
z 10 lipca 1952 r. fotografie polskich autorów (lub które ukazały się po raz pierwszy w Polsce lub równocześnie w Polsce i za granicą) opublikowane bez wyraźnego zastrzeżenia prawa autorskiego (przed zmianą prawa 23 maja 1994 r.) nie podlegają ochronie. Należy domniemywać, że są własnością publiczną.]

[Władysław Stanisław Reymont]

RICHTER ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Dentysta wiedeński, u którego Henryk Sienkiewicz leczył zęby. Wspomina go w liście z 12 października 1887 r. do Jadwigi Janczewskiej.

ROBINSON – patrz HARRISON JACK


RODAKOWSKA KAMILA – patrz BLUHDORN KAMILA


RODAKOWSKI HENRYK Hipolit [09.07.1823 – 28.12.1894]


Polski malarz romantyczny, portrecista.
Absolwent: szkoły średniej (Theresianum) w Wiedniu, prawa w Wiedniu (1841 – 1845). Równolegle studiował malarstwo w pracowni Josepha Danhausera. W 1846 r. wyjechał do Paryża studiować pod kierunkiem Leona Cognieta. W Paryżu zaprzyjaźnił się z Janem Aleksandrem Fredrą i Janem Tarnowskim. W 1861 r. ożenił się z Kamilą z Salzgeberów Bluhdorn. Od 1866 r. – członek Polskiego Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu. W 1867 r. powrócił do Polski do majątku Pałahicze koło Stanisławowa. Następnie mieszkał w: Bortnikach. W 1872 r. osiadł we Lwowie, gdzie odwiedził go Jan Matejko, proponując mu profesurę w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie. Propozycji jednak nie przyjął. W 1892 r. powrócił na krótko do Wiednia, a od lipca 1893 r. – w Krakowie.
Od 1893 r. – dyrektor i prezes Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych i przewodniczący Komitetu Muzeum Narodowego. Od 24 grudnia 1894 r. – mianowany na stanowisko dyrektora krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych – po Janie Matejce. Stanowiska nie objął, ponieważ umarł cztery dni później.
Ważniejsze dzieła: „Portet generała Henryka Dembińskiego” (1852 r.), „Portret matki” (1853 r.), „Portret Adama Mickiewicza” (1856 r.).
Maria Bokszczanin w biogramie artysty podaje:
„(…) Znajomość z Sienkiewiczem nawiązał Rodakowski w sierpniu 1887 r. w Bad Gastein… Następnie szukał z nim kontaktu
w Wiedniu 1892 r., …, a częściej spotykali się w Zakopanem w 1893 r.,… Po śmierci Rodakowskiego pisarz wysłał depeszę kondolencyjną do jego żony Kamili. (…)”

[Autoportret z 1853 r. Źródło – Wikipedia. ] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

RODKIEWICZ OKTAWIA – patrz RADZIŁŁOWICZ OKTAWIA


ROJ WOJCIECH [właściwie RAJ-GĄSIENICA WOJCIECH [03.01.1839 – 21.01.1924]


Syn Andrzeja Gąsienicy i Katarzyny z domu Budz.
Gazda, kowal, cieśla i przewodnik tatrzański.
Od dziecka pomagał w gospodarstwie rodziców. Wyuczył się kowalstwa i ciesielstwa. Od 1873 r. – uczestnik wypraw w góry Józefa Stolarczyka i Tytusa Chałubińskiego.
W 1874 r. wspiął się nową drogą na Gerlach i wprowadził na szczyt księdza Józefa Stolarczyka. 28 czerwca 1877 r., razem z Maciejem Sieczką i Tytusem Chałubińskim, zdobyli Mięguszowiecki Szczyt Wielki. W 1884 r., wraz z Karolem Potkańskim i Ludwikiem Chałubińskim, dokonał drugiego wejścia na Baranie Rogi. W latach 1881 – 1882 wybudował zakopiański dom Tytusa Chałubińskiego.
Czołowy wykonawca domów w stylu zakopiańskim. Oprócz domu Tytusa Chałubińskiego zbudował m. in.: willę „Pod Jedlami” dla Jana Gwalberta i Wandy Pawlikowskich, willę "Chata” dla Bronisława i Marii Dembowskich.
Zmarł w wieku 85 lat i został pochowany na Nowym Cmentarzu w Zakopanem.

Henryk Sienkiewicz spotykał się z nim w drugiej połowie lutego 1888 r., kiedy mieszkał w „Chacie” Bronisława i Marii Dembowskich.



[Autor: Stanisław Witkiewicz. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

ROMANOWSKA MARIA [1874 – 1966]
[określana przez H. S.: CZUCH, KWIAT LOTOSU, MARYNUSZKA]


Druga żona Henryka Sienkiewicza. Córka Józefa Romanowskiego (Polaka, generała carskiego) i Anieli z Zasławskich. Przybrana córka Konstantego Wołodkowicza
i Heleny z Borszów-Drzewieckich, którzy wzięli ją na wychowanie z ogniska dla osieroconych dziewcząt, zwanego „Dom Marii” w Odessie. Ognisko to prowadziła Maria Drzewicka, siostra Heleny Wołodkowicz. Udokumentowane spotkania pisarza z tą osobą datują się następująco: 01) styczeń 1893 r. - Kraków; 02) 28 lutego - 20 marca 1893 r. - Nervi.

ROSEN HELENA Maria [1856 – 16.01.1934]


Polska działaczka społeczna. Żona Władysława Górskiego, skrzypka, kompozytora, pedagoga warszawskiego, solisty orkiestry Lamoureux w Paryżu. Opuściła ona swojego męża i w 1889 r. wyszła za mąż za Ignacego Paderewskiego. W okresie I wojny światowej organizowała pomoc dla ofiar wojny w Polsce, jak i dla żołnierzy Armii Polskiej we Francji. Inicjatorka powołania Polskiego Białego Krzyża i od 1919 r. – przewodniczącą jego Rady Naczelnej. 18 stycznia 1919 r. pod jej patronatem obradowały wszystkie istniejące na ziemiach polskich organizacje, które kierowały się w swoich działaniach ideałami Czerwonego Krzyża. W wyniku tego Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża. Rząd zatwierdził jego statut, a kilka miesięcy później – została prezesem Polskiego Czerwonego Krzyża. Funkcję tę pełniła do 1926 r. Wspierała również polską YWCA (Young Women's Christian Association), była honorowym członkiem Związku Polek w Ameryce.
W domu Górskich w Paryżu przy ul. Boissiere na „piątkach” muzycznych gromadzili się miłośnicy dobrej muzyki. W 1888 r. bywał tam również Henryk Sienkiewicz (listem udokumentowana jest data 24.10.1888 r.). Dalsze spotkania pisarza z Heleną z Rosenów Górską datują się następująco:
01) 29 października - 01 listopada 1890 r. - Paryż.

ROSTWOROWSKA MARIA [? – ?]


Żona Franciszka Ksawerego, właściciela majątku Suchodół w pow. husiatyńskim.
W październiku 1887 r. współtowarzyszka posiłków w czasie kuracji Henryka Sienkiewicza w Kaltenleutgeben.

RYDEL LUCJAN Antoni Feliks [17.05.1870 – 08.04.1918]


Syn Lucjana i Heleny z Kremerów Rydlów.
Polski poeta i dramatopisarz. Absolwent prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim (1888 – 1894). Po uzyskaniu doktoratu poświęcił się twórczości literackiej, historii i historii sztuki. W 1895 r. zamieszkał w Warszawie. Felietony i artykuły z historii sztuki oraz krytyki literackie publikował na łamach gazet warszawskich i krakowskich. W 1896 r., uzyskawszy stypendium Akademii Umiejętności, wyjechał do Paryża do Collège de France, Sorbony i École des Beaux Arts. Pracował w Bibliotece Polskiej. Po powrocie zamieszkał w Krakowie. 20 listopada 1900 r. poślubił Jadwigę z Mikołajczyków (1883 – 1936). Wraz z żoną zamieszkał w Toniach pod Krakowem, a w 1908 r. przeprowadził się do Bronowic. Przyczynił się do odkrycia i rozwinięcia talentu Antoniego Kucharczyka. Wykładał zagadnienia sztuki
i kultury greckiej w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. W czasie I wojny światowej przebywał w Pradze i Pardubicach. W 1915 r. powrócił do Krakowa. W latach 1915 – 1916 był dyrektorem Teatru imienia Juliusza Słowackiego. W marcu 1918 r. zachorował
na zapalenie płuc, w wyniku czego zmarł.
Napisał między innymi: dramat „Matka” (1893 r.), misterium fantastyczne „Dies irae” (1893 r.), „Na marne” (1895 r.), zbiór „Pezje” (1899 r.),, baśń dramatyczną „Zaczarowane koło” (1900 r.), poemat bajeczny „Bajka o Kasi i królewiczu” (1903 r.), jasełka „Betlejem polskie” (1904 r.), poemat bajeczny „Pan Twardowski” (1906 r.), opowiadanie „Ferenike i Pejsidoros” (1909 r.), poemat bajeczny „Madejowe łoże” (1909 r.) i trylogię dramatyczną „Zygmunt August”: «Królewski jedynak», «Złote więzy» i «Ostatni» (1912 r.).
Henryk Sienkiewicz widział Lucjana Rydla: 01) w czerwcu 1897 r. – w Ragaz.

[Autor: 01) Stanisław Wyspiański (1869 – 1907). Źródło – Wikipedia.] [Plik znajduje się w domenie publicznej Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej oraz w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa 100 lat po śmierci autora lub wcześniej.]
[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów o powyższych postaciach.]

RYDYGIER LUDWIK [21.08.1850 – 25.06.1920]


Syn Karola Riedigiera (właściciela majątku Dusocin koło Grudziądza). Od najmłodszych lat jawnie demonstrował swoje polskie pochodzenie.
Polski lekarz, chirurg, profesor doktor medycyny, generał brygady Wojska Polskiego. Szef sanitarny Okręgu Generalnego „Pomorze”. Konsultant i naczelny chirurg Dowództwa „Wschód”. Dziekan Wydziału Lekarskiego i w latach 1901/1902 – rektor Uniwersytetu Lwowskiego. Wychowawca wielu znakomitych chirurgów, przyszłych profesorów. Autor licznych publikacji medycznych.
Uczył się w: progimnazjum Collegium Marianum w Pelplinie, w latach 1859 – 1861 – gimnazjum w Chojnicach, gimnazjum w Chełmnie, gdzie w 1869 r. zdał maturę.
W latach 1869 – 1873 student medycyny: w Krakowie, na uniwersytecie w Greifswaldzie, gdzie zmienił nazwisko na Rydygier. Dyplom lekarza uzyskał 8 grudnia 1873 r. Pracę doktorską obronił w lutym 1874 r. Po studiach pracował w Szpitalu Najświętszej Marii Panny, ale wkrótce podjął prywatną praktykę w Chełmnie, gdzie również pisał liczne prace naukowe z chirurgii. W 1878 r. w Jenie obronił habilitację. Tam też został zatrudniony jako asystent kliniki chirurgii. W Chełmnie udało mu się otworzyć niewielką, ale nowoczesną klinikę. W 1887 r. został powołany na katedrę chirurgii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 1897 r. został kierownikiem nowej katedry i kliniki chirurgii Uniwersytetu Lwowskiego. Od 1897 r. – profesor na Uniwersytecie Lwowskim. Jeden z najwybitniejszych ówczesnych polskich i światowych chirurgów.
W 1880 r. pierwszy w Polsce (a drugi na świecie) przeprowadził zabieg wycięcia odźwiernika z powodu raka żołądka, w 1881 r. – pierwszy na świecie zabieg resekcji żołądka z powodu owrzodzenia. W 1884 r. wprowadził nową metodę chirurgicznego leczenia choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy za pomocą zespolenia żołądkowo-jelitowego. Rydygier był autorem (1900 r.) oryginalnej metody usuwania gruczolaka gruczołu krokowego i wielu innych technik operacyjnych. W 1889 r. zorganizował pierwszy w Polsce zjazd chirurgiczny, który stał się przyczynkiem powstania Towarzystwa Chirurgów Polskich. W czasie I wojny światowej kierował szpitalem wojskowym w Brnie. Po zakończeniu wojny natychmiast powrócił do Lwowa. W listopadzie 1918 r. walczył w obronie Lwowa przed Ukraińcami. W trakcie walk włączył się w tworzenie służb medyczno-sanitarnych Wojska Polskiego. W 1920 r. rozpoczął organizowanie szpitali wojskowych. Zmarł nagle. Ostatecznie został pochowany w kwaterze dowódców na Cmentarzu Obrońców Lwowa. Autor m. in.: „Podręcznika chirurgii szczegółowej” (1884 - 1893).
19 czerwca 1889 r. przeprowadził skomplikowaną operację gardła Jadwigi Sienkiewiczówny, córki Henryka Sienkiewicza.

RYM ? [? – ?]


Biografia nieustalona. W liście z 29 grudnia 1897 r. do Jadwigi Janczewskiej Henryk Sienkiewicz pisze o niej:
„(…) Poznałem u Bystr[amów] panią Rym (?). Nos i twarz trochę płaskie, ale ładna, linie wspaniałe. W całości coś trochę podejrzanego i pospolitego. (…)”
.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera S



SABAŁA – patrz KRZEPTOWSKI JAN


SABOWSKI WŁADYSŁAW [29.03.1837 – 19.03.1888] - pseudonimy: „BOLESŁAW BOLESNY”, „OMIKRON”, „WOŁODY SKIBA”


Urodził się w rodzinie urzędników. Polski poeta, pisarz, dramatopisarz, dziennikarz i tłumacz.
Absolwent budownictwa Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Współpracownik konspiracyjnych pism powstańczych, publicysta „Strażnicy” i redaktor „Prawdy". Referent prasowy Rządu Narodowego. Pod koniec powstania styczniowego wyemigrował. Redaktor „Ojczyzny”. Od października 1864 r. w Brukseli wydawał pismo „Wytrwałość”. Mieszkał także we Francji. W 1869 r. powrócił do Polski i osiadł w Krakowie. Od 1873 r. pracował w redakcji „Kraju”. Założyciel dziennika „Kurier Krakowski”. Współpracownik wielu innych pism. W 1883 r. zamieszkał w Warszawie. W latach 1884 – 1887 redaktor naczelny „Kuriera Warszawskiego”, a następnie "Kuriera Codziennego".
Na przełomie lat: 1886 – 1887 – wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem i: Ludwikiem Jenike, Piotrem Chmielowskim, Dionizym Henkielem, Józefem Kotarbińskim
i Władysławem Bogusławskim – wchodził w skład jury Komitetu Konkursu „Kuriera Warszawskiego” na Powieść Współczesną.

SALVADORES Y GUERRA ANTONIO [? – ?]


Biografia nieustalona. Meksykanin. Krewny skwatera Plesenta. Henryk Sienkiewicz poznał Doroteo w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. W „Listach z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) Bardziej jeszcze dziko od Sama, Lucjusza, Dżaka i Plesenta wyglądali Meksykanie. (…) Też same twarze z rozrzuconym włosem, też same brody, czarne jak krucze pióra, też łachmany zamiast odzieży; tylko powaga większa i pycha nieporównana,
i poczucie godności własnej, jakich nie masz między Cyganami. Wszyscy ci caballero wie byli to krewni pani domu i bliscy krewni między sobą. Kiedy zapoznano mnie z nimi, wymieniano tylko ich imiona, więc: Doroteo, Francisco, Antonio, Jesus itp.; nazwisko zaś mieli wspólne: Salvadores y Guerra. Byli to, jak mi mówiono później, potomkowie rodziny niegdyś bogatej i mającej obszerne posiadłości, która jednak, w miarę jak kraj zaludniał się Jankesami, straciła wszystko i zeszła na koczujące dzikie życie w górach. (…)”

SALVADORES Y GUERRA DOROTEO [? – ?]


Biografia nieustalona. Meksykanin. Krewny skwatera Plesenta. Henryk Sienkiewicz poznał Doroteo w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. W „Listach z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) Bardziej jeszcze dziko od Sama, Lucjusza, Dżaka i Plesenta wyglądali Meksykanie. (…) Też same twarze z rozrzuconym włosem, też same brody, czarne jak krucze pióra, też łachmany zamiast odzieży; tylko powaga większa i pycha nieporównana,
i poczucie godności własnej, jakich nie masz między Cyganami. Wszyscy ci caballero wie byli to krewni pani domu i bliscy krewni między sobą. Kiedy zapoznano mnie z nimi, wymieniano tylko ich imiona, więc: Doroteo, Francisco, Antonio, Jesus itp.; nazwisko zaś mieli wspólne: Salvadores y Guerra. Byli to, jak mi mówiono później, potomkowie rodziny niegdyś bogatej i mającej obszerne posiadłości, która jednak, w miarę jak kraj zaludniał się Jankesami, straciła wszystko i zeszła na koczujące dzikie życie w górach. (…)”

SALVADORES Y GUERRA FRANCISCO [? – ?]


Biografia nieustalona. Meksykanin. Krewny skwatera Plesenta. Henryk Sienkiewicz poznał Doroteo w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. W „Listach z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) Bardziej jeszcze dziko od Sama, Lucjusza, Dżaka i Plesenta wyglądali Meksykanie. (…) Też same twarze z rozrzuconym włosem, też same brody, czarne jak krucze pióra, też łachmany zamiast odzieży; tylko powaga większa i pycha nieporównana,
i poczucie godności własnej, jakich nie masz między Cyganami. Wszyscy ci caballero wie byli to krewni pani domu i bliscy krewni między sobą. Kiedy zapoznano mnie z nimi, wymieniano tylko ich imiona, więc: Doroteo, Francisco, Antonio, Jesus itp.; nazwisko zaś mieli wspólne: Salvadores y Guerra. Byli to, jak mi mówiono później, potomkowie rodziny niegdyś bogatej i mającej obszerne posiadłości, która jednak, w miarę jak kraj zaludniał się Jankesami, straciła wszystko i zeszła na koczujące dzikie życie w górach. (…)”

SALVADORES Y GUERRA JESUS [? – ?]


Biografia nieustalona. Meksykanin. Krewny skwatera Plesenta. Henryk Sienkiewicz poznał Doroteo w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. W „Listach z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) Bardziej jeszcze dziko od Sama, Lucjusza, Dżaka i Plesenta wyglądali Meksykanie. (…) Też same twarze z rozrzuconym włosem, też same brody, czarne jak krucze pióra, też łachmany zamiast odzieży; tylko powaga większa i pycha nieporównana,
i poczucie godności własnej, jakich nie masz między Cyganami. Wszyscy ci caballero wie byli to krewni pani domu i bliscy krewni między sobą. Kiedy zapoznano mnie z nimi, wymieniano tylko ich imiona, więc: Doroteo, Francisco, Antonio, Jesus itp.; nazwisko zaś mieli wspólne: Salvadores y Guerra. Byli to, jak mi mówiono później, potomkowie rodziny niegdyś bogatej i mającej obszerne posiadłości, która jednak, w miarę jak kraj zaludniał się Jankesami, straciła wszystko i zeszła na koczujące dzikie życie w górach. (…) Najzręczniejszym i najsilniejszym z Salvadorów okazał się Jesus (Hesus), trzydziestoletni barczysty Meksykanin, z czarną brodą i z prawdziwie orlim spojrzeniem. (…)”

von SALZBURG KAMILA [1823 – 1905]


Biografia nieustalona. Od 1861 r. – żona Henryka Hipolita Rodakowskiego. Na przełomie lat 1894/1895 zawiadomiła Henryka Sienkiewicza o śmierci męża. Pisarz wysłał jej depeszę kondolencyjną.

SANGUSZKO EUSTACHY Stanisław [13.07.1842 – 02.04.1903]


Syn Władysława Hieronima.
Polski polityk. Kawaler Złotego Runa. Uczył się w Polsce oraz w Paryżu (1859 – 1860). Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego (1862 – 1864). Właściciel majątków ziemskich: Gumniska i Podhorce. Od 1873 r. - poseł na Sejm Krajowy we Lwowie. Członek austriackiej Izby Panów i Rady Państwa (od 27.10.1879 r.) oraz namiestnikiem Galicji (1895 – 1898).
Udokumentowane spotkania Eustachego Stanisława Sanguszki z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) październik 1887 r. - Wiedeń; 2) trzecia dekada stycznia 1888 r. - Gumniska koło Tarnowa (obecnie dzielnica tego miasta); 3) 04 lipca 1890 r. - Kraków - uroczystości pochowania prochów Adama Mickiewicza.

SANGUSZKO IZABELA - patrz LUBOMIRSKA IZABELA


SANGUSZKO JADWIGA Klementyna [1830 – ?]


Biografia nieustalona. Żona Adama Stanisława Sapiehy (1828 – 1903). Henryk Sienkiewicz poznał ją w czerwcu 1888 r. w Wiedniu.

SANGUSZKO KAROLINA - patrz THUN-HOHENSTEIN KAROLINA


SANGUSZKO ROMAN Damian [17.10.1832 – 01.11.1917] – herbu POGOŃ litewska


Syn Władysława Hieronima. Ordynat zasławski i kolekcjoner. W 1907 r. utworzył ordynację sławucką. Zamordowany przez żołnierzy rosyjskich w Sławucie. Mąż Karoliny z Thun-Hohensteinów (1848 - ?).
Henryk Sienkiewicz poznał go w czerwcu 1888 r. w Wiedniu.

SAPIEHA ADAM Stanisław [04.12.1828 – 21.07.1903] – herbu LIS


Syn Leona i Jadwigi z Zamoyskich.
Polski książę, ziemianin, polityk galicyjski, kawaler orderu Złotego Runa. Prezes Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarczego i Towarzystwa Sztuk Pięknych w Krakowie. Założyciel lwowskiego „Głosu”.
Od 1832 r. mieszkał w Galicji. Absolwent gimnazjum we Lwowie. Rozpoczął studia w Londynie, ale przerwał je wraz z wybuchem Wiosny Ludów. Po wygaśnięciu rewolucji osiadł w Krasiczynie. 22 kwietnia 1852 r. ożenił się z Jadwigą Klementyną z Sanguszków (1830 – 1918). Ich potomkami byli: Władysław Leon Sapieha (1853 – 1920), Maria Jadwiga Sapieha (1855 -1929), Leon Paweł Sapieha (1856 – 1893), Helena Maria Sapieha (1857 – 1947), Paweł Jan Sapieha (1860 – 1934), Jan Piotr Sapieha (1865 – 1954), Adam Stefan Sapieha (1867 – 1951).
W 1861 r. został wybrany do Sejmu Krajowego. W 1863 r. stał na czele Komitetu Galicji Wschodniej. Podczas powstania styczniowego propagował sprawę polską
na Zachodzie. Aresztowany przez Austriaków, zbiegł z więzienia we Lwowie za granicę, gdzie w 1864 r. był Komisarzem Rządu Narodowego na Francję i Anglię.
W 1865 r. – na mocy amnestii – wrócił do rodzinnego majątku. W 1868 r., a następnie w 1870 r. ponownie został wybrany do Sejmu Krajowego. federacyjnego.
W 1872 r. wycofał się na pięć lat z czynnej polityki. Po śmierci ojca odziedziczył jego miejsce w Izbie Panów w Wiedniu (1879 r.). W 1883 r. wrócił także do Sejmu Krajowego.
Henryk Sienkiewicz poznał go w czerwcu 1888 r. w Wiedniu.

SAPIEHA ADAM Stefan Stanisław Bonifacy Józef [14.05.1867 – 23.07.1951] - herbu LIS


Syn Adama Stanisława Sapiehy i Jadwigi Klementyny z Sanguszków.
Książę siewierski, kardynał, arcybiskup krakowski, w latach 1922 – 1923 senator Rzeczypospolitej Polskiej.
Egzamin dojrzałości zdał w lipcu 1886 r. w IV Wyższym Gimnazjum we Lwowie. Absolwent prawa na Uniwersytecie Wiedeńskim (1886 – 1887), Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie (1887 – 1890), teologii – na uniwersytecie jezuickim w Innsbrucku (1892 – 1894). Święcenia kapłańskie uzyskał 1 października 1893 r. 10 lipca 1896 r. w Rzymie uzyskał stopień doktora obojga praw (kanonicznego
i cywilnego). W 1897 r. został mianowany sekretarzem sądu metropolitalnego, egzaminatorem prosynodalnym oraz wicerektorem seminarium duchownego we Lwowie. W październiku 1902 r. został wikariuszem parafii św. Mikołaja we Lwowie. 19 lutego 1906 r.
w Rzymie objął stanowisko szambelana papieża Piusa X. 8 listopada 1911 r. cesarz Franciszek Józef mianował go biskupem ordynariuszem krakowskim. W 1912 r. utworzył pierwsze w Krakowie duszpasterstwo akademickie przy Kolegiacie św. Anny. W 1913 r. powołał przyparafialne komitety do spraw opieki nad ubogimi.
W 1915 r. założył Książęco-Biskupi Komitet Pomocy dla Dotkniętych Klęską Wojny (KBK), który współpracował z kierowanym w Vevey
w Szwajcarii przez Henryka Sienkiewicza Komitetem Generalnym Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.
W 1916 r. nie zezwolił na pochówek Henryka Sienkiewicza w Katedrze Wawelskiej.
24 grudnia 1916 r. odwiedził umierającego w schronisku albertynów Adama Chmielowskiego (Brata Alberta). 23 września 1920 r. papież Benedykt XV mianował go asystentem tronu papieskiego i hrabią rzymskim. 12 listopada 1922 r. został wybrany na senatora z listy Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej. 9 marca 1923 r. złożył mandat, podporządkowując się papieskiemu zakazowi przyjmowania godności publicznych przez hierarchów kościelnych. 3 czerwca 1924 r. w trakcie zebrania Konferencji Episkopatu Polski jako jedyny jego członek głosował przeciw utworzeniu metropolii krakowskiej. W 1924 r. utworzył Ratunkowy Komitet Biskupi dla Niesienia Pomocy Biednym. 14 grudnia 1925 r. mianowany został pierwszym arcybiskupem metropolitą krakowskim. W 1926 r. utworzył Komitet Pomocy dla Dotkniętych Klęską Bezrobocia. W 1927 r. wydał zgodę na złożenie sprowadzonych z Paryża zwłok Juliusza Słowackiego w Krypcie wieszczów w Katedrze Wawelskiej. Po aresztowaniu we wrześniu 1930 r. przywódców opozycji ostro potępił działania władz. W 1934 r. utworzył Caritas Archidiecezji Krakowskiej. W maju 1935 r. wydał pozwolenie na złożenie zwłok marszałka Józefa Piłsudskiego
w Krypcie Świętego Leonarda. Podczas II wojny światowej był faktycznym przywódcą Kościoła w Polsce. Odrzucił możliwość opuszczenia Krakowa i Polski na czas okupacji. Już w sierpniu 1939 r. podjął decyzję o ewakuacji najcenniejszych dzieł sztuki z Wawelu i ukryciu ich m.in. w Pałacu Arcybiskupim. 4 września 1939 r. powołał Obywatelski Komitet Pomocy. 24 marca 1945 r. pod jego patronatem i z jego inicjatywy rozpoczęto wydawanie Tygodnika Powszechnego.
Pod koniec lipca 1945 r. przekazał pełnię władzy w Kościele polskim prymasowi Augustowi Hlondowi. 25 sierpnia 1945 r. ponownie powołał zlikwidowany podczas wojny Caritas i stanął na jego czele. 15 września 1945 r. zaakceptował deklarację ideową organizacji Wolność i Niezawisłość. 1 listopada 1946 r. w kaplicy Pałacu Arcybiskupiego w Krakowie wyświęcił na księdza Karola Wojtyłę – przyszłego metropolitę krakowskiego i papieża. 18 lutego 1946 r. mianowany został kardynałem.
4 stycznia 1949 r. nowy prymas arcybiskup Stefan Wyszyński, dotychczasowy biskup lubelski, złożył na jego ręce przysięgę.
W lipcu 1950 r. poważnie zachorował. Po chwilowej poprawie stanu zdrowia, w pierwszych miesiącach 1951 r. powrócił do aktywności duszpasterskiej.
19 kwietnia 1951 r. po raz ostatni przewodniczył mszy świętej. 10 maja 1951 r. odbył ostatnie spotkanie z prymasem Wyszyńskim.

[Autor nieznany. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.]

SAPIEHA JADWIGA Klementyna - patrz SANGUSZKO JADWIGA Klementyna


SAPIEHA PAWEŁ Jan [01.09.1860 – 31.05.1934]


Syn Adama Stanisława i Jadwigi z Sanguszków Sapiehów.
Członek potężnego, starego i zasłużonego dla Rzeczypospolitej Polskiej rodu magnackiego Sapiehów. Pierwszy prezes Polskiego Czerwonego Krzyża.
Absolwent gimnazjum we Lwowie, prawa na uniwersytetach w: Pradze, Wiedniu i Krakowie. Koncypient, a następnie komisarz starostwa w Przemyślu. Następne trzy lata spędził w Bośn. W 1888 r. odwiedził Konstantynopol i Kair. Z Kairu udał się do Indii. Zwiedził też Birmę, Chiny, Japonię, Koreę i wyspy Riukiu. Z końcem lipca
1889 r., w drodze powrotnej do Europy, przybył do Tomska. Później kontynuował podróż przez Omsk, Jekaterynburg i Ural do Ufy. Zimę 1890 r. spędził w Petersburgu, po czym powrócił do Galicji. W 1892 r. we Lwowie poznał swoją przyszłą małżonkę, 19-letnią Matyldę Windisch-Graetz, z którą zaręczył się 5 kwietnia 1892 r.,
a następnie 14 marca 1893 r. we Lwowie ożenił się. W 1895 r. objął stanowisko starosty w Jaśle. 19 listopada 1896 r. przyszedł na świat syn – Alfred. W 1897 r. odbyły się wybory do Rady Państwa, w których Paweł Sapieha został wybrany. Spowodowało to wyjazd z Jasła i częste wizyty w Wiedniu, gdzie został członkiem Koła Polskiego w parlamencie wiedeńskim. W 1901 r. został ponownie wybrany do Rady Państwa z miast: Żółkiew, Sokal i Rawa Ruska. 13 lutego 1899 r. we Lwowie przyszła na świat córka – Maria Jadwiga. 17 maja 1900 r., w Siedliskach urodził się drugi syn - Paweł Maria (junior). W 1905 r. Paweł Sapieha objął stanowisko przewodniczącego Rady Powiatowej Komisji Kasy Pożyczkowej w Rawie Ruskiej, a następnie został posłem na Sejm. 5 lipca 1906 r. urodziła się druga córka - Matylda Maria. W latach 1906 – 1912 – działał w: Towarzystwie Urzędników Prywatnych we Lwowie, Organizacji Katolickiej, Kasie Pożyczkowej. W 1913 r. został Prezesem Stowarzyszenia Czerwonego Krzyża dla Galicji. W czasie I wojny światowej rodzina Sapiehów przeniosła się do Lwowa, gdzie Paweł Sapieha rozpoczął organizację szpitali, sprowadzał bieliznę i leki dla chorych. W czasie ofensywy rosyjskiej Sapiehowie wyjechali do Krakowa. Powrót do rozgrabionego majątku w Siedliskach nastąpił w lipcu 1915 r.
Po wojnie, w 1919 r., Paweł Sapieha ustąpił ze stanowiska Prezesa Czerwonego Krzyża i poświęcił się całkowicie pracy w majątku. W 1920 r. nastąpiła ewakuacja
z Siedlisk zagrożonych zbliżającą się ofensywą sowiecką. W 1929 r., wraz z bratem Adamem, Paweł Sapieha wyruszył w podróż do Egiptu i Ziemi Świętej. Pod koniec stycznia 1934 r. zachorował na anginę i po czteromiesięcznej chorobie zmarł w Siedliskach w wieku 74 lat.
Henryk Sienkiewicz widział Pawła Jana Sapiehę: 01) w październiku 1892 r. – w Kaltenleutgeben.

SARNECKI ZYGMUNT [20.11.1837 – 09.01.1922] – pseudonim ORGON, W. ŚLEPOWRON i inne


Syn Wincentego i Melanii ze Scipiów. Polski pisarz dramatyczny, dziennikarz, tłumacz, krytyk teatralny, dyrektor Teatru Polskiego w Poznaniu.
Uczeń prywatnej szkoły dla dzieci arystokracji w Odessie, gimnazjum realnego w Warszawie (1852 – 1858). W wieku 19 lat nawiązał współpracę z "Gazetą Codzienną". Jako jej korespondent wyjechał w 1859 r. do Francji i Włoch. Po powrocie do kraju w 1862 r. ożenił się z Wandą Dolińską. Wspólnie z Józefem Tekslem założył w Lublinie teatr, którego był dyrektorem od 2 maja do 22 lipca 1872 r. Potem – w latach 1872 – 1873 – dzierżawił Teatr Polski w Poznaniu, gdzie wystawił ok. 70 premier,
m.in. „Halkę” Stanisława Moniuszki. Zmarł w schronisku dla starców w Krakowie. Pochowany został na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Napisał: „Zemsta pani Hrabiny” (1867 r.), „Bezinteresowni” (1872 r.), „Febris aurea”, „Dworacy niedoli” (1876 r.), „Różni ludzie” (1883 r.), „Owale
i profile”
(1884 r.), „Na ruinach”, „Nie twoja”, „Nowele” (1888 r.), „Urocze oczy” (1893 r.), „Szklana góra” (1897 r.), „Adam i Maryla”, „Cień”, „Cud dziewica”, „Eviva l'arte” (1899 r.), „Sny i wrażenia” (1904 r.), „Kalecy”, „Mojana”, „Nad ranem”, „On i ona”, „Półdiablę”, „Słonecznik”, „Złocienie”, „Czwarta dusza” (1914 r.), „Złote serce”, „Historię literatury francuskiej” – oraz szereg przekładów współczesnych mu autorów francuskich i dwóch komedii Moliera.
W 1880 r., wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem, wchodził w skład Komitetu Delegowanego Teatralnego, t. j. komisji repertuarowej teatrów warszawskich.

SCHEDDING KARL [1842 – 1898] – BRAT OSKAR


Biografia nieustalona. Brat Oskar – zakonnik Zgromadzenia Ducha Świętego. Organizator karawan udających się w głąb Afryki z ramienia misji w Bagamoyo. Henryk Sienkiewicz zetknął się z nim w Zanzibarze lub w Bagamoyo w okresie od 16 do 28 lutego 1891 r.

SCYPIO DEL CAMPO JAN Karol [28.02.1801 – 1890]


Syn Karola i Marianny Tarnowskiej.
Ksiądz, dziekan i kustosz Kapituły Krakowskiej, protonotariusz apostolski i prałat domowy Jego Świątobliwości. Senator Rzeczypospolitej Krakowskiej, członek Akademii Umiejętności, prezes komitetu odbudowy kościołów Dominikanów i Franciszkanów po pożarze Krakowa (1850 r.).Od 1858 r. – członek Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych.
Henryk Sienkiewicz spotkał go w okresie od 01 maja do 18 czerwca 1887 r. w Kaltenleutgeben.

SEIDEMANN WŁADYSŁAW [1849 – ?]


Śpiewak synagogalny, baryton Opery Warszawskiej. Absolwent studiów wokalnych w Warszawie i w Wiedniu. Właśnie w Wiedniu debiutował w „Cyruliku sewilskim” Gioacchino Rossiniego. Od 1882 r. występował w Warszawie i na scenach włoskich. W 1889 r. wyemigrował do Nowego Jorku.
Henryk Sienkiewicz spotkał go w sierpniu 1888 r. w Ostendzie.

SHERARD ROBERT Harborough [03.12.1861 – 30.01.1943]


Biografia nieustalona.
Prawnik i pisarz, korespondent czasopism angielskich, amerykańskich i australijskich.
Krytyk literacki i tłumacz literatury chińskiej (z języka francuskiego).
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Robertem Sherard’em datują się następująco: 01) sierpień 1898 r. – Paryż (?).








[Fotografia: autor nieznany. Publikacja – przed 1923 r. Źródło – Wikipedia.]
[Fotografia ta znajduje się w domenie publicznej w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, ponieważ została opublikowana
(lub zarejestrowana w Biurze Praw Autorskich USA) przed 01 stycznia 1923 r.]

[Robert Harborough Sherard]

SHREWSBURY LUCJUSZ [? – ?]


Biografia nieustalona. Skwater. Brat Samuela. Henryk Sienkiewicz poznał go w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. W „Listach
z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) …poznałem dwóch jeszcze skwaterów z kanionu Madeira, braci Shrewsburych (Szrusbery), starszego, Sama, i młodszego, Lucjusza. (…) Lucjusz, młodszy o kilkanaście lat, całe życie spędzał na włóczeniu się po lasach. Miał i on swoje pszczoły,
ale pilnował mu ich starszy brat, który kochał go jak syna. Mieszkali razem, Lucjuszowi bowiem nie chciało się budować domu. Czasem po kilka tygodni i miesięcy nie było go w domu. Za to wróciwszy przynosił zapasy skór pum, niedźwiedzi, rysiów i jeleni. Uchodził za niechybnego strzelca. W wyprawach swoich zapuszczał się przez pustynie leżące z tamtej strony San Bernardino
aż do Arizony. W ogóle znać w nim było wesołego chłopaka zaufanego w swój karabin i potężne muskuły, a nie dbającego o jutro i rozmiłowanego w awanturach. (…)”

SHREWSBURY SAMUEL [? – ?]


Biografia nieustalona. Skwater. Brat Lucjusza. Henryk Sienkiewicz poznał go w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. W „Listach
z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) …poznałem dwóch jeszcze skwaterów z kanionu Madeira, braci Shrewsburych (Szrusbery), starszego, Sama, i młodszego, Lucjusza. Sam, czyli Samuel, był to doskonały typ Amerykanina-pioniera. Wzrostu miał ze sześć stóp, twarz podobną do głowy starego wilka, wejrzenie rozumne, ale przebiegłe; ogromne, kościste ręce, takież nogi, budowę suchą, ale rozwiniętą, znamionującą potężną siłę. Chwilami twarzą i postacią przypominał mi Lincolna, który również był doskonałym typem yankee
w swoim rodzaju. Mówiąc cokolwiek Sam wyciągał przed siebie swoje olbrzymie nogi i głowę i głaszcząc ręką obrosłe podgardle, poczynał zawsze od rozwlekłego: "well". Prócz tego gryzł wiecznie tytuń i spluwał co chwila obrzydliwym, czerwonym sosem. Była to także powaga swego rodzaju. Biegły bartnik, był zarazem niezrównanym myśliwym, budowniczym, stolarzem, cieślą, kowalem, mularzem - słowem: wszystkim. (…)”

SIEMIEC JAN [30.08.1846 – 10.05.1919]


Biografia nieustalona. Ksiądz. Profesor Seminarium Duchownego w Warszawie, kanonik Kapituły Warszawskiej, proboszcz parafii św. Antoniego, filantrop i organizator zakładów wychowawczych dla ubogiej młodzieży. 24 grudnia 1898 r. – podczas uroczystości odsłonięcia – poświęcił pomnik Adama Mickiewicza w Warszawie. W 1915 r. – po wyjściu Rosjan z Warszawy – zawiązał Komitet Budowy Świątyni Opatrzności.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Janem Siemcem datują się następująco: 01) 24 grudnia 1898 r. – Warszawa.

SIEMIRADZKI HENRYK Hektor [24.10.1843 – 23.08.1902]


Syn Hipolita i Michaliny z Pruszyńskich. Polski malarz, przedstawiciel akademizmu. Kawaler Legii Honorowej. Ukończył studia przyrodnicze w Petersburgu, studia malarskie na Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Wyjechał do Monachium, gdzie spotkał wielu polskich malarzy, a wśród nich Józefa Brandta i Stanisława Witkiewicza.
W 1872 r. wyjechał do Włoch. Zwiedził Wenecję, Florencję, Neapol oraz Rzym, gdzie zamieszkał w pobliżu Placu Hiszpańskiego. W 1873 r. ożenił się ze swoją osiemnastoletnią kuzynką Marią Pruszyńską. Mieli czworo dzieci. W 1884 r. kupił dworek w Strzałkowie koło Radomska, gdzie przez wiele lat spędzał tu wraz z rodziną letnie wakacje. W 1901 r. zachorował, stracił mowę. Na krótko przed śmiercią wyjechał do Strzałkowa i tam zmarł. Pochowany w krypcie zasłużonych na Skałce
w Krakowie.
Był członkiem wielu akademii europejskich. Tematykę swych dzieł czerpał z antyku. Malował kompozycje monumentalne i teatralne. W 1879 r. obraz „Pochodnie Nerona” ofiarował Krakowowi jako pierwszy obraz do krakowskiego Muzeum Narodowego. Był autorem wielu obrazów a także kurtyn teatrów w: Krakowie (1896 r.) i Lwowie (1900 r.).
Jego "Pochodnie Nerona" były dla Henryka Sienkiewicza jednym z impulsów do napisania powieści "Quo vadis". Z pisarzem spotykał się: 1) we wrześniu 1890 r.
w Krakowie; 2) w grudniu 1890 r. w Rzymie i oprowadzał go po Wiecznym Mieście, pokazując mu m. in. kaplicę z napisem „Quo vadis” na frontonie; 3) jesienią 1901 r.
w Łodzi.

SIENKIEWICZ ANIELA [1858 – 1883]


Córka Józefa i Stefanii z Cieciszowskich. Siostra Henryka Sienkiewicza. Wyszła za mąż za Jana Wacława Komierowskiego.

SIENKIEWICZ ARTUR Władysław [1834 – 1896] – herbu SIENIUTA


Syn Karola (1793 – 1860) i Świętosławy z Borzęckich. Dyrektor Banque d’Escompte w Paryżu. Jego żoną była Kazimiera z Rakowskich. Mieli troje dzieci:
Charlotte (1869 – 1959), Marię (1871 – 1952) i Aleksandra (1874 – 1943).
W 1888 r. Henryk Sienkiewicz był ich gościem w domu w Paryżu przy Rue de Prony, między innymi: 25 października 1888 r.

SIENKIEWICZ CHARLOTTE [1869 – 1959]


Biografia nieustalona. Córka Artura Władysława Sienkiewicza z Paryża.
W lutym 1889 r. przebywała w Warszawie w u Teresy ze Zbyszewskich Czarnowskiej. Charlottę Sienkiewiczównę Henryk Sienkiewicz spotkał 20 lutego 1889 r.
i 27 lutego 1889 r. na balu w warszawskim ratuszu. Ona natomiast odwiedziła pisarza 28 lutego 1889 r. w jego mieszkaniu w Warszawie.

SIENKIEWICZ HELENA [właściwie: MARIA HELENA Emilia] [1852 – 1910]


Córka Józefa i Stefanii z Cieciszowskich. Siostra Henryka Sienkiewicza znana pod swoim drugim imieniem: HELENA. Odznaczała się pewnymi zdolnościami literackimi, przerabiając na powiastki dzieła brata i tłumacząc powieści z języków obcych. Od 1879 r. kanoniczka w Zgromadzeniu Panien Kanoniczek w Warszawie na Pl. Teatralnym (zgromadzenia założonego w 1745 r. przez Józefę z Zahorowskich Zamoyską). Do zgromadzenia mogły należeć panny, które udowodniły szlachectwo od sześciu pokoleń. Miały wysoką pozycję społeczną i zabezpieczenie życiowe. Mogły wychodzić za mąż i co roku miały prawo do trzymiesięcznego urlopu. Zgromadzenie to istniało przez dwieście lat i zostało zniweczone w 1945 r. Kościół i dom kanoniczek przy Pl. Teatralnym - naprzeciwko Teatru Wielkiego - zostały rozebrane, pomimo tego, iż były już częściowo odbudowane.
Henryk Sienkiewicz przeznaczył na wyposażenie siostry swoje honorarium za sztukę „Na jedną kartę”.
Matka chrzestna córki swojego brata Henryka - Jadwigi Marii Łucji Heleny.
Pochowana w grobowcu na Powązkach w Warszawie - kwatera 26.



[Zdjęcia dzięki uprzejmości www.cmentarium.sowa.website.pl].

SIENKIEWICZ HENRYK [1852 – 1936]


Biografia nieustalona. Przyrodnio-stryjeczny brat powieściopisarza. Autor „Wspomnień sierżanta Legii Cudzoziemskiej” (Warszawa, 1914 r.) z przedmową wielkiego Henryka Sienkiewicza, który 04 sierpnia 1887 r. wspominał o swoim krewnym w liście do Mścisława Godlewskiego.

SIENKIEWICZ HENRYK Józef [15.07.1882 – 27.06.1959]
[określany przez H. S. jako: CHŁOPCZYSKO, CHUDEUSZ, HE, HENISKO, MAŁA FIGURA, STARY]


Syn Henryka Sienkiewicza i Marii z Szetkiewiczów. Studiował w Krakowie i Lwowie. W 1907 r. przeniósł się do Paryża, gdzie ukończył École des Beaux-Arts, uzyskując tytuł inżyniera architekta. W 1910 r. zamieszkał w Krakowie i podjął pracę przy odbudowie Wawelu. W 1920 r. służył w Wojsku jako ochotnik, a następnie do 1926 r. pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, po czym na stałe osiadł w Oblęgorku. W sierpniu 1925 r. poślubił Zuzannę Cielecką herbu Zaremba.
Pochowany w Chełmcach koło Oblęgorka.

SIENKIEWICZ JADWIGA Maria Łucja Helena [13.12.1883 – 29.12.1969]
[określana przez H. S. jako: DZINKA, DZINKA MAŁA]


Córka Henryka Sienkiewicza i Marii z Szetkiewiczów. Żona Tadeusza Korniłowicza.
Studiowała malarstwo u Miłosza Kotarbińskiego w Warszawie oraz w École des Beaux-Arts w Paryżu. Była słuchaczką Bergsona na Sorbonie. W czasie I wojny światowej – pielęgniarka Szpitala Legionowego. Ochotniczka w wojnie 1920 r. i 1921 r. Tłumaczka w czasie plebiscytu cieszyńskiego. Podczas powstania warszawskiego prowadziła kuchnię powstańczą dla bezdomnych. Tłumaczka dzieł Alfreda de Figny, Romaina Rollanda, Josepha Conrada i innych. Odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w przybliżaniu literatury światowej.
Pochowana w grobowcu na Powązkach w Warszawie.



[Zdjęcia dzięki uprzejmości www.cmentarium.sowa.website.pl].

SIENKIEWICZ JÓZEF Paweł Ksawery
[30.06.1813 – 25.02.1896] herbu „Oszyk”


Syn Józefa Sienkiewicza (oficera napoleońskiego, później nadleśniczego w Puszczy Kozienickiej, właściciela wsi Grotki pod Kozienicami) i Tekli Niewodowskiej.
9 czerwca 1843 r. ożenił się ze Stefanią Cieciszowską. Z małżeństwa tego na świat przyszły dzieci: Zofia Sienkiewicz, Kazimierz Sienkiewicz, Henryk Sienkiewicz, Aniela Sienkiewicz, Maria Sienkiewicz i Helena Sienkiewicz. Po śmierci żony, w 1873 r. gospodarował u Adama Cieciszowskiego w Woli Okrzejskiej, a około 1888 r. osiadł przy zamężnej córce, Zofii Sieńkiewicz, w Lublinie.
Pochowany w grobowcu na Powązkach w Warszawie - kwatera 26.



[Zdjęcia dzięki uprzejmości www.cmentarium.sowa.website.pl].

SIENKIEWICZ KAZIMIERA - patrz RAKOWSKA KAZIMIERA


SIENKIEWICZ KAZIMIERZ [05.07.1844 – 1871]


Syn Józefa i Stefanii z Cieciszowskich. Brat Henryka Sienkiewicza. Poległ młodo podczas wojny francusko-pruskiej pod Orleanem.

SIENKIEWICZ MARIA [? – ?]


Córka Józefa i Stefanii z Cieciszowskich. Siostra Henryka Sienkiewicza. Zmarła młodo.

SIENKIEWICZ MARIA - patrz SZETKIEWICZ MARIA


SIENKIEWICZ MARIA [1871 – 1952]


Biografia nieustalona. Córka Artura Władysława Sienkiewicza z Paryża.
W lutym 1889 r. przebywała w Warszawie w u Teresy ze Zbyszewskich Czarnowskiej. Marię Sienkiewiczównę Henryk Sienkiewicz spotkał 20 lutego 1889 r. i 27 lutego 1889 r. na balu w warszawskim ratuszu. Ona natomiast odwiedziła pisarza 28 lutego 1889 r. w jego mieszkaniu w Warszawie.

SIENKIEWICZ STEFANIA - patrz CIECISZOWSKA STEFANIA


SIENKIEWICZ ZOFIA [? – 12.07.1903]


Córka Józefa i Stefanii z Cieciszowskich. Siostra Henryka Sienkiewicza. Wyszła za mąż za swego kuzyna, Lucjana Sieńkiewicza, człowieka niezaradnego,
przez co stale była w kłopotach finansowych. Przejawiała pewne zdolności literackie.
Pochowana na Cmentarzu Kule w Częstochowie.


[1. Cmetarz Kule w Częstochowie - wejście główne; 2. Grób Zofii z Sienkiewiczów Sieńkiewicz]


[3 - 4) Grób Zofii z Sienkiewiczów Sieńkiewicz]

[Zdjęcia - Krzysztof Grabiński]

SIENKIEWICZ ZUZANNA - patrz CIELECKA ZUZANNA


SIEROCIŃSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. 10 października 1897 r. odwiedziła ona Henryka Sienkiewicza w Warszawie.

SIESISKI MIECZYSŁAW [1829 – 19.05.1899]


Właściciel ziemski z powiatu poniewieskiego, gub. kowieńskiej. Mąż Felicji z Kozakowskich. Więziony w Poniewieżu i Wilnie, skazany na śmierć. Następnie karę zmieniono na 20 lat ciężkich robót w Usoli pod Irkuckiem. Przeniesiony do Tobolska, Astrachania, a następnie do Warszawy, gdzie mieszkał do śmierci. Urzędnik Wydziału Gospodarczego Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Mieczysławem Siesickim datują się następująco: 01) 18 listopada 1888 r. – Warszawa; 02) wrzesień 1888 r. – Teplitz.

SIKORSKI JÓZEF [1813 - 1896]


Redaktor „Gazety Polskiej” w latach 1865 - 1874, poprzednik Edwarda Lea na tym stanowisku.
Nie doceniał on talentu Henryka Sienkiewicza. Zarzucał pisarzowi, że w pisanych przez niego do gazety felietonach zbyt wiele jest poezji, a za mało faktów.

SKARBEK ZOFIA [15.05.1847 – 18.05.1897] – herbu AWDANIEC


Biografia nieustalona. Córka Fryderyka Floriana i Pelagii Gertrudy Matyldy z Rutkowskich Skarbków. Wyszła za mąż za Bronisława Łuszczewskiego.
Spotkania Zofii ze Skarbków Łuszczewskiej z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 20 października 1889 r. – Kaltenleutgeben – wspólny spacer.

SKARŻYŃSKI STANISŁAW [1847 – 1921] – herbu BOŃCZA


Syn Edmunda. Właściciel Popowa, Wierzbicy, Janek, Wielęcina, Tuliszkowa, Komorowa i Białej. Absolwent Szkoły Głównej Warszawskiej jako magister prawa
i administracji. Dalszą edukację kontynuował w Paryżu w Ecole de droit i Heidelbergu. Po powrocie do kraju Skarżyński osiadł na roli. W wieku 28 lat został Radcą Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Pełnił również funkcję sędziego gminy. Po upadku majątku Stanisław przeniósł się do Warszawy. Tam rozwinął działalność
na polu ekonomicznym i politycznym. Mąż Marii z Orsettich herbu Złotokłos, córki Wilhelma, dziedzica Oporowa. Ze związku tego pochodzą dzieci: Maurycy (? – 1921), Stanisław (? – 1924), Maria (? – 1919) primo voto Pruszyńska, secundo voto Puzyna, zmarła w 1919 r. i Ludwik (? – 1918 r.). Pisał prace z dziedziny polityki ekonomicznej i kredytowej, między innymi: „O rencie gruntowej, O systemie przekazów czekowych, Bimetalizm i wpływ dewaluacji srebra na kryzys ekonomiczny”.

Rówieśnik Henryka Sienkiewicza. Istnieje duże prawdopodobieństwo, iż to właśnie on wspominał wspólnie spędzony z pisarzem czas w Gimnazjum II (klasy: V i VI)
w Warszawie w Pałacu Staszica i w Gimnazjum IV (Wielopolskiego) w Warszawie przy ul. Królewskiej 13.

[Powyższe dane biograficzne uzyskano dzięki uprzejmości Pani Ewy Żmijewskiej z Popowa Kościelnego, nauczyciela języka polskiego w Szkole Podstawowej
imienia Mikołaja Kopernika w Serocku i badacza historii swojej miejscowości.]

SKIBNIEWSKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Litwin. Henryk Sienkiewicz spotkał go w październiku 1887 r. w Kaltenleutgeben. Wspomina go w liście z 18 października 1887 r. do Jadwigi Janczewskiej.

SKLEPIŃSKI KAROL [? – ?]


Pochodził ze Lwowa. Przebywał w tym samym czasie (1897 r.), co i Henryk Sienkiewicz, w Ragaz w Szwajcarii.

SKŁODOWSKA BRONISŁAWA [1865 – 1939] – herbu DOŁĘGA


Córka Władysława i Bronisławy z Boguskich Skłodowskich.
Polska lekarka, starsza siostra Marii Skłodowskiej-Curie, pierwsza dyrektor Instytutu Radowego.
Absolwentka medycyny w Paryżu.
Około 1890 r. wyszła za mąż za emigranta politycznego Kazimierza Dłuskiego i zaprosiła Marię do siebie.
Po powrocie do kraju w 1902 r. Dłuscy stworzyli w Zakopanem sanatorium dla ludzi z chorobami płuc.
W drugiej połowie lat 20. XX w. otworzyli w podwarszawskim Aninie prewentorium przeciwgruźlicze.
W 1930 r. Bronisława zaangażowała się w budowę Instytutu Radowego w Warszawie.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Bronisławą ze Skłodowskich Dłuską datują się następująco: 01) 16 maja 1897 r. – Parc-Saint-Maur.




Na zdjęciu: Władysław Skłodowski z córkami (od lewej): Marią, Bronisławą i Heleną.

[Źródło: Wikipedia. Autor nieznany.][To zdjęcie należy do domeny publicznej, ponieważ zgodnie z art. 3 ustawy z 29 marca 1926 r. oraz art. 2 ustawy z 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim fotografie polskich autorów (lub fotografie, które ukazały się po raz pierwszy w Polsce lub równocześnie w Polsce i za granicą) opublikowane
bez wyraźnego zastrzeżenia praw autorskich przed uchwaleniem ustawy z 23 maja 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie podlegają ochronie – należy domniemywać, że są własnością publiczną.]

SKŁODOWSKA-CURIE MARIA [07.11.1867 – 04.07.1934] – herbu DOŁĘGA


Córka Władysława. Żona Pierre'a Curie, matka Eve Curie i Irène Joliot-Curie. Fizyk i chemik narodowości polskiej. Obywatelka polska i francuska.
Dokonania: opracowanie teorii promieniotwórczości, technik rozdzielania izotopów promieniotwórczych, odkrycie dwóch nowych pierwiastków: radu i polonu.
Dwukrotnie wyróżniona Nagrodą Nobla za osiągnięcia naukowe: po raz pierwszy – w 1903 r. – z fizyki; po raz drugi – w 1911 r. – z chemii za wydzielenie czystego radu.
Absolwentka pensji dla dziewcząt, gimnazjum dla dziewcząt. Była guwernantką, wspierając finansowo siostrę Bronisławę. W 1890 r. wróciła do ojca, u którego przebywała do jesieni 1891 r. W październiku zdecydowała się na wyjazd do Francji do siostry Bronisławy i jej męża Kazimierza Dłuskiego. W 1891 r. zdała egzaminy wstępne na wydział fizyki i chemii – jako pierwsza kobieta w historii paryskiej Sorbony. W 1893 r. uzyskała licencjat z fizyki i zaczęła pracować jako laborantka
w laboratorium Zakładów Lippmana. Dalej studiowała na Sorbonie, uzyskując w 1894 r. drugi licencjat z matematyki. W tym samym roku poznała Francuza Pierre’a Curie, którego poślubiła w 1895 r. Maria Skłodowska rozpoczęła żmudną pracę rozdzielania rudy uranu na pojedyncze związki chemiczne i poszukiwanie związku powodującego jej wysoką radioaktywność. Badania te po 4 latach doprowadziły do odkrycia najpierw polonu, następnie dużo bardziej radioaktywnego radu, a także do wyjaśnienia prawdopodobnych przyczyn zjawiska radioaktywności jako efektu rozpadu jąder atomów. W 1903 r. Maria Skłodowska-Curie jako pierwsza kobieta w historii otrzymała stopień doktora fizyki i w tym samym roku przyznano jej też Nagrodę Nobla. Pierre’owi Curie władze Sorbony przyznały stanowisko profesora i zezwoliły na założenie własnego laboratorium, w którym żona Maria została kierownikiem badań. W tym też czasie urodziła dwie córki Eve i Irène. 19 kwietnia 1906 r. Pierre Curie zginął tragicznie. Maria za zgodą władz uczelni przejęła prowadzenie laboratorium. Stała się w ten sposób pierwszą kobietą-profesorem Sorbony. W 1911 r. otrzymała drugą Nagrodę Nobla. W czasie I wojny światowej została szefem wojskowej komórki medycznej zajmującej się organizowaniem polowych stacji rentgenograficznych.
Po wojnie szefowała Instytutowi Radowemu w Paryżu. W 1932 r. z pomocą Prezydenta RP, Ignacego Mościckiego, został założony w Warszawie jeden z pierwszych takich instytutów (obecnie Centrum Onkologii — Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie). Jego pierwszym szefem została jej siostra, Bronisława. Maria ofiarowała nowej placówce gram radu. Zmarła w 1934 r., a w 1995 r. jako pierwsza kobieta została pochowana pod kopułą paryskiego Panteonu. Odznaczona została Legią Honorową. Profesor Maria Skłodowska-Curie została uhonorowana doktoratami honorowymi: Politechniki Lwowskiej (1912 r.), Uniwersytetu Poznańskiego
(1922 r.), Uniwersytetu Jagiellońskiego (1924 r.) i Politechniki Warszawskiej (1926 r.).
W 1912 r. Henryk Sienkiewicz namawiał ją do powrotu do Polski i podjęcia tu pracy naukowej.

SKRZYŃSKI KAZIMIERZ [? – ?]


Biografia nieustalona. Kolega pisarza z lat uniwersyteckich. Na przełomie lat 1893/1894 pisał o Henryku Sienkiewiczu do gazety „Kraj”.

SKRZYŃSKI STEFAN [1866 – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz spotkał go w 1893 r.

SŁAWIŃSKI MICHAŁ [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum Realnego. Pisarz wspomina go w listach z: 1865 r., 03 marca 1866 r. - do Konrada Dobrskiego.

SŁUGOCKA HELENA [? – ?]


Temat wielu listów z Poświętnego Henryka Sienkiewicza do Konrada Dobrskiego.

SMITH ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Metys-przewodnik towarzyszący wyprawie na polowanie na bawoły w październiku i listopadzie 1877 r. na stepach Wyoming w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Do każdego wozu przydany był mulnik, razem więc sześciu mulników do sześciu wozów, nie licząc dwóch przewodników Metysów: Smitha i Bulla, oraz starego strzelca zwanego Left Hand (Lewa Ręka, mańkut), którego prawdziwego nazwiska
nie mogłem się dopytać, ale z którym zaprzyjaźniłem się wielce od razu. (…)”

SMITH ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Evana Smitha, brytyjskiego konsula generalnego w Zanzibarze. Henryk Sienkiewicz odwiedził ją dwukrotnie w okresie od 16 do 18 lutego 1891 r. w Zanzibarze.

SMITH EVAN [? – ?]


Biografia nieustalona. Pułkownik. Brytyjski konsul generalny w Zanzibarze. Henryk Sienkiewicz odwiedził go dwukrotnie w okresie od 16 do 18 lutego 1891 r. 19 lutego 1891 r. obaj byli gośćmi sułtana Zanzibaru, Ali'ego Ibn-Saida'a.

SMOLKA STANISŁAW [29.06.1854 – 27.08.1924]


Syn Franciszka.
Polski historyk, współtwórca i przedstawiciel krakowskiej szkoły historycznej.
Badał głównie początkowe okresy historii Polski: piastowski, jagielloński, i czasy Królestwa Polskiego. W latach 1876 – 1883 – profesor Uniwersytetu we Lwowie,
1883 - 1902 – Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 1895 – 1896 – rektor tej uczelni. W latach 1902 – 1919 – dyrektor Archiwum Akt Grodzkich i Ziemskich w Krakowie, od 1919 r. – profesor KUL. Od 1881 r. – członek krakowskiej Akademii Umiejętności, w latach 1891-1902 – jej sekretarz generalny. Jeden z najbardziej zasłużonych współpracowników Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Członek Towarzystwa Tatrzańskiego.
Pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Autor prac i studiów, m. in.: „Henryk Brodaty. Ustęp z dziejów epoki piastowskiej” (1872 r.), „Mieszko Stary i jego wiek” (1881 r.), „Uwagi
o pierwotnym ustroju społecznym Polski piastowskiej”
(1881 r.), „Szkice historyczne” (1882 – 1883), „Dzieje narodu polskiego” (1897 r.), „Poczet królów polskich. Zbiór portretów historycznych” (1893 r.), „Polityka Lubeckiego przed powstaniem listopadowym” (1907 r.).
W 1882 r. jako redaktor "Czasu" nawiązał współpracę z redagującym "Słowo" Henrykiem Sienkiewiczem. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza
ze Stanisławem Smolką datują się następująco: 01) grudzień 1886 r. - Rzym; 02) czerwiec 1899 r. - Kraków.

SMÓLSKI GRZEGORZ [1844 – 1911]


Dziennikarz Wiedeński.
18 czerwca 1887 r. w Kaltenleutgeben przeprowadził z Henrykiem Sienkiewiczem wywiad, który ukazał się 21 czerwca 1887 r. w „Kurierze Codziennym”. Następnie spotkali się jeszcze: w październiku 1887 r. - w Wiedniu.

SOBAŃSKA IZA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Marii z Potulickich Sobańskiej. W liście z 24 czerwca 1892 r. do Jadwigi Janczewskiej Henryk Sienkiewicz napisał:
„(…) Panna ani wie, że trochę mi służyła za model do Toli w Źródle (noweli „U źródła”). (…)”
Udokumentowane spotkania pisarza z Izą Sobańską datują się następująco: 01) czerwiec 1892 r. – Karlsbad.

SOBAŃSKA MARIA – patrz POTULICKA MARIA


SOBIERAŃSKI WACŁAW Zachariasz Józef [06.09.1861 – 12.12.1902]


Biografia nieustalona. Doktor medycyny i filozofii. Profesor farmakologii na Uniwersytecie Lwowskim. Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 07 grudnia 1897 r.:
(…) Przysłali mi także ze Lwowa fotografie robione w czasie naszej wycieczki do Czarnego Stawu przez panią Curtinową… (…) Prof. Sobierański wygląda jak dobry, siwy staruszek. (…)

SOBOTKIEWICZ GUSTAW [? – 1894]


Powstaniec 1863 r. Zesłaniec na Syberię. Ojciec Marii Dembowskiej. Przyjaciel Kazimierza i Wandy Szetkiewiczów.
07 czerwca 1886 r. razem z Henrykiem Sienkiewiczem jednym zaprzęgiem jechali do Zakopanego. W grudniu 1889 r. obaj panowie spotkali się w Zakopanem.

SOBOTKIEWICZ MARIA [? – ?] – pseudonim MARA


Żona Bronisława Dembowskiego. Przyjaciółka Marii Szetkiewicz, pierwszej żony Henryka Sienkiewicza, opiekująca się nią w 1885 r. podczas jej leczenia za granicą.
W 1886 r. wraz z mężem Bronisławem Dembowskim na stałe przeprowadzili się do Zakopanego i zamieszkali w willi "Chata".
Udokumentowane spotkania Marii z Sobotkiewiczów Dembowskiej z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) druga połowa lutego 1888 r. - w Zakopanem
w willi "Chata"; 2) 19 grudnia 1889 r. - w Zakopanem - w miejscu zamieszkania pisarza; 3) 23 lutego 1890 r. - w Zakopanem w willi "Chata".

SOKOŁOWSKA LUDWIKA [około 1840 – ?] – herbu POMIAN


Córka Edwarda i Anny Józefiny z Kłobukowskich. Żona Leona Dmochowskiego.
W sierpniu i wrześniu 1880 r. u małżeństwa Dmochowskich przebywał Henryk Sienkiewicz.

SOKOŁOWSKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. 26 czerwca 1889 r. Henryk Sienkiewicz spotkał go w Krakowie.

SOKOŁOWSKI ALFRED Marcin [11.11.1849 – 08.03.1924]


Polski lekarz internista, specjalista od spraw płucnych, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, społecznik.
Jeden z pionierów nowoczesnego leczenia chorób układu oddechowego.
Od 1880 r. do końca życia pracował w redakcji „Gazety Lekarskiej”.
W 1908 r. – założyciel Towarzystwa Przeciwgruźliczego.
W 1914 r. – doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Stały sekretarz Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Alfredem Marcinem Sokołowskim datują się następująco: 01) grudzień 1895 r. – Warszawa.












[Fotografia: Autor – nieznany. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

SOKOŁOWSKI MARIAN [13.01.1839 – 25.03.1911]


Syn Leopolda Prawdzic Sokołowskiego i Doroty z Ośniałowskich.
Powstaniec styczniowy, ziemianin, porucznik litewskiego pułku gwardii, absolwent Uniwersytetu Kijowskiego, uczestnik wojny krymskiej, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, historyk sztuki, konserwator zabytków i muzeolog. Członek honorowy Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych. Współzałożyciel Towarzystwa im. Jana Matejki, twórca Fundacji „Dom Matejki”, a tym samym jego muzeum. Członek Rady Artystycznej Ministerstwa Sztuki i Nauki w Wiedniu, Towarzystwa Archeologicznego w Moskwie, Towarzystwa Badaczy Historii Sztuki we Wrocławiu, Instytutu Archeologicznego w Wiedniu, Towarzystwa Starożytności „Prusssia” w Królewcu, Akademii Nauk
w Petersburgu oraz Pradze.
Absolwent Gimnazjum Realnego w Warszawie (1858 r.). W latach 1860 – 1864 przebywał w Paryżu. W końcu stycznia 1863 r. powrócił do Warszawy. W latach 1865 -1866 odbył podróż naukową do Grecji i na Wschód. W 1868 r. przeniósł się do Wiednia. W 1872 r. studiował historię, paleografię, zagadnienia kultury średniowiecza na Uniwersytecie Wiedeńskim. W 1873 r. przeniósł się do Krakowa. W 1878 r. uzyskał doktorat i habilitację z zakresu historii sztuki na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. 07 lutego
1882 r. mianowany został profesorem nadzwyczajnym historii sztuki, a 23 maja 1888 r. – profesorem zwyczajnym, w 1910 r. – profesorem honorowym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Drugim polem aktywności naukowej Mariana Sokołowskiego była Akademia Umiejętności. W 1880 r. został jej korespondentem, a w 1884 r. – członkiem czynnym. W latach 1872 – 1882 był sekretarzem akademijnej Komisji Badania Historii Sztuki, a od 1892 r. – jej przewodniczącym. W 1893 r. objął stanowisko dyrektora Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie, a także kierownictwo Muzeum Sztuki i Archeologii. Od 1887 r. - członek-korespondent wiedeńskiej CK Komisji centralnej do badania i konserwacji zabytków sztuki i pomników historycznych. Opublikowany dorobek naukowy Mariana Sokołowskiego liczy 200 prac ogłoszonych drukiem. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Marianem Sokołowskim datują się następująco: 01) czerwiec 1899 r. – Kraków.

[Fotografia – autor: TLop. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcie znajduje się w domenie publicznej.]

SOZAŃSKI STANISŁAW [1859 – 1939]


Właściciel majątków w Samborskiem i Tarnopolskiem. W 1887 r. mieszkał w Wiedniu i był urzędnikiem Ministerstwa Finansów. W 1927 r. swoje majątki zapisał Polskiej Akademii Umiejętności. Udokumentowane spotkania obu osób datują się następująco: 01) 31 marca 1887 r. w Wiedniu; 02) w okresie od 18 do 20 kwietnia 1887 r.
w Wiedniu; 03) październik 1887 r. w Wiedniu; 04) początek czerwca 1888 r. w Wiedniu; 05) 15 kwietnia 1889 r. - w Wiedniu; 06) koniec grudnia 1894 r. w Wiedniu.

SPASOWICZ WŁODZIMIERZ [16.01.1829 – 27.10.1906]


Polski działacz społeczny, krytyk literacki, publicysta i prawnik w Rosji. Członek ugodowego Stronnictwa Polityki Realnej.
Absolwent gimnazjum w Mińsku, prawa Uniwersytecie Petersburskim. Profesor katedry prawa kryminalnego tegoż uniwersytetu. Wydawca warszawskiego czasopisma „Ateneum” (od 1876 r.), petersburskiego tygodnika „Kraj” (od 1883 r.) Członek redakcji czasopisma „Wiadomości Europy” („Вестник Европы”). Przyjaciel filozofa Władimira Sołowiowa.
Doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1900 r.). Współzałożyciel Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Członek honorowy Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Autor prac z zakresu historii literatur słowiańskich, prawa karnego, historii prawa oraz prawa autorskiego.
W liście z 28 czerwca 1890 r. do Jadwigi Janczewskiej Henryk Sienkiewicz pisze o nim jako o swoim znajomym:
„(…) Z Warszawy ma być duży zjazd. Z moich znajomych Leo już jest, a ma przyjechać Breza, Bogusławski, Gawalewicz, Chmielowski, Spasowicz i wielu innych. (…)”
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Włodzimierzem Spasowiczem datują się następująco: 01) czerwiec 1899 r. - Kraków.

[Autor: 1) Julo. Źródło – Wikipedia.] [Plik własnością publiczną w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie oraz państwach państwach Unii Europejskiej, gdzie prawo autorskie wygasa po 70 latach od śmierci autora.]

STABLEWSKIE ? i ? [? – ?]


Biografie nieustalone. Dwie kobiety. Henryk Sienkiewicz spotkał „panie Stablewskie” w lutym 1898 r. w Nicei.

STACHIEWICZ PIOTR [29.10.1858 – 14.04.1938]


Malarz i ilustrator. Student krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych (1877 – 1883) u Władysława Łuszczkiewicza i Floriana Cynka oraz w Monachium (1883 – 1885). Od 1885 r. mieszkał w Krakowie, gdzie tworzył obrazy religijne, historyczne, rodzajowe i portrety, między innymi portrety kobiety w stroju krakowskim. Autor dekoracji mozaikowej kościoła Ojców Jezuitów. Od 1889 r. – członek Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych i w latach 1900 – 1913 – jego wiceprezes. Tworzył ilustracje do powieści Henryka Sienkiewicza („Jamioł”, „Quo vadis”), poezji Adama Mickiewicza oraz Marii Konopnickiej. W 1931 r. (wraz z Włodzimierzem Tetmajerem) wydał „Album kolorowych reprodukcji Wieliczki”.

STACHOWSCY ? i ? [? – ?] – OJCIEC i CÓRKA


Biografie nieustalone. Henryk Sienkiewicz widział ich we wrześniu 1896 r. w Kaltenleutgeben.

STACHURSKI IGNACY Antoni [? – ?]


Kolega Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum II i IV. Biografia nieustalona. Pisarz wspomina go w liście z 19 kwietnia 1866 r. do Konrada Dobrskiego, stwierdzając, że jego kolega urzęduje w Zakroczymiu.

STADNICKA HELENA [1844 – 1927]


Córka Edwarda Stadnickiego i Ludgardy z Mniszków. Żona Józefa Krasińskiego, właściciela Radziejowic pod Żyrardowem, ordynata na Opinogórze – po śmierci Adama Krasińskiego (1870 – 1909). Helena i Józef Krasińscy mieli: syna Edwarda (1871 – 1940) oraz córki: Franciszkę (1872 - ?), Izabelę (1877 - ?) i Zofię (1883 - ?).
Przyjaciółka Henryka Sienkiewicza, który często ją odwiedzał. Udokumentowane spotkania obu osób datują się następująco: 01) 20 lutego 1889 r. – Warszawa;
02) 28 lutego 1889 r. – Warszawa; 03) 03 marca 1889 r. – Warszawa; 04) 30 marca 1889 r. - Warszawa; 05) 30 czerwca 1890 r. - Kraków; 06) przełom lat 1894/1895 - Warszawa.

STADNICKA KONSTANCJA – patrz JORDAN KONSTANCJA


STADNICKA LUDGARDA - patrz MNISZEK LUDGARDA


STADNICKI EDWARD Piotr Franciszek [17.06.1817 – 21.05.1902] - herbu DRUŻYNA * HRABIA


Poseł na Sejm Galicyjski. Właściciel zamku Frain (Vranov, Wronowo) na Morawach. Ojciec Heleny Krasińskiej z Radziejowic.
Udokumentowane spotkania Edwarda Stadnickiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) czerwiec 1888 r. - Wiedeń - wzajemne poznanie; 2) listopad 1888 r., 24 do 26 października 1889 r. – pisarz bawił u niego na zamku we Frain (Vranov nad Topľou) na Morawach; 3) lipiec 1890 r. - Kaltenleutgeben - podczas kuracji.

STADNICKI TOMASZ [1838 – ?]


Biografia nieustalona. Poseł do Rady Państwa w Wiedniu. Mąż Konstancji z Jordanów. Henryk Sienkiewicz widział Tomasza Stadnickiego: 01) w październiku 1892 r. –
w Kaltenleutgeben.

STANISŁAW [? – ?]


Biografia nieustalona. 21 stycznia 1889 r. w Zakopanem – wspólnie z Bartłomiejem Obrochtą, Sabałą (Janem Krzeptowskim) i Józefem przyjęli muzyką Henryka Sienkiewicza.

STARZEŃSKA GABRIELA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Kazimierza i Zofii z Ożarowskich Starzeńskich.
Henryk Sienkiewicz spotkał ją 03 marca 1889 r. na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

STARZEŃSKA ZOFIA – patrz OŻAROWSKA ZOFIA


STARZEŃSKI EDMUND [1844 – 1901] – HRABIA


Kolekcjoner, mecenas sztuki. Chętnie wspierał literatów oraz artystów; w swoim domu w Mogilnicy na Ukrainie gościł niejednokrotnie wybitne osobistości drugiej polowy XIX w., m. in.: Henryka Sienkiewicza (czerwiec 1879 r.), Andrzeja i Wojciecha Grabowskich, Karola Brzozowskiego, Ordona oraz Władysława Bełzę.
Działalność kolekcjonerska Edmunda Starzeńskiego datuje się co najmniej od około 1861 r. Zbierał pamiątki narodowe, archiwalia, różnego rodzaju „starożytności, zabytki etnograficzne oraz okazy przyrodnicze. W skład kolekcji wchodziły również zabytki archeologiczne pochodzące z odkryć na terenie wschodniej Galicji.
W 1887 r. przeniósł swoją siedzibę do Kołomyi. Tam urzeczywistnił długoletnie zamiary udostępnienia swych zbiorów „szerszej publiczności” i w 1892 r. doprowadził
do otwarcia prywatnego Muzeum Pokuckiego, umiejscowionego w willi hrabiego. W 1909 r. Bronisława z Ogończyk-Sidorowiczów Starzeńska (wdowa po Edmundzie Starzeńskim) przekazała część zbiorów na rzecz Muzeum Narodowego w Krakowie.

STARZEŃSKI KAZIMIERZ [? – ?]


Biografia nieustalona. Mąż Zofii z Ożarowskich. Ojciec Gabrieli ze Starzeńskich Komarowej.
Henryk Sienkiewicz spotkał go 03 marca 1889 r. na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

STEFANIA - patrz KOBURG STEFANIA Klotylda Luiza Hermiona Maria Charlotta


STERNBACH LEON [02.07.1864 – 20.02.1940]


Syn Józefa i Antoinette Goldhammer.
Polski filolog klasyczny i bizantynista żydowskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności, Towarzystwa Naukowego we Lwowie, Akademii Umiejętności w Pradze, Austriackiego Instytutu Archeologicznego
i Society for the Promotion of Hellenic Studies w Londynie. Absolwent gimnazjum w Drohobyczu, filologii na uniwersytetach w Lipsku
i Dreźnie (1882 – 1883) oraz w Wiedniu (1883 – 1885). W 1885 r. w Wiedniu uzyskał doktorat, a w 1889 r. na Uniwersytecie Lwowskim habilitację. Od 1890 r. współpracował z „Geschichte der Byzantynischen Literatur”. W 1892 r. został profesorem nadzwyczajnym
i objął kierownictwo III Katedry Filologii Klasycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1894 r. został powołany na członka-korespondenta Akademii Umiejętności. W 1897 r. został profesorem zwyczajnym. W 1902 r. został członkiem czynnym Akademii Umiejętności
w Krakowie. W 1918 r. otrzymał doktorat honoris causa UJ. Od 1933 r. był dyrektorem Wydziału I Polskiej Akademii Umiejętności.
W 1935 r. przeszedł na emeryturę, otrzymując tytuł profesora honorowego. W 1939 r. został aresztowany przez hitlerowców
i zamordowany w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen.
W pracy naukowej zajmował się m.in. literaturą gnomologiczną, patrologią, paremiologią i językiem greckim. Badał dorobek Grzegorza
z Nazjanzu. Przygotował krytyczne wydania dzieł Michała Psellosa, Menandra i Ezopa. Badał genezę przysłów polskich. Wybrane prace: „Meletemata graeca” (1886 r.), „De G. Pisidae apud Theophanen aliosque historicos reliquis” (1889 – 1900), „Epitafium na Sklerajnę” (1891 r.), „G. Pisidiaecarmina inedita” (1891 – 1892), „Analecta Photiana” (1893 r.), „Gnomologium Parisinum ineditum. Appendix Vaticana” (1893 r.), „Photii patriarchae Opusculum paraeneticum. Appendix gnomica, excerpta Parisiana” (1893 r.), „Dilucidationes Aesopiae” (1894 r.), „Fabularum Aesopiarum Sylloge” (1894 r.), „Appedix critica de Joanne Euchaitensi” (1897 r.), „Methodi Patriarchae opusculum paraeneticum” (1897 r.), „De G. Pisidae carmina historica” (1899 – 1900), „De G. Pisidae fragmentis a Suida servatis” (1899 – 1900), „Observationes in Georgii Pisidae carmina historica. Appendix metrica” (1899 – 1900), „Analecta Manassea” (1901 r.) „Manassae versus inediti” (1902 r.), „De Joanne Psello” (1903 r.), „Nicolai Calliclis Carmina” (1903 r.), „De cornicula Horatiana” (1935 r.), „Quaestiones paroemiographicae” (1936 r.), „Uwagi paremiograficzne do pism Mikołaja Reja” (1937 r.) i „Homera Iliada. Pomór, gniew” (1983 r.). Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Leonem Sternbachem datują się następująco:
01) czerwiec 1899 r. – Warszawa.

[Fotografia – autor nieznany. Źródło – Wikipedia.] [Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się
w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

STOJOWSKA MARIA - patrz BOGDAŃSKA MARIA


de STOJOWSKI ZYGMUNT Denis Antoni Jordan [08.04.1870 – 05.11.1946] – znany również jako STOJOWSKI SIGISMOND


Syn Alfreda i Marii z Bogdańskich.
Polski pianista i kompozytor. Pierwszymi jego nauczycielami byli: Henryk Bobiński, Stanisław Dybowski, Alfred Kołaczkowski i Antoni Płachecki. W Krakowie uczęszczał do gimnazjum św. Anny, a muzyki uczył go Władysław Żeleński. Dom Stojowskich odwiedzali światowej sławy muzycy: Hans von Bülow, Józef Hofmann, Maurycy Rosenthal i Anton Rubinstein. W 1887 r. Zygmunt Stojowski rozpoczął studia muzyczne w Paryżu pod kierunkiem między innymi: Louisa Diémera, Léo Delibesa, i Theodore’a Dubois’a – na Sorbonie: filozofię, literaturę i języki. Władał językiem: angielskim, francuskim, łaciną, niemieckim, rosyjskim, starożytną greką. Swoją karierę pianisty rozpoczął w 1891 r. koncertem w paryskiej Sali Gerarda. W 1905 r. przybył do Nowego Jorku. Tu 1 marca 1915 r. Orkiestra Filharmonii Nowojorskiej poświęciła cały koncert jego utworom. Zygmunt Stojowski pozostał już w Stanach Zjednoczonych. Występował z różnymi orkiestrami amerykańskimi i kształcił pianistów.

Skomponował między innymi: Concertstück na wiolonczelę
i orkiestrę, kantatę „Le printemps” na chór mieszany i orkiestrę, kantatę „Modlitwa za Polskę” do słów Zygmunta Krasińskiego, symfonię d-moll, suitę Es-dur na orkiestrę op. 9, II koncert fortepianowy.

24 października 1888 r. Henryk Sienkiewicz spotkał go wraz z matką Marią Stojowską podczas wizyty u Władysława i Heleny z Rosenów Górskich w domu w Paryżu przy Rue Boissiere.


[Fotografie – Autor: 1) Tagishsimon. Źródło – Wikipedia. ] [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

STOLARCZYK JÓZEF [12.02.1816 – 06.07.1893]


Ksiądz (od 28.08.1842 r.). Pierwszy proboszcz Zakopanego, taternik.
Absolwent gimnazjum Pijarów w Podolińcu, teologii Seminarium w Tarnowie. Służbę kapłańską pełnił w: Makowie (1842 – 1843), w Nowym Targu (do 1847 r.),
w Tarnowie (1847 r.). Następnie zostaje pierwszym proboszczem zakopiańskim. Rozbudował drewniany kościółek, rozpoczął budowę nowego, murowanego, utworzył pierwszy cmentarz i założył pierwszą szkołę w Zakopanem. Przyczynił się do spopularyzowania Zakopanego jako letniska. Napisał wspomnienie „Wycieczka na szczyt Gerlachu”. Wybitny taternik swojej epoki. Dokonał: 1. wejścia na Baranie Rogi (1867 r.), 7. wejścia na Gerlach (1874 r.), 3. wejścia na Lodowy Szczyt. Honorowy członek Towarzystwa Tatrzańskiego (od 1883 r.). Pochowany w Zakopanem na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku.
W końcu sierpnia i we wrześniu 1886 r., wraz z rodziną, w domu księdza wypoczywał Henryk Sienkiewicz. Następnie pisarz odwiedził go: 16 lutego 1888 r., 24 stycznia 1889 r. (w Zakopanem). Ksiądz odwiedził pisarza: 23 stycznia 1889 r. w Zakopanem.

STRUVE HENRYK [27.06.1840 – 16.05.1912] – pseudonim FLORIAN GĄSIOROWSKI


Polski filozof, historyk polskiej myśli filozoficznej i estetyk. Absolwent filozofii na uniwersytetach niemieckich. Doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego
(1900 r.). W latach 1863 – 1870 – profesor Warszawskiej Szkoły Głównej, a w latach1871 – 1903 – profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1873 r. – członek Akademii Umiejętności. Członek: Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Towarzystwa Czytelni Akademickiej we Lwowie. Członek i od 1903 r. – prezes Komitetu Zarządzającego Kasą im. Józefa Mianowskiego i Warszawskiej Kasy Literackiej. Od 1903 r. mieszkał w Anglii. Współpracował z „Biblioteką Warszawską” i „Kłosami”.
Autor licznych artykułów i rozpraw. Oddzielnie napisał m.in.: „O istnieniu duszy i jej udziale w chorobach umysłowych” (1867 r.), „Historia logiki jako teorii poznania
w Polsce” (1870 r.), „Wykład systematyczny logiki” (1870 r.), „Synteza dwóch światów” (1876 r.), „Hamlet. Eine Charakter-Studie” (1876 r.), „Życie i prace Józefa Kremera” (1881 r.), „Estetyka barw” (1886 r.), „Sztuka i piękno” (1892 r.), „Wstęp krytyczny do filozofii” (1896 r.).
Związki Henryka Sienkiewicza z Henrykiem Struve sięgają czasów, kiedy pisarz studiował w Szkole Głównej, a następnie Kasy Literackiej, gdzie Henryk Sienkiewicz był prezesem, a Henryk Struve jego zastępcą. Udokumentowane spotkania obu panów datują się następująco: 21 marca 1899 r. - Warszawa.

STRYJEWSKI ? [? – ?]


Naczelnik telegrafu na odcinku kolei Ruszczuk - Warna, którego Henryk Sienkiewicz poznał i wspominał w liście z 12 października 1886 r. do Jadwigi Janczewskiej.

STRZAŁKOWSKI JULIAN [? – ?]


Kolega Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum IV w Warszawie. Henryk Sienkiewicz wspomniał o nim w liście z grudnia 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

STULGIŃSKA EMILIA - patrz NAGURSKA EMILIA


STULGIŃSKI ANTONI [? – 1915]


Syn Ignacego. Absolwent Instytutu Technologicznego (dział papierniczy) w Petersburgu. Dyrektor papierni w Dobruszu pod Homlem (własności książąt Paskiewiczów). Mąż: primo voto – Łucji z Godlewskich (zmarłej około 1883 r.) i secundo voto Emilii z Nagurskich. Właściciel majątku Stulgi koło Szawel, skonfiskowanego po powstaniu styczniowym.
Na początku lipca 1888 r. pisarz spotkał go w Kaltenleutgeben.

SUCHODOLSKA KAROLINA - patrz CZAJKOWSKA KAROLINA


SUMIŃSKI ZYGMUNT [1845 – 1885] – herbu LESZCZYC * pseudonim LIGĘZA


Publicysta. Współpracownik „Niwy”, w której w 1879 r. prowadził dział „Sprawy bieżące”. Pisał również artykuły do „Wieku”, a w „Bibliotece Umiejętności Prawnych” opracował po polsku „Statystykę moralności” MORITZA Wilhelma DROBISCHA.

von SUTTNER BERTA Sophie Felicitas Freifrau - patrz KINSKY BERTA von Chinic und Tettau


SUZIN WŁADYSŁAW [? – ?]


Biografia nieustalona. Wieloletni bibliotekarz Stacji Naukowej Polskiej Akademii Umiejętności w Paryżu. Henryk Sienkiewicz widział Władysława Suzina w: 01) lipcu 1898 r.

SWEJKOWSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz poznał ją we wrześniu 1890 r. w Krakowie u Julii z Mańkowskich Ostrowskiej, co opisuje w liście z 13 września 1890 r.
do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Byłem raz u pani Ostrowskiej (Julii z Mańkowskich Ostrowskiej), u której poznałem p. Swejkowską (?)… (…) Pani Swej[kowska] ma tyle zmarszczków między policzkiem a uchem, że wygląda jak pikowana. Ostrowska mówiła mi w dodatku, że jest kilka lat młodsza od Zakrz[ewskiej]… (Marii Zakrzewskiej). (…)”

SWINARSKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Agent Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń „New-York”. 18 listopada 1890 r. w Szczakowej ubezpieczył Henryka Sienkiewicza na 5.000,00 rs
w związku z planowanym wyjazdem pisarza do Afryki.

SWIRTUN ? – patrz GORSKA ?


SWIRTUN ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Swirtuna i Swirtun z domu Gorskiej. W marcu 1893 r. przebywała w Nervi we Włoszech. Przesłała Henrykowi Sienkiewiczowi kwiaty
z napisem mistrzowi, geniuszowi etc.

SYGIETYŃSKI ANTONI [05.03.1850 – 14.06.1923] – pseudonim GOSŁAWIEC


Literat, krytyk literacki, muzyczny i teatralny. Absolwent Instytutu Muzycznego w Warszawie (1869 – 1874), konserwatorium w: Lipsku i Wiedniu – oraz estetyki i historii sztuki na Sorbonie i w Szkole Sztuk Pięknych w Paryżu. W 1882 r. powrócił do Polski. W latach: 1884 – 1887 – członek kolegium redakcyjnego „Wędrowca”, 1896 – 1898 – współpracownik „Kuriera Warszawskiego”, 1899 – 1901 – współpracownik „Gazety Polskiej”. Członek redakcji Biblioteki Dzieł Wyborowych. Autor powieści: „Na skałach Calvados” (1884 r.) i „Wysadzony z siodła” (1891 r.), zbioru artykułów „Współczesna powieść we Francji”, zbiorów opowiadań: „Drobiazgi” (1900 r.) i „Święty ogień” (1918 r.). Henryk Sienkiewicz napisał do Antoniego Sygietyńskiego cztery listy.

SYPNIEWSKI JULIUSZ [? – ?]


Przyjaciel Karola Chłapowskiego, z którym przebywał niegdyś w więzieniu moabickim. Wraz z żoną (?) i dwójką małych dzieci towarzyszył HeLenie Modrzejewskiej
w podróży do Ameryki. Sienkiewicz wynajął dla nich dom w Anaheim.

SZAJNOCHA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Władysława Szajnochy (1857 – 1928), profesora geologii na Uniwersytecie Jagiellońskim i badacza Karpat.
26 czerwca 1889 r. Henryk Sienkiewicz spotkał ją w Krakowie.

SZANIAWSKI KLEMENS [23.11.1849 – 21.03.1898] – pseudonim KLEMENS JUNOSZA


Syn Władysława i Leontyny z Brodowskich. Powieściopisarz, nowelista i felietonista. W latach 1877 — 1883 – sekretarz redakcji dziennika „Echo”, potem – członek redakcji „Wiek”. Czasowo redagował „Wędrowca” oraz wydawnictwo „Biblioteka Dzieł Wyborowych”. Utrzymywał łączność z Lublinem. Liczne teksty opublikował w „Gazecie Lubelskiej” i „Kalendarzu Lubelskim”.
Utwory: „Cud na kirkucie” (1888 r.), „Szpada Hamleta” (1894 r.), „Lublin”, „Pan sędzia” (1887 r.) i „Dworek przy cmentarzu” (1900 r.), „Czarne błoto”, „Pająki”, „Łaciarz”, „Panowie bracia”, „Syzyf”, „Synowie pana Marcina”, „Buda na karczunku”, „Na bruku”, „Zagrzebani”, „Za mgłą”.
Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz.

SZANIOR FRANCISZEK [06.10.1853 – 05.02.1945]


Główny ogrodnik miejski w Warszawie. Absolwent Szkoły Hodowli Drzew w Paryżu. Współzałożyciel pierwszego polskiego specjalistycznego czasopisma ogrodniczego „Ogrodnik Polski” (1879 r.). Założyciel: Parku Ujazdowskiego (1893 – 1896), skweru otaczającego pomnik Adama Mickiewicza na Krakowskim Przedmieściu; Parku Skaryszewskiego (1905 – 1922) – w Warszawie; parku w majątku Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku; Parku Miejskiego imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego
w Ostrowcu Świętokrzyskim (1926 r.); parku w posiadłości Zamoyskich w Jabłoniu (początek XX w.). Autor zmian w: Ogrodzie Saskim (od 1877 r.), Ogrodzie Krasińskich (1891 – 1895) – w Warszawie; Parku Miejskim w Kaliszu (początek XX w.); ogrodach pod Jasną Górą w Częstochowie (1908 r.). Projektant: terenów zielonych toru wyścigów konnych na Służewcu w Warszawie; Parku Miejskiego imienia Henryka Sienkiewicza we Włocławku (1916 r.). Współautor projektu parku krajobrazowego
przy Pałacu Sobańskich w Guzowie.
Skwer wokół pomnika Adama Mickiewicza wyglądał następująco: „W czterech rogach skweru zrobiono klomby z drzew i krzewów swojskich, mianowicie: brzozy, jarzębiny, kaliny, świerku, jodły, sosny itp. Z tyłu pomnika posadzono duży dąb i kilka modrzewi. (…) Spadki… zagłębień w terenie pokryte są rozpiętym bluszczem, niektóre linie rabat wysadzone są gatunkiem berberysu, inne kółka i półkola, rozrzucone symetrycznie, wypełniają rośliny kwitnące, między innymi 5 podłużnych rabatek zasadzono rozpiętymi przy ziemi różami (souvenir de la Malmaison), obramowanie zaś tych rabatek zrobiono z bukszpanu. W narożnikach pomnika, koło schodów,
od frontu ustawiono dwie grupy różaneczników (rododendronów), a między nimi wielkie różaneczniki w kubłach ofiarowane przez Z. [Zotję] Kierbedziównę. Kwietnik
przed pomnikiem ubrano begoniami bulwiastymi pąsowymi, inne zaś dwa małe kwietniki białymi. Wszystko to rzucono na tło krótko strzyżonego trawnika, jednolitego, bez żadnych zgoła ścieżek; tylko pas ziemi koło schodów i wzdłuż ogrodzenia wysypano drobnym żwirem.
Około 27 października 1899 r. Henryk Sienkiewicz napisał do Franciszka Szaniora list.

SZARSKA ZOFIA – patrz FEINTUCH ZOFIA


SZAWŁOWSKA ANNA [1854 – 1918]


Biografia nieustalona. Literatka lwowska. Autorka „Wspomnień z podróży po Egipcie” (1886 r.), „Obrazów życia na Wschodzie” (1899 r.) i „Zza Dunaju
nad Nil”
. Żona Teodora Neumana, wicekonsula austriackiego w Warszawie, a w latach 1879 - 1893 w Bułgarii, Rumunii, Egipcie i Grecji. Henryk Sienkiewicz spotykał ją między 01 a 14 stycznia 1891 r. w Kairze.

SZCZAWIŃSKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz poznał go 11 lutego 1890 r. w Wiedniu.

SZCZYTT JUSTYNIAN [? – ?]


Biografia nieustalona. Mąż niżej wymienionej ? Szczytt. W marcu 1893 r. przebywał w Nervi we Włoszech. Przesłał przebywającemu tam Henrykowi Sienkiewiczowi kwiaty, a następnie doszło do spotkania.

SZCZYTT ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Justyniana Szczytta. W marcu 1893 r. przebywała w Nervi we Włoszech. Przesłała przebywającemu tam Henrykowi Sienkiewiczowi kwiaty,
a następnie doszło do spotkania.

SZEMBEK KLEMENTYNA – patrz DZIEDUSZYCKA KLEMENTYNA


SZEMBEK ZYGMUNT [18.10.1844 – 13.08.1907] – HRABIA * herbu SZEMBEK


Biografia nieustalona. Syn Józefa Macieja i Józefy z Moszyńskich Szembeków. W 1876 r. pojął za żonę Klementynę Dzieduszycką. Postać Zygmunta Szembeka wspomina Kazimierz Pochwalski, opisując swój pobyt w listopadzie 1891 r. w Pieniakach:
„(…) „W roku 1891 (…) malowałem portret Włodzimierza Dzieduszyckiego w Krakowie, u zięcia jego, Zygmunta hr. Szembeka,
z którym to domem Sienkiewicz pozostawał w przyjacielskich stosunkach. (…)”
Dalsze udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Zygmuntem Szembekiem datują się następująco: 01) sierpień 1896 r. - Zakopane.

SZETKIEWICZ JADWIGA [27.03.1856 – 24.09.1941]
[określana przez H. S. jako: DZINIA, DZINEK, DZINKA, DZINKA DUŻA, DŻY, KOT BURY, KOT SZARY, MIŁA OSOBA, PANI ŻABIŃSKA, SZARA PANI, ZIABA, ŻABA]


Córka Kazimierza i Wandy z Mieyków, właścicieli majątku rodowego Hanuszyszki na Litwie. Siostra Marii Szetkiewicz (pierwszej żony Henryka Sienkiewicza i matki jego dzieci). Jadwiga otrzymała staranne wykształcenie humanistyczne. Znała doskonale język francuski, angielski i włoski. Przejawiała również talent malarski. Jej portrety
i akwarele były cenione dla ich kunsztu. W Oblęgorku znajduje się portret Henryka Sienkiewicza jej autorstwa. Około 1880 r. wyszła za mąż za Edwarda Janczewskiego (1814 – 1918), profesora botaniki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po ślubie wraz z mężem zamieszkała w Krakowie – początkowo na ul. Karmelickiej 31, następnie
na ul. Studenckiej 11, a od 1891 r. – we własnym domu na ul. Wolskiej 16 (obecnie: ul. Józefa Piłsudskiego). Dzisiaj dom ten jest własnością Akademii Górniczo-Hutniczej. Była intelektualistką, osobą towarzyską. W swoim domu przyjmowała krakowski świat naukowy, literacki i artystyczny. W rodzinie cieszyła się wielkim autorytetem. Henryk Sienkiewicz nazywał ją: „mgła”, „Nefele”, „najpoczciwsza i najmilsza z mgieł”, „sowietnik”, radca rodzinny”, „familijny Salomon”, „kot”, „żaba”.
Po śmierci Marii Sienkiewicz (19 października 1885 r.) dała szwagrowi oparcie w częstej korespondencji. Interesowała się tymi samymi sprawami i ludźmi. Odpisywała natychmiast na wszystkie jego listy, co utrzymywało go w równowadze psychicznej. Doszła do tego i wzajemna fascynacja, której odbicie znajdziemy we wspaniałych listach pisarza, które dzisiejszy czytelnik znajdzie w książce „Henryk Sienkiewicz. Listy”, tom II, opracowanej i opatrzonej znakomitym wstępem przez dr Marię Bokszczanin.
Spotkania Jadwigi z Szetkiewiczów Janczewskiej z Henrykiem Sienkiewiczów datują się następująco: 1) jesień 1883 r. - Kraków, wystawa Krakowskiego Towarzystwa Sztuki.

SZETKIEWICZ KAZIMIERZ [1825 – 24.03.1898]


Były właściciel Hanuszyszek w pow. trockim na Litwie, które utracił w związku z udziałem w powstaniu styczniowym. Mąż Wandy z Mineyków. Ojciec Marii (pierwszej żony Henryka Sienkiewicza) i Jadwigi (żony Edwarda Janczewskiego). Ojciec chrzestny swojego wnuka, Henryka Józefa Sienkiewicza. Kazimierz Szetkiewicz był wspaniałym teściem i wielbicielem twórczości zięcia (Henrka Sienkiewicza). Jeden z prototypów Zagłoby.
Czesław Jankowski - w artykule „Ze wspomnień osobistych o Sienkiewiczu” przedstawia go następująco:
„(…) Kazimierz Szetkiewicz, ojciec przyszłej Sienkiewiczowej, typowy „Litwin”, posiadał znaczny majątek, do 200 włók ziemi liczący, w powiecie trockim. (…) W 1862 dziedzic hanuszyski zrezygnował na rozkaz Rządu Narodowego z zajmowanego stanowiska „pośrednika dla spraw włościańskich”. To wystarczyło dla wywiezienia bez sądu, bez zawiadomienia rodziny, najpierw do Belebeja w gub. ufimskiej, potem do samej Ufy, gdzie na wygnaniu przebył lat kilka. Hanuszyszki zaś uległy przymusowej sprzedaży za bezcen generałowi Ołsufiefowi. Zostały Szetkiewiczom tylko rozległe na całą Litwę koligację (…)
Teść Sienkiewicza, przezacny i nieskończenie dobry człowiek, lecz – jak to mówią – starej daty, a niepozbawiony wielu oryginalnych właściwości, w sposobie zwłaszcza dosadnego wyrażania się, obdarzony nadto humorem, z którego aż biło staropolszczyzną arcy nawet stylową, był dla Sienkiewicza istną kopalnią Henzczegółów obyczajowych , lecz zwrotów mowy, koordynacji myśli, powiedzeń, wyrażań się, a nawet całych dowcipów, poprzenoszonych potem żywcem do Trylogii. Zwłaszcza imć pan Zagłoba mógłby za niejeden rys i za niejeden koncept nisko a z głęboką wdzięcznością pokłonić się grodzieńskiemu „hreczkosiejowi”, do którego również staropolskie określenie: „nie bity w ciemię”, pasowało jak nie można lepiej.”

Ojciec chrzestny syna pisarza - Henryka Józefa Kazimierza Sienkiewicza i świadek chrztu jego córki - Jadwigi Marii Łucji Heleny Sienkiewicz.
Pochowany w grobowcu na Powązkach w Warszawie - kwatera 26.



[Zdjęcia dzięki uprzejmości www.cmentarium.sowa.website.pl].


SZETKIEWICZ MARIA Emilia Kazimiera [28.09.1854 – 19.10.1885]



Córka Kazimierza i Wandy z Mineyków. Pierwsza żona Henryka Sienkiewicza. Matka obojga jego dzieci: Henryka Józefa i Jadwigi.
Antoni Zaleski - przyjaciel Henryka Sienkiewicza - w swojej książce „Towarzystwo Warszawskie. Listy do przyjaciółki przez Baronową XYZ” przedstawia ją następująco:
„(…) Wielki wpływ na rozwój, a raczej na skondensowanie się jego (Henryka Sienkiewicza) talentu miała (...) żona (Maria
z Szetkiewiczów). Ona go przykuła do miejsca, ona dała mu to szczęście, które sił przysparza, ufność w siebie samego budzi
i możność pracy podwaja. Bez niej nie mielibyśmy może ani „Ogniem i mieczem”, ani „Potopu”, bo ich autorowi przyzwyczajonemu dotychczas do kilkunastu felietonowych nowelek zabrakłoby wytrwałości do napisania obszerniejszych rozmiarów powieści. Ona przytłumiła w nim tę pesymistyczną nutę, która dźwięczała zawsze trochę rozpaczliwie we wszystkich jego poprzednich utworach; ona rozpogodziła ten umysł, co zbyt czarno zaczął już na świat patrzeć; ona była największym jego na ziemi uczuciem, przyjaciółką, powiernicą, doradczynią, krytykiem i jedyną osobą, o której sąd i zadowolenie dbał istotnie.
Nosił się kiedyś Sienkiewicz z myślą napisania powieści, której przeznaczał tytuł: „Kronika szczęścia”. Było to wkrótce po jego ślubie. Nie trudno zgadnąć, czyjego szczęścia miała to być kronika…
Przyszło ono i znikło jak cień, pozostawiając tylko po sobie rzewne zawsze wspomnienie osoby gruntownie, choć
nie pretensjonalnie wykształconej, dziwnie miłej, zacnej i dobrej, która w życiu takiego jak Henryk Sienkiewicz człowieka odegrała ważną i zwrotniczą niemal rolę. (…)”
Nekrolog w 240. numerze „Czasu” podaje biografię zmarłej Marii z Szetkiewiczów Sienkiewiczowej i jej znaczenie dla życia i twórczości męża:
„(…) Śp. Maria, córka Kazimierza Szetkiewicza i Wandy z Minejków, urodziła się 20 września 1854 r. we wsi Hanuszyszkach
w Trockim, od dawna należącej do rodziny Szetkiewiczów, a obecnie skutkiem ukazu z 10 grudnia znajdującej się w rękach rosyjskich. W dzieciństwie dotkniętą została wraz z całą rodziną ciężkim ciosem. Ojciec, który był w latach 1861 – 63 komisarzem dla spraw włościańskich, aresztowany w r. 1863, wywieziony został do Ufy, skąd przenoszono go do Belebeju, Riazania, wreszcie do Pskowa. Zimę 1866/7 przepędziła dwunastoletnia dziewczynka w Riazaniu, dokąd zjechała z matką i siostrą dla wspólnego pobytu z wygnanym ojcem. – W roku 1868 dopiero zgromadziła się rozbita rodzina w Warszawie, gdy ojciec otrzymał pozwolenie powrotu do kraju.

Odtąd mieszkali państwo Szetkiewiczowie stale w Warszawie, oddani z całym poświęceniem starannemu wykształceniu córek, pod wpływem którego, jak również w podróżach za granicę z Warszawy przedsiębranych, rzadka, żywa inteligencja śp. Marii rozwinęła się tak niepospolicie.

Z przyszłym swym mężem poznała się pani Sienkiewiczowa za granicą w czasie chwilowego pobytu rodziców w Wenecji;
w sierpniu 1881 roku odbył się ślub. Wkrótce potem objął Sienkiewicz obowiązki redaktora „Słowa”; młoda małżonka była mu
w tej tak czynnej literackiej i publicystycznej działalności, jaką zwłaszcza od tego czasu rozwinął – prawdziwą towarzyszką życia w najszlachetniejszym znaczeniu tego słowa; wspólniczką wszystkich myśli snujących się tak obficie z talentu, który coraz bardziej potężniał, wszystkich uczuć, które w słońcu najzupełniejszego szczęścia nabierały coraz więcej żywotności. Dwa lata trwało to szczęście, niczym nie zmącone; ku schyłkowi roku 1883 poczęła choroba piersiowa, jak się zdawało dawno zażegnana, objawiać się coraz groźniej.

Państwo Sienkiewiczowie wyjechali w marcu 1884 z Warszawy, pozostawiając u rodziców dwoje malutkich dziatek, i odtąd całe ostatnie półtora roku spędzili za granicą, na przemian w Meran, San Remo i Reichenhall, szukając ratunku, którego nadzieja
z każdym dniem malała. Już przed kilkoma tygodniami, w sierpniu, podczas pobytu w Reichenhall, obawiano się katastrofy, którą troskliwość dra Liebiga, syna sławnego chemika
(Justusa Liebiga), zdołała jeszcze odwlec. Jedyną jeszcze deskę ratunku widzieli najbliżsi, do ostatka łudzić się skłonni, w zakładzie kuracyjnym Falkenstein. Przybywszy tam, po uciążliwej podróży, czuła się coraz gorzej; przed kilkoma dniami nadeszła wiadomość, że ją lekarze stanowczo opuścili; wczoraj skonała na ręku męża i matki. Mąż nie opuszczał jej przez cały czas długo trwającej choroby, pielęgnując gasnącą z poświęceniem, jakiem[u] obecne
przy chorej kobiecie z trudnością mogły dorównać: cały „Potop” i ostatni tom „Ogniem i mieczem” powstały niemal przy łóżku
śp. Marii.

Pani Sienkiewiczowa często pisywała w „Słowie” rzeczy literacko-krytyczne, które nieraz zwracały na się uwagę znamionami prawdziwego talentu; zawsze w ukryciu, tak że prócz męża i najbliższych mu osób w redakcji nikt nie wiedział o literackiej pracy młodej kobiety. Przez czas dłuższy zajmowała się nawet wyłącznie redagowaniem dodatku literackiego, który redakcja „Słowa” zniewolona była zwinąć po wyjeździe z Warszawy.

Czym jednak była, jakie nieprzebrane zasoby serca i umysłu złożone były w tej rzadkiej istocie – na to najlepszą odpowiedzią jest sam Henryk Sienkiewicz w ostatnich latach swego literackiego zawodu. Znaliśmy go przed kilku laty jako pisarza niepospolitego talentu, który im więcej wszystkich zachwycał, tym też większe obudzał obawy swym zbolałym, pesymistycznym ustrojem, nie znajdującym wyjścia z kolizji, których pełne były jego dawniejsze kreacje. W pożyciu z śp. Marią twórczość Sienkiewicza urosła w taką potęgę, jakiej nawet najwięksi wielbiciele autora „Szkiców węglem” w nim się nie domyślali; nabrała tyle męskiego hartu, który z pełną świadomością, gdzie szukać wyjścia z położeń bez wyjścia, na każdej karcie swych ostatnich utworów tyle uzdrawiającego kordiału podaje społeczeństwu. Historyczne powieści Sienkiewicza pozostaną trwałym pomnikiem zmarłej, która w twórczości swego małżonka tak potężną była dźwignią; w nich ona żyć będzie, jak i w dalszych Sienkiewicza dziełach, których społeczność polska potrzebuje i których z takim upragnieniem wygląda. (…)”
Pochowana jest w grobowcu na Powązkach w Warszawie - kwatera 26.



[Zdjęcia dzięki uprzejmości www.cmentarium.sowa.website.pl].

SZETKIEWICZ WANDA - patrz MINEYKO WANDA


SZLĄSKOWSKI JÓZEF [? – ?]


Biografia nieustalona. Adwokat przysięgły przy Sądzie Biskupim w Warszawie, polecony przez Mścisława Godlewskiego do prowadzenia sprawy rozwodu pisarza i Marii
z Romanowskich. Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza. Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 21 marca 1894 r. do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Odebrałem dziś zapowiedziany list przez Godlewskiego. Naradzał się on z adwokatem Śląskowskim (Józefem Szląskowskim), moim kolegą szkolnym i człowiekiem mnie nader życzliwym, a zarazem obrońcą przy konsystorzu i specjalistą od spraw małżeńskich. (…) Pisze Godlewski, że Śląskowski może pojechać na moje żądanie tam, gdzie będę chciał, nie wymagając innych kosztów, jak zwrotu podróży. (…)”

SZOLC-ROGOZIŃSKI STEFAN [14.04.1861 – 01.12.1896]


Syn Ludwika Scholtza i Malwiny z Rogozińskich. Mąż Heleny Janiny Boguskiej-Hajoty.
Polski podróżnik, badacz Afryki, zwłaszcza Kamerunu.Członek: Paryskiego Towarzystwa Geograficznego, Królewskiego Towarzystwa Geograficznego w Londynie (od 1885 r.) oraz Afrykańskiego Klubu w Neapolu. Założyciel Muzeum Etnograficznego w Warszawie, któremu ofiarował zebrane eksponaty. Ochotnik Akademii Marynarki Wojennej w Kronsztadzie (1878 r.). 29 kwietnia 1880 r. zdał egzamin i został oficerem floty rosyjskiej. 13 grudnia 1882 r. – wraz z geologiem Klemensem Tomczekiem oraz meteorologiem Leopoldem Janikowskim – na statku „Łucja Małgorzata” wyruszył z Hawru na pierwszą polską wyprawę badawczą do Afryki. Badał wybrzeże Kamerunu, dorzecze rzeki Mungo oraz odkrył Jezioro Słoniowe (Balombi-O-M'Bu). Do Polski wrócił w 1885 r. Pod koniec 1886 r. ponownie przybył na Czarny Ląd, gdzie przebywał do 1893 r.
Napisał: „Żegluga wzdłuż brzegów Zachodniej Afryki na lugrze „Łucja Małgorzata” (1886 r.), „Pod równikiem”.
W 1882 r. Henryk Sienkiewicz był w „Słowie” rzecznikiem pierwszej jego wyprawy afrykańskiej.


[Fotografia – Autor Nieznany. Źródło – Portal „KALISZ W INTERNECIE”].

SZUJSKI LEON [? – 1883]


Biografia nieustalona. 09 lutego 1883 r. Henryk Sienkiewicz uczestniczył w jego pogrzebie w Krakowie.

SZUSZKOWSKI ? [? – ?]


Dane i biografia nieustalona.
W liście z 07 sierpnia 1889 r. do Jadwigi Janczewskiej Henryk Sienkiewicz wymienia go jako Polaka mieszkającego w tym samym co on czasie w Ostendzie.

SZWEDE LUDWIK [1816 – 1901]


Prezes Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, członek zarządu Towarzystwa Akcyjnego Fabryk Metalowych „Norblin, Bracia Buch i T. Werner” w Warszawie. Współwłaściciel garbarni „K. A. Temler i L.Szwede”. W latach 1897 - 1898 Henryk Sienkiewicz współpracował z Ludwikiem Szwede w Komitecie Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie.

SZYDŁOWSKA ZOFIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Żona Antoniego Zaleskiego. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Zofią z Szydłowskich Zaleską datują się następująco:
01) 28 lutego 1889 r. – Warszawa.

SZYDŁOWSKI ZDZISŁAW [? – ?]


Biografia nieustalona. Mieszkał w Krakowie przy ul. Lubicz. Henryk Sienkiewicz wspomina go w liście z 13 lipca 1889 r. do Jadwigi z Szetkiewiczów Janczewskiej.

SZYMANOWSKI WACŁAW [09.07.1821 – 21.12.1886]


Dziennikarz i dramaturg, działacz powstańczy, ojciec rzeźbiarza Wacława Szymanowskiego (1859 – 1930). Po kilkuletniej służbie rządowej, rozpoczął działalność literacką. Współredaktor: „Dziennika Warszawskiego”, „Kroniki” - i współpracownik: „Tygodnika Ilustrowanego”, „Wędrowca” i „Bluszczu”. W 1876 r. został redaktorem naczelnym „Kuriera Warszawskiego”. Wokół siebie skupił współpracowników: Bolesława Prusa, Piotra Chmielowskiego, Henryka Sienkiewicza, Aleksandra Świętochowskiego. Pisywał teksty (w tym i wiersze) do rozmaitych czasopism. Na scenie wystawił kilka swoich sztuk: „Dzieje serca”, „Matka”, „Salomon”, „Sędziwój”, „Siła złego na jednego”, „Ostatnia próba”, „Posąg” - i inne. Dalsze jego prace: „Szkice warszawskie", „Lichwiarze”, „Ostatnie chwile Kopernika” (1855 r.); „Gawędy i satyry” (1874 r.). Wszystkie jego dzieła ukazały się w pięciu tomach pt. „Poezje i dramata” (Warszawa, 1883). Został pochowany na Powązkach. Pomnik nagrobny wykonał syn, Wacław Szymanowski.
Z Henrykiem Sienkiewiczem spotkał się w latach 1878 - 1879 w Paryżu, m. in.: 1) w 1878 r. na Międzynarodowym Kongresie Literackim.

SZYMANOWSKI WACŁAW [23.08.1859 – 22.07.1930]


Syn pisarza Wacława Szymanowskiego i ojciec prof. Wacława Szymanowskiego.
Polski rzeźbiarz i malarz.
Autor nagrobków (m.in. swojego ojca na warszawskich Powązkach) i pomników (m.in. pomnika Fryderyka Chopina w Warszawie (1909 r.).
Odwiedził on Henryka Sienkiewicza w okresie od 01 maja do 18 czerwca 1887 r. w Kaltenleutgeben.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera Ś



ŚLĄSKOWSKI JÓZEF – patrz SZLĄSKOWSKI JÓZEF


ŚWIATOPEŁK-CZETWERTYŃSKI WŁODZIMIERZ [1837 – 1918] - KSIĄŻĘ


Właściciel Milanowa w pow. siedleckim, gdzie założył archiwum rodzinne i galerię obrazów. W latach 1863 – 1867 zesłany na Syberię. Od 1906 r. – prezes Komitetu Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego oraz Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności. Jako prezes Towarzystwa Sybiraków Weteranów 63 r. niósł pomoc dawnym więźniom politycznym. Podczas pierwszej wojny światowej (1914 – 1918) przewodniczył Warszawskiemu Komitetowi Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.
Autor pamiętników „Na wozie i pod wozem” (drukowanych około 1930 r.)
Henryk Sienkiewicz jako prezes Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce wysyłał do Warszawy na ręce księcia znaczną część zebranych funduszy, wskazując źródło ich pochodzenia.

ŚWIEJKOWSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z tą kobietą datują się następująco: 01) maj 1892 r. – Kraków.

ŚWIĘCICKI JULIAN Adolf [ok. 1862 – 26.01.1932]


Polski pisarz i tłumacz literatury hiszpańskiej, portugalskiej i francuskiej. Uczestnik powstania styczniowego.
Absolwent gimnazjum w Warszawie, Szkoły Głównej w Warszawie, przekształconej w Uniwersytet Warszawski. Od 1871 r. – sekretarz Rady Zarządzającej Kolei Warszawsko–Wiedeńskiej. Od 1888 r. – członek redakcji „Bibljoteki Warszawskiej”.
Pisał poezje liryczne (m. in.: poemat większych rozmiarów „Opętany” (1876 r.), artykuły krytyczne oraz: komedię wierszem „O własnej sile”; dramat wierszem „U wrót szczęścia”; „O poetach i poezji arabskiej przed Mahometem” (1878 r.); „Przegląd literatury hiszpańskiej” (1879 r.); studium literackie „Najznakomitsi komedjopisarze hiszpańscy”(1879 r.); „Przegląd najnowszej literatury włoskiej” (1880 r.); przekład wierszem „Komedji wybranych Lope de Vegi” (1881 r.); „Florentyna z Domaszewskich Włoskowa” (1881 r.); przekład utworu Józefa de la Vegi „Tryumfy orła i zaćmienia księżyca” (1883 r.); „Historja literatury chińskiej, arabskiej, perskiej j japońskiej” (1885 r. i 1887 r.); „Teatr na Wschodzie” (1884 r.); „Kobieta na Wschodzie
w życiu i literaturze”
(1885 r.); „Alfred Tennyson” (1886 r.); „Współczesni dramaturgowie hiszpańscy” (1887 r.); „D. Emilja Castelar” (1888 r.); „Historja literatury francuskiej i portugalskiej, wiek XVI i XVIII” (1889 r.). W 1901 r. zapoczątkował wydawanie „Historji literatury w monografiach”. Do stycznia 1903 r. wyszło siedem tomów, obejmujących literatury: egipską, babilońską, asyryjską, chińską, japońską, arabską, indyjską, perską i żydowską.

Na przełomie lat 1880/1881 wspólnie z Henrykiem Sienkiewiczem uczestniczył w pracach komisji konkursu dramatycznego im. Henryka Sienkiewicza w Łodzi.

[Fotografia: Autor: Julo. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

ŚWIĘTOCHOWSKI ALEKSANDER [18.01.1849 – 25.04.1938] –
pseudonim: GEZYASZ, LIBER, NAUCZYCIEL, O. REMUS, OREMUS, POSEŁ PRAWDY, WŁADYSŁAW OKOŃSKI


Polski pisarz, publicysta, filozof i historyk, krytyk literacki, teoretyk pozytywizmu, działacz społeczny.
Absolwent szkół: w Siedlcach i Lublinie, Szkoły Głównej w Warszawie i Wydziału Filologiczno-Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego (1866 – 1870). W 1874 r. w Lipsku uzyskał doktorat z filozofii. Po powrocie do Warszawy publikował artykuły w „Przeglądzie Tygodniowym” (do 1878 r.). Redagował i wydawał: „Nowiny” (1878 – 1879), „Prawdę” (1881 – 1892). W latach 1908 – 1912 wydawał miesięcznik „Kultura Polska”, następnie – „Humanista polski” i współpracował z „Myślą Narodową”.
Prowadził także działalność społeczno-oświatową. Przyczynił się do założenia Szkoły Gospodarstwa Domowego dla Dziewcząt Wiejskich (1909 r.) i Szkoły Rolniczej dla Chłopców „Bratne” (1912 r.). Należał do czołowych ideologów i przywódców pozytywizmu warszawskiego.
Założył i kierował Towarzystwem Kultury Polskiej (1906 – 1913). Od 1912 r. aż do śmierci mieszkał w Gołotczyźnie.
Napisał m. in.: „My i wy” (1871 r.), „Praca u podstaw” (1873 r., wspólnie z Leopoldem Mikulskim), „Niewinni, Nieśmiertelne dusze. I. Ojciec Makary” (1876 r.), „O powstawaniu praw moralnych, Dumania pesymisty” (1877 r.), „Piękna” (1878 r.), „Wolter” (1878 r.), „Dramata” („Antea”, „Błazen”, „Helvia”, „Na targu”, „Poddanka”, „Za maską”) (1879 r.),
„O życie” („Chawa Rubin”, „Damian Capenko”, „Karl Krug”) (1879 r.), „Klemens Boruta” (1880 r.), „O epikureizmie” (1880 r.), „Aspazja” (1885 r.), „Aureli Wiszar” (1888 r.), „Regina” (1889 r.), „ Pisma” (1896 — 1900), „Poeta jako człowiek pierwotny” (1896 r.), „O prawach człowieka i obywatela.
O prawach mniejszości”
(1906 r.), „Utopie w rozwoju historycznym” (1910 r.), „Ofiarność obywatelska” (1911 r.), „Źródła moralności” (1912 r.), „Drygałowie” (1914 r.), „Hultaj” (1923 r.), „Czcigodni Polacy. Charaktery” (1923 r.), „Historia chłopów polskich w zarysie” (1925 – 1928) „Nałęcze” (1929 r.), „Genealogia teraźniejszości” (1935 r.), „Twinko” (1936 r.).
Z Henrykiem Sienkiewiczem kolegował w Szkole Głównej Warszawskiej. Drogi ich rozeszły się wkrótce po tym, jak „Litwos” w recenzji „Zarysu najnowszej literatury
P. Chmielowskiego” napisał, że „Prus jest większym pisarzem od Świętochowskiego”. Ponadto Aleksander Świętochowski surowo oceniał twórczość i postawę redaktora „Słowa”. Sąd swój zmienił dopiero po jego śmierci w artykule „O Sienkiewiczu” (1924 r.), napisanym w związku ze sprowadzeniem prochów Henryka Sienkiewicza,
oraz w felietonie „Pisarz narodu” (1927 r.).

[Fotografia: Autor: Mathiasrex. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów z tego okresu.]



Litera T



TABĘCKA MARIA [? – ?]


Żona Lucjana Wronowskiego. Oboje z mężem utrzymywali bliską znajomość z Henrykiem Sienkiewiczem. Spotkania pisarza z Marią Tabęcką datują się następująco:
1) 20 lutego 1889 r. - w Warszawie w jej mieszkaniu; 2) 28 lutego 1889 r. - w Warszawie w mieszkaniu pisarza; 3) 03 marca 1889 r. - na pikniku w Pałacu Mniszchów
w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40; 4) 30 marca 1889 r. - w Warszawie na koncercie tenora Władysława Mierzwińskiego; 5) 09 maja 1889 r. - w Warszawie w jej mieszkaniu.

TABĘCKI KONSTANTY [? – ?]


Biografia nieustalona. Syn Konstantego i Amelii z Krępskich Tabęckich. Brat Marii z Tabęckich Wrotnowskiej, Amelii z Tabęckich Czarnowskiej i Stefanii z Tabęckich Chłędowskiej.
Henryk Sienkiewicz spotkał go 28 lutego 1889 r. na raucie w swoim mieszkaniu w Warszawie.

TAPPEINER FRANCISZEK [? – ?]


Lekarz zdrojowy w Meranie w okresie pobytu w latach 1884 – 1885 Henryka i Marii Sienkiewiczów.

TARNOWSKA RÓŻA [? – ?]


Biografia nieustalona.
11 listopada 1893 r. w Krakowie, w dniu ślubu pisarza z Marią Wołodkowiczówną, wspólnie z Marią z Hołowińskich Czosnowską prowadziła pana młodego do ołtarza.

TARNOWSKA STUNIA [? – ?]


Biografia nieustalona. W sierpniu 1896 r. Henryk Sienkiewicz spotkał ją w Zakopanem.

TARNOWSKI STANISŁAW Kostka [07.11.1837 – 31.12.1917] – herbu LELIWA, pseudonim: EDWARD REMBOWSKI, ŚWIATOWID


Syn hrabiego Jana Bogdana i Gabrieli z Małachowskich.
Polski historyk literatury, krytyk literacki, publicysta polityczny, przywódca konserwatystów krakowskich, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezes Akademii Umiejętności w Krakowie.
Absolwent gimnazjum św. Anny w Krakowie. Studiował prawo i filologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Studia w dziedzinie filologii uzupełniał na uniwersytecie w Wiedniu (1861 r.). Za współpracę z Komitetem Narodowym podczas powstania styczniowego był więziony w Ołomuńcu przez władze austriackie. Po ułaskawieniu stanął na czele krakowskich konserwatystów (tzw. „stańczyków”, 1865 r.). Wspólnie z Józefem Szujskim powołał do życia, redagował i wydawał miesięcznik „Przegląd Polski”. Wspólnie z Józefem Szujskim, Stanisławem Koźmianem
i Ludwikiem Wodzickim ogłosił manifest programowy konserwatystów („Teka Stańczyka”, 1868 – 1869). Zasiadał w galicyjskim Sejmie Krajowym (1867 – 1875), później w Izbie Panów w Wiedniu (od 1885 r.). W 1870 r. został współwłaścicielem pisma „Czas”, które stało się wkrótce czołowym organem konserwatystów. W tym samym roku obronił doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim (na podstawie pracy „Król Stanisław Leszczyński jako pisarz polityczny”) i uzyskał również habilitację, a rok później - tytuł profesora nadzwyczajnego i kierownictwo Katedry Historii Literatury Polskiej. W 1873 r. został członkiem czynnym Akademii Umiejętności w Krakowie (późniejszej PAU). W 1879 r. został profesorem zwyczajnym. W 1880 r. został powołany na członka honorowego Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W roku akademickim 1882/1883 był dziekanem Wydziału Filozoficznego; dwukrotnie pełnił funkcję prorektora Uniwersytetu Jagiellońskiego (1887/1888, 1900/1901), również dwukrotnie – rektora (1886/1887, 1899/1900). Kierował także Działem Literackim Seminarium Filologii Słowiańskiej (od 1888 r.)
Zajmował się historią literatury polskiego odrodzenia i romantyzmu, metodologią historii literatury, krytyką literacką. W badaniach kładł nacisk na portret psychologiczny autora, w mniejszym stopniu na biografię. Jego głównym dziełem była „Historia literatury polskiej” (w sześciu tomach, 1900 – 1907). Był autorem utworów satyrycznych: komedia „Wędrówka po Galilei” (1873 r., z Władysławem Ludwikiem Anczycem), satyra „Marszałek” (1882 r.), parodia twórczości Stanisława Wyspiańskiego „Czyściec Słowackiego” (1903 r.). Z prac naukowych można wymienić: „Frycz Modrzewski o poprawie Rzeczypospolitej” (1867 r.), „Rozprawa o Juliuszu Słowackim” (1867 r.), „O Łukaszu Górnickim” (1868 r.), „O Piotrze Grabowskim” (1869 r.), „Romans polski w początkach XIX wieku” (1871 r.), „Komedye Aleksandra
hr. Fredry” (1876 r.), „Henryk Rzewusk”i (1887 r.), „Jan Kochanowski” (1888 r.), „Zygmunt Krasiński” (1893 r.), „Henryk Sienkiewicz” (1897 r.), „Matejko” (1897 r.), „O literaturze polskiej XIX wieku” (1977 r., redaktor Henryk Markiewicz).
W 1909 r. przeszedł na emeryturę. Został odznaczony m. in.: Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Franciszka Józefa (1887 r.), a pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta (1936 r.).
Henryk Sienkiewicz poznał go prawdopodobnie w 1879 r. w Szczawnicy. Łączyła ich przyjaźń. 06 listopada 1888 r. w Krakowie pisarz uczestniczył w zorganizowanym przez Stanisława Tarnowskiego raucie na cześć namiestnika Galicji, Kazimierza Feliksa Badeniego. Dalsze udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza
ze Stanisławem Kostką Tarnowskim datują się następująco: 1) 26 czerwca 1889 r. - w Krakowie w mieszkaniu historyka literatury; 2) 04 lipca 1890 r. - Kraków - uroczystości pochowania prochów Adama Mickiewicza.

[Fotografie: Autor: 1) Jan Matejko/Picus viridis. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

TAUBE GUSTAW Dionizy [1862 – 1927]


Biografia nieustalona. Syn Gustawa Edwarda Taube (1810 – 1869) i Natalii z Zalutyńskich. Mąż Marii z Kronenbergów primo voto Zamoyskiej.
Henryk Sienkiewicz spotkał go 20 lutego 1889 r. w Warszawie u Teresy ze Zbyszewskich Czarnowskiej.

TAUBE JANINA Salomea [1864 – ?]


Biografia nieustalona. Córka Gustawa Edwarda Taube (1810 – 1869) i Natalii z Zalutyńskich. Żona Stanisława Brunnowa.
Henryk Sienkiewicz spotkał ją 20 lutego 1889 r. w Warszawie u Teresy ze Zbyszewskich Czarnowskiej.

TAUBE MARIA – patrz ZAMOYSKA MARIA


TAUBE NATALIA – patrz ZALUTYŃSKA NATALIA


THIVILIER BORYS [? – ?]


Biografia nieustalona. W 1878 r. – delegat rosyjski na Międzynarodowy Kongres Literacki w Paryżu. Uczestnikiem tego kongresu był również Henryk Sienkiewicz.

THOMPSON [? – ?]


Biografia nieustalona. Anglik towarzyszący wyprawie na polowanie na bawoły w październiku i listopadzie 1877 r. na stepach Wyoming w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Thompson jest to flegmatyczny Anglik, długi, chudy, z oczyma i ustami, których końce spuszczają się na dół, co wszystko robi go podobnym do karykatury wyciętej z papieru. (…)”

THUN-HOHENSTEIN KAROLINA [1848 – 1960(?)]


Żona Romana Damiana Sanguszki (1832 – 1917), ordynata zasławskiego i kolekcjonera.
Henryk Sienkiewicz poznał ją w czerwcu 1888 r. w Wiedniu.

TOKARZEWICZ JÓZEF [1841 – 1919] – pseudonim HODI


Syn Bazylego (starosty cerkwi Preczystieńskiej) w Bielsku. Publicysta i literat. Absolwent Uniwersytetu Moskiewskiego. Uczestnik Powstania Styczniowego, po którym stał się zwolennikiem idei pozytywizmu, zajmował się publicystyką, redagował kilka czasopism.
W 1878 r. w Paryżu spotkał się z Henrykiem Sienkiewiczem, który polecał go jako korespondenta „Niwy” – bezskutecznie.

TOMAS ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Dentysta wiedeński, u którego 12 października 1887 r. – pod nieobecność Richtera (innego dentysty wiedeńskiego) – Henryk Sienkiewicz usunął ząb.

TOMKOWICZ STANISŁAW [27.05.1850 – 11.03.1933]


Syn Apoloniusza i Marii z Wężyków.
Konserwator zabytków, historyk sztuki, publicysta, wieloletni redaktor krakowskiego „Czasu” (1887 - 1899).
Absolwent Gimnazjum św. Anny (1869 r.) i germanistyki na Uniwersytecie Jagiellońskim (ukończone w 1874 r.) Od 1874 r. członek Komisji do Badania Historii Sztuki Akademii Umiejętności, a w latach 1882 – 1892 – sekretarz tej komisji. Redaktor „Przyjaciela Sztuki Kościelnej” (1883 – 1885). Honorowy rządowy konserwator zabytków IV okręgu konserwatorskiego Galicji Zachodniej (1887 – 1895).
Od 1891 r. zastępuje w urzędowaniu prof. Józefa Łepkowskiego – konserwatora Krakowa i powiatu krakowskiego. W 1894 r. zostaje zastępcą przewodniczącego Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej, a ponadto – członkiem korespondentem Akademii Umiejętności. W latach 1893 – 1912 – kurator krakowskiej Fundacji Helclów
dla zubożałych i chorych starców. W 1896 r. jest współzałożycielem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. W latach 1900 – 1914 – przewodniczący Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej. W 1908 r. zostaje członkiem czynnym Akademii Umiejętności. W latach 1911 – 1913 kieruje pracami inwentaryzacyjnymi zabytków sztuki Ordynacji Zamoyskiej. W latach 1911 – 1933 – przewodniczący Komisji Akademii Umiejętności do spraw Badania Historii Sztuki w Polsce. W latach 1918 – 1926 – dyrektor Wydziału II Filozoficzno-Historycznego PAU, a w latach 1928 – 1933 – dyrektor Wydziału I Filologicznego PAU. Członek Komitetów Wawelskich.
Od 1919 r. – członek honorowy Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, od 1920 r. – członek czynny Towarzystwa Naukowego we Lwowie, od 1930 r. – członek zwyczajny Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.
Jest autorem co najmniej 625 prac opublikowanych drukiem poświęconych głównie kwestiom inwentaryzacji, opieki i ochrony zabytków, monograficznym ujęciom pojedynczych dzieł sztuki i pomników architektury, kalendariom robót konserwatorskich, studiom na kulturą renesansu i baroku, a także wydarzeniom artystycznym
i zagadnieniom społeczno-kulturalnym. Odznaczony Komandorią Orderu Polonia Restituta oraz papieskim Krzyżem Komandorskim Orderu św. Grzegorza.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza ze Stanisławem Tomkowiczem datują się następująco: 1) 12 lutego 1889 r. - Kraków - Hotel Saski; 2) 10 września 1890 r. - Kraków.

TRETIAK JÓZEF [28.09.1841 – 18.03.1923] – pseudonim: JÓZEF TRYWARD, TRZECIAK


Polski historyk literatury, krytyk literacki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.
Absolwent: gimnazjum w Równem, filologii na uniwersytetach w Kijowie, Zurychu i Paryżu. Uczestnik powstania styczniowego. Od 1867 r. – nauczyciel języka polskiego w II Gimnazjum we Lwowie, przewodniczący Związku Literackiego we Lwowie. W 1885 r. uzyskał tytuł doktora na Uniwersytecie Jagiellońskim (rozprawa doktorska „Mickiewicz w Wilnie i Kownie. Życie i poezja”). Od 1886 r. – nauczyciel języka polskiego w Seminarium Nauczycielskim w Krakowie. W 1890 r. uzyskał tytuł doktora habilitowanego (rozprawa „Mickiewicz a Trembecki”) i został docentem Katedry Historii Literatury Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1893 r. habilitował się z języka i literatury ruskiej. Od 1894 r. – profesor nadzwyczajny i kierownik Zakładu Języka i Literatury Ukraińskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1898 r. – profesor zwyczajny. Od 1919 r. – profesor honorowy Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1888 r. członek-korespondent krakowskiej Akademii Umiejętności (późniejszej PAU),
od 1900 r. - członek czynny Akademii. W latach 1898 – 1922 – sekretarz Wydziału I Akademii, sekretarz (później przewodniczący) Komisji do Badań w Zakresie Historii Literatury i Oświaty w Polsce Akademii Umiejętności, przewodniczący Komisji Językowej Akademii Umiejętności, członek Komisji Języka Polskiego Akademii Umiejętności. Od 1920 r. – członek Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Dwukrotny laureat nagrody Akademii Umiejętności im. Walentego Barczewskiego (1904 r., 1915 r.).
Pracę naukową ukierunkował głównie na historię literatury polskiego romantyzmu i historią literatury ukraińskiej i rosyjskiej. Pasjonat Adama Mickiewicza. Interesował się twórczością Kornela Ujejskiego i Adama Asnyka. Przygotował wybór poezji Józefa Bohdana Zaleskiego (1921 r.).
Józef Tretiak był również literatem. Napisał poemat liryczny „Z pogańskich światów” (1870 r.), poemat historyczny „Królewska para” (1871 r.), powieść „Pamiętniki Daniela” (1873 r.).
Wybrane prace naukowe: „Słowo o Chopinie” (1877 r.), „O bajronizmie w poezyi polskiej” (1879 r.), „O dramacie staroindyjskim” (1879 r.), „Kalewala, epopeja fińska” (1882 r.), „Tragiczność w życiu Zygmunta Krasińskiego” (1884 r.), „Poezja pomickiewiczowska” (1885 r.), „Idea Wallenroda” (1887 r.), „Stosunki i pieśni miłosne Mickiewicza w Odessie” (1887 r.), „Szkice literackie” (1896 – 1901), „Kto jest Mickiewicz” (1898 r.), „Młodość Mickiewicza 1798 – 1824” (1898 r.), „Obrazy nieba i ziemi
w „Panu Tadeuszu” (1898 r.), „Juliusz Słowacki. Historia ducha poety i jej odbicie w poezji 1809 – 1842” (1904 r.), „Mickiewicz i Puszkin” (1906 r.), „Piotr Skarga
w dziejach i literaturze Unii Brzeskiej” (1912 r.), „Bohdan Zaleski do upadku powstania listopadowego. Życie i poezja. Karta z dziejów romantyzmu polskiego” (1911 r.), „Bohdan Zaleski na tułactwie. Życie i poezja. Karta z dziejów Emigracji Polskiej” (1913 – 1914), „Adam Mickiewicz w świetle nowych źródeł 1815 – 1821” (1917 r.).
W numerze 1. „Przeglądu Literackiego” (dodatek do „Kraju”) z 3 (15) stycznia 1887 r. w omówieniu „Zeszłorocznej literatury polskiej” Józef Tretiak zestawił „Potop” Henryka Sienkiewicza z powieścią „Abraham Kitaj” Zygmunta Kaczkowskiego”.

TURGIENIEW IWAN Siergiejewicz [09(28).11(10).1808 – 03(22).09(08).1883]


Pisarz rosyjski, przedstawiciel rosyjskiego realizmu krytycznego.
Student Uniwersytetu Moskiewskiego, absolwent uczelni w: Petersburgu (1834 – 1837) i w Berlinie (1838 – 1841). W 1842 r. rozpoczął pracę urzędnika w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w Petersburgu. Po dwóch latach porzucił ją na rzecz twórczości literackiej.
W kwietniu 1852 r. został aresztowany, a w maju tego roku skazany na zesłanie do majątku rodzinnego, gdzie przebywał dwa lata
do ułaskawienia. Oprócz okresu studiów Turgieniew spędzał wiele lat za granicą. W 1861 r. wyjechał na stałe, najpierw do Baden-Baden (do 1870 r.), a następnie przeniósł się do Paryża, gdzie mieszkał do śmierci.

Autor niżej wymienionych utworów: poematów i poematów prozą: „Parasza” (1843 r.), „ Dziedzic” (1846 r.), „Senilia” (1878 – 1882 r.) – noweli, opowiadań i esejów: „Zabijaka” (1846 r.), „ Chor i Kalinycz” (1847 r.), „Zapiski myśliwego” (1852 r.), „Mumu” (1852 r.), „Hamlet i Don Kichote” (1860 r.), „Widma” (1863 r.), „Dziwna historia” (1869 r.), „Wiosenne wody” (1872 r.), „Punin i Baburin” (1874 r.), „Sen” (1877 r.) – powieści: „Rudin” (1856 r.), „Szlacheckie gniazdo” (1859 r.), „W przededniu” (1860 r.), „Ojcowie i dzieci” (1862 r.), „Dym” (1867 r.), „Nowizna” (1877 r.) – oraz „Dziennik zbędnego człowieka” (1850 r.).
W 1878 r. był wiceprzewodniczącym Międzynarodowego Kongresu Literackiego. Uczestnikiem tego kongresu był również Henryk Sienkiewicz.

[Autor obrazu – Ilja Riepin (1844 – 1930). Źródło – Wikipedia. Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.
Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

TURNO BARBARA – patrz MAŃKOWSKA BARBARA


TYMOWSKA FRYDERYKA – patrz KARPIŃSKA FRYDERYKA


TYMOWSKI JAN Florian [1851 – 1902]


Syn Juliana Konstantego i Florentyny z Zawadzkich Tymowskich. Mąż Fryderyki z Karpińskich. Polski doktor w Ragaz, San Remo i Nicei. W styczniu i lutym 1884 r.
oraz styczniu, marcu i kwietniu 1885 r. leczył chorą na gruźlicę Marię z Szetkiewiczów Sienkiewicz. Autor „przewodnika dla leczących się w stacjach klimatycznych” zatytułowanego „San Remo, Ospedaletti i Bordighera pod względem klimatycznym i społecznym” (wydanie 2. - 1886 r.). Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Janem Florianem Tymowskim datują się następująco: 01) luty - kwiecień 1896 r. - Nicea; 02) czerwiec 1896 r., 03) 16 maja 1897 r. -
Parc-Saint-Maur; 04) luty 1898 r. - Nicea; 05) czerwiec 1897 r. - Ragaz.

TYSZKIEWICZ JAN Witold Emanuel [1831 – 1892]


Były marszałek powiatu wileńskiego. Właściciel części majątku Mołodeczno i majątku Waka na Litwie. Mąż Izabeli Tyszkiewiczówny. Miał z nią pięcioro dzieci: Michała, Jana (1867 – 1903, towarzysza podróży afrykańskiej Henryka Sienkiewicza), Krystynę, Marię i Joannę. Sąsiad Bronisława i Anny Mineyków.
Henryk Sienkiewicz wybierał się tam 23 lutego 1886 r. na odpoczynek. Widywali się również w sierpniu 1886 r. w Kaltenleutgeben. 09 maja 1889 r. Jan Tyszkiewicz (ojciec) odwiedził Henryka Sienkiewicza w jego mieszkaniu w Warszawie.

TYSZKIEWICZ JAN [1867 – 1903]


Syn Jana Witolda Emanuela Tyszkiewicza (1831 - 1892) z Wołożyna i Izabeli z Tyszkiewiczów. Mąż Elżbiety z Krasińskich (1871 - 1906). W 1890 r. towarzyszył pisarzowi w podróży afrykańskiej. Swoje wrażenia zamieścił w listach do matki „W Afryce z Sienkiewiczem. Urywki listów do matki Jana hr. Tyszkiewicza”.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów z tego okresu.]



Litera U



UCHTOMSKI ESPER Esperowicz [14.08.1861 – 26.11.1921]


Pisarz i publicysta rosyjski.
Prezes zarządu Banku Rosyjsko-Chińskiego i członek Rady Towarzystwa Mandżurskiej Drogi Żelaznej.
Absolwent Uniwersytetu Petersburskiego.
Od 1884 r. – pracownik Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rosji.
Towarzyszył następcy tronu – Mikołajowi – w podróży dookoła świata.
Od 1896 r. został redaktorem gazety „Pietierburskije Wiedomosti”.

Około 01 czerwca 1899 r. Henryk Sienkiewicz napisał list do Espera Esperowicza Uchtomskiego.



[Fotografia: Autor – Tar-ba-gan. Źródło – Wikipedia.]
[Powyższe zdjęcie jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły. Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora.]

ULANOWSKI ADAM [? – ?]


Asystent (doktor) przy Katedrze Zoologii Uniwersytetu Lwowskiego. Według jednej z gazet (?) planował on ekspedycję naukową do Afryki Zachodniej.
W liście z 17 lipca 1888 r. do Jadwigi Janczewskiej Henryk Sienkiewicz stwierdził, że pisał do niego, prosząc o informację na temat wyprawy afrykańskiej. List pisarza
nie zachował się. (…)”

ULANOWSKI BOLESŁAW [01.08.1860 – 27.09.1919]


Polski historyk prawa, również prawa kościelnego. W wieku 28 lat (1888 r.) został profesorem nadzwyczajnym prawa kościelnego i p. o. kierownika katedry
tego prawa, a w wieku 30 lat (1890 r.) - profesorem nadzwyczajnym prawa kanonicznego i historii prawa polskiego. Był również kierownikiem Katedry Prawa Polskiego. W 1893 r. został p. o. kierownika Katedry Prawa Niemieckiego. W latach 1893/1894 i 1899/1900 pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1888 r. był członkiem krakowskiej Akademii Umiejętności. W 1903 r. pełnił funkcję sekretarza generalnego (faktycznie od 1901 r.) Akademii Umiejętności, doprowadzając ją do największego rozkwitu w dotychczasowych dziejach. Członkiem tej Akademii był Henryk Sienkiewicz. Od 1893 r. był dyrektorem krakowskiej Drukarni Uniwersyteckiej. Zainteresowania Bolesława Ulanowskiego skupiły się na badaniu prawa Kościoła Rzymskokatolickiego w dawnej Polsce przy uwzględnieniu
jego związków z prawem powszechnym Kościoła. Przedmiotem badań były przy tym źródła praktyki sądowej. Ulanowski zasłynął przede wszystkim ze swej działalności wydawniczej. Ogłosił drukiem zbiory ustawodawstwa polskiego, liczne dokumenty średniowieczne, a także księgi sądowe, wydawnictwa z zakresu polskiego prawa kościelnego. Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim.
Z domem jego Henryk Sienkiewicz utrzymywał bliskie stosunki.

UMIATOWSKA JANINA - patrz OSTRORÓG-SADOWSKA JANINA


UMIATOWSKI WŁADYSŁAW [13.03.1834 – 16.01.1905] – herbu ROCH III


Syn Kazimierza i Józefiny z hrabiów Dunin-Rajeckich.
Hrabia, ziemianin, właściciel dóbr na Litwie i dzisiejszej Białorusi oraz w Królestwie Polskim. Marszałek powiatu trockiego, oficer wojska carskiego, dziedzic Żemłosławia.
Żoną Władysława była późniejsza markiza (margrabina) – Janina z hrabiów Ostroróg-Sadowskich.
W okresie od 01 maja do 18 czerwca 1887 r. w Kaltenleutgeben Henryk Sienkiewicz poznał tylko Władysława Umiatowskiego.

U-WA-KA [? – ?]


Indianin z plemienia Cachuilla zamieszkałego w Górach Santa Ana. Henryk Sienkiewicz poznał go w drugiej połowie 1876 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. W „Listach z podróży do Ameryki” napisał o nim:
„(…) Wieczorem tego samego dnia przybyło do osady Plesenta trzech Indian z dzikiego jeszcze zupełnie pokolenia Cachuilla, zamieszkałego z drugiej strony Santa Ana. Twarze ich, koloru ciemnoczerwonego, były podobne do cygańskich. Na głowach
nie mieli piór ani warkoczy, ale włosy ich spadały w grubych splotach po obu stronach głowy. Ubrani byli w mokasyny ze skór jelenich i pewien rodzaj koszul nie osłaniających piersi. (…)

Kupiłem także łuk i strzały, a raczej dostałem je w zamian za nóż. U-wa-ka pokazywał, jak się strzela z łuku, i oddaliwszy się
na chwilę ze mną między dęby, przeszył strzałami kilka dzięciołów i błękitniaków. (…)

Mając zamiar pomieszkać trochę w indyjskich wigwamach, pytałem, kiedy wojownicy wrócą na powrót zza gór. Odpowiedzieli mi, że za miesiąc.
- A czy mnie przyjmą?
- Przyjmą i cieszyć się będą. Brat biały będzie polował razem z czerwonymi w wąwozach, przyjedzie, kiedy zechce, odjedzie, kiedy zechce, będzie zasiadał u ogniska czerwonych, palił z nimi i nikt z pokolenia Cachuilla nie podniesie na niego ręki. (…)”

UZNAŃSKI ADAM [? – ?]


Biografia nieustalona. Właściciel Szaflar.
Henryk Sienkiewicz poznał go 16 lutego 1888 r. w Zakopanem – podczas odwiedzin księdza Józefa Stolarczyka.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów z tego okresu.]



Litera V



VRCHLICKÝ JAROSLAV – patrz FRIDA EMIL



[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów o powyższych postaciach.]



Litera W



WAGNER JÓZEFA NATALIA [? – ?]


Żona Bronisława Bieńkowskiego, filologa klasycznego i pedagoga, zmarłego 25 sierpnia 1903 r. Po jego śmierci Henryk Sienkiewicz przesłał na jej ręce list kondolencyjny.

WALEWSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z p. Walewską datują się następująco: 01) marzec 1898 r. – Nicea.

WALISZEWSKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. W 1878 r. miał pomóc Henrykowi Sienkiewiczowi w uzyskaniu posady guwernera, co ostatecznie nie doszło do skutku.

WALISZEWSKI KAZIMIERZ [1849 – 1935]


Historyk, pisarz i publicysta. Doktor prawa. Absolwent uczelni w Warszawie i prawa w Paryżu.
Od 1875 pracował w Krakowie, wydając „Sobiesciana”. Od 1884 r. mieszkał we Francji. Napisał między innymi: „Potoccy i Czartoryscy” (1887 r.),
„Polsko-¬francuskie stosunki w XVII w.” (1889 r.), „Polska i Europa w drugiej połowie XVIII w.” (1890 r.), „Z dziejów XVIII w.” (1892 r.),
„Pierre le Grand” (1897 r.), „Marysienka. Marie de la Grand d’Arquien, Reine de Pologne, femme de Sobieski 1641—1716” (1898 r.),
„L’héritage de Pierre le Grand” (1900 r.), „Littérature russe” (1900 r.), „Ivan le Terrrible” (1904 r.), „La crise révolutionnaire 1584—1614” (1906 r.), „Le berceau d'une dynastie. Les premiers Romanow 1613—1682” (1909 r.), „Le fils de la Grande Catharine Paul I.” (1912 r.),
„Le regne d’Alexandre I” (1923 — 1925), „Katarzyna II” (nagrodzona przez Akademię Francuską; przetłumaczona na język polski w 1929 r.).
Pisywał także artykuły do „Niwy” i „Ateneum”.
Henryk Sienkiewicz poznał go w 1888 r. w Paryżu.

WAŃKOWICZ JAN Edmund [? – ?]


Biografia nieustalona.
Uczestnik powstania styczniowego w randze majora. Po emigracji z Królestwa – pracownik Banku Galicyjskiego dla Handlu i Przemysłu z siedzibą w Krakowie na Rynku. Spotkania Jana Edmunda Wańkowicza z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: początek października 1889 r. – Kraków – Rynek – siedziba wyżej wymienionego banku.

WARD ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Amerykanin towarzyszący wyprawie na polowanie na bawoły w październiku i listopadzie 1877 r. na stepach Wyoming w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Pisarz przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Ward, którego znałem z Bohemian Clubu blisko od roku, a z którym sprzeczałem się od pierwszego poznania, począł ze mną zwykłą dysputę o Kalifornię. (…)”

WARECKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona.
W sierpniu 1888 r. w Ostendzie u Poradowskich – wspólnie z Józefem Wieniawskim – koncertowała na cześć Henryka Sienkiewicza.

WASILEWSKI ZYGMUNT [29.04.1865 – 25.10.1948]


Syn Aleksandra i Marii Ledoux.
Krytyk i publicysta. Związany z Narodową Demokracją i Organizacją Młodzieży Polskiej „Zet”.
Absolwent gimnazjum w Kielcach (1884 r.), prawa na uniwersytetach w Warszawie, Sankt Petersburgu i Kijowie. Studia ukończył
w 1888 r. W 1889 r. zamieszkał w Warszawie. Tu objął stanowisko sekretarza Redakcji „Wisły” i był kustoszem Muzeum Etnograficznego. W 1891 r. został bibliotekarzem w Raperswilu. W 1894 r. powrócił do Warszawy i w latach 1895 – 1899 r. redagował „Głos” i był sekretarzem Redakcji „Kuriera Warszawskiego”. W 1897 r. został sekretarzem Komitetu Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie, w którym do 1898 r. współpracował z Henrykiem Sienkiewiczem. W 1902 r. przeniósł się do Lwowa i do 1915 r. redagował „Słowo Polskie”. Lata 1915 – 1917 spędził w Sankt Petersburgu, gdzie redagował „Sprawę Polską”. W 1918 r. redagował
w Kijowie „Przegląd Polski”. W latach 1918 – 1925 redagował „Gazetę Warszawską”, a następnie od 1925 do 1939 – „Myśl Narodową”. W latach 1930 – 1935 zasiadał w Senacie. Po wojnie osiadł w Wiśle.

[Fotografia - autor nieznany. Źródło - Wikipedia. Publikacja – 1905 r. Źródło – Wikipedia.] [To zdjęcie jest w domenie publicznej, ponieważ zgodnie z art.3 prawa autorskiego z 29 marca 1926 r. i art. 2 prawa autorskiego z 10 lipca 1952 fotografie polskich autorów (lub które ukazały się po raz pierwszy w Polsce lub równocześnie w Polsce i za granicą) opublikowane bez wyraźnego zastrzeżenia prawa autorskiego (przed zmianą prawa 23 maja 1994 r.) nie podlegają ochronie. należy domniemywać, że są własnością publiczną.]

WAWELBERG HIPOLIT [08.05.1843 – 20.10.1901]


Polski finansista, filantrop i działacz społeczny, współwłaściciel Domu Bankowego Hipolit Wawelberg w Warszawie i Petersburgu. Uczestnik powstania styczniowego,
po którym, w celu uniknięcia represji, wyjechał do Berlina na studia w Akademii Handlowej. Ofiarodawca 300.000 rubli na rzecz budowy tanich mieszkań na warszawskiej Woli. W 1875 r. – współorganizator Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie. W 1895 r. – współfundator Szkoły Mechaniczno-Technicznej w Warszawie. W latach 1890 – 1900 – członek Rady Banku Handlowego w Warszawie. Współzałożyciel petersburskiego tygodnika „Kraj”. Fundator druku tanich wydań dzieł pisarzy polskich: Adama Mickiewicza, Elizy Orzeszkowej, Bolesława Prusa i Henryka Sienkiewicza. Współfundator budowy pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Hipolitem Wawelbergiem datują się następująco: 01) marzec 1896 r. - Nicea i Monte Carlo.

WEFFIK ACHMED [? – ?]


Turecki mąż stanu. Wielki wezyr. Komisarz Porty w Bukareszcie, ambasador w Paryżu, prezes Tureckiej Izby Deputowanych, gubernator generalny Brussy. Na początku listopada 1886 r. Henryk Sienkiewicz złożył mu wizytę w jego mieszkaniu. Poświęcił mu więcej miejsca w liście z 05 listopada 1886 r. do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Rzeczywiście imponujący to Turek, bo podobno nieskazitelny, co między tutejszymi urzędnikami jest osobliwością. Postawy ogromnej, otyły, chodzi ciężko, ubiera się po turecku. (…) Jest istotnie ogromnie uczony, biegły w językach, obznajmiony
z ruchem naukowym i literackim. (…) w dalszym ciągu pokazało się, że zna „Pamiętniki” Janczara Polaka (te, z których pisałem „Niewolę tatarską”)
(„Pamiętniki Janczara, czyli Kronika turecka” Konstantego Michałowicza) i inne źródła polskie. (…)”

WELOŃSKI PIUS [1849 – 21.10.1931]


Polski rzeźbiarz i malarz. Absolwent Szkoły Rysunkowej w Warszawie (1868 – 1872), gdzie uczyli go m. in.: Konstanty Hegel (rzeźba) i Rafał Hadziewicz (malarstwo) – oraz Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu (1872 – 1878). Odbywał praktyki w pracowniach Faustyna Cenglera i Andrzeja Pruszyńskiego.
W latach 1878 – 1883 przebywał we Włoszech. Później wyjechał to Francji i do Niemiec. Do Warszawy wrócił w 1897 r. Otrzymał pracownię na Zamku Warszawskim.
W 1901 r. otworzył fabrykę odlewów. W latach 1904 - 1915 – profesor i dyrektor Szkoły Rysunkowej w Warszawie. Od 1906 r. – honorowy dyrektor warszawskiego Muzeum Sztuk Pięknych. Członek-korespondent krakowskiej Akademii Umiejętności, honorowy profesor Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Od 1924 r. – dyrektor prywatnej Szkoły Sztuk Pięknych im. Wojciecha Gersona w Warszawie. Tworzył głównie kompozycje o tematyce alegorycznej, religijnej, nagrobki oraz portrety.
Stworzył m. in.: pomnik Bogdana Zalewskiego (Bojana) na Plantach w Krakowie, płytę-płaskorzeźbę upamiętniająca 200-lecie wiktorii wiedeńskiej, epitafium Pawła Popiela (Kościół Mariacki). Nagrobek kardynała Jerzego Radziwiłła (1904 r.) w kaplicy Szafrańców w Katedrze Wawelskiej, posąg Gladiator (1880 r.) w Parku Ujazdowskim w Warszawie i Galerii Muzeum Narodowego w Sukiennicach w Krakowie, posąg „Sclavus saltans”, pomnik Adama Pługa (właściwe nazwisko – Antoni Pietkiewicz) w Warszawie. Autor stacji drogi krzyżowej na Wałach Jasnogórskich w Częstochowie. Twórca popiersia Henryka Sienkiewicza.
Henryk Sienkiewicz spotkał go w grudniu 1886 r. w Rzymie.

WENDE EDWARD [1830 – 14.12.1914]


Syn Jerzego Gotfryda i Wilhelminy z Jerników. Znany warszawski księgarz i wydawca, właściciel Księgarni „E. Wende i Spółka”. Nauki pobierał w Rydze, gdzie ukończył gimnazjum i odbył praktykę księgarską. W 1858 r. osiadł w Warszawie i wspólnie ze wspólnikiem Wilhelmem Sanderem założył w/w księgarnię przy ul. Senatorskiej 2.
Po kilku latach spłacił wspólnika i przeniósł księgarnię do kamienicy Beyera przy Krakowskim Przedmieściu (róg ul. Królewskiej), gdzie funkcjonowała do likwidacji firmy
w 1928 r. Przy księgarni istniała czytelnia. Oprócz sprzedaży książek - także wydawanych w Galicji i zakazanych przez cenzurę carską - Wende prowadził również działalność wydawniczą, publikując głównie pozycje naukowe z serii wydawnictw Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego i Kasy im. Mianowskiego. Pochowany został w grobach rodzinnych na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie.
W 1914 r. miał wysłać Henrykowi Sienkiewiczowi książkę Ludwika Kubali „Wojna Szwedzka 1655 (Szkiców historycznych seria IV)”.

WEYHER ALEKSANDRA z domu Kotarska [? – ?]


Żona Ludwika Weyhera (1827 – 1884), matka Stanisława Weyhera, którego guwernerem od sierpnia 1865 r. do sierpnia 1866 r. był Henryk Sienkiewicz.

WEYHER LUDWIK [1827 – 1884]



Potomek znanej rodziny kaszubskiej, której początki sięgają XVI wieku. Obywatel ziemski, właściciel majątku Dzierzążnia i dziedzic majątku Skarżyn. Po upadku powstania styczniowego został dzierżawcą majątku w Poświętnem. Wraz z żoną Aleksandrą z Kotarskich i dziećmi: Heleną, Eugenią, Stanisławem, Wiktorem, Janem i Karolem - zamieszkał w poświęckim dworze i gospodarował w nim aż do swojej śmierci w 1884 r. To tu Henryk Sienkiewicz od sierpnia 1865 r. do sierpnia 1866 r. Henryk Sienkiewicz był guwernerem Stanisława Weyhera.

WEYHER STANISŁAW [? – ?]


Syn Ludwika Weyhera i Aleksandry Kotarskiej. Jego guwernerem od sierpnia 1865 r. do sierpnia 1866 r. był Henryk Sienkiewicz.

WEYSSENHOFF JÓZEF [08.04.1860 – 06.07.1932]


Syn Michała i Wandy z Łubieńskich Weyssenhoff’ów.
Poeta, krytyk literacki, wydawca. Właściciel majątku w Samoklęskach na Lubelszczyźnie. Współzałożyciel Bydgoskiego Towarzystwa Łowieckiego. Absolwent prawa na Uniwersytecie w Dorpacie (1879 – 1884). Od 1891 r. mieszkał w Warszawie. Od 1896 r. - wydawca
i redaktor „Biblioteki Warszawskiej. W 1908 r. zamieszkał w Steglitz w Niemczech. I wojnę światową spędził w Rosji. W 1918 r. powrócił do Polski i zamieszkał w Warszawie. W kwietniu 1924 r. przeniósł się
do Bydgoszczy. Pod koniec życia powrócił do Warszawy. Autor utworów: „Żywot i myśli Zygmunta Podfilipskiego” (1898 r.), „Sprawa Dołęgi” (1901 r.), „Syn marnotrawny” (1905 r.), „Hetmani” (1911 r.), „Soból i panna” (1911 r.), „Puszcza”
(1915 r.), „Cudno i ziemia cudeńska” (1921 r.), „Mój pamiętnik literacki” (1925 r.), „Pisma” (tomy 1 – 13; 1927 - 1928), „Jan bez ziemi” (1929 r.) i „Dzieła zebrane” (tomy: 1, 2, 7; 1930 – 1931). Tłumacz utworów Heinricha Heinego. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Józefem Weyssenhoff’em datują się następująco: 01) koniec grudnia 1894 r. w Warszawie;
02) 02 stycznia 1895 r. w Warszawie.

[Fotografia - Autor: Julo][Fotografia ta znajduje się w domenie publicznej w tych krajach, gdzie prawo autorskie wygasa po 90 latach od śmierci autora lub mniej.]

WĘCŁAWOWICZ ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Henryk Sienkiewicz spotkał go 18 października 1887 r. w Kaltenleutgeben, o czym wspomina w liście z tego samego dnia do Jadwigi Janczewskiej.

WĘDRYCHOWSKA ZOFIA [1875 – 1944]


Córka Eugeniusza i Ludwiny z Komarnickich Wędrychowskich. Pracowała w Namiestnictwie Galicyjskim. Następnie prowadziła magazyn kapeluszy damskich. W latach 1915 – 1919 prowadziła Spółdzielnię Spożywców „Konsum”. Od 1919 r. rozpoczęła pracę w dziennikarstwie. Pisała sprawozdania z frontu. W 1920 r. przeprowadziła się do Warszawy. Związała się z „Gazetą Warszawską”, w której prowadziła reportaż miejski, a od 1922 r. – sprawozdania sejmowe, które zamieszczała również w „ABC”. W 1928 r. została przewodniczącą Klubu Sprawozdawców Parlamentarnych. Była członkiem Sekcji Polskiej Fédération Internationale Journalistes. Henryk Sienkiewicz poznał Zofię z Wędrychowskich Osberger latem 1897 r. w Zakopanem. Napisał do niej 2 listy.

WIENIAWSKA MARIA [1870 – 1957]


Córka Juliana Wieniawskiego. Żona malarza Franciszka Ejsmonda. Mieszkali w Warszawie przy Placu św. Aleksandra 12. Prowadziła otwarty dom, w którym gromadził się warszawski świat literacki i artystyczny. Wydała tomik swoich wierszy „W epoce dzikich jazzów i trujących gazów” (1929 r.).
Henryk Sienkiewicz odwiedzał małżeństwo Ejsmondów w ich mieszkaniu warszawskim.

WIENIAWSKI JÓZEF [23.05.1837 – 11.11.1912]


Polski pianista i kompozytor. Brat Henryka i Juliana.
Uczył się w Paryżu i Weimarze (u Franciszka Liszta). Koncertował z bratem Henrykiem, a potem rozpoczął karierę solową. Profesor konserwatorium moskiewskiego
(1866 – 1869), a później brukselskiego. Komponował symfonie, utwory na fortepian, muzykę kameralną i pieśni.
W sierpniu 1888 r. w Ostendzie u Poradowskich – wspólnie z p. Warecką – koncertował na cześć Henryka Sienkiewicza.

WIENIAWSKI JULIAN [05.02.1834 – 23.09.1912] – pseudonim JORDAN


Polski prozaik i komediopisarz, autor szkiców humorystyczno-obyczajowych podejmujących tradycję gawędy szlacheckiej.
Absolwent Gimnazjum Lubelskiego (1844 – 1848), Instytutu Agronomicznego w Marymoncie. Uczestnik powstania styczniowego. Po jego klęsce wyjechał do Francji, gdzie w Paryżu studiował ekonomię i prawo. Powrócił do Polski w 1865 r. i natychmiast został aresztowany. W 1872 r. zamieszkał w Warszawie, gdzie udzielał się
w Towarzystwie Wzajemnego Kredytu. Tego samego roku zadebiutował zbiorem szkiców „Wędrówki delegata”. W 1900 r. był sekretarzem Komitetu obchodu przypadającego na 1898 r. 25-lecia pracy pisarskiej Henryka Sienkiewicza. W latach 1879 – 1912 mieszkał w Chlewni koło Grodziska Mazowieckiego.
W lutym 1889 r. towarzyszył Henrykowi Sienkiewiczowi w podróży pociągiem do Warszawy.

WIĘCKOWSKI [? – ?]


Biografia nieustalona. Pośredniczył w doręczaniu korespondencji pomiędzy Henrykiem Sienkiewiczem a Tadeuszem Cieńskim.

WIKTORIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Niemka. Guwernantka Henryka Józefa i Jadwigi Sienkiewiczów. Henryk Sienkiewicz wspomina ją w liście z 07 grudnia 1897 r.:
(…) Górale i Dzinka wyszli doskonale, ja mam skośne oczy, Ty krzywisz się jak środa na piątek, Wyka (jamnik „Wykop”) na kolanach p. Wiktorii jest dobry. (…)

WINTERNITZ WILHELM [01.03.1834 – 22.02.1917]


Austriacki lekarz-hydropata, profesor uniwersytetu w Wiedniu, twórca hydroterapii naukowej. Właściciel i kierownik zakładu wodoleczniczego w Kaltenleutgeben
pod Wiedniem, miejsca długoletniej kuracji Henryka Sienkiewicza, który swoje leczenie rozpoczął 03 grudnia 1885 r. Następnie spotykali się: w kwietniu 1887 r.
w Abbacji, w październiku 1887 r., w lipcu 1890 r. - podczas kuracji w Kaltenleutgeben. W 1888 r. pisarz był u niego: 07 czerwca na wizycie lekarskiej.

WIŚNIEWSKA NATALIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Guwernantka Jadwigi Sienkiewiczówny, przyszła żona Adama Doboszyńskiego (adwokata) i matka Adama Władysława Doboszyńskiego (polityka
i pisarza). Henryk Sienkiewicz wspominał Natalię Wiśniewską w listach: 01) z 01 października 1898 r. do Wandy Szetkiewicz; 02) z 18 października 1898 r. do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Panna Wiśn[iewska] jest od kilku dni. Ma miły głos, dobry układ, ale głowę i twarz tak dużą, że – hadko. Z Dzinką łatwo jakoś poszła znajomość. Lekcje rysunków już się zaczęły. (…)”
.

WIŚNIOWSKI SYGURD [06.04.1841 – 23.04.1892]


Polski pisarz, reportażysta, tłumacz, nowelista, felietonista, podróżnik. W latach 1858 – 1859 podróżował do Turcji i Rumunii. Należał do oddziałów Garibaldiego, następnie studiował w Polskiej Szkole Wojskowej w Cuneo. W 1862 r. rozpoczął podróże do Polinezji, Australii i Nowej Zelandii. Pracował także jako marynarz
i poszukiwacz złota. Dwukrotnie przebył podróż dookoła świata, po czym wrócił do Polski. Jego felietony z podróży ukazywały się w „Gazecie Narodowej” we Lwowie. Zostały zebrane i wydane wspólnie pt. „Dziesięć lat w Australii” (1873 r.). Wyjechał do Stanów Zjednoczonych Ameryki (w charakterze reportera „Gazety Polskiej” ),
po czym ponownie powrócił do ojczyzny.
Publikacje Sygurda Wiśniowskiego: „Dziesięć lat w Australii” (1873 r.), „Obrazki z życia amerykańskiego” (1974/1876 r.), „Listy z Czarnych Gór” (1975 r.), „Dzieci królowej Oceanii” (1877), „Langenor” (1877 r.) „Biała czy czarna?” (1880 r.), „Niewidzialny” (1881 r.), „Ola” (1882 r.).
Jego twórczość wysoko cenił Henryk Sienkiewicz. Obaj spotkali się w latach 1878 - 1879 w Paryżu: 1) 1878 r. - na Międzynarodowym Kongresie Literackim.

WITKIEWICZ STANISŁAW [08.05.1851 – 05.09.1915] – herbu NIECZUJA


Ojciec Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego). Polski malarz, architekt, pisarz i teoretyk sztuki, popularyzator stylu zakopiańskiego. Studiował w Petersburgu (1869 – 1871) i Monachium (1872 - 1875). Po powrocie do kraju współpracował z „Wędrowcem” oraz zajmował się krytyką artystyczną. W 1890 r. osiadł w Zakopanem. Projektował tam architekturę i wnętrza zakopiańskich willi: „Koliba” Gnatowskich,
„Pod Jedlami” Pawlikowskich, „Pepita” (później „Łada”) Chrostowskiego, „Korwinówka”, „Zofiówka” i innych. Projektant kaplicy Najświętszego Serca Jezusowego w Jaszczurówce (obecnie dzielnica Zakopanego). Za swą działalność na rzecz miasta został mianowany honorowym obywatelem Zakopanego i tam też został pochowany. Autor książki „Na przełęczy” (1891 r.), nazywanej „Ewangelią Tatr”. Autor wielu obrazów impresjonistycznych, m. in.: „Czarny Staw – kurniawa”, „Wiatr halny”, „Zachód słońca na morzu”, „Mgła wiosenna”, „Pejzaż zimowy w Tatrach”, „Owce we mgle”.
15 listopada 1897 r. wraz z Henrykiem Sienkiewiczem i Michałem Radziwiłłem i Leopoldem Kronenbergiem (Komitet Budowy Pomnika Adama Mickiewicza) oraz rzeczoznawcą Leonardem Marconim przybyli do Carrary we Włoszech, aby ocenić model figury Mickiewicza dłuta Cypriana Godebskiego.

[Autor – Jacek Malczewski. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

WITTYG EUGENIUSZ [? – ?]


Kolega szkolny Henryka Sienkiewicza z Gimnazjum IV. Pisarz wspomina go w liście z 1865 r. do Konrada Dobrskiego.

WODZICKA LUDWIKA - patrz ŻUROWSKA LUDWIKA


WODZICKA MARIA [14.05.1879 – ?]


Biografia nieustalona. Córka Antoniego i Ludwiki z Żurowskich Wodzickich.
Henryk Sienkiewicz poznał ją w czerwcu 1888 r. w Kaltenleutgeben.

WODZICKA TERESA - patrz POTOCKA TERESA


WODZICKI ANTONI [? – ?]


Biografia nieustalona. Mąż Ludwiki z Żurowskich. Ojciec Marii Wodzickiej.
Henryk Sienkiewicz poznał go w czerwcu 1888 r. w Kaltenleutgeben.

WODZIŃSKI ANTONI [30.09.1848 – 1928] * herbu JASTRZĘBIEC


Syn Edmunda Feliksa Ignacego i Joanny Konstancji Łucji z Wolickich Wodzińskich. Wychowany we Francji. W 1870 r. zdał bakalaureat i rozpoczął studia prawnicze
w Paryżu. Kilka lat później zajął się pracą literacką. W 1884 r. powrócił do Polski i osiadł w majątku rodzinnym Służewo na Kujawach. Był korespondentem zagranicznym warszawskiego „Słowa” (w którego redakcji w 1882 r. zetknął się z Henrykiem Sienkiewiczem) oraz poznańskiego „Dwutygodnika dla Kobiet”. Studia i felietony zamieszczał także w innych czasopismach polskich i zagranicznych. Jest autorem powieści i nowel wydawanych w języku francuskim: „Aniela”, „La fiance de Gora”, „Les amours d’Abel”, „Contre Le sort”, „Les dettes de coeur”, „Vanqueurs et vaincus” i „Srebro père et fils”. Napisał kilka prac o Fryderyku Chopinie
i Marii Wodzińskiej, między innymi: „Les trois romans de Frédéric Chopin”. Tłumaczył również na język francuski utwory Henryka Sienkiewicza: „Bez dogmatu”, „Rodzinę Połanieckich”, „Ogniem i mieczem”, „Potop”, „Pan Wołodyjowski”, „Krzyżacy” i „Na polu chwały”. O Henryku Sienkiewiczu napisał kilka artykułów: „Le roman historique contemporain”, „Par le fer et par le feu”, „La Nouvelle Revue” i „Le Roman de Sienkiewicz „Sans le dogme”,
„Un roman chrétien „Quo vadis” par Henri Sienkiewicz”, „Revue des Deus Mondes”.

WOJCIECHOWSKI FRANCISZEK [? – ?]


Emigrant polityczny po powstaniu listopadowym 1830/1831. Mieszkał w majątku Sebastopol Rudolfa Korwina Piotrowskiego. Zdaniem Heleny Modrzejewskiej - prototyp Podbipięty. Henryk Sienkiewicz poznał go w 1876 r. w San Francisco.

WOLF AUGUST Robert [10.01.1833 – 20.08.1910]


Polski księgarz, wydawca pracy i książek. Współzałożyciel, współwłaściciel i kierownik znanego warszawskiego przedsiębiorstwa wydawniczego GEBETHNER i WOLFF. Powstało w 1857 r. w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu (Pałac Potockich), a później również w Krakowie. Drugim współzałożycielem był Gustaw Adolf Gebethner. Zlikwidowane zostało w 1950 r. przez komunistów. Antykwariat działał do 1961 r.
Przedsiębiorstwo wydawało przede wszystkim klasykę literatury polskiej: utwory Władysława Stanisława Reymonta, Elizy Orzeszkowej, Marii Konopnickiej, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Bolesława Prusa, Stefana Żeromskiego, Henryka Sienkiewicza, Zofii Nałkowskiej, Jarosława Iwaszkiewicza, Adama Mickiewicza czy Juliusza Słowackiego. Publikowała też czasopisma: „Kurier Warszawski”, „Tygodnik Ilustrowany” i „Kurier Codzienny”. W latach 1884 – 1922 przedsiębiorstwo otworzyło swoje oddziały w: Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Zakopanem. W 1925 r. otworzyło filię w Paryżu: „LIBRAIRIE POLONAISE” – która istnieje do dziś. Przesyłano również książki do Stanów Zjednoczonych i Rosji. W 1929 r. Gebethner wykupił udziały Wolffa. W okresie II wojny światowej przedsiębiorstwo rozprowadzało nielegalne książki oraz prowadziła tajne kursy dla pracowników księgarń. W 1973 r. – po zakończenia postępowania upadłościowego – nastąpiła ostateczna likwidacja przedsiębiorstwa.

WOŁODKOWICZ BOLESŁAW [17.07.1860 – 08.03.1896]


Biografia nieustalona. Syn Władysława i Zofii Wołodkowiczów. Prawnik, kolekcjoner dzieł sztuki i przyrządów naukowych. Henryk Sienkiewicz widywał go pod koniec stycznia 1890 r. w Wiedniu w porze obiadów w hotelu u Krausowej. W lutym 1890 r. jedli wspólną kolację w restauracji w Krakowie.

WOŁODKOWICZ HELENA - patrz BORSZA-DRZEWIECKA HELENA


WOŁODKOWICZ KONSTANTY [08.05.1828 – 08.03.1909] – herbu RADWAN


Zamożny ziemianin zamieszkały w Odessie. Mąż Heleny z Borszów-Drzewieckich. Przybrany ojciec Marii Romanowskiej-Wołodkowiczówny, drugiej żony Henryka Sienkiewicza. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Konstantym Wołodkowiczem datują się następująco: 01) czerwiec 1892 r. – Karlsbad.

WOŁYNIEC BONIFACY [? – ?]


Ksiądz, który 18 sierpnia 1881 r. w kościele Zgromadzenia Panien Kanoniczek w Warszawie udzielił ślubu Henrykowi Sienkiewiczowi i Marii Emilii Kazimierze Szetkiewiczównie.

WOŁYŃSKI ARTUR [1844 – 1893]


Biografia nieustalona. Historyk, badacz głównie działalności naukowej Galileusza (właściwie: Galileo Galilei) i Mikołaja Kopernika. Twórca i dyrektor Muzeum Mikołaja Kopernika w Rzymie. Uczestnik wydanego 18 grudnia 1890 r. w Rzymie przez Henryka Hektora Siemiradzkiego obiadu na cześć Henryka Sienkiewicza.

WOOTHRUP ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Amerykanin. Akcjonariusz kopalń srebra w Virginia City w Nevadzie (1877 r.). Organizator wyprawy myśliwskiej na bawoły do Wyoming (USA)
w październiku i listopadzie 1877 r., w której uczestniczył Henryk Sienkiewicz. Przedstawił go w „Listach z podróży do Ameryki”:
„(…) Sympatyczniejsze wrażenie robił na mnie Woothrup, człowiek niemłody już, ale światowy, bogaty, mający tylko tę wadę,
że lubi opowiadać anegdoty, które pod wszystkimi szerokościami geograficznymi słyszałem opowiadane jako miejscowe
po tysiąc razy. (…)”

WORONIECKA FRANCISZKA – patrz KRASIŃSKA FRANCISZKA


WORONIECKI LUCJAN Grzegorz Eustachy [1806 - 21.11.1875] - KSIĄŻĘ * herbu KORYBUT


Książę, pieczętujący się herbem Korybut, właściciel Bielic pod Skotnikami w pow. sochaczewskim. Mąż Marianny Babianny Łuszczewskiej z Łuszczewa.
Ojciec: Pawła i Michała - których guwernerem był Henryk Sienkiewicz.

WORONIECKI MICHAŁ Jan [1860 – 1928] – KSIĄŻĘ * herbu KORYBUT


Syn Lucjana i Marii Babianny z Łuszczewskich Woronieckich. Absolwent uczelni w Rydze. Członek Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych i jego prezes (od 1920 r.). Zelektryfikował tramwaje warszawskie (1908 r.) – odkupione uprzednio z Sewerynem Czetwertyńskim, Juliuszem Hermanem i Maciejem Radziwiłłem. Właściciel i animator fabryki ołówków. Wiceprezes Kuratorium Obywatelskiego Rodzin Rezerwistów Miasta Stołecznego Warszawy, członek Wydziału IV Oświecenia w Komitecie Obywatelskim Miasta Stołecznego Warszawy oraz dyrektor Zarządu Klubu Myśliwskiego. 27 kwietnia 1898 r. poślubił Franciszkę Krasińską (1872 – 1951/2). Henryk Sienkiewicz był skuzynowany z Michałem Janem Woronieckim poprzez siostrę swego dziada po kądzieli, Adama Cieciszowskiego – Aleksandrę, zamężną za Janem Pawłem Łuszczewskim, dziadkiem Marii Babianny z Łuszczewskich Woronieckiej. Pisarz był preceptorem Michała Jana Woronieckiego. W latach 1868 – 1869 mieszkał w Bielicach
i bywał w pałacu Lucjana Grzegorza Eustachego Woronieckiego w Warszawie przy Al. Ujazdowskich.

WORONIECKI PAWEŁ Adam Maria [1856 - 1922] - KSIĄŻĘ * herbu KORYBUT


Syn księcia Lucjana Korybuta-Wiśniowieckiego. Guwernerem Pawła był Henryk Sienkiewicz.

WOYCIECHOWSKA HELENA [1847 – 13.12.1938] – herbu KORAB


Córka Wiktora i Augusty Barbary Christiani-Grabieńskiej. 12 czerwca 1877 r. wyszła za mąż za Józefa Brandta. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza
z Heleną z Woyciechowskich Brandt datują się następująco: 01) czerwiec 1892 r. – Karlsbad.

WOYCZYNSKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. W liście z 31 lipca 1896 r. do siostry Heleny Henryk Sienkiewicz pisał:
„(…) Zmienia się u nas nauczycielka. W połowie sierpnia przyjeżdża panna Woyczyńska (?) dla angielskiego. Bawiła dotąd w Anglii. (…)”

WOŹNIAKOWSKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. W czerwcu 1888 r. podczas kuracji w Kaltenleutgeben pisarz spożywał z nim posiłki przy wspólnym stole.

WROTNOWSKA GABRIELA – patrz BREZA GABRIELA


WROTNOWSKA MARIA - patrz TABĘCKA MARIA


WROTNOWSKI ANTONI [1823 – 06.04.1900] - herbu PRUS III


Adwokat warszawski. Ojciec Lucjana Wrotnowskiego. Z końcem 1881 r. wspólnie m. in. z: Antonim Zaleskim, Mścisławem Godlewskim, ks. Zygmuntem Chełmickim, Edwardem Lubowskim – założył dziennik „Słowo”, którego redakcję powierzono Henrykowi Sienkiewiczowi. Jako były kierownik Banku Krajowego we Lwowie w dzienniku zamieszczał artykuły treści ekonomicznej. Spotkania Antoniego Wrotnowskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 13 października 1889 r. w Łękach, majątku Wrotnowskich.

WROTNOWSKI LUCJAN [1847 – 1902]


Adwokat warszawski, wieloletni wiceprezes Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, jeden z wydawców „Słowa”. Kolekcjoner miniatur.
Syn Antoniego i Gabrieli z Brezów. Małżeństwo: Lucjan Wrotnowski i Maria z Tabęckich – utrzymywało z Henrykiem Sienkiewiczem bliską znajomość.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Lucjanem Wrotnowskim datują się następująco: 01) początek listopada 1888 r. - u Lucjana Wrotnowskiego
w Warszawie; 02) 20 listopada 1888 r. - w Warszawie przy ul. Wspólnej 24 - grali ze sobą w winta; 03) 21 listopada 1888 r. - w Warszawie u Edwarda i Stefanii
z Zielińskich Leów - grali ze sobą w winta; 04) 20 lutego 1889 r.- w Warszawie u Lucjana Wrotnowskiego; 05) 27 lutego 1889 r. - w mieszkaniu pisarza w Warszawie;
06) 03 marca 1889 r. - na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40; 07) 09 maja 1889 r. - w Warszawie w mieszkaniu Lucjana Wrotnowskiego; 08) 13 października 1889 r., w Oświęcimiu, skąd obaj pojechali do Łęków; 09) listopad 1889 r. - Warszawa - dwukrotnie; 10) 25 listopada 1889 r. - Warszawa - mieszkanie Edwarda i Stefanii z Zielińskich Leów; 11) czerwiec 1892 r. - Karlsbad.

WRÓBLEWSKI ? [? – ?]


Naczelnik stacji kolejowej w Warnie, którego Henryk Sienkiewicz poznał i wspominał w liście z 12 października 1886 r. do Jadwigi Janczewskiej.

WSZEBOR JÓZEF [1857 – 1905]


Pełna biografia nieustalona. Lekarz urolog. Do 1879 r. – ordynator Szpitala Dzieciątka Jezus. Następnie – lekarz naczelny Szpitala św. Rocha. Sekretarz Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego i redaktor „Pamiętnika Lekarskiego”. W liście z 07 sierpnia 1889 r. do Jadwigi Janczewskiej Henryk Sienkiewicz wymienia go jako Polaka mieszkającego w tym samym co on czasie w Ostendzie.

WYGNANOWSKI WOJCIECH [? – ?]


04 stycznia 1904 r. w Opatówku – jako przedstawiciel delegacji Kalisza – witał przybywającą w ramach akcji na rzecz powodzian grupę prelegentów na czele z Henrykiem Sienkiewiczem.

WYSOCKI ? [? – ?]


Wicekonsul austriacki w Warszawie. Późniejszy poseł przemyski na Sejm Galicyjski.
Henryk Sienkiewicz spotkał go 02 grudnia 1885 r. w Wiedniu u Stanisława Gabriela Kozłowskiego.

WYSPIAŃSKI STANISŁAW [15.01.1869 – 28.11.1907]


Syn Franciszka i Marii z Rogowskich.
Polski dramaturg, poeta, malarz, grafik, architekt, projektant mebli. Matka zmarła, kiedy Wyspiański miał 7 lat. Od 1880 r. wychowywał się on u bezdzietnego wujostwa Kazimierza i Joanny (Janiny) Stankiewiczów. Bywał u nich między innymi Jan Matejko.
Uczeń gimnazjum św. Anny w Krakowie. W okresie szkolnym podjął pierwsze znane dziś próby literackie (interpretacja dramatyczna obrazu Matejki „Batory pod Pskowem”, 1886 r.) oraz malarskie. Absolwent Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego (1887 – 1890
i 1896 – 1897) i student malarstwa w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, której dyrektorem był w tym czasie Jan Matejko. W 1890 r. udał się w podróż zagraniczną po Europie - przez Włochy, Szwajcarię, Francję, Niemcy i Czechy. W latach 1891 – 1894 trzykrotnie przebywał
w Paryżu, gdzie uczył się w prywatnej Academie Colarrosi. Żył wówczas w trudnych warunkach materialnych, korzystając ze stypendium Szkoły Sztuk Pięknych. W tym czasie silne wrażenie wywarło na nim malarstwo Pierre'a Puvisa de Chavannes.
W tym czasie stale malował, jednocześnie jednak jego uwagę coraz bardziej przyciągał teatr. Uczęszczał na spektakle operowe, oglądał przedstawienia klasyków francuskich, interesował się tragedią antyczną i dramatami Szekspira. Powstały wówczas: „Królowa Polskiej Korony” i wstępne redakcje” „Legendy”, „Warszawianki”, „Daniela” i „Meleagera”. Utwory te kończył już w Krakowie, dokąd wrócił w sierpniu 1894 r.
Pod koniec lat 90. XIX w. zaprojektował i częściowo wykonał polichromię w restaurowanym kościele Franciszkanów oraz witraże: bł. Salomei i św. Franciszka oraz Boga Ojca zatytułowany „Stań się”. Za pejzaże z kopcem Kościuszki zdobył Nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności. W połowie 1898 r. objął stanowisko kierownika artystycznego tygodnika „Życie”, którego redaktorem naczelnym był Stanisław Przybyszewski. Dopiero wydanie „Warszawianki” (1898 r.) zyskało mu szerszy rozgłos. W 1899 r. ukazały się dramaty: „Protesilas i Laodamia”, „Klątwa” i „Lelewel”, a w 1900 r. – „Legion”.
W listopadzie 1900 r. wziął udział w weselu swego przyjaciela Lucjana Rydla w Bronowicach. Na kanwie tego wydarzenia powstało słynne „Wesele” (1901 r.), które przyniosło mu sławę i uznanie. W 1903 r. wydał: „Wyzwolenie”, „Achilles. Sceny dramatyczne” i „Bolesław Śmiały”. W 1904 r. ukazały się: „Noc listopadowa” oraz „Akropolis”. W 1906 r. został profesorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Był jednym z założycieli Towarzystwa Artystów Polskich "Sztuka". W 1907 r. ukazały się: „Skałka”, „Powrót Odysa” oraz „Sędziowie”.
Dorobek artystyczny Wyspiańskiego jest bardzo bogaty w:
- malarstwo (rysunki, szkicowniki, obrazy olejne, pastele), portrety i autoportrety, rośliny, projekty witraży i malowideł, ilustracje; grafikę; projekty mebli i wnętrz; architektoniczny projekt zabudowy Wawelu;
- dramaty, wiersze i inne.
Namalował m. in.: „Helenka” (pastel, 1900 r.); „Śpiący Staś” (pastel, 1902); „Śpiący Mietek” (pastel, 1904 r.); „Macierzyństwo” (pastel, 1905 r.); „Żona artysty z synkiem Stasiem” (pastel, 1904 r.). W technice tej przedstawił m. in.: Kazimierza Lewandowskiego, Jacka Malczewskiego, Elizę Pareńską, Kryształowiczów, Ludwika Solskiego, Irenę Solską, Jana Stanisławskiego. Obrazował widoki: Krakowa (Planty, Wisłę, Rudawę) – chaty w Grębowie, widoki z okna pracowni na Kopiec Kościuszki. Wraz z Józefem Mehofferem zaprojektował 36 kwater witraży do kościoła mariackiego w Krakowie, w której brali udział od 1889 r. Samodzielnie zaprojektował także witraże do katedry wawelskiej ze św. Stanisławem, Kazimierzem Wielkim i Henrykiem Pobożnym, wystrój sali wystawowej Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych (1904 r.), dekorację klatki schodowej i sali w Domu Towarzystwa Lekarskiego oraz witraż „Apollo”. W 1905 r. razem z Władysławem Ekielskim zaprojektował przebudowę wzgórza wawelskiego (tzw. „Akropolis”).
Oprócz wymienionych wyżej Wyspiański napisał jeszcze dramaty: Zygmunt August (1907 r.), „Kwiaty nocą” (1906 r.).
16 października 1900 r. i 1901 r. Henryk Sienkiewicz przyznał mu stypendium im. Marii Sienkiewiczowej.

[Autoportret. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera X



X Z POZNAŃSKIEGO [? – ?]


Dane i biografia nieustalona. 19 lutego 1876 r. mężczyzna ten odwiedził Henryka Sienkiewicza w redakcji i zaproponował mu wspólną podróż do Ameryki. Po krótkim namyśle pisarz zgodził się. Obaj wspólnie podróżowali do Ameryki.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów z tego okresu.]



Litera Y



Litera Z



ZABŁOCKA IZABELA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Karola Zabłockiego, właściciela hotelu. Żona Józefa Koczorowskiego.
Henryk Sienkiewicz spotkał ją 20 lutego 1889 r. w Warszawie u Teresy ze Zbyszewskich Czarnowskiej. Izabela Zabłocka natomiast odwiedziła pisarza 28 lutego 1889 r.
w jego mieszkaniu w Warszawie.

ZABŁOCKI KAROL [? – ?]


Biografia nieustalona. Właściciel hotelu.
Henryk Sienkiewicz spotkał go 20 lutego 1889 r. w Warszawie u Teresy ze Zbyszewskich Czarnowskiej.

ZAKRZEWSKA AMA [? – ?]


Biografia nieustalona. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Amą Zakrzewską datują się następująco: 01) maj 1892 r. – Kraków.

ZAKRZEWSKA MARIA – patrz MOSZCZEŃSKA MARIA


ZAKRZEWSKA NATA [? – ?]


Biografia nieustalona. Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Natą Zakrzewską datują się następująco: 01) maj 1892 r. – Kraków.

ZALESKA ? [? – ?]


Biografia nieustalona. W liście z 25 sierpnia 1896 r. do Jadwigi Janczewskiej Henryk Sienkiewicz pisze, że pośród znajomych w Zakopanem jest również „panna Zaleska”.

ZALESKA OLGA [? – ?]


Biografia nieustalona. W grudniu 1889 r. listownie zwróciła się do Henryka Sienkiewicza o pomoc dla panny Tyneckiej z Żytomierza.

ZALESKA ZOFIA – patrz SZYDŁOWSKA ZOFIA


ZALESKI ANTONI [1858 – 09.08.1895] - pseudonim: ANTAŁEK, ANTAŁ, ANTALION, ANTALISSIMUS


Dziennikarz warszawski, współzałożyciel (1882 r.), współredaktor i wydawca „Słowa”, autor felietonów „Towarzystwo warszawskie. Listy do przyjaciółki
przez Baronową XYZ”
. Korespondent „Słowa”. Mąż Zofii z Szydłowskich. Przyjaciel Henryka Sienkiewicza, przezywany przez niego „Antałem”, „Antałkiem”, „Antalionem” lub „Antalissimusem”. W 1883 r. - wspólnie z Eugeniuszem Bonieckim - wydał powieść "Ogniem i mieczem". W 1886 r. towarzyszył pisarzowi w podróży
na Bliski Wschód, którą opisał w książce „Z wycieczki na Wschód” (1887 r.). Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej
w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz. Z pisarzem spotykał się również: 01) 19 listopada 1888 r. w Warszawie;
02) 21 listopada 1888 r. w Warszawie; 03) 28 lutego 1889 r. w Warszawie; 04) 30 grudnia 1894 r. w Warszawie.

ZALESKI JÓZEF Bohdan [1802 – 1886]


Poeta polski. Absolwent Szkoły Bazyliańskiej w Humaniu. W 1821 r. wstąpił do Tajnego Związku „Wolnych Polaków” w Warszawie. Uczestnik powstania listopadowego.
W czerwcu 1831 r. – poseł na sejm z powiatu taraszczańskiego. We wrześniu emigrował. Do połowy 1832 r. mieszkał we Lwowie, potem we Francji, głównie w Paryżu. Przyjaciel Adama Mickiewicza i jego rodziny. Od grudnia 1834 r. – członek Braci Zjednoczonych. W latach 1835 — 1837 – członek Towarzystwa Demokratycznego. Jeden z twórców „szkoły ukraińskiej”, t. j. poezji romantycznej, opiewającej Ukrainę.
Autor m. in.: „Śpiew poety” (1825 r.), „Damian książę Wiśniowiecki” (1825 r.), „Rusałki” (1829 r.), przekład „Pieśni serbskich” (1836 r.), „Złota Duma” (1836 r.), „Duch od stepu” (1836 r.), „Potrzeba Zbaraska” (1839 r.), „Dumy i dumki” (1841 r.), „Przenajświętsza Rodzina” (1839 r.), „Modlitwy
i hymny”
(1841 r.).
31 października 1883 r., w liście do I. Kossiłowskiego, wyraził swój podziw i uznanie dla Henryka Sienkiewicza.

ZALEWSKI KAZIMIERZ [05.12.1849 – 11.01.1919] – pseudonim JERZY MYRIEL


Z zawodu adwokat. Dramatopisarz, komediopisarz i publicysta. Zwany „polskim Sardou”. Znał i tłumaczył Moliera. Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Współpracownik „Niwy”. W latach 1875 – 1905 – redaktor i wydawca dziennika „Wiek”. Od 1889 r. – recenzent teatralny „Kuriera Warszawskiego”.
Autor: „Bez posagu” (1869 r.), „Wycieczka za granicę” (1872 r.), „Bez stanu” (1873 r.), „Z postępem” (1874 r.),
„Przed ślubem” (1876 r.), „Złe ziarno” (1877 r.), „Spudłowali” (1878 r.), „Pani podkomorzyna” (1880 r.), „Górą nasi” (1885 r.), „Friebe” (1885 r.), „Nasi zięciowie” (1886 r.), „Małżeństwo Apfel” (1887 r.), „Prawa serca” (1893 r.) – i innych.
Uczestnik kółka literacko-artystycznego w restauracji „U Andzi” Anny Czuleńskiej w Warszawie na rogu ulic: Niecałej i Wierzbowej, gdzie również bywał Henryk Sienkiewicz. Z końcem 1881 r. wspólnie m. in. z: Antonim Wrotnowskim, Mścisławem Godlewskim, ks. Zygmuntem Chełmickim, Edwardem Lubowskim – założył dziennik „Słowo”, którego redakcję powierzono Henrykowi Sienkiewiczowi.



[Fotografia: Autor – Visor. Źródło – Wikipedia. [Zdjęcia objęte licencją CC-BY-SA].

ZALUTYŃSKA NATALIA [1829 – 1909]


Biografia nieustalona. Żona Gustawa Taube (1810 – 1869). Matka: Karoliny Zofii (1856 – 1932), Janiny Salomei (1864 - ?), Artura Jana (1853 – 1922), Aleksandra Oktawiana (1857 – 1903), Romana Bernarda (1858 – 1908), Gustawa Dionizego (1862 – 1927).
Henryk Sienkiewicz spotkał ją 20 lutego 1889 r. w Warszawie u Teresy ze Zbyszewskich Czarnowskiej.

ZAŁUSKI KAROL Bernard [20.08.1834 – 08.04.1919] – herbu JUNOSZA


Syn Karola i Amelii z Ogińskich Załuskich.
Honorowy kawaler maltański, szambelan austriacki, minister pełnomocny i poseł nadzwyczajny na dworze perskim oraz przy dworach w Chinach, Japonii i Syjamie. Dyplomata, językoznawca, orientalista. W Egipcie przebywał kilkakrotnie, w tym np.: w 1859 r. oraz od 1888 r. Był wówczas członkiem dyrekcji Kasy Długu Państwowego w Egipcie. Prowadził także badania lingwistyczne w dziedzinie języka i literatury koptyjskiej.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Karolem Załuskim datują się następująco: 01) między 01 a 14 stycznia 1891 r. - Kair; 02) czerwiec 1892 r. - Karlsbad. Wspomina go też w pisanym 29 stycznia 1891 r. z Suezu liście do Mścisława Godlewskiego:
„(…) Nie wiem, o ile mi pieniędzy wystarczy. Zrobilibyście więc dobrze, posyłając owe 600 i coś rubli, które obiecałeś wysłać
na każde żądanie do Kairu na ręce hr. Karola Załuskiego
(Karola Bernarda Załuskiego), Kair, Cartier Ismaileh, Pension Tink N. I. (…)”

ZAMOYSKA MARIA - patrz KRONENBERG MARIA


ZAMOYSKA MARIA - patrz POTOCKA MARIA


ZAMOYSKA MARIANNA [? – ?]


Biografia nieustalona. Córka Augusta. Żona Pawła Popiela-syna. Matka: Cecylii, Marii i Elfrydy. 11 października 1889 r. w sklepie u Szulgiewicza w Krakowie Henryk Sienkiewicz spotkał Mariannę z Zamoyskich Popiel, która powiedziała, że w Zakopanem (terminu brak) poznał on jej męża, Pawła Popiela i ich córkę Cecylię Popiel.

ZAMOYSKI KAROL Ignacy [14.03.1834 – 02.02.1892]


Syn Konstantego Zamoyskiego, ordynata w Zamościu. Mąż Marii z Kronenbergów. Oboje – znajomi Henryka Sienkiewicza z Paryża, któryy spotykał ich także:
1) 01 lub 02 sierpnia 1886 r., od 01 maja do 18 czerwca 1887 r., w lipcu 1890 r. - w Kaltenleutgeben.

ZAMOYSKI WŁADYSŁAW [18.11.1853 – 03.10.1924] – HRABIA


Syn generała Władysława Zamoyskiego i Jadwigi z Działyńskich.
Polski działacz społeczny, fundator Zakładów Kórnickich, podporucznik wojsk francuskich.
Absolwent École Polytechnique w Paryżu. Członek francuskiej komisji rządowej na wystawę powszechną w Sydney. W 1881 r. objął dobra kórnickie. Rzecznik polskiej własności w Prowincji Poznańskiej. W 1889 r. – w celu ratowania lasów tatrzańskich nabył dobra zakopiańskie. Z jego inicjatywy w 1902 r. sąd międzynarodowy w Grazu wydał wyrok włączający okolice Morskiego Oka w granice ziem polskich i kończący spór o ziemie tatrzańskie. Dzięki staraniom Władysława Zamoyskiego i Andrzeja Chramca powstała droga i linia kolejowa Chabówka – Zakopane.
Aktywny uczestnik życia emigracji polskiej: prezes Instytucji Czci i Chleba, członek-założyciel Polskiego Towarzystwa Literacko-Artystycznego, współpracownik stowarzyszenia pomocy polskim emigrantom we Francji Opieka Polska. W 1920 r. powrócił do Polski. Majątek wraz z Biblioteką Kórnicką przekazał narodowi polskiemu, tworząc Fundację Zakłady Kórnickie.
Udokumentowane spotkania Władysława Zamoyskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 11 października 1889 r. – Kraków – Zakopane - Kraków;
2) 14 października 1889 r. - Oświęcim - Wiedeń - wspólna podróż pociągiem; 3) 23 lutego 1890 r. - w Zakopanem; 4) 25 sierpnia 1890 r. - Zakopane - dom Tytusa Chałubińskiego.

ZAWADZKI DANIEL [? – ?]


04 stycznia 1904 r. w Opatówku – jako przedstawiciel delegacji Kalisza – witał przybywającą w ramach akcji na rzecz powodzian grupę prelegentów na czele z Henrykiem Sienkiewiczem.

ZBINDEN [? – ?]


Biografia nieustalona. Lekarz szwajcarski. Henryk Sienkiewicz korzystał z jego usług w okresie od 26 listopada do 23 grudnia 1894 r. podczas pobytu w Lugano.

ZBOROWSKA ZOFIA [? – ?]


Biografia nieustalona. Wspólnie z mężem prowadziła pensjonat w Zakopanem przy ul. Zamoyskiego 28 (obecnie zwany „Sienkiewiczówną”). Udokumentowane pobyty Henryka Sienkiewicza w tym pensjonacie datują się następująco: 01) 14 października 1891 r.

ZBOROWSKI ? [? – ?]


Biografia nieustalona. Mąż Zofii Zborowskiej. Wspólnie z żoną prowadził pensjonat w Zakopanem przy ul. Zamoyskiego 28 (obecnie zwany „Sienkiewiczówną”). Udokumentowane pobyty Henryka Sienkiewicza w tym pensjonacie datują się następująco: 01) 14 października 1891 r.

ZBYSZEWSKA TERESA [? – 1930]


Biografia nieustalona. Córka Jana Nepomucena i Marii Magdaleny ze Ślaskich Zbyszewskich. Żona Kazimierza Czarnowskiego. Siostra Karoliny ze Zbyszewskich Rakowskiej (babki Charlloty i Marii Sienkiewiczówien), a tym samym ich ciotka.
Spotkania obu osób datują się następująco: 1) 20 lutego 1889 r. – w Warszawie u Teresy Zbyszewskiej; 2) 28 lutego1889 r. w Warszawie – w Warszawie u pisarza
w mieszkaniu; 3) 03 marca 1889 r. – na pikniku w Pałacu Mniszchów w Warszawie przy ul. Senatorskiej 40.

ZGLIŃSKI (właściwe nazwisko FREUDENSON) DANIEL [1847 – 1931]


Polski pisarz i krytyk literacki. Oprócz utworów dramatycznych: „Jakób Warka” (1893 r.) – i artykułów w czasopismach wydał m. in.: „Von dem Geiste der polnischen Dichtkunst In der ersten Hälfte des XIX. Jhd” (rozprawa doktorska w Lipsku), “Humor w Panu Tadeuszu” (1883 r.), „Impertynencje i paradoksy” (1911 r.), „Wszechmoc wyobraźni twórczej” (1911 r.).
Wraz z Henrykiem Sienkiewiczem, Walerym Przyborowskim i Leopoldem Mikulskim tłumaczył „Rok dziewięćdziesiąty trzeci” Wiktora Hugo. Daniel Zgliński i Henryk Sienkiewicz spotykali się w latach 1878 - 1879 w Paryżu.

ZIELIŃSKA STEFANIA [1841 – 1890]


Biografia nieustalona. Żona Edwarda Leo (1829 – 1901). Redaktorka "Gazety Polskiej".
Udokumentowane spotkania Stefanii z Zielińskich Leo z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) czerwiec 1888 r. - Kaltenleutgeben - w trakcie kuracji pisarz spożywał z nią posiłki przy wspólnym stole; 2) 21 listopada 1888 r. - Warszawa - mieszkanie Edwarda i Stefanii Leo - gra w winta; 3) 28 lutego 1889 r. - Warszawa - mieszkanie pisarza; 4) lipiec 1890 r. - Kaltenleutgeben.

ZUZANNA [? – ?]


Biografia nieustalona. Kucharka Edwarda i Jadwigi z Szetkiewiczów Janczewskich. Henryk Sienkiewicz wspomina ją w liście z 30 kwietnia 1891 r. do Jadwigi Janczewskiej:
„(…) Cielca tucznego zjem, ale skutki spadną na głowę Zuzanny. (…)”

ZYBLIKIEWICZ MIKOŁAJ [28.11.1823 – 16.05.1887]


Polityk, adwokat, prezydent Krakowa.
Absolwent Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Lwowskiego, prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Od 1861 r. – poseł Sejmu Krajowego.
Od 1866 r. – członek Rady Miejskiej.
W latach 1874 - 1881 – prezydent Krakowa.
Inicjator nowych inwestycji, m. in.: utworzenie Krypty Zasłużonych na Skałce, zapoczątkowanie zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie.
Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim.
Henryk Sienkiewicz spotkał go w okresie od 18 do 20 kwietnia 1887 r. w Wiedniu.






[Fotografie: Autor: 1) Walery Rzewuski (1837 – 1888). Źródło – Wikipedia. Prawa autorskie do zdjęcia – własność publiczna]

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów.]



Litera Ź



Litera Ż



ŻEROMSKA OKTAWIA – patrz RODKIEWICZ OKTAWIA


ŻEROMSKI ADAM [1899 – 1918]


Biografia nieustalona. Syn Stefana i Oktawii z Radziłłowiczów Rodkiewicz.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza ze Stefanem Żeromskim datują się następująco: 01) lipiec 1910 r. – Ploumanach.

ŻEROMSKI STEFAN [14.10.1864 – 20.11.1925] – herbu JELITA * pseudonim: JÓZEF KATERLA, MAURYCY ZYCH i STEFAN IKSMOREŻ


Syn Wincentego Żeromskiego.
Polski prozaik, publicysta, dramaturg, pierwszy prezes Polskiego PEN Klubu.
Wychował się w Ciekotach koło Kielc. Matkę stracił w 1879 r., a ojca – w 1883 r. W 1873 r. trafił na rok do szkoły początkowej
w Psarach. W 1874 r. rozpoczął naukę w Męskim Gimnazjum Rządowym w Kielcach. Zadebiutował w 1882 r. przekładem wiersza Michaiła Jurjewicza Lermontowa i wierszem „Piosenka rolnika”. Z powodu trudności finansowych i początków gruźlicy w 1886 r. ukończył gimnazjum bez uzyskania matury. W tym samym roku rozpoczął studia w Instytucie Weterynarii w Warszawie. Uczelnia ta
nie wymagała matury. W 1889 r. z powodów finansowych przerwał studia i zaczął pracować jako guwerner w Łysowie i Nałęczowie.
Od 1889 r. jego utwory ukazywały się w „Tygodniku Powszechnym”. W 1892 r. przebywał w Zurychu, Wiedniu, Pradze i Krakowie. Jesienią tego roku ożenił się z Oktawią z Radziwiłłowiczów Rodkiewiczową i wraz z nią i jej córeczką z pierwszego małżeństwa wyjechał
do Szwajcarii, gdzie objął posadę zastępcy bibliotekarza w Muzeum Narodowym Polskim w Rapperswil. Tam powstawały
m. in. „Syzyfowe prace”. W latach 1895 i 1898 ukazały się zbiory opowiadań Żeromskiego.
Po powrocie do kraju – w latach 1897 – 1904 – pracował jako pomocnik bibliotekarza w Bibliotece Ordynacji Zamojskiej w Warszawie.
W 1899 r. Stefanowi Żeromskiemu urodził się syn Adam. W tym samym roku ukazali się „Ludzie bezdomni”. W 1904 r. wyszła powieść „Popioły”. Dopiero od 1904 r. mógł poświęcić się pracy pisarskiej.
W 1909 r. wyjechał z rodziną do Paryża, gdzie mieszkał trzy lata. Po powrocie do kraju osiedlił się w Zakopanem. W 1913 r. ożenił się
z malarką Anną Zawadzką. Z małżeństwa tego przyszła na świat córka Monika. Po wybuchu I wojny światowej wrócił do Zakopanego
i działał w Naczelnym Komitecie Zakopiańskim. Był prezydentem Rzeczypospolitej Zakopiańskiej. W 1918 r. zmarł Adam Żeromski.
W wolnej Polsce Stefan Żeromski zamieszkał w Warszawie. Brał udział w akcji propagandowej na Powiślu celem przyłączenia tych terenów do Polski. Był inicjatorem powstania projektu Akademii Literatury, Straży Piśmiennictwa Polskiego, a w 1925 r. został założycielem i pierwszym prezesem polskiego oddziału PEN Klubu. W latach dwudziestych osiedlił się w Konstancinie-Jeziornie pod Warszawą, a później zamieszkał na Zamku Królewskim w Warszawie.
W 1922 r. ukazała się powieść „Wiatr od morza”, za którą otrzymał państwową nagrodę literacką, a w 1924 r. – powieść „Przedwiośnie”.
Inne utwory pisarza: „Doktor Piotr”, „Duma o hetmanie”, „Dzieje grzechu”, „Echa leśne”, „Firlykowe Wzgórze”, „Na probostwie w Wyszkowie”, „Nawracanie Judasza”, „O żołnierzu tułaczu”, „Popioły”, „Puszcza Jodłowa”, „Rozdzióbią nas kruki, wrony”, „Róża”, „Sen o szpadzie”, „Siłaczka”, „Sułkowski”, „Uciekła mi przepióreczka”, „Uroda życia”, „Walka z szatanem”, „Wierna rzeka”, „Zapomnienie” i „ Zmierzch”.
Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza ze Stefanem Żeromskim datują się następująco: 01) lipiec 1910 r. – Ploumanach.


[01.Ciekoty – rekonstrukcja dworu, w którym w latach 1871 – 1883 mieszkał Stefan Żeromski wraz z rodzicami. 02. Warszawa – grób Stefana Żeromskiego na cmentarzu ewangelicko-reformowalnym.]

[Fotografie: 01. autor nieznany; 02. Drozdp; 03. Cezary p. Źródło – Wikipedia.] [Zdjęcie 01. jest w domenie publicznej ponieważ zgodnie z art.3 prawa autorskiego
z 29 marca 1926 r. i art. 2 prawa autorskiego z 10 lipca 1952 fotografie polskich autorów (lub które ukazały się po raz pierwszy w Polsce lub równocześnie w Polsce
i za granicą) opublikowane bez wyraźnego zastrzeżenia prawa autorskiego (przed zmianą prawa 23 maja 1994 r.) nie podlegają ochronie. Należy domniemywać,
że są własnością publiczną.] [Zdjęcie 02. objęte jest licencją CC-BY-SA]. [Zdjęcie 03. objęte jest licencją GNU FDL].

ŻÓŁTOWSKI [? – ?]


Biografia nieustalona. Spotkania Żółtowskiego z Henrykiem Sienkiewiczem datują się następująco: 1) 14 października 1889 r. – na trasie Oświęcim – Oderberg (Bohumin) - w pociągu jadącym do Wiednia.

ŻUK-SKARSZEWSKI TADEUSZ [1858 – 1933]


Prawnik, powieściopisarz i publicysta. Absolwent Wydziału Prawnego i Filozoficznego na uniwersytetach we Lwowie, Strasburgu, Krakowie i Wiedniu. W 1908 r. – uczestnik przedstawień Zielonego Balonika. W 1918 r. – naczelnik biura prasowego Komisji Likwidacyjnej w Krakowie. W 1919 r. – korespondent pism polskich i informator prasy zagranicznej na paryskiej konferencji pokojowej. W latach 1920 – 1921 – dyrektor Polskiego Biura Informacyjnego w Nowym Jorku.
Autor powieści: „Pustka” (1918 r.) i „Rumak Światowida” (1919 r.). Udokumentowane spotkania Henryka Sienkiewicza z Tadeuszem Żuk-Skaryszewskim datują się następująco: 01) 18 – 20 kwietnia 1887 r. – Wiedeń; 02) październik 1887 r. – Wiedeń; 03) 15 kwietnia 1889 r. - Wiedeń.

ŻUROWSKA LUDWIKA [1850 – ?]


Biografia nieustalona. Od 1877 r. żona Antoniego Wodzickiego (1848 – ?). Mieli dwoje dzieci: Aleksandrę i Marię.
W czerwcu 1888 r. podczas kuracji w Kaltenleutgeben pisarz spożywał z nią posiłki przy wspólnym stole.

[Ewentualne uzupełnienia i zmiany w treści nastąpią z chwilą ustalenia nowych szczegółów z tego okresu.]